Gerardi Io. Vossy et aliorum Dissertationes de studiis bene instituendis

661쪽

gere est animus, ut expositissubsidiis, gradibus, imperfectionibuε ct vitiis vulgaris notitia, tanto clariusphilosophica contemplationis pulchritudo splendeat, omnesque quihus philosophari est animus videre possinr, quanto utilior , jucundior & generosa mente dignior sit profunda illa ac solida

abditorum naturae scientia, quam promittit philosophia , quam tenuis illa angustisque limitibus circumscripta cognitio . quam omnium hominum communem esse docebimus.

In primis enim in consessis est, non omnia quae sub humanam cognitionem cadunt contemplationis philosophicae esse propria. Quaedam enim supra philosophiam sunt, neque ab ea aut per eam dignoici ia dijudicari ullo modo possunt; qualia sunt nonnulla eorum quae Deus vel de se ipso, vel de voluntate & consilio suo. vel de operibus suis in Sacra Scriptura e- vela vir, aut per specialem gratiam internamque mentis illuminarionem aliquibus nota esse voluit:quorum quia philosophus non magis capax est & particeps, quam quilibet ex vulgo, omnis etiam quae inde hauritur notitia non ulli humanae sapientiae aut philosophiae adscribi, sed soli divinae gratiae accepta reserri, nullique, quem Deus ea dignum esse voluir, invideri deber.

662쪽

614 D g vu LG . E T PΗl L SO N. Si vero aliquae veri rates, mi evenit in mulistis , non propylis tantum humanae cognitionis viribus, sed revelatione insuper cognosci queant, manifestum etiam est, philosophicam quidem esse posse hujusmodi

ver iratum scientiam , ubi ex communi omnium hominum cognoscendi facultate pro manat, si vero ex fide & propter revelationem teneantur eaedem veritates , non magis ad philosophiam referri possvnr. quam alte tae quas supra philosophiam esse diximus. Neque tamen id omne quod solis naturae viribus cognoscitur a philosopho pro philosophia haberi potest: quandoquidem plurima eorum quae cognoscit sapiens Cunctis mortalibus communia sunt. aelis etiam obvia . qui vel mente capti. vel barbari , vel ita saltem in sapientiae studio exercitari non sunt, ut philosophi hoc est supra vulgus sapientes dici possin r. Talisque maximam partem est omnis ea vulgi notitia, quae Senseuum experimentis primam originem, Memoria conservariovem Imagina tioni ac Discursui ab uno ad aliud, persectionem atque Incrementum debet. Quisquis enim homo est,non ut lapis,vel arbor ex bruta tan rum constat materia,sed meu- rem praeterea haber, quae ad imaginem Delfacta adeoque sua natura apta nata est

mulis

663쪽

NAT. COM TEMPLATIONE. 61ς

multa percipere & intelligere, nec non judicium de iis ferre. Huic ment i unitum est

corpsu, non una e ntinua ac immota mole,

sed vartia chnstans partibus. iisque tam a fabre factis , ut vel a se invicem Se 1 eausis

internis. vel aliunde seu a rebus circumstantibus non nihil commoveri, eamque motionem rati modo recipere atque ad mentem deserre possint, ut variae interis norum externorumque sensuum inde consequantur perceptiones, quarum beneficio . M proprii corporia multorumisque in eo assectuum , 8e rerum etiam extra nos posirarum , cirra voluntaris co sensum certiores reddimur, simul que ea quae commoda nobis sunt vel incomm

da dignoscimus , de magnam qualitatums operarionum aliorumque accidentium Beformarum varietatem , in rebus corporeis de regimus. Universa enim cutis cum carnibua quibus exterior corporis habitus constat aliquas nervorum propagines intextas sibi haber, quae ubi spiriru rurg nt a plerisque occurrentium corporum contactibus moveri possunt qui motus. prout vehementes vel mediocres sunt, aliisve mOdia variant,indicant menti quid suo occursu prodesse vel nocere queanr corpora a

664쪽

tot tactiles quaIitates, quales sunt calor, frigus , humiditas , siccitas, durities si miles. que denominantur; sicque tot etiam rerum Occurrentium .arietates , qualitatum inarum nominibus insigniri solitas, iisdem sensuum perceptionibus cognoscere nobia videmur. Et quia plurimae in eriores par- res similes habent nervorum propagineas variaeque in ipso corpore larent causae, quae afficere eas possunt, hinc sensus quidam oriuntur quos internos vocamus .eo quod non ad externa objecta, ut priores, verum ad nosmetipsos terminari nobis videantur:

talesque sunt perceptiones ealori 'stigaris tibi m mino eorpore resident, nec non dolaris

Quia vero lingua ae palatum cute inve stiuntur quae tenerior est ea quae habitum corporis ambir, carneque etiam tenella aespongiosa constant Se nervosas propagines procul dubio subtiliores habent; hae pam es non modo ab integris M. erassia lilia eorporibus, quae palpari possunt,assiciuatur sensia tactus, verum etiam a tenuibus illis, quibus cibi liquidi vel comminuti constant,particulis, ita insuper moventur. ut sensus ille saporum, qui gustus dicitur .linde exoriatur: qu saporea si grari fuerint. ut plurimum signifieant commoda nobis fore

665쪽

- Na v. Cori et EM LATIONE. 627sor. ea corpora a quibus procedunt. s in grati , ea tanquam noxia fugienda esse

At versus nares ex cerebro porriguntur duo nervosi processus, qui nudi incedunt, neque carnibus , aut durioribus membranis . ut in gustu M tactu fit , investiuntur. adeoque necessario moveri debent a subtilioribus illia ac celeriter agitatis particulis.

quae ex eorporibus odoriferis exhalantes . Cum aere quem inspiramus eo advehuntur, sensumque odorum in mente exeitant, eamque cummonefaciunt corpus aliquod

adesse, quod vel respiratione attractum, et pro alimentoassumptum , nocere aut prodesse nobis queati Similesque etiam duo nervi versus interlorea aurium recessus prorensi excl-piunt tremulos illos motus ae concussi nes, quibus aer sepe agitatur, eamque in mente metrant perceptionem, quam in

senissoni experimur. Quae soni pereeptio

primario a natura instituta videtur ad remotorum eorporum, quae forte irruere innoη possent, impetus cognoscendos& de-elinandos , & non contemnendum Praere rea usum praebet in mutua cretrarionum nostrarum . quae certia vocabulorum sonia ex eommuni instituto alligarae sunτ, com municatione. .

666쪽

struxit duos oculos, qui , cum tunicis humoribusque constent pellucidis . lumini necessario praebere debent transitum: cumque post pellucidas hasce partea nuda ac omnium tenerrima. fibrillarum nervi

optici textura , quam retinam Focant,sundum oculi regat, ac luminis imperum sustineat, hic non minus quam in aliorum nervorum extremitatibus fieri debet aliqua impressio & morio , quae uti ab H rum sensuum passionibus motionibusque est diversa , ita etiam peculiaris quaedamia visus propria inde resultat sensatio ea nempe quam in luminu & colorum percep

Ubi humana cogitatio eo quo dictum fuit modo a propriis singulorum sensuum motionibus excitata suit, non subsistitia perceptionibus caloris, frigoris , saporum.

odorum, sonorum , .luminis arque colo.

'rum , quae singulorum sensuum propriae sunt , verum una eriam mvrim ει,δε ναι , situm , distantiam . . motum ac quisumsut & subsantiam quandam corpoream seu

. extensam, . cui haec omnia una eum quai

ratibus istis insint. concipit. . Etsi enim ti sua tantum a colore & lumine. audit a. sono, olfactus ab odore , M stus a sapore,&

tactus dApique a calore, frigore, duritieu sim,

667쪽

NAT. CONTEMPLA vro NE . 629 si libusque allis patiatur quali ratibus, Ideoque nihil praeter hujusmodi pereep tinnes ad sensum sir referendum . ii accurath illum ab intellectu distinguere vel l .mus; nihilominus,quia hae quali rares nec re periri. nec intelligi possunt sine re aliqua subsistente, quae praeter substantiam suam Corpoream, etiam magnitudinem , figuram , situm , nec non morum vel quierem habere solet, haec omnia una cum dictis qualitatibus sensu percipere nobis vide mur. Et quanquam sensus versari tantum dieatur etrea sngularia, ita tamen omnea facti sumus a natura, ut helictis singulari-hua circumstantila hujus aut illius substantiae . vel qualitaria, vel magnitudinis .atrertusve attribuit,communem plurιι- ---νam libenter 8e facile contemplemur. . Porro advertentes,non pro arbitrio -- strae voluntatis, verum cirra animi consensum nobis plerumque advenire istas sensuum pereeptiones, eas eriam, non a no. his soli semctas , verum a rebus aliis extra

existentibin sensu l impressas esse judica-

Timus:quarum rerum cum nullam aliunde prima serate haberemus notitiam,quam eXjam dictis sensuum perceptionibus , non potuit etiam aliud nobis venisse in mentem , quam illas hisce similes esse: sicque . eos ipsos sapores, odores, calore β, Quos,

668쪽

nec non ipsa illa quae sensimus lumina una eum innumerabili in coloribus varietare ;ut & magnitudines, figuras de motus e tra nos existere judicavimus; arque rem illam subsistentem, quae ita cflorata, calida, magna, figurata aliisve praedita est sormis, pro diversitate formarum quae sensibus sese offerunt, vel solis, vel lunae, vel

arboris , vel lapidis , vel aquae, ves ignis,

aliove insignimus nomine. Sequitur notitia effectuum, operationumia mutationum, quae in hisce corporibus notui possunt,& non ita ab ullo alio sen. su , quam quidem visu deprehenduntur. Nam tactus. gustus. olfactus de auditus ita defixi esse solent in perceptione earum passionum, quas objecta ipsis imprimunt, ut non doceant quid possint apud sese rea

extra nos positae: vivis eas super mutationes de operationes deregit, quae rerum quas intuemur sunt propriae. Sicque tria diversa effectuum actionumque genera noramus: vel enim corpus unum videmus agere in aliud , ut cum ignis aliquid comburit 6e consumit. sol omnia vegetat ac movet; vel corpori nostro aliqua inducitur muratio, ut fit a medicamentis,sere,

aqua pluribusque aliis ; vel denique actionem aliquam in se ipsa exercent aliqua Corpora, ut cum ignis consumit se ipsum,

669쪽

NAT. CONTEMPL a Tlo NE . 6 rccelum in orbem gyrar,magnes se dirigit ad polos mundi. Quae tria mutari num operationumque genera, cum a nullo corpore proficisci possint, nisi vi & Leutrare quadam suerit praeditum , jam ab ineunte aerare assumptum a nobis fuit, praerer sensit biles qualitates sensu a nostros per sese assi- Cientes etiam naturales quasdam a nobis cognosci potentias facultatesque,quibua corpora vel in se ipsis operari , vel in corpore nostro,aut alio quovis murationem quandam inducere valeant , taleaque sunt gra- Uitas, levitas, vires magneticae & multae medicamentorum , venenorum aliorum que corporum facultates , quae , quia per sese non assiciunt aliquem sensum ut facit ea lor . verum per Opera sua investigari debent, occultarum qualisatum nomine verniunt apud philosophos. . Denique saepe similitudo aliqua reperitur inter haec sensuum objecta , aur unum alterius causam, essectum, consequens aut antecedens esse novimus , sicque noritia unius promovet ac perficit cognitionem alterius. Saepe etiam ex communi insti tuto . aut consuetudine , res una alteram significat ac notam fac tr. Quae vis

significandi in omni eo quod sensu percipirur collocari quidem pote it, sed commodissime , vel iis quae movent visum ,

Dd vel

670쪽

631 DE VOLG. ET PHILO OPH. vel etiam sonis aliquibus alligatur.

Inter signa aurem quae a sonis desii

muntur , nulla vel ad usum vitae commodiora , vel ad humanae cognitionis Promotionem utiliora hactenus sunt inventa

quam quae in articulatis hominum vocibus o sermone consistunt. Et si enim in voca-hulorum e nunclatione nihil praeter sonos reperitur, quia tamen jam ab ineunte aetate plerosqiis animi conceptus iis ulligavimus,& propter continuum loquendi usum 'i non ad verba tantum . sed etiam ad eorum signi sicata artendere didicimus . vix quicquam adeo est absconditum in animis hominum, quod non voce aliqua exprimi Malteri hoc pacto communicari possit,quod quantum compendii adserat in aequirenda rerum cognitione inemo non videt. Signa autem , quae in visum lucurrunt, multiplicia sunt: quaedam enim rea ipsas signi fieant, urpictura & multa genera cha

racterum', quaedam non rea tantam , sed nostras etiam de rebus cogitationes mantis

festas faciunr,ur gestus qui in usu sunt apud mutos , nee non hisros hisa AEgyptio rum, sub quibus multiplex sapientia condi solebar: quaedam denique institura sunt ad .

notandos hominum sermones, ut litera seu scriptura ; ut enim voces ore prolatae coninceptuum, ita scripturae characteres harum