Synopsis metaphysicae, ontologiam et pneumatologiam complectens

21쪽

es, notantes loquentis sententiam, aut noti CAPQ. tiam, quod certa res non habeat qualitatem quandam veram. Quae si huic rerum generi NeZ attones, naturalis sit, vo eam abesse notans, dicitur tP IVatio P RivΑΥ1o; sin secus, NEGATIO. Neutrius ulla vera est actio, asseetio, aut praedicatum. ENTIA RAΤio Ni sunt vel Ideae quibus Entia ti- nullum est objectum; quae ENT 1 RΑΥio qμφέ' NI SUBJECΤIVE dicuntur vel termini com- plexi, quorum partes inter se pugnant; quae sunt ENT 1 A RATIONI OBIECTI UE. Haec omnia sunt vel verae Ideae, vel verae saltem voces Objecta ipsis propria nulla sunt. U. In celebri illa quaestione, an RAD 1 si Radix sis V Causa PossIBILITAT is in rebus intrinse ' δ' cus sita sit, an vero Xtrinsecus accedat vel quaeritur Ubinam sit potentia quae cuivis I - deae Objeetum essicere valeat conveniensi' Quae certe in solo Deo est reperienda: vel potius quaeritur Quonam criterio novimus huic termino objectum essici posse congruum, illi non posseῖ' Hoc criterium in ipsis terminis petendumn quorum si partes inter se constant, sunt possibilex cum apud Deum sit omnis potentia sin secus, sunt impossibilex vel potius, termini nihil signincant. Frustra Vero rogareS,

num istiusmodi termino posset esse res subjecta; cum termini nihil significent nisi dearum inter-

22쪽

PAR Ι. ventu hujusmodi autem termino e pluribul nominibus concreto nulla subest dea. Quae autem fieri possint, vel non fieri, vix nostri est judicii certo statueres cum pro ingenii nostri tenuitate, saepe nos lateat ea inter terminos magis complicatos repugnantia, quae haud illum lateret qui pleniorem haberet rerum notitiam. Ubi vero satis apparet repugnantia, recte pronunciamus terminum esse Impossibi

lem.

Praeter En H. Entis Idea hoc monemus, eam solis deam lam esse prorsus absolutam caeterasque Om-Vmης' si ἐμ nes, sive substantiarum, sive modorum aut attributorum qualiumcunque, aliquam sui Objecti ad alia habitudinem aut relationem, vel distincte et clare, vel confuse et obscure in se involvere; quod singulas percurrenti facile patebit.

23쪽

CAPUT I.

Propos1tiones generalissimae, per se per grιid.

spicuae, atque immutabiles. meque quidem Omnis propositio per se perspicua est Aiuoma, nisi sit immutabilis neque omnis immutabilis est per se perspicua. Haec Axiomata ideo dixerunt antiqui inna mosensuit ta, quod hominibus naturale sit ea intelligeres sit Diit

quum eam rationis habeant vim, quae Omnes fere ad earum notitiam perducet. Innata Ru tem, recentiores quidam ea tantum dicunt, quae a primo animi ortu nota erant et obse mata.

Hoc sensu non sunt Xiomata haec innata; quum illorum termini generalissimi serius omnino in mentibus oriantur, post plures demum I dearum singularium comparationes, qualitatibus eas a se invicem discriminantibus sepositis. Neque quia omnes hisce Axiomatis prompte assisentiant, efficitur ea a primo fuisse cognita, aut menti a primo impressa Assentiuntur enim on1nes propositioni cuivis, etiam singulari, de re

quavis sensili quae objicitur; ubi manifesta est a

24쪽

principulmomnium pri

Ia DC AXIO MATIs PAR I. Inter Subjectum et praedicatum, connexio, Vel repugnantia Ideas autem singulares et sensiles, hi authores innatas esse nolunt. trum II. GυLLUM est humanae cognitionis principium omnium primum Plurima enim axiomata pariter per se innotescunt, ut etiam propositiones pluriamae minus generales atque in Omni demonstratione aut syllogismorum serie, terminus quisque eYtremus semel reperiri debet in propositione aliqua per se evidenti, alioquin nulla erit rationis concluso. De veritatis criterio frustra laborarunt quidam quum non alia reperiunda sit praeter ipsam rationis facultatem, aut menti congenitam

intelligendi vim.

Εssata per se evidentia, ut etiam veritates demonstratae, ideo dicuntur aeternae et immutabiles, quod quocunque demum tempore mens quaelibet ad eas considerandas se converterit, eum cernet inter subjeeta et praedicata, vel neXum Vel repugnantiam, quae in propositione enunciatur. Neque hujus nexu aut repugnantiae alia causa quaerenda, quam quae ipsas Ideas formavit: quum in deis quibusdam, aliae ita necessario sua natura implicentur, ut 1ne iis,

dem distincte et plene intelligi nequeant. Unde neque potentia Dei mutabilis est istiusmodi propositionum veritas quum intelligi aut cogitari

Veritatis

criteris . Veritates

oeternae.

25쪽

nequeat subjectum, quin et simul praedicatum Ap II.

includat. III. De his Axiomatis quemquam serio pos Indubitabia se dubitare, non eil credibile. Si quis de omni-lia. bus dubitaret, is certe semper haereret. Neque hoc effatum, ego cogito, quamvis omnium propositionum Absolutarum prima 1t, alii cuivis eruendae inserviret, apud eum qui de Axiomatis dubitaret ne quidem, ad hoc ipsum colligendum, quod ipse sit. Multo minus ad conclusiones Abstracitas valebit haec propositio absoluta. Ex abstratas enim solae oriuntur conclusiones Abstractae, et ex Absolutis Absolu

tae.

Quantumvis autem de horum Xiomatum Irin tua ea veritate communis sit omnium consensio, ut et1- eernuntur. am de veritatibus omnibus demonstratis, apud eos qui demonstrationes capiunt minime somniandum est , omnes eam veritatem unicam in natura quadam communi contemplari, tanquam

modum quendam ipsi inhaerentem. Ubi enim multi ideas habent prorsus similes, licet non easdem, similes etiam cernent inter eas neXUS et cognationes unde tantum efficitur omnes simili rationis vi esse instructos. Nec minus errant qui tanti haec faciunt Ax- lamnia i0mata, ut necessaria censeant, aut utilissima, lapar πιέ- muni rerum cognitione Singulares enim et mi '''

26쪽

I AXIoΜΑΥis PAR Ι nus generales propositiones, priores innotescunt, etiam citra Axiomatum opem, licet eorum subsidio, veritates antea cognitae aliis facilius

Axiomata omnia per se innotescunt, ubi animus se ad ea contemplanda converterit. NeqUe ex Inductione nascitur ipsis fides; quae omnis ea ratione subnixa parum firma es et futura, quam tamen cernimus firmissimam. IU. ΙΝΤΕ Axiomata metaphysica praecipue utilia sunt haec duo, omnino verissima, ubi de rebus subjectis loquimur, mon de deis. ' Omne Ens existit, et soli Enti vera qualitas, aut affectio, aut adtio est tribuenda. Horum ope, tollitur confusio Metaphysicae solennis; ubi quae Ideis aut vocibus sunt propria rebus eXtra mentem adscribuntur. Huic malo praecideretur saepe occasio, si quis hoc sibi in Meta- physicis inmperaret, ut nomini cuivis adjectivo suum adjungeret substantivum, quamvis La lini sermonis ratio hoc non eXigat. Ex his Axiomatis, hoc assequimur Corollarium: Omnes propositiones abstractas et L firmantes, ubi de rebus, non Ideis agitur, se hypotheticas ' ubi intelligitur Existentia objecti, tanquam conditio antecedens, sine qua

non sunt Verae.

Frustra hic loci congeruntur Axiomata quae '

27쪽

META PHYSICIS. isdam alia. Impossibile est idem simul se et CA II. non esse : quodlibet est vel non est totum est

majus sua partae quae conveniunt in uno ter Getera pa- tio conveniunt inter se: et similia plura ''Vtilia, quorum alia nullum praebent usum alia haud . . . commama. satis communia, ut omni rerum generi convenire possint quaedam tamen aiuomata haud inutilia η deinceps tradenda.

Vid. Cap. IV. s. de Causis. Locum de Axiomatis eorumque utilitate, nuper persecutus est Wolfius in niologia, diligentia quae quibusdam obscura videbitur.

28쪽

TTRIBU ΥΛ ΕΝΤ is communissima sunt Ideae quaedam in ipsa Entis notione involutae et implicatae, quae cum ipso Ente reciprocantur, et de omnibus ejusdem inferioribus praedicari possunt. Attributa Entis recensentur haec tria; NITAS, VERITAS, BONITAs quibus adjungunt quidam connexionem aliquam cum Spatio et tempore sive UBI, et QUANDO. Unitas, Us1ΥΑs vel Specisca est, vel Numerica. sentitsi , Di prior dicenda potius est Similitudo posterior, Identitas. Unitas umerica satis nota definitionem respuit. Neque alium praebet usum scholasticorum de Unitate doctrina, quam ut Corrigat ipsorum de naturis universalibus errores. Unitatem dicunt proprietatem, qua Ens est

indivisum in se, et divisum ab omni alio.'Quod nihil aliud sonat, quam quod nihil sit

plura sui ipsius. Nulla autem deridentitate moveri potest quaestio nisi ubi duae occurunt Ideae aliqua ratione diversae ubi saltem res quaedam diversis observata erat temporibus, aut in diversis locis. Temporis vero, et Spatii partes

quaevis, ab omnibus aliis pati et Temporis

29쪽

DE PROPRIETAΤIBU EN Tis 1 partibus sunt manifeste diversae, licet omnes CA III. sint simillimae. Si quidem dispares aut dissimi les sint rerum Ideae res simul easdem Xcitantes planissime novirnus esse diversas.

De IDENTITAT autem oriuntur quaesti Mentirem, Lones, ubi agitur vel de ipsa mente, vel derideis, vel de rebus corporeis. Mentem suam eandem manere, sibi conscius est quisque, repetentia illa, sive Perceptione Interna, certissima, ast ineffabili, qua novit suam mentem a mente quavis alia omnino diversam esse. Alteram Vero mentem diversis temporibus observatam esse an

dem, argumentis tantum Probabilibus colligimus quae tamen ad certitudinem proxime aliquando accedunt. Ubi diversis temporibus revocatur similis omnino Idea Judicium, Sensatio, mentisve motus aut affectio quaelibet, Vipsis temporibus diversis, discrimina quaedam haec repetita capiunt ut vix eadem dici possint cum prioribus, quibus sunt simillima victamen tanta est haec diversitas, quanta inter corpora, eodem tempore diversa occupantia loca; aut corporis ejusdem motus prorsus similes diversis temporibus repetitos. Rerum Corporearum, licet 1millimarum, vera apparebit diversitas, si in eodem tempore diversa loca postideant sine quo indicio, haud argumentis certisumis constabit de corporum similium diversitate;

30쪽

i DE PRO FRIETATIBUS ENTIS. PAR I. Quae autem similia sunt corpora, aut dissimilis, Idearum Ope quas eXcitant dijudicandum erit. Individuati Hactenus de indiciis unde identitatem cerniem Pritici nius aut diversitatem. Si quaeratur de causa cur res 1 una, aut de Individuationis principio in re ipsa non aliud assignandum, quam ipsa rei

natura e X istens. quaecunque enim causa rem quamlibet fecerat aut creaverat, eam Unam etiam fecerat, aut individuam, quo sensu volunt Metaphysici . hujus tamen nitatis plura sunt genera. Res corporea ideo saepe dicitur una eadem-

que, quod omne materiae parte Caldem mane corporea rtim. Te judicemus: quae Substantiae NiΥhs dieiis tur Corpora autem organica et arte facta. quaedam; ibi non curant homines Materiae. Identitatem, eadem dicuntur manere, ubi similis prorsus manet coagmentatio, aut structura

artificiosa iisdem usibus idonea, licet indies

mutetur materia, novis partibus in locum priorum succedentibus; quod omni corpori animato, iisque quae gignuntur e terra, contingere cerni-

Verita apud II. NERIT As, apud Logicos et Ethicos, Logicos et aliauid utile, et cognitione dignum, sonat: - ibi si puta et hysicos, non aliud, quam quod res quaeque talis sit, qualem Deus omniscius eam esse judicat; aut, quod vere sit id ipsum quod