Proben der lateinischen Novellistik des Mittelalters

61쪽

ivit ad eum leti cum vidisset ipsum leo dixit ei: Invenistine aliquid' Cui respondit corvus: Non invenit nisi qui habet, ae nec intelligit nisi habens intellectum, nec videt nisi habens

oculos fames autem abstulit nobis hec omnia. Verum cogitavimus unum cum quo Speramus habere recuperationem

et vitam pro te et nobis. Respondens eo dixit ei: Quid est illud quod cogitastis Ait corvus: Videtur nobis quod

aes rapias hunc camelum et comedas ipsum, quia non est nostri generis et nos sui, nec eius consilium est nostri consilii.

Et iratus leo contra ipsum, dixit ei Sile maledicte, destruat te deus quam vile et malignum est tuum consilium nec est in te misericordia et iides. Non enim debuisti mihi illa temptare loqui verbum hoc. An nescis quid fecerim camelo et quomodo ipsum mea fide servavi an nescis quoniam in mundo non est maior iusticia et misericordia, quam redimere animam captivam et succurrere Sanguini qui prope est effundendi Et quia promisi sibi fidelitatem meam, non deficiam ei 21 nec ipsum unquam defraudabo. Respondit ei corvus Vere dicis,

domine rex; verumtamen per unam animam redimuntur omnes

anime domus, per animas domus redimuntur anime totius parentele, et per animas parentele populi, et populi regis. Nos autem sumus omnes in hac necessitate constituti, nec aliquid facereae valemus; sed ego cogitavi modum quo Valeas a iuramento salvari. Et laudans ipsum leo super hoc dixit ei quid faceret Post hec vero rediens corvus ad suos socios, retulit eis verba sua et leonis, ei omnia que cum eo ordinaverat; et interrogans eos corvus dixit, quod consilium darent super hoc, 225 ut devoraretur camelus, et salvus fiat leo a iuramento quod iuravit ei. At illi dicunt ei: Indica nobis consilium tuum, nam in tuo consilio speramus salutem. Dixit corvus: Videtur mihi bonum, ut simul omnes accedamu ad camelum, referentes ei preterita beneficia que recepimus a leone gratis,ga et sine ullo beneficio ipso a nobis percepto Modo autem videmus necessitatem Suam decens est, ut quilibet nostrum sibi se sponte representet, laudans ipsum super beneficiisque ab ipso recepimus, et quomodo tenemur ei. Sed non habemus in quo possumu eum super hec remunerare, nec 23 possumus ei conferre unum de mille eorum que nobis contulit, nec aliquid inveniemus quod sibi offeramus; unde offeramus ei persona nostras, et quilibet nostrum offerat ei

62쪽

- si suum corpus, ut comedat illud, dicens ei: Sic volo, domine rex, ut me comedas et non moriaris fame. Et quando sic dixerit, sum an alter et dicat simile verbum et salvus fiat socius suus; et facientes sic omne adimplebimus placitum regis, et eius amorem acquiremus. Et vocantes camelum, exposuerunt hoc ei suum consilium, cui placuit; et surgentes, venerunt ad leonem. Cepit itaque corvus loqui coram leone dicens: Dominessi rex, iam ad mortem pervenisti, et requiris liberationem uepersone nos autem decet tibi tradere personas nostras propter misericordiam quam tu nobis contulisti ex antiquo tempore. Nam in te viximus et Speravimus vivere nos omneS, et qui sunt post nos Successuri; nunc volo ut comeda me. εω Et respondens lupus ait illi Sile, corve Non enim bona est tua caro, et nec regi proficeret, quia mala caro redditegritudinem Caro vero mea bona est; nunc autem comedat me dominus rex. Et respondens corvus, ait lupo Non enim est caro tua bona quicumque enim vult se interficere, ob comedat de carne tua, quoniam mox erit suffocatus. Et responden vulpes ait Comede me, domine rex; quia caro mea faciabit te. Et respondens lupus ait ei Sile, quoniam caro tua putrida est, et venter tuus plenus est sordicie. Etestimans camelus miser, quod quando diceret simile verbum ae responderet ei similiter, ut cum eis salvaretur; et aperuit ossuum in sui preiudicium, dicens: Comeda me domine rex, quoniam satiabo te, et venter meus plenus est deliciis, et habeo bonum sepum et sanguinem. Comede me, ergo, mi domine rex. Cui omnes responderunt Bene locutus es, et Moerialiter fecisti. Qui omnes congregati adversus eum devoraverunt ipsum, cum fuisset hoc regi valde molestum.

Fuit quidam mercator in terra Persie, qui cum haberet uxorem que adamabat alium, voluit certificari de re. Nutrivit aulam sibi quandam picam quam docuit loqui, ut annunciaretri sibi ea que fierent in domo. Quadam vero die cum ivisset Vir pro faciis suis, misit mulier pro suo amasio, ut veniret ad eam. Qui cum venisset, stetit cum muliere iocans et ludens cum ea, et recessit. Cum vir rediit et interrogavit

picam, et illa exposuit illi totum illud quod viderat den amasio mulieris. Et audiens hec vir, suam verberavit uxorem laniter. mulier vero credens se esse accusatam ab ancillis

63쪽

- 42 suis, increpabat et verberabat eas. At ille iuraverunt ei non defraudasse ipsam, sed pica. Et sciens mulier cogitavit in animo suo dicens: Si ipsam interfecero, erit mihi deterius;

as presumet enim maritus meus quoniam propter hec ipsam interfecerim. Quadam vero nocte cum non esset vir eius in domo, misit pro suo amasio et precepit ancillis suis, ut circumstarent picam, ponens in manu unius ipsarum tympanum ut pulsarei ad aures pice: in manu vero alterius m magnum posuit peculum ut ostenderet ipsum vicissim ad oculos pice. Altera pergebat de aqua spongia super pitam, Altera vero molam volvebat versus picam, altera vero agitabat caveam in qua erat pica. Et facientibus sic tota nocte, non potuit aliquid percipere de factis mulieris. mane ver08M cum Veniret vir suus, interrogavit picam de factis sue mulieris. Cui respondit: Quomodo potui hec percipere, cum hac nocte fui in maximis tormentis re nimia pluVia, tonitruis et coruscationibus et terre motu, de quibus vide' batur mihi mundus perire Θ Et audiens hec vir, estimabum omnia verba pice que sibi retulerat de uxore sua mendicia esse, cum illa eciam non fuissent vera, quia per totam noctem tempestas tranquilla et conveniens erat. Et hic accipiens picam interfecit illam, et suspendit eam in lign0

Dicuntur fuisse duo homines quorum unus vocabaturae Deceptor, alter vero Velox. Qui cum ambulassent pariter per Viam, invenerunt Sacculum plenum argento revemi sunt in regionem Suam. Qui cum appropinquassent civitati, dixit Velox Deceptori: Da mihi medietatem argenti. Cui dixit Deceptor: Nequaquam hoc faciamus, quoniam societates et amicitie debent 30 Semper inter nos permanere; sed quilibet nostrum accipiet de argento quantum ei sufficiat, reliquum vero abscondamus in aliquo tuto loco, et quando indigemus, capiemus de eo si putans eius socius Velox ipsum loqui bona fide, placuit ei consilium, et absconderunt argentum sub quadam magna arbore,s1 et abierunt pro laciis suis. Et cum redissent ad locum suunt, ivit post diem Deceptor ad arborem et accepit totum argentum. Quadam vero die requisivit eum Velox dicens ei: Eamus ad depositum, quoniam indigeo de mea porcione illius argenti Cui respondit Libenter. Et euntes ad locum

64쪽

- 43 ai ubi posuerunt argentum et fodientes, nil invenerunt. Et exurgens Deceptor qui illud acceperat, cepit clamare et verberare se dicens: Nequaquam confidat aliquo modo quis in fratre vel socio, tu enim cepisti illud. At ille iuravii per viventem in secula quod non acceperat illud. Deceptor 380 vero magis insistebat, ei dicens: Numquid fuit alius qui sciret hoc secretum, nisi ego ei tu Et ait ei Deceptor: Veni et eamus ad iudicem potestatis, ut nobis causam

diffiniat Quibus constitutis coram iudice, dixit iudex: Estne aliquis testis super hec ' cui respondit Deceptor:

re ita, omine est arbor, sub cuius radice reposuimus nostrum argentum ipsa enim perhibebit testimonium super hec. Et ait iudex Ducite me cras ad arborem, ut diffiniatur causa vestra. Et rediens Deceptor ad domum suam, narravit patri suo processum hunc dicens: Scito, pater mi, quoniam 33 nondum revelavi tibi hoc secretum; sed si tu vis inclinare consilio meo, conservabimus nos ambo thesaurum quem dedit nobis deus, et poterimus multiplicare et addere ipsum.

Cui dixit pater Quid est illud, fili mi Cui respondit:

Ego quidem abstuli totum illud argentum quod invenimus;

rae volo illud autem ut inire hac nocte et permaneas in venire arboris, cum sit ibi locus concavus ubi poteris permanere. Mane autem cum venerit iudex interrogans arborem, quis aecepit argentum, respondeas et tu de medio arboris Velox

rediit ad me et accepit illud. Et hoc est quod peto a iero tantum. Et verunt ad arborem et mansit pater in ventre arboris tota nocte. Mane vero cum venisset iudex cum Sua

iamilia ad aborem, stetit et quesivit ab arbore, quis abstulisset argentum. Et respondens ille de medio arboris, dixit Veloxaecepit illud. Et stupefactus iudex super hoc, volvit se undique et neminem videbat. Qui recepit ut apportarent signa, ut accenderetur ignis in circuitu arboris. Et cum calore fumus pervenissent ad illum qui erat intus, cepit clamare toniter, cum amplius calorem non posset tolerare, et extractus est inde quasi mortuus. Et videns judex fraudem hanc, ae mandavit fusticari ambos, et restitui argentum socio Suo. Quibus iusticatis mortuus est pater. Et accipiens Deceptor parem suum, tulit ipsum mortuum ad domum suam et remansit dolens de argento amisso et de vituperio sibi eunctis ab hominibus relato Contristabaturque de patre η suo mortuo, cujus ipse erat causa efficiens, cum Socium

65쪽

- 44 suum defraudari nisus esset, et se ipsum una cum Suo patre in idem corruit vicium et damnum. 6. - . s.lfuit quidam qui habebat pulchram mulierem, erat tamen meretrix Quadam vero die, cum vir suus egrotaret,sso dixi ei ut iret ad apoteram et emeret sibi de rebus quas medicus consuleret. Et exurgens mulier ivit ad apolacarium, qui erat amasius suus, ut sibi daret illas res et introducia in apolaca, stetit cum amasio suo. Et recepit apolacarius servo suo quod daret sibi omnia que volebat Servus vero cumas esset stultus accepit manulargium et involvit in eo pulverem de terra et ligavit et dedit mulieri dicens ei: Ecce omnia sunt ibi Et abiens mulier ad domum suam, assignavit manulargium suo viro, et intravit domum aliam ut apportaret vas, ubi reponeret res illas. Et solvens vir manulargium invenit pulverem, set et clamavit ad eam dicens: Quid est hoc luisti pro medicinis, et apportasti pulverem Et illa audiens, reliquitque in manu tenebat, et accipiens cribellum exivit ad virum suum, et ait ei: Nescis quod accedit mihi in via, cum irem, ecce equus currens impulit me; et corrui in terram. itaque an cecidit mihi de manu mea argentum, et non potens invenire illud, congregavi pulverem de loco illo, involvi in manu- tergio, donec educerem illud per cribellum, forsitan inveniam ipsum. Et audiens vir credidit ei, et dixit Accipe plus de argento, et vade et me mihi. 7. - . 97 .lsae fuit quidam pauper mercator in quadam terra, qui habebat mille libras ferri, et, cum vellet inde discedere ei ire ad aliam terram, deposui ferrum apud quemdam notum suum, ut sibi conservaret, et abiit. Cumque redire positempus, petiit ferrum ab amico suo. Cui respondit Posui385 ferrum tuum in uno angulorum domus et comederunt illud mures ipse vero vendiderat et comederat precium eius. Et ait mercator Nunquam audivimus esse in mundo animal quod irangere ferrum, et modo comederunt mures illud; nunc autem nihil reputo illud ex quo deus liberavit te alias eis et non offenderunt te. At ille gavisus est de verbo quod audivit ab eo rogavitque illum ut comederet secum illa die, et statuit sibi terminum reveniendi ad eum. Fos,

66쪽

quam vero recessit ab eo mercator, cogitavit argumentum

ut caperet sibi filium suum. Qui cum iuratus esse eum,m abscondit in domo cuiusdam et cum rediret ad eum, dixit ille quis amiserat filium: Vidistine filium meum Cui respondit Alia die prope tuam domum vidi avem, que rapuit unum puerum nescio tamen utrum fuit filius tuus. Ille vero cum audiret clamavit et dixit hominibus qui erant ibi: Audivistis

ιο umquam tale, quod aves rapiunt pueros Et respondens memeator discit Ita est terra cuius mures comedunt mille libras terri, dignum est ut eius aves rapiant pueros ille vero cum audiret hoc verbum, confessus est ei abstulisse ferrum suum.

Et ait ei: Restitue mihi filium meum, et ego restituam tibi ιae ferrum tuum. At ille restituit sibi filium, et ille ferrum. 8 S. 108.l

Dicitur fuisse in quadam civitate nomine Bostenne inprovincia AbeZie quidam carpentarius, cui erat pulchra uxor. abebat autem hec quendam amasium pictorem, qui agebat cum ea. Dixit mulier suo amasio Volo ut facias tibiu signum per quod cognoscam te in nocte, ut non sit necesse tibi amare nec pulsare ianuam, ne sentiat aliquis. Cui dixit amasius faciam mihi pannum album et nigrum adsigna rectorum quasi oculos, ut album sit ad modum lune, nigrum vero ad modum pupille oculi; et quando viderisu illum, si tibi signum egrediendi ad me. Et placuit mulieri, et fecit ita. Audiensque illos servus mulieris qui erat in domo, conservavit verbum in corde suo. Erat autem amasius accedens ad ipsam in nocte, et illa videns signum vestimenti, exibat ad ipsum statim et sic fecit hoc modo eo multis diebus. Quadam vero die cum iret maritus ad curiam regis de nocte ad operandum ibi ivit servus mulieris ad uxorem pictoris, quem mulier adamabat petiit ei ut sibi illud accommodaret vestimentum, deditque ei et ivit cum

e servus ad mulierem suam nocte. Videns itaque mulier ea signum credidit suum esse amasium. Que exien ad eum, sietit cum eo; et abiens servus in viam suam, restituit vestimentum illi mulieri. Post vero mediam noctem redienspicior de domo regis, accepit vestimentum illud et ivit ad mulierem. At illa cum videret, obstupuit dixitque ei: Quid sibi nocte ista et quare rediisti ad me iterum festinanter, ex quo adimplevisti tuam voluntatem Θ At ille cum audisset

67쪽

- 46 hoc verbum, percepit quomodo alius homo accessit ad eam nocte illa, et rediens ad domum suam cepit increpare et percutere uxorem suam fortiter, donec scivit veritatem deam re quacumque Et accepit vestimentum et combussit illud. 9. 4- S. 119.l Dicitur fuisse in quadam terra provincie Indi peritus medicus et valde dilectus apud omnes homines. Concessit enim sibi deus gratiam, ut universi infirmi existentes suo

consilio ab eorum languoribus sanarentur. Cum autem is 44 mortuus mei, respiciebant successores sui in suis libris et studebant in illis, ut ex eis caperent bonum medicinarum documentum periectamque scientiam. Quadam vero die venit ad terram illam quidam qui dicebat se esse medicum magnum et expertum, tamen in paucissimis erat perscrutatus. 445 Habebat autem rex illius regni quandam filiam quam deligebat valde, et plus quam omnes de sua domo. Que cum esset gravida et tempus sui partu adveniret, gravi Sum venit ei infirmitas sanguinis luxus. Et cum rex hoc videret, mandavit festinanter pro quodam suo noto medico qui eratia in alia civitate, ut veniret in succursum sue fitie. Cumque ad ipsum veniret nuncius invenit eum cecum. Qui cum

ad regem ire non posset, scripsit ei quod daret in potu fili regis talem medicinam. Et audiens hec rex, quesivit habere medicum qui sciret conficere et administrare hancia medicinam sue illi dilecte. Et misit pro quampluribus, sed neminem illud attemptare volentem invenit Et tandem cum iam divulgaretur, pervenit ad eum iste antedictus medicus qui dicebat se esse peritum et doctum medicum. Et promisit regi quoniam sciret huiusmodi medicinas absque si istius magistri sive medici rescripti consilio, easque conficere bene et preparare. Et dixit regi ne haberet dubium de sua filia sive de eius infirmitate, cum ipse eam bene ab eadem sanaret infirmitate. Et statim mandavitiamulo suo ut apportaret sibi vasa in quibus erant medicine 465 illius periti medici et magni doctoris qui breviter mortuus erat, et, quibus appositis ante ipsum, accepit exinde vasculum in qu erat toxicum, et ignorans quid esset ibi, accepit de eo et miscuit cum aliis medicinis et tradidit regi dicens: Ecce medicina ille tue. Videns autem rex promptitudinem 470 eius in preparatione medicine estimavit illum esse peritum

68쪽

- s medicum in omnibus rebus, et honoravit ipsum dans ei bonam remunerationem in pecunia et vestimentis. Et accepta medicina exhibita fuit fili regis. Postmodum vero incisa sunt exinde viscera eius, et mortua est Et videns hoc rex, ιχ mandavit capi illum et exhiberi ei de eadem medicina. Et factum est ei sicut rex mandavit et mortuus est etiam cum ipsa. Sic illa imperitia cecidit super imperitum. 10. - S. 22.ll Dicuntur supervenisse cuidam civitati nomine Merva inimicos qui cum cepissent eorum mulieres et interfecissent si viros diviserunt inter se mulieres, et advenit sorte cuidam eorum bubulcus, duas habens uxores. Et cum patronus eorum affligeret et extenuaret eas fame, surrexit quadam die ille cum duabus uxoribus suis ad colligendum ligna. Et inveniens altera ipsarum sectas panni accepit illas quiasib nuda erat et cooperuit cum eis suam turpitudinem. Dixit altera viro suo: Numquid vides meretricem nudam cum qua se cooperuit Cui respondit vir: e tibi dimittens personam tuam nudam et vituperas illam que suam OOp ruit turpitudinem, nec respicis maculam tui ipsius, videlicete trabem in oculo tuo, in alterius autem oculo vides relucam. 1. - . 39.lfuit vir quidam simplex, in cuius domo Serpens

morabatur. Sperabant autem vir et uxor eius valde fortunorum me cum ei Serpentem ducere moram, quod etiam illius patri erat consuetudo. Quadam vero die dominica in vir misit familiam suam cum uxore ad ecclesiam, imo manente in lecto quia capitis dolorem patiebatur; et facto silentio in domo, serpens exivit cavernam circumspiciens late. Vir autem misit ianuam versus ignem semiapertam, ei vidit quod serpens, postquam neminem domi enSerat, ae caudam misit in ollam in qua decoxit mulier escas circa ignem et veneno immisso, abiit in antrum suum. Et cum lhoc paterfamilias videret, surrexit et fudit ollam cum deco uone sub terram, ne quis ab eo cibo infirmaretur. Adveniente autem hora solita qua Serpens querebat eSeam, quam in mulier frequenter ei dabat, ecce vir cum ligone stabat ante iuramen expectans serpentis exitum, et cum veniret Serpens, ad foramen erexit caput et sedule se circumspexit quia

69쪽

- recordabatur malicie eius. Vir autem volens percutere, SerpenS sensit hoc et fugit in antrum quia scivit se malefecisse. 51 Et post aliquot dies mulier imprecabatur viro ut secum serpente uniret et odium suum deponeret, in quod vir consensit. Et ivit ad oramen et vocavit serpentem, dicens se cum eo velle unire et odium inter eos auferre. Cumque hoc serpens audiret, dixit, Nunquam reintegrabitur inter 515 no amicicia noStra, quia cum recordaberis maleficii mei, quando venenum in ollam ad interficiendum te et familiam tuam posui etiam quoniam ego recordabor quando tu cum ligone ad puniendum me percussisti absque ulla misericordia tunc non potest stare amicitia nostra et ergo melius520 est ut quilibet nostrum solus et sine mora alterius habitet. 12. - . 46.J Dicitur fuisse quidam venator qui, cum exiviSSet quadam die cum suo arcu et sagittis ad venandum in silva, non procul a civitate occurrit ei cervus, et sagittans eum interiecit accepitque ipsum et redibat ad domum suam cum 525 eo. Et cum ambularet per viam occurrit ei aper quidam, et Sequen eum aper volebat eum interficere; qui cum hoc vidisset, deponens cervum ab humero suo sagittavit aprum et percussit eum in corde Suo lisper vero Sentien vehementiam doloris vulneris, irruit in hominem et vulneravitae eum suis dentibus scinden ventrem suum, et mortuu est homo. Aper etiam cum letaliter vulneratu esset, mortuus est cum eo. Et cum transiret ibi lupus, vidit aprum, cervum et hominem mortuos et gavisus est et dixit in corde suo: Debeo conservare hec omnia que inveni, ut sint mihi con-535 Servata pro temporibu necessitatum; nec valebo de eis gustare hodie, sed sufficit mihi nunc rodere cordam arcus. Et accedens ad arcum, cepit rodere cordam que prorupta

subito percussit eum in tramite et mortuus cecidit. 13. - . 182.J Dicitur fuisse quidam dives mercator Sene valde, qui, 540 cum haberet uxorem pulcram, non tamen ab ea diligebatur nec volebat sibi uxor sua in lecto adherere; sed quantumcumque ipse traheret ad se illami, illa semper elongabat Se ab eo. Quadam vero nocte dum iacerent simul in lecto supervenit eis iur. et excitata mulier ai strepitum iuris

70쪽

- 49 545 expavit, et accedens re timore adhesit viro suo fortiter donec excitatus est. Et ait vir sue uxori: Unde hoc novum, quia mihi adhesisti nunc magis quam unquam Et attendens vir audivit strepitum iuris in domo. Nunc percepit quia ex timore furis adhesii sibi uxor sua. Et ait furi patem 550 familias: Magnum gratiam reputo te mihi nocte ista coniu-lisse de quo tibi teneor cunctis diebus vite mee, postquam fuisti causa ut amplexaretur mihi uxor mea. Nunc autem accipe quecumque vis et omnia tibi de domo mea licita sunt.14. - . 183.J Dicitur fuisse heremita cui data fuit vacca una, et cum 555 duceret eam ad domum suam, quidam fur vidit illam et furandi curam adhibuit. Ibat autem fur post eum usque ad domum heremite, et cum esset in via obviavit ei demoni figura hominis. Cui dixit fur Quis es tu, aut quid intendis' in ille respondit: Ego quidem sum demon et

560 intendo nocte ista suffocare heremitam, et nunc Sequor eum donec homines sunt in somno; tunc exurgam contra ipSume interficiam eum. Et ait ei fur Ego similiter intendo ire ad domum suam et furari vaccam suam. Et euntesiverunt pariter mi domum ieremite Ingrediens autem 565 heremita domum introduxit vaccam et comedit et intravit cubiculum ad dormiendum. Et cogitans iu dixit in corde suo: Dubito ne forte quando accedens hic demon ad suffocandum heremitam, clamabit ipse et succurrent ei

homine et, non potero capere vaccam, Sed me videntes

570 capient et interficient me. Dixit ergo tu demoni Sile

parum, et dimitte me capere vaccam prius quam tuam adimplebis voluntatem. Cui respondit demon: Nequaquam hoc faciam, sed prius ipsum volo interficere et postea facies quod intendis At ille dicebat: Nequaquam, Sed ego inci-575 piam. Et ori discordia inter ipsos fortiter, inceperunt pugnare et rixari ad invicem donec tu vocaret heremitam, dicens ei: Surge, quia iste demon vult te suffocare. Et excitatis heremita et sua familia, fugerunt fur et demon, et sic evasit heremita a periculo mortis. 15. I S. 185.J5so Dicitur fuisse quidam carpeniarius qui pulcram habebatuXorem quam multum amabat Habebat et mulieri illa