Gerardi Io. Vossy et aliorum Dissertationes de studiis bene instituendis

681쪽

rationem habere solent λ Et quidni ea

etiam scire de siderent, quae praeter scientiam .nullam in vita adserunt utilitatem quid obstat quo minus praeter quotidiana. M ubi via obvia sensuum experimenta, ea etiam observent. quae admiranda sunt ac rara nobisque magnam partem incognita . Enimvero quantaeunque etiam videatur vulgaria hujuste notitiae amplitudo , fieri tamen non potest . quin multis errori-βm,tenebris, ae ρν udieiis sit obnoxia , vel, s quid recto perceptum , penitusque ex Ploratum in ipsa reperiatur, id tam parum est tamque Metustis limitibua eircumcνι-ptum, ut suavitare sua provocet quidem 3e augeat sciendi desiderium,sed nullo modo extinguat. Distinctὰ quidem imaginamur

quantitarem illam geometricam seu extensionem, quae omnium corporum e mmunis est. de sine ulla sensibili sorma considerarur : partibus aurem hujusce quantitat Iaquasi ibet magnitudines,figuras, situs,mo tua locales , motibusq; istis quailibet assignamus durationes. Et prout motus cum motibus, figuras cu figuris, magnitudinea magnitudinibus varie componimus , hincinnumerae exurgunt horum ad se invicem habitudines proportionesque.Et haec qui dem sic in genere spectata nulli non nota

682쪽

644 DE VOLO. ET PH rLoso PH. . esse possunt: Geometrae aurem & mech nici , omnesque illi qui imaginationem rationemque suam horum contemplar onlassuescuor, mulis erlam particularia de figuris, moribus, & numero Praecipue ac magnitudine, quae purae matheseos objecta vocantur, attendendo ac meditando

perciplunx. vere etiam jam ab ineunte lare conclusum 1 nobis fuit, hare omnia generatim satrem spectata in rebus corporeis, quas innis Percipimus, reperiri: M. ii saria propinqua de magna fuerint aliqua corpora, talem saeph figuram, magnitudinemque revera habent. qualem sensu in iupercipimus. .

Sed obsecro vos, Hum. A ud. ut considerare mecum dignemini, quam multa d ficiant in particulari ista magnitudinum,

figurarum, motuum ac distantiarum notis .eia - quam obscurae sint qualirarum sensibilium perceptiones; te quam nulla. sit i

timae su bstantiae una cum viribus suis a que potentiis per corporeos sensus cognitio Annon in vobismeripsis Mallia saepius observastis . non ira in parvis aut lo

ge dissitis corporibus . quam quidem in in gnis & propinquis posse dignosci cujus sintsigura, aut magnitudinis, quaurumque vel a nobis vel ab aliis dissent ' Quoruε- quisque ex vulgo lunam non putat stella

683쪽

minisa: εe quid scimus an non eadem salis laeta sontingat in pluribus Se unde certi siemus solem sua luce εe magnitudine ranis tum superare stellas fixas, quam quidem nobis apparet ex ullus indicio λ 8e quid ni

stellae illae fixae revera non habeant omnea illas primae, secundae, tertia . quartae,quintaeque magnitudinis differentias,qua 1 ocuislla exhibent, sed eae , quae videntur minimae , cur aliis non possint esse aequalea, aut

majores, Omnesque instar solium propria Iuce fulgere, ac tam parvae tamen debilesisque Uderi ob immensam a nobis distantiam vulgus ex vi sua indicio planetla omnibus. ut Se lunae nativam attribuit lucem, quam tamen nullam habent , cum corpora sint prorsus opaca, terrae nostra

smilla. montibus vallibusque distincta , Omneq; lumen, quo conspicul nobis fiunt.1 sole mutuantia. quam absurde oculi ju-

dieant de planetarii erroribus, putant eo circa terram fieri, multisq;regressibu acce- lerationibus, retardationibusque, Apogae la& perigaeis esse irregulares. qui tamen Omnes uno simplici Be ordinatissimo circa solem absolνuntur motu . Notum est, quot seculia ante detectum novum orbem ter

ram esse planam nullo'; habere antipordas creditum fuerit , atque tam Pertinacia

684쪽

putaverint contrarium asserere. Et oratii sensuum errores, quibus per omnem amatem assuescimus, ira hic etiam non imperitae tantum plebis , sed doctiorum eriam animos occupavit. Cumque rationibus stabiliri non posset rerram nullos habere antipodas, vi ac consequentlla ex Theologia petitis actum ruit, dictumque quod

antipodibus inductis in terrarum orbem alius etiam induceretur Christus. Sic Viris

gilius Episcopus Salaeburgensis, qui pro

concione huic errori contradixerat, a Bonifacio Episcopo Moguntino crimine impleratin accusatus , literisque a Zacharia ponti fice impetratis damnatus Sacerdotioque dejectus fulr. Tanta videlicet Praejudiciorum vis est, tamque arridet nobis imperfecta illa ac in multis erronea sensuum cognitio, quam de rebus extra nos positis a pueritia coacervavimus. ut illi,

qui sanctissimi veritatis custodes esse deberent inter homines. tam turpirer lapsi hie fuerint. Et dato quod rerum visibilium fi-. guras, magnitudines, motus , situm atque distantiam recte percipiamus , uti id fieri seph satemur: quid dicendum de tot myriadibus corporum minutissimorum, qui- bua pulvia , vapor , sumus, aqua, sleuma

685쪽

NA T. CONT a MFL Art o Na. 647. inum, sanguis, lae, ignis, aer. C luro, sol. Ommaque fluida constant se annon arbor. Iapis; caro, os , serrum, magnes, sal, nitrum,allaque innumera corpora stabilia ex tam parvis in ortu suo eoaluerunt partibus. ut earum magnitudines,ligurae, nexuaru intervalla nullo sensuum acumine disgnosci queant ρ annon multa subtiliora corpuscula crassiorum intervalla replent ac permeant annon ex humano corpore , aliisque insensilis exspirat materia desertis latre nobis, quorquor tantum rribullis sensibus vestria, horum omnium numerum . magnirudines, figuras, motus, vicinitatem ac intervalla. Quantum vero ad lumen , colorem, edo

rem , suoru similisque propria singulorum

sensuum objecta, ea quidem valde clara perincipere nobis videmur, sed propius nostras de iis perceptiones inspicienti manifestum fit. eaa. intimam veramque quali ratum istarum naturam nullis modo dere

gerdi Hoc enim si ita se haberet, & infans. ω demena inrelligerent in quo consistat

ior saporum, colorum, Odorum, sonorumque, quos seplene saepe admiratur. varietas : & si verum sir, quod ab infantia nobis persuasimus, bruta animantia iisdem nobiscum gaudere sensuum perceptionibus, anuon cania majorem odorum notitiam

686쪽

6 8 Da VuLG. ET PH Logo PH. habet suo domi- an accipiter, an aquila non rectius percipir, quid lumen,& color

sint in re visibili. quam philosophus hoc unquam percipere potest Philosophi oecollas vocant eas qualitates quarum quidem aliqua effecta vel operationea videmus. intimam vero naturam sensu non attingimus: talesque sunt apud ipsoaτites magnetis, paeoniae,rhabarbari 8e pleraeque naturales agendi potentiae, quas idcirco sensul non obvias esse docent. Sed o boni, quae quaeso est manifesta illa notitia quam de qualitare. quae afficit sensum,evidenti rem habet vulgus quam de vi magnerica 3

annon uri ignem calefacere, & combur re . acetum attenuare ac incidere, aquam

humectare , annon ira, inquam , magne tem serrum ad se allicere, paeoniam eo. mitialem morbum curare. 8e rhabar barum purgare, sensuum experimento constat 3 Et si quaeram in quo eonsistat via illa inclis dendi in aceto, humectandi In aqua,CΟmburendi in igne . aliudne respondetur ex communi hominum notitia quae ex sensi-hua haurirur, quam hane esse Mignis. &aeeti, & aquae proprietatem seu qualitatem, ut opera ista praestare possint ρ Quod . cum de vi magnetica omnique alia occulista qualitate, cujus effecta sensu perciplinus . dici etiam possit , quid causae est quod

687쪽

NAT. CONTRM LATI N R. 649 quod magis manifestae nobis videantur vl- rea ni aquam magnetia Z Nil juvat enim quo θ uti ignis facultas caloris ita pleraeque aliae, quae manifestae dicuntur, suo lu-

digitentur nomine , vis autem magnetis . paeoniae similesque nomine careant: non enim, uti Fernelius lib. 2. de Abditis rerum causis cap. 17. sapienter hic responder, ex nominum sed ex rerum sicientia ducenda est cognitio. Et quanquam ignis suo calore & lumine non solum in rebus extra nos postris operetur, verum etiam passionem aliquam imprimere soleat sensui, nihilo hinc manifestior evadit caloris & luminis natura. Descende in te ipsum quisquis hae de re dubitas, & vlde an tam manifesta tibi sit harum qualitatum . quam quidem cubi, vel trianguli, vel extensionis natura. Haerebis quidem prima vice , eo quod per omnem viram ex judicio infantiae tibi persuaseris. id omne, quod exhibetur sensui. tale esse in rebus extra nos positis, quale repraesentatur in sensus permceptione : sed si examinea, si attendas.' quidnam sit quod iste sensus ex. gr. soni,

vel caloria, vel coloris, tanquam in corpore sonoro,calido 8c colorato tam aperte tio hi Ostendere videtur, facile advertes, te qui dem posse concludere aliquam in corporibus Istis esse qualitat ε perceptiones istas Iu E e seu

688쪽

6so Da VULG. ET PH oso FH. sentia excitantem, sed quae propria sit hujusce quali ratis natura, id sensua non tima perit quam abscondir. Quis enim de tontinui solutione cogitat ubi sentit dolorem Quis in ventriculo percipit eam nervosarum partium vellicationem & punctionem, a qua excitatur sensus famist quis tremulum aeris motum sibi imaginatur, ubi audit sonum Certe nulla inter hasce sentitum perceptiones' 8c corporis nostri rerumve externarum qualitates, quas si gnificant, reperitur similitudo. Et unde quaeso constabit reliquorum etiam sensuum, ut & qualitatum quas percipiunt non parem esse rationem Θ Et quis tamen ex vulgo ad ista attendit' quis non sensuum suorum perceptiones veras te expressas rerum sensibilium imagines esse Putat 3 Sed ut liberalius vobiscum agam quot quot nimiu tribuitis vulgi & sensuum notitiae , largiemur in praesentiarum , praeter externas corporum figuras, magnitudines ac morus , etiam colores, calores, saporea

reliquasque patibiles a philosophis dictas qualitates recte percipi a sensibus ve stris , quid vero dicetis de intima ac propria cujusque corporis Abstantia ac forma' An-

non sua etiam penetralia intimosque recessus habet natura λ annon ut in aedificita

689쪽

NAm CONTEMPLATIONE.

hominum, tra etiam in corporibus ab ipso Deo creatis plus artificii ac pulehritudinis in interioribus latet , quam in extima superficie ac primo aditu an non igitur interiorum illarum partium , quae sensus fugiunt , suae sunt figurae, magnitudines Senexus p annon hae etiam propriis sibi motibus moveri possunt,&, ubi nectuntur inter sese, annon intervalla ac interstitia aliis qua ex figurarum irregularitate inter Ipsaaremanent λ Haec si nora vobis non fuerint. uti revera non sunt, quid aliud erit externas istas sormas novisse, quam vitrum lambere cum vulpe & pultem non attinis gere λ Et sane miserior est hac in parte hominum quam vulpis conditio : vulpes enim pultem quidem non attingit, quam tu vitreo vasi est inclusa, sed eam tameta per pellucidam ejusdem vasis substantiam foras intuetur, sicque memor dulcedinis quam pabulo suo inesse novit, non tam vitrum lambere, quam perfringere,adeoque ipsa frui pulte unicum ejus desiderium est. At vero cortex ille externorum acciden tium , cui rerum corporearum medulla maximaeque naturae delitiae Includuntur . non ulli sensui est perulus. neque ut vulpi pultem ita nobis naturae medullam prius degustasse contigit, verum primae in ratis cogitationea totae occuparae fuerunt in E e a ex-

690쪽

6sι. DE VULG. ET PHILOs OPH. externo tantum cortice lambendo. Hisce

adde quod non omni sapore & succo de

stiturus sit naturae cortex, uti vas vitreum,

sed nonnihil grati & non omnino inutilis succi hauriri inde soler. Imo omnes illae

sensuum perceptiones, quibus in lambendo utimur , nescio quas in se continent illecebras , quibus diei non potest quantum aificiantur & delectentur humanae men-.tes. Hae nos avocant ab intimis naturae penetralibus , hae efficiunt ut non cum vulpe acri psam naturae pultem Penetrare , sed perpetuo ejus corticem lambere velimus , & ut pueri lactis saccharique dulcedine pellecti solidiores cibos non quaerunt sed fastidiunt saepe , haud aliter humanus animus ita capi solet prima illa dulcedine

quam ineunte aetate in sensuum perceptio nibus experirur, ut postea solidioris contemplationis pabulum nunquam saepe desideret. Tantumque potest continua illa aliquot annorum consuetudo non nisi extima naturae corporeis sensibus delibandi. ut non eorum taurum , quae sub externis rerum sensibilium formis larent, penitus obliviscamur , sed paulatim etiam nobis persu3deamus, nil quicquam in rerum natura existere aut intelligi a nobis posse,

nisi quod sensibilibus ejusmodi aut corporeis saltem formis praeditum sit. Ita