Tractatus De virtutibus infusis ad mentem d. Thomæ [microform]

21쪽

DAETIN ri Nitet ut 5 II iii cle finitio iii ista in exposui imis concordat ea quae ex tis,erilius . AuguΝtini cle sumpta est. Acilicet virtu est ii, na qualitas menti'. nia recte vivitur qua nemo male utitur. V Iii e convenit virtutibus tam aptiui Atti cluam uisu sis. Si vom tilitas aliud renit, rum si ilicet: '' i uana Deus in Ohi me noliis peratur tune definitio non convenit nisi via tutibus in susi A. V es. Maagella De virtu' infusis dis'. I. arti c. V 7 .

DE DISTINCTIONE VIRTUTU Μ.I'. Ratu ne Subucti virtutes divi iliantur in intellectuales et morales. Nam virtu humana ait S. Ilaomas est quidani habitum perficien hominem ad bene operandum. 'rincipium autem humanorum actuum inhona me non est nisi lunla x scilicet imi pectu give liciet an Deliciis. II aec enim sunt duo moventia in homine nil omnis virtus humana ol orici quod sit eriectiva aliculus istorum principiorum. Si qui lem initur sit persectiva intellectus speculativi vel practici ad bonum homini actum erit virtus intellectualis si vero sit persectiva appetiti vi partis erit virtus morali A unde relinquitur quod omnis virtus humana vel est intellectualis vel moralis. . I Ipsa vero virtus intellectualis est speculativa. vel practica. a Speculativa ea est per quam intellectus speculativus perficitur ad considerandum verum hoc est enim bonum ejus. Hujus autem modi virtus est triplex nempe I intellectus, qui est habitus praneisi cirum , a Sapientia, tuae considerat altis Rimas causas a scientia quae se extendit ad diversa genera se ibilium e t descendit

22쪽

l, Virtus autem intellectualis praeti ea duplex es

scilicet ara cluae At recta ratio ali tuorum operum saciunctorum et prudentia clun est recta rati , agibilium. I iffert enim sacere et agere quia lactii, At ae tu transien in exteriorem materiana Ricut it ilificare Recare

et hujusmodi agere autem ex actu permanens in ipso agente Aicli videre velle et hujuginoi Si igitur se habi t ru lentia a l hujusmodi actiis humanos Ricut se haliv. ad exteriores actioneq. V I. I. i. LVII a in corpore). B Sicut autem ratio bene lis ponitur per ahitum virtutis intellectualis ita vi appetitiva bene lis ponitur per habitum virtutis moralis initae luati ruplex recen Retur Sive consideretur principium sormale virtutis sive su hie e tu in ejus scili eae prudentia cnia etiam enumeratur inter virtutes intellectuales, justitia temperantia sortituti Prudentia perficit rationem iustitia voluntatem laetitudo, raseibi em temperantia, concupim: ibilem. a'. Ratione causae meientis, virtute distinguuntur in naturales, acquisitas et inlusas.. a Naturale virtutes ii sunt quasi in natura ab alictore naturn accipimus talis est habitus primorum Principiorum c lii est a natura II. II. q. I. I. a I). b Aequisitae eae sunt quas ipsi nostris actibu- efficimus Ita ' habitus virtutum moralium causantur inapi et ivis olei liis secundum quod mi ventur a ratione ei habitus scientiarum causantur in intellectu secundum quo movetur a primis propositionibus. Ibi l. a. a). e Infusae eae sunt quas impertitur nobis Deus ut auctor donorum supernaturalium. Alii tamen sunt infusae per accidens, aliae infusae per se. I'. Insust sem acciden eae sunt qua Deus ram ii infundit virtute tamen naturali possunt causari Ricut

apostolis dedit scientiam Scripturarum et omnium

23쪽

DIWixolo vim Tun lingi arum. lucis homi ius per stulti uiri vel eoiisu et inlinem acti uirere possunt, licet non ita crsecte. a. i. a'. Infusae vero per e et Mint luilius ii , mo lieni dis cinitur ad finem beati tui lini aeternii : unde inuimhi finis excedat facultatem humani naturii et iijuslibet creatur: D. Di rtet luod alii tu eum diς pone lite . illhiijus ni id finem nun suam i, is in homini ineΝΝe ni R ex

insu si me divina. Il, i l. IIujusmodi virtutes divi lutitur in theologie , tuae hal,ent ut l,jectum immediatum et directum pris Deum et moralea piarum Objectura ι immediatum n m est ipse Deus sed me illa ad ipsunt

tendentia.

3'. 'atione . eriectionis, virtutes dividuntur in varios gradui a Sunt enim virtutes lui landi tant sim

secultatem liens agendi non autem bonum stim sicut 'r aret in arte et Scientia: v. g. 'per ahi tum gram- cicix habet 'omo saeuitatem recte cloiniendi, non ne grammatica saei ut homo semper recte o luatur: p est 'nim grammaticus 'arbari gare aut sole cismum sacere et eadem ratio est in aliis scientiis et artibiis. V. xlia vero virtutes 'nim iaciunt tantum facultatem bene 'gendi. sed istiam saciunt cinio m ali tui. recte iacultate utatur: sicut justitia non tantum facit quod homo sit promptio Oluntati ad justa operandum sed etiam facit ut justa operet tir et ciuia bonum sicut etens. non dicitur simpliciter an ini id secundum quodeSt m otentia sed mundum id quod est actu ut eo a Llius iis modi 'abilibus is impliciteri dicitur homo monti in operari et esse bonus puta cluia est justus vel temperatus et eadem ratio est de similibus. Et quia virtus est quae bonum facit hahentem et opus mus bonum reddit, hujuς inodi hahitus simpliciter dicuntur virtutes quia relidunt bonum opus in actu et sanipliciter faciunt bonum habentem. Primi ver habitus

24쪽

non simpliciter iaciunt 3onum liabentem; non enim dicitur simpliciter aliquis laomo bonus ex hoc quod est Sciens vel artifex, sed dicitur bonus Olum secundum quid lauta bonus grammaticus aut bonus faber.

b Insuper virtutes dividi intur in informes et

formatas. Eae icuntur informes, quae non referuntur ad bonum periectum, quod est ultimus finis eae vero i referuntur ad eum dicuntur formatae. Virtus enim ordinatur ad bonum: honum autem principaliter est finis nam a Gae sunt ad finem non dic drritur ,ona nisi in ordine ad finem. Sicut ergo duplex re t finiK. unus ultimus et alius proximus ita etiam cst dupleX onum, unum quidem ultimum et universale et aliud proximum et particulare. Ultimum quidem et principale bonum

hominis est Dei fruitio secundum illud Ps. LXXII).'3Iihi adhaerere Deo honum est'. Et ad hoc ordinatur

homo per charitatem. Bonum autem Secundarium et quasi particulare Uminis potest esse duplex unum quidem quod est vere bonum ut pote ordinahile quan- tu est in se ad princi Pale honum quod est ultimus finis aliud autem est bonum apparen R. et non verum

quia abducit a finali bono. Sic ergo patet quod virtus vera simpliciter est illa quae ordinat ad principale honiana hominis et sic nulla

Uera virtus potest esse absque charitate. Sed si accipiatur virtus secundum quod est in ordine ad aliquem finem particularem sic potest aliqua virtus diei in echaritate in quantum ordinatur ad aliquod particulare bonum. Sed si illud particulare honum non sit verum bonum sed apta arens virtus etiam qui est in ordine ad hoc bonum non erit vera virtus sed salsa similitud a

virtutis. Sicut non est vera virtus avaror .ma prudentia qua excogitati v cli vers. genera lucroruiri: et avarorum

25쪽

vIRTUTUM ACQUIsITARUM PRODUCTI 9-ju Stitia qua gravium damnorum metu contemnunt aliena et avarorum temperantia, qua luxuriae qua Sum Ptuosa est. Ohibent appetitum et avarorum fortitudo qua, ut ait Horatius lib. I. epist. I). Per mare pauperiem iugiunt per saxa per ignes'. Si vero illud bonum particulare sit verum bonum. Diata conservatio civitatis vel aliquid hujusmodi erit quidem vera virtus sed imperfecta nisi reseratur ad finale et perfectum honum et secundum hoc simpliciter vera virtus sine habitu charitatis esse non potest V IJ II

sc Demum dividuntur virtutes in communes et heroicas illi e modo communi seu ordinario Xercentur. hae vero prompte. XDedit et supra cura munem operandi

modum.

At Tic. μ' DE VIRTUTUM PRODUCTIONE. AUGMENTO ET CESSATIONE.

Postquam diximus e virtutum in communi natura et

divisione nunc qui Tendum fit de earum productione, augmento et cessatione. I. 1RTU TL M ICO UIRITAI UM PRODUCTIONE. AUGMENTO ET CESS. TIONE.

. De earum productione.

Virtutes quiae sunt rana inis in eo quod est homi vel in eo quod est terrenae civitatis articeps iamnexcedunt facultatem laumana natumD unde eas per sua naturalia homo potest acquirere ex actihus propriis.' idimus enim supra. hi rationem virtutis in genere expORuimus quod sui3jectum Virtutis e se non possunt Potentia quae Sunt agente tantum vel tantum actae seden' Ohim qui ' quum Sint agentes SimVl et a tae ier

26쪽

Proprium actum pervenire possunt ad perfectionem ad quam naturalem aptitudinem habent. Hujusmodi autem sunt potentia aliquo modo rationale hominis nempe: ratio voluntas et appetitus tum concupiscibilis, tum irascibilis, in quantum rationis ac voluntatis imperio

subsunt.

V Diversimode tamen reducitur in actum virtus quae est in parte intellectiva et virtus quae est in parte appetitiva. Nam actio intellectus et cujuslibet cognoscitivae virtutis est secundum quod aliqua: iter assimilatur

cognoscibili unde virtus intellectualis fit in parte intellectiva secundum quod per intellectum agentem fiunt species intellecta in ipsa vel actu vel habitu Actio autem virtutis appetiti viae consistit in quadam inclinatione ad

Quod si patet Dum enim aliquis habet naturalem aptitudinem

ad perfectionem aliquam, si lim aptitudo sit oeundum prinei pium passivum tantum, potest eam aequirere, sed non ex aetu proprio, sed ex actione alicujus exterioris naturalis a ntis stetit a , reeipit lumen a sole, si vero labeat aptitudinem aliquam Meundum activum principium t passivum simul, time per aetum proprium potest ad illam servenire; si ut corpus hominis infirmi liabet naturalem aptitudinem ad sati italom. Et quia subjsetum ostnaturaliter recoptivum sanitatis, propter virtutΘm naturalem activam, quae inest ad sanandum, ido absquo et tono exteriorigi genti infirnius interdum sanatur Ostensum est autom in praees- denti quaestione, quod aptitudo naturalis ait virtutom quam habet homo. κ μ eundum principia Retiva o pa Agiva, tuod quidem ex ipso ordino potontiarum apparset: nam in parte intellectiva, ostprincipium quasi pa μη ivlim intollootus possibilis qui roducitur ing iam per socii onom in intelloetum agentem intellectus autom in actu movet voluntatem, nam bonum intelloetus si finis qui movotappstitum volunta nutona mota a ratione nata os movpro appotitiam Apri iti vii in scilios irasci hilom et oncupi se ibit sem, quaeri: itie urit hodire rationi inde otium mnnifestum est quod quaeli het virili faeiens operaticino hominis bonam ha t proprium aetum inlioni ino qui sui aption potest ipsum redii sere in actum sive sit in intollo tu si vo in voluntato, Rivo i ii irascibili se eoneupiscibili. Do virtut in comm . . . a. s.

27쪽

appetibile' unde ad hoc quod fiat virtus in parte appetitiva oportet quod detur ei inclinatio ad aliquid determinatum.

Sciendum est autem quod inclinatio rerum naturalium consequitur sormam. et ideo est ad inum. secundum eXrgentiam tormae qua remanente talis inclinatio tolli non 'otest, nec contrarii induci: et propter hoc res naturales neque assuescunt aliquid neque dissuescunt quantumcumque enim 'api Sursum deratur iunquam hoc as Sue Scet, sed Sena per inclinatur a motum deorgum

Sed ea quae sunt ad L. mlibet non hahent aliquam

formam ex qua declinent ad unum determinates sed aproPrio movente determinantur ad aliquid unum et hoc ipso quod determinantur ad ipsum . quodammodo disponuntur in idem et quum multoties inclinantur determinantur ad idem a proprio movente et firmatur in eis mclinatio determinata in illud ita ut quod ista dispositio superm dura est quasi inuaedam dorma, ter modum naturae, tendens in unum. Et propter hoc dicitur quod

consuetudo est altera natura.

Ouia igitur vis appetitiva se habet ad utrumlibet nonendit in unum nisi secundum quod a ratione determinatur in illud otium igitur ratio multoties inclinet virtutem appetitivam in aliquid . num fit qua da lis positio firmata in vi appetitiva per quam inclina. . in unum quod consuevit et ista dispositio si firmata est

nabitu virtuti S. Unde si recte consideretur virtus appetitivae parti qm hi est aliud quam quaedam dispositio sive forma sigillata et impressa in vi appetitiva a ratione. Et Propter hoc quantumcumque sit fortis dispositio in ia Πνetitiva ad aliquid non potest habere rationem virtutis nisi ibi sit id quod est rationis unde et in definitione virtutis ponitur ratio. De Viri in comm . . I a cf. Hlot de Uirtutibus insta Ris. I Q).

28쪽

BL De Augmento.

Augmentia in Sicut et alia ad quantitatem pertinentia cluantitatil, iis corporalibus ad res spiritii ales et intellectuales transieruntur propter connaturalitatem intellectus nostri ad res corporales quae sui, impetinatione cadunt. Dicitur auten in quantitati hii corporeis aliquid magnum. Secundum quod ad ei, itan periectionem quantitatis Derducitur unde aliqua luantitas reputatur magna in nonii ne quae non reputatur magna in eleΠhante unde et in tormis dicimus aliquid magnum 3 hoc quod est persectum et quia bonum habet rationen persecti. propter hoc in his quae non mole magna Sunt idem est esse majus quod melius. Perfectio autem ornare dupliciter potest considerari: Uno modo Secundum se, alio amodo secundum participationem subjecti. Secundum priorem modum, dicitur magna vel arva scientia sanitas secundum 'osteriorem dicitur aliquis magis vel minus sapiens magis vel minus

Sanus et ita Porro.

Hi ne dupliciter potest intentio vel remissio in habitibus et dispositionibus considerari uno modo secundum Se prout dicitur major vel minor sanitas major vel minor Scientia qua ad plura vel pauciora se extendit.-Alio modo. Secundum participationem subjecti, prout se ilicet aequalis scientia vel sanitas magis recipitur in uno quam in alio. Secundum dixersam aptitudinem vel ex natura vel ex consuetudine. Jamvero dicendum quod habitus intellectuales possuntati steri et per nodum extensionis et per modum intentionis per modum X tensionis sicut quum ali tui fi lii res conclusiones geometria addiscit per modum intentionis, Pro ut quis e Xye litius et larius se habet alio in ei dem conclusionibus con Siderandis.

29쪽

Sed viri me proprie lictae non posSunt augeri iii i per moduni intensionis. Hoc vero non fit per additionem gradu ad gradum ut tuum certit iniantitati aquae certa additur quantitas et ex additione alimenti augetur animal vivens sed fit per lao quod subjectum magis volnamus perfecte participat unam et eamdem formam et

actuatur secum lum Psam.

Non tamen cluilibet actus aucet habitum sed illi tantum qui roportionaliter ii quant intentionem ali iti que supere cedimi: si intentio actus proportionaliteriae limur ensioni habitus vel etiam supere Medat quilibet actus vel auget habitum vel disponit ad auem en tum ipsius. Si ver intentio actus D 9 rtionaliter deficiat ab intentione habitu . talis actus non disponit ad augmentum habitus sed magis ad lina inutionem ipsius I. I. l. LII. a. a. I. P. 3 . C De diminutione et corruptione. De arruutione et liminutione hahituum eadem sunt

dicenda: nam sicut e X eadem causa tinentur ex quagen Crantur ita ex ea dein cata a diminuuntur ex qua corrumpuntur. Nam diminuti , hahituum est i in clam via a corrui'tionem sicut e converso generatio habitus est quod lani fundamentum augna enti ipsius. Corruptio autetia habitus dupliciter fieri potest, primum per repetitos actus oppositos, secun lo per cessationem ab actibus, qui prohibebant causas corrumpente vel

diminuentes habitum. 'Ouor uincum lue habituum contraria subcrescunt per temptari tractum quia oportet

subtrahi per actum ab habitu rocedentem hujusmodi habitus diminuuntur vel etiam tolluntur totaliter perili uturna in cessationem ab actu. Manifestu in est enim quod habitus virtutis moralis iacit hominem ron aptum ad eligendum medium iri operatio 1 et a sionibus 'Quum autem aliquis non utitur hal 'tu ad noder-

30쪽

andas passiones vel operationes Proprias necesse est quo proveniant multi passiones et operationes praeter modum virtutis ex inclinatione appetitus sensitivi et aliorum quae exterius movent unde corrumpitur virtuque diminuitur per cessationem ab actu. Similiter etiam est ex parte habituum intellectualium secundum quos est tomo promptus ad recte judicandum de imaginatis: quum igitur homo cessat ab iis intellectualis habitus. insurgunt imaginationes extraneae et quandoque ad Ontrarium ducentes ita quod nisi per frequentem ii qum intellectualis habitus quodammodo succidantur vel comyrimantur redditur homo minus aptus ad recte judicandum et quandoque totaliter disponitur ad contrarium; et sic per cessationem ab actu diminuitu vel etiam corrumpitur intellectualis habitus. loc. cit. q. LIIIa,3 .: II. DE VIRTUTIn L A IN 'SIS.

Ax me productione.

Virtutes insusas in nobis nonnisi a Doma in o produci cor Stat ' ex ipso nomine quo in conam uni theologorum usu designantur a ex auctoriale S. Augii Stini sic virtuten infusam definientis: bona qualitas mentis qua recte vivitur qua nemo niale utitur quam Deus sine

nobis in nobis operatur.' ' ex ipsa ratione theologica: virtutes enim intusae gratiae sanctificanti id fere sunt quod naturae sunt naturales potentiae. Sed gratia sanctificans non est nisi in potentia obedientiali animae nostrae quae in actum a Deo solo reduci potest, prout nempe tota

natura obedit ei ad suscipiendum in se quidquid ipse voluerit. V Ergo idem dicendum est de ipsis virtutibus

inius is quae in eodem supernaturali ordine inveniuntur. Hi ne Scripturae utuntur nomine creationis, ubicumque loquuntur de natura participata qua dei formes efiicimur: Si riua ergo in Christo nova creatura. vetera a Pan-