Proben der lateinischen Novellistik des Mittelalters

81쪽

- Io addisceret At illi: Bonum est consilium. Statim ementario conduxerunt, cameram lapideam fecerunt et in medios lectum pueri posuerunt. Per omnes muros Camere Vll. artes scripserunt, quod puer omni tempore tamquam in libro clare doctrinam suam videre posset. agistri vero nidie ac satis diligenter illum instruxerunt per ordinem bene per VIl. annos Finitis VII annis inter se magistri ius dixerunt: Bonum est ut discipulum nostrum temptemus, quomodo in doctrina nostra profecisset. Aiunt omnes: . Bonum est. Ait Bantillas: Et quomodo poterimus eum probare Θ Ait Catho: Ipso dormiente ponemus Sub quolibet comu lectionum folium edere et ante lectum ei Iae Stabimus, quousque a sompno excitatus fuerit in Aiunt illi: . Bonum est consilium. Statim ipso dormiente folia posuerunt. Cum vero a Sompno excitatus erat, miro modo

occulos in summitatem camere erexit. Magistri hoc videntes dixerunt: Domine, qua de causa occulos sic Superius m erigis 3 At ille . Mirum non est. Aut summitas camere inclinata est, aut terra sub me eleuata est. Magistri maudientes inter se dixerunt: Si puer iste vixerit, aliquit magni erit Interim venerunt sapientes ad imperatorem ei dixerunt: Domine, tantum unicum filium habes. Fossibile 115 est ut moriatur; et ideo bonum est uxorem accipere, quia, si XXX filios haberes, potes omnes ad diuicias promouere. Ait imperator ista quo sic est, querit michi virginem

formOSam, generorum, graciorum, et eam in uxorem accipiam.

Perrexerunt illi per regna et castra Tandem filiam regis 120 Castelli inuenerunt, nimis pulchram, quam ad imperatorem duxerunt Imperator, cum eam vidisset, capius est in occulis eius, in tantum quod omnis dolor BL 39ν. prime uxoris recessit. Ambo ad inuicem diu vixerunt et imperatrixeoncipere non potuit, quare multum contristabatur Cum 125 vero audisset quod imperator tantum unicum filium habebat in longinquis partibus cum VII sapientibus ad nutriendum, doctrinandum, infra se cogitabat: Si ille exinctus esset ei

ego filium haberem, filius meus heres esset. Ab illo die cogitabat, quomodo filium interimere posset Accidit una

130 nocte quod, cum imperator in stratu suo iacuisset, ait imperatrici: Domina arissima, iam secretum cordis mei tibi aperiam Scire debes quod non est creatura sub celo, quam magis diligam quam te. At illa: Domine, si sic

82쪽

is Et si est michi possibile Iibenter adimplebo. At illa:

. Constat tibi quod adhuc non concepi, quare multum Sum desolata. Tantum unicum filium habes in longinquis partibus cum VII. magiiariS, quem meum reputo filium. Rogo ut pro eo mittas, ut de eius presencia minim gaudere, quosque 14 deus visitauerit me. At ille: Jam sunt anni XVI. ex quo eum non vidi. Fiet tua pelicio. Statim litteras VlI. magistris fecerat, anulo Suo Signatas, quod sub pena mortis in iesio Penthecostes filium suum ad eum ducerent uncius vero disseras recepit et viam ambulauit. donec ad 145m suos venit, quem cum omni graciarum actione receperunt Cum vero litteras legissent et voluntatem imperatoris vidissent, in crepusculo noctis stellas firmamenti perspexerunt, si expediret secundum tenorem litterarum puerum ducere. Clare in stellis viderunt quod, si puerum tempore assignato mon ducerent, omnes capita ammitterent. Tunc ait magister Cleophas: De duobus malis minus malum est eligendum. Melius est ut omnes moriamur quam quod puer vitam ammissat Ideo consulo ut vitam pueri salvemus. Cum essent sic contristati, puer de camera descendit viditquelae magistros suos desolatos. Causam ante tristici ab eis quesivit. At illi: Domine, nuncius ex parte patris tui ad nos venit cum litteris, ut in Penthecoste te ad patrem iuum ducere debeamus. Super hoc firmamentum respeximus, ubi clare videmus quod, si tempore assignato te patri tuoiae presentamus, in primo verbo, quod ab ore tuo fuerit prolatum, morte turpissima eris condempnatus et si non te illo tempore preMniamus, ad mortem nos condempnati erimus. At ille: is firmamentum cum Stellis videre volo. Et sic factum est Cum vero perspexisset, clare vidit quod magistri verum dixe- Is runt Sed cum ulteris perspexisset, vidit in quadam parua stella quod, si per VII dies ab omni verbo abstineret quod non loqueretur, vitam suam haberet, tamen omni die ad suspendium duceretur et cum difficultate saluaretur Magistros suos Iocauit et ait: Karissimi, ecce tel- m. 140 nil illa parua, ly in qua satis aperie habetur quod, si ab omni verbo abstinuero per VII dies, vitam meam habebo. Vos estis VII. magistri parum est cuilibet vestrum cum sapiencia sua uno die me saluare. Ego vero octauo die loquar et uo omnes una mecum saluabimini. Magistri, cum stellam cillam

83쪽

- 72 ira vidissent, inter se perpendebant quod puer per omnia Verum dixisset, et dixerunt , Benedictus altissimus Sapiencia discipuli nostri nos omnes excellit in sciencia. Ait magister Bancillas is Domine, in periculo vite mee primo cli salvabo te a morte. Ait Lentulus, secundus magister: Et ego reo iam die secundo. Ait Chatho . Et ego tercia die. Et sic omnes per ordinem dixerunt. iis dictis induerunt puerum purpura et bisso et dextrarios ascenderunt et cum magno comitatu cum puero versus patrem suum equitabant. Imperator, cum intellexit per nuncios quod puer esset in is ueniendo, cum magno apparatu obuiam filio suo equitabat. Magistri, cum intellexissent quod rex esset venturus, dixerunt puero: Domine, nos recedemus et interim de tua salute prouidebimus, quomodo quilibet nostrum suo te debeat te saluare. At ille: δε Michi bene placet. Sed mementote is mei tempore necessitatist Illi vero capita ei inclinabant et versus quandam civitatem equitabant Puer vero Satis honestam comitiuam cum eo habebat. Rex vero, cum filium suum appropinquamet amplexatus est eum et osculatus dixitque ei: Fili mi, quomodo est tibi Θ clam a multora tempore non vidi te. Ille vero caput ei inclinauit et nichil respondit. Rex vero ammirabatur quod non loqueretur dixitque in corde suo: Numquid sui magistri eum docuerunt quod non loqueretur equitando Θ Cum vero ad palacium venerunt. de equis descenderunt Imperator filium serae manum accepit et aulam ascendit eumque iuxta se collocauit. Rex vero eum respexit et ait: Dic michi fili, quomodo de magistris tuis tibi placet Iam sunt anni multi, ex quo te non vidi. Ille vero caput inclinauit et nichil respondit Ammirabatur rex et ait: Quid est hoc. fili, quod monae loqueris 3 Imperatrix, cum audisset quod puer venisset ei non loqueretur, gauisa est valde et ait: Vadam et eum videbo. Omauit se meliori modo quo poterat cum dominabus, ancillis et foras exivit Imperator vero eam iuxta filium suum sedere fecit Que ait: ci, Domine, estne iste 210 filius tuus, cum VII sapientibus nutritus 3 At ille: Eciam, filius meus est sed non loquitur. Que ait: Trade eum michil Et si umquam loquebatur, faciam eum loqui. Hiis dictis ait rex: Michi bene placet Illa eum per manum accepit, ut Secum pergeret Puer manum retraxit Ait pater: 215 Surge cito et cum ea ambulat Puer vero caput patri

84쪽

- I, inclinauit, ac si diceret: Presto sum per omnia voluntatitue obedire. Imperatrix vero eum secum ad cameram duxit, statim omnes de camera exire iussit, puerum Supra

lectum iuxta BI. 40ν. eam collocauit et ait ei: is rissime, di de tua pulchritudine multum audiui, sed iam experta sum, quia occulis meis video, quem diligi anima mea. o bone Dyocleciane, scire debes quod patrem tuum pro te fecimittere, ut gauderem de societate tua. Vnde tibi sine dubio denuncio quod propter amorem tuum me ipsam virginem mcustodiui, ut tu virginitatem meam haberes. Loquere ergo michi, ut insimul dormiamus t Puer non respondit ei verbum. Illa hoc videns ait: . Dyocleciane, dimidium anime mee michi non loqueris Nec solacium, nec signum

amoris michi ostendis Quid faciam tibi Et parata sumn implere. Nisi amorem tuum carnalem habuero, filia mortissum ego. Hiis dictis amplexata est puerum et eum osculare uolebat Puer vero faciem suam auertit et ei consentire

nolebat. At illa: is fili, cur talia agis Ecce nullus nos videt Dormiamus insimul et bene percipies quod virgi-

nominem meam pro tuo amore custodivi. . Ille vero caput

ab ea uertit. Illa vero pectus et ubera ostendit et ait:. Ecce fili, quale corpus ad tuam voluptatem habeo praebe michi tuum consenssum Aliter male michi ueniet. Ille Vero nec signo nec nutu amorem ostendit; sed semper, in vo quantum potuit, ab ea recedere uolebat. Illa, cum hoc vidisset, ait is fili dulcissime, non vis michi consentire prone ex causa racionabili mecum loqui non placet. Ecce pergamenum et atramentum Si loqui ore nolueris, saltem michi in pergameno voluntatem tuam scribas, si debeo in vo tuo amore confideret Puer vero scribebat, ista, que hic secuntur: Absit a me, domina, ut violem pomerium patris mei Si illud violassem, qualem fructum ex hoc haberem penitus ignoro. Sed unum scio quod grauiter in conspectu dei peccarem et patris malediccionem incurrerem. Ideo ammodo ad tale opus nepharium me non solicitest Illa, eum legisset, cedulam cum dentibus fregit, cum unguibus vestes usque ad umblicum dilacerauit et faciem ad sanguinisellusionem et omnia ornata capitis deposuit et clamorem validum emisit: Succurrite, sucurrite michi propter deum, antequam dyabolus iste me opprimati Imperator, cum esset in aula et clamorem imperatricis audisset, agili cursu

85쪽

cameram intrauit milites sequebantur. Ait ei imperator: . bona domina, quid tibi est 3 At illa: is domine, miserere mei iste non est filius tuus, sed est yabolus.

se Sicut scitis, eum introduxi ad loquendum. Cum vero ei predicaui ut loqueretur, ille me ad peccatum, in quantum potuit, solicitauit, et quia ei consentire nolui, ipse me Vi opprimere uolebat. Sed restiti, in quantum potui, propter scandalum euitandum, donec faciem meam ad sanguinissae effusionem dilacerauit ei vestes ac ornamenta capitis, leui satis aperte videre potestis; et nisi cicius ad clamorem veniretis, suam uoluntatem in 14 r. pessimam in me compleuisset imperator, cum eam sanguinolentam vidisset ac vestes dilaceratas et eius queremoniam audisset, furiam repletus precepit satellitibus ut eum ad patibulum ducerent, ut suspenderetur. Satrape hoc audientes dixerunt: Domine, tantum unicum filium habes non est bonum tam leuiter eum occidere Lex est posita pro transgressoribus; et si mori debet, per legem moriatur, ne dicatur: Ecce imperator 275 sine iudicio in furia sua unicum filium suum occidit i Ille hoc audiens precepit ut incarceraretur tota nocte, quousque iudicium contra eum procederet die crastina. Et sic facium est. Imperatrix, cum audisset quod puer nondum ad moriem positus fuisset, leuit amare et consolari nolebat Cum nox re adesset, imperator cameram intrauit et imperatricem flentem inuenit. Et ait: Dic michi, arrissima, ob quam rem sic

affligitur anima tuai At illa , Nonne tibi constat quomodo filius tuus maledictus me dilacerauit Propter quod michi dixisti quod moreretur, et adhuc vivit. At ille: Cras perae iudicium morietur; et hoc est melius pro me et te. At illa: O domine, debet tam diu viuere Amen dico tibi, timeo quod contingat de te et de eo, sicut quondam con tingebat de pina et inella. At ille . Rogo te, dic michi illud exemplum i At illa: Fiat uoluntas tuat' Prima narratio imperatricis BL 144ν. .lArbor.liud Erat quidam burgensis in civitate Roma, qui ortum

pulcherrimum habebat In quo orto erat pina . . arbor nobilis, que singulis annis fructum virtuosum producebat in tanta virtute, quod, quicumque infirmus excepto leproso de

86쪽

- Is fructu commedit, sanitatem perfectam inuenita Accidit notae die quod urgensis ortum intraui Arborem visitauit, sub arbore respexit, vidit quandam inellam pulchram crescere, uocauit ortulanum et ait is rissime, curam de ista inella specialem habeas, quia spero meliorem arborem habere quam ista est Ait ortulanus . Domine, fiat uoluntas tua aeo Altera die intrauit et inellam visitauit uocauit ortulanum et ait is rissime, non videtur michi quod inella crescat, sicut crescere deberet Qui ait: is Domine, mirum non est Arbor ista es tam longa et lata cum ramis, quod aer inellam attingere non potest At ille Ramos arboris M. Succide, ut aer inellam possit visitare. Et sic factum est Stetit amor totaliter nuda. Burgensis tercia vice intrauitrito post hoc, ut inellam visitaret Cum vero eam vidi Sei, ortulanum uocauit et ait ei: Κarissime, quomodo est hoc Pinella ad libitum meum mom crescit Qui ait: M i, Domine, mirum non est. Altitudo arboris pluuiam et solem impedit, per que duo inelIa crescere deberet. At ille: Ex quo sic est, totam arborem Succide, quia Spero de inella meliorem habere quam arbor ista est ortui nus vero totaliter eam succidi Postea inella evanuit et mnullus profectus inde venit Pauperes ac infirmi hec audien- Bl. 42r.3tes maledictionem omnibus illis dederunt, qui auxilio vel consilio fecerunt ut arbor destrueretur, per quam infirmi salui facti sunt Prima narracio primi magistri BL 143 min. Canis.JMiles quidam erat, strennuus valde, qui tantum unicum rosilium habebat, sicut uos habetis; sed erat infans. Tantum istum infantem dilexit, uod III nutrices pro pueri cust dia ordinauit prima nutrix, ut eum aleret Secunda, ut eum a SOrdibus lauaret tercia, ut eum ad dormiendum alliceret Post puerum istum duo habebat, que miro modo dilexit sc leporam rium optimum et unum falconem Leporarius iste, quociens ad aliquam bestiam cucurrit, predam tenuit, quosque dominus eius venit Et si dominus eius a bellum debuit accedere et in bello expedire III. saltus vel IV. ante dominum suum iecit, quando equum suum ascendere volebat Si vero non m expediret in bello, leporarius statim, cum dominu eius a

87쪽

ad predam volauit, non defecit miles iste miro modo

sa hastiludia ac tomeamenta dilexit, unde semel unum iume- amentum sub castro suo proclamari fecerat Ad quod tomeamentum multi nobiles venerunt Miles armauit se, foras exivit, domina post illum et omnes de familia. Nutrices vero puerum solum in cunabulo dimiserunt, ii quod No nullus in aula erat relictus nisi puer in cunabulo Lep0- rarius iuxta parietem erat iacens et falco in pertim. Erat quidam serpens a multo tempore omnibus ignorantibus in quodam foramine castri nutritus, qui, cum exitum euntium audisset de aula ad omeamentum, caput suum extendii 345 extra foramen. Neminem videns nisi puerum in cunabulo iacentem exivit versus cunabulum, ut puerum occideret falco hoc percipiens respexit a leporarium vidensque illum dormire sonitum cum alis suis fecerat, ac si diceret: Surge a sompno ei adiuua puerum in cunabulo contra serpen' moriemi leporarius vero, cum sonitum alarum audisset, Sompno suo est expergefactus. Vidit serpentem versus cuna bulum pergere, contra eum accessit ambo pungnaverunt, Serpens ut puerum occideret, leporarius ut vitam pueri a luaret Dum vero sic pungnassent, serpens leporarium ab momordit, quod sanguis ab eo exiit in Bl. 43 v. magn3 copia, ita quod tota superficies erre in circuitu cunabuli plena sanguine erat leporarii. Leporarius, cum senssit seipsum grauiter vulneratum esse, cum toto impetu in Se pentem insiluit, in tantum quod inter eos versum est cuna m bulum. Tamen cunabulum IV longos pedes habebat, quod facies pueri terram non tetigit. In fine leporarius serpen

tem occidit Hoc ipso viso iuxta murum jacebat et vulnera sua lambebat Cito post hoc ludus torneamenti erat inlius et nutrices primo intrabant Cum vero cunabulum euersum as viderunt et terram in circuitu sanguinolentam et leporarium cruentatum, credebant inter se et dixerunt quod leporarius puerum occidisset nec fuerunt ita prudentes, ut cunabulum

verterent et quis actum esset de suero siderent, sed diXerunt: Fugiamus, ne dominus noster nobis culpam im set ponat et nos interficiati Cum vero essent in fuga, domina eis obuiauit et ait: Karissime, quo tenditis 3 At ille:

88쪽

- I ho domina, heu nobis et uobis Leporarius, quem tantum diligit dominus noster, filium vestrum occidit et ibi iuxta murum satiatus de sanguine pueri iacet Et tota superficies m5ierre in circuitu cunabuli de sanguine pueri est plena. Domina, cum hoc audisset, ad terram cecidit clamans ac eiulans et dicens: Heu michi, heu quid faciam Orbata sum unico filio meo. Dominus uero de ludo venit et, cum sic clamaret, diligenter quesivit causam clamoris. naso illa: O domine, heu nobis duobus Leporarius tuus, quem tantum diligis, unicum filium nostrum occidit et ibi iuxta murum satiatus de sanguine pueri iacet. Miles vero commotus est valde; aulam intrauit Leporarius, cum dominum suum vidisset, surrexit, sicut potuit, et applausum dominoam suo fecit Miles vero gladium extraxit et caput leporari uno ictu amputauit. Hoc facto perrexit ad cunabulum euertit leam et puerum sanum inuenit Iuxta cunabulum corpus serpentis mortuum vidit, unde per certa signa cognouit quod leporarius ob defensionem pueri serpentem occidit m junc cum clamore valido et fletu scissis crinibus clamauit: , Neu michi, heu Propter verbum uxoris me leporarium meum optimum occidi, qui vitam pueri mei saluauit et sempentem occidii. Heu michi, heu A me ipso penitenciam accipiam. fregit lanceam suam in III. partes et nudis saepedibus ad terram sanctam perrexit, ubi toto tempore vite sue vixit Secunda narracio imperatricis BL 45r.3 lAper lQuidam imperator erat, qui quandam forestam ab bat, in qua erat aper strennuus, crudelis, in tantum quod omnes intrantes occidit Imperator, multum de hoc con- risiatus, fecit proclamari per totum imperium quod, si quiSaprum occideret, filiam suam unicam cum toto regno post eius decessum haberet. Facta proclamacione non est in-Venius unus, qui de hac re vellet se intromittere. Erat tunc quidam pastor ovium de vili sanguine productus, qui intra se cogitabat: Si aprum possem occidere, non tantum ego promotu essem, sed omnes de meo sanguine. Accepit baculum pastoralem et forestam intrauit Aper, cum eum Vidisset, uoto conamine rim eum cirruit Ille vero arbo-

89쪽

- 78 rem ascendit Aper vero incepit arborem corrodere, in 4io tantum quod videbatur pastori quod arbor cito cadere In arbore autem erat copia fructus. Pastor de fructu coli te ad aprum proiecit; aper vero commedi Pastor continue proiecit, ita quod aper est repletus et ad terram iacuitrio percipiens pastor paulatim descendit et cum una manu M aprum scalpebat, cum alia se per arborem tenui Pastor aprum in tantum scalpebat, quod dormire incepit ri videns pastor priuate cultellum extraxit et aprum occidit Et filiam imperatoris desponsavit et post eius mortem rex est factus.

4s Ciuis quidam erat in ciuitate Romal, qui quandum picam habebat, quam multum dilexit, in tantum quo singulis diebus linguam ebr cam eam docebat; et tam perfecte in lingua illa erat edocti, quod satis aperte loquebatur. Pita ista, quidquid poterat audire, videre, totum domino suo

ια narrauit Ciuis vero quendam iuuenculam in uxorem habebat pulchram, sicut uos habetis, que non dilexit maritum suum, quia non poterat ei placere per omnia, eo quod potens non erat debitum carnale reddere, quodiens volebat ulter ista quendam alium sub marito suo dilexit et omni tempore, 430 quo maritus ad negociandum extra ciuitatem pergeret, iam cito pro amasio suo mittebat, ut secum omni nocte dormiret Pica, cum hoc vidisset, totum in aduentu domini sui narrauit, in tantum quod fama per totam ciuitatem laborabat de eius adulterio. Ciuis vero super hoc sepius eam argue LM Illa vero respondit: Tu credis pice tu maledicte quamdiu pica tua vivit, semper discordia inter nos erit. Qui ait: is Domina, pica nescit mentiri sed sicut videt et audit, hoc michi narrat Et ideo magis ei credo quam tibi. Accidit semel quod ciuis ad partes longinquas perrexit pro merca-οι cionibus perpetrandis. Illa statim nuncium ad amasium destinauit, ut sine α 50ν. vlteriori dilacione ad eam veniret Ille vero usque ad noctem distulit, ne ab hominibus

videretur. Cum nox adesset, ad cameram amasi venit,

ad portam pulsabat Adest illa parata et ait: Audacteria intra Nemo Qui ait: Pica illa maledicta nos

90쪽

- s accusabit, quia per eam scandeligas sumus.' At illa: Intra secure Ac nocte erimus de pica vindicas. Cumque intrasset et per aulam, ubi pica erat, transitum fecisset, pica eum loquentem audiuit hec verba , bona amasia, ultra quam 45 credi potest picam timeo per omnia. Pica, cum vocem eius audisset, alii , miser, propter noctis obscuritatem te non potero videre, sed vocem tuam audio iniuste agis cum domino meo, quod ipso absente iam cum uxore suavis dormire. Amen dico tibi, cum dominus meus venerit, 455 omnia ei narrabo. Ille hoc audiens ait amasie sue: Ecce

harissima, dixi sibi quod pica nos confundet Que ait:. Noli limere nocte ista erimus vindicali de pica. Cameram intrauerunt et simul nocte illa dormierunt Domina circa gallicantum surrexit et ancillam eius ad se uocauit et ait ei:

ιε , Eamus et scalam accipiamus et tectum domus ascendere debemus, quia de pica nocte ista me vindicabor. At illa: . Preceptum tuum adimplebo. Malam acceperunt; in summitate domus foramen fecerunt supra caSam, in qua pica erat; tectum ascenderunt habentesque secum parum εο lapillos, arenam maris et aqua scutellam plenam. Ista tria per totam noctem super picam proiecerunt, ita quod fere pica mortua erat Hoc facto descenderunt Mane vero amasius per posticum ambulauit ora prima ciuis domum

Venit et, sicut solitus erat, in principio introitus picam visitauitssi ei ait ei: is pica pica, dic michi quomodo erat sibi in mea absencial At illa: o domine, primo tibi dico rumores,

quos audiui. Uxor tua in noctis obscuritate amasium suum intrare permisit, quam grauiter arguebam et dixi quod in adueni tuo omnia accusarem hoc non obstante cameram diuam intrauit et cum domina tua dormiuit Queris ergo a me, quomodo in tua abscencia michi erat Amen dico tibi, numquam tam male sicut ista nocte, quia fere Sum mortua. Grando, nix et pluuia per totam noctem Super me ceciderunt, id tantum quod fere sum extincta. Domina, cum udisset, alij , domine, iam credis pice tu quod nocte ista erat grando ac pluvia. Per totum annum non eratrox iam amen sicut nocte ista. Maritus ait: serio adicinis meis queram, quia tibi non credo, sed magi pice. Perrexit ad vicinos et ait: is Karissimi, amore meo dicatis,

erat pluuia aut grando siue tempestas nocte ista 3 At jlli: Sine dubio aliqui ex nobis vigilabant et non erat per