Synopsis metaphysicae, ontologiam et pneumatologiam complectens

31쪽

DE PROPRI ΕΥΑΥ IAUDENTI s. 19 est. Est iras Lo Gic est propositionis Ap ΙΙΙ. convenientia cum ' rebus ipsis. ETHICA, cum mentis sententiis.'VE Raae As Metaphysica apud quosdam scrip Veritas Metores claros, idem sonat quod Naturae Constan topusica. tia, Stabilitas, aut metaphorica quaedam Soliditas et Amplitudo quo sensu, quod Insinitum, est etiam verissimum Finita quaeque minus Vera eorum saltem Veritas aristis inclusa est limitibus, ultra quos nihil veri habent. EX veraequalitatis cujusque notione, ad gradum jussidem altissimum, generali quadam et Obscura notione attingendum, facile mens assurgit atque in proclive est credere, aliquam esse naturam ea persectione summa et absoluta praeditam. Quod ad durationem attinet et Xtensionem, vi ac ne vix quidem se cohibere potest mens, quin sine ratiocinatione credat aliquid esse et

immensum et aeternum.

III. Hoc solum sensu dici possunt omnia BONA, Boni a Mequod Deum omnia consilio optimo constituisse effectio. credamus, in sines praestantissimos, quibus omnia aptissime inserviant aut quod nulli rei desint sua attributa essentialia, quae metaphysicis Persectiones dicuntur: quod cur Bonitas dicenda sit, aut quid asserat ad rerum cognitionem, nemo facile diXerit. PRYsica habere Bo-Perfectio NITAT Didicuntur ea, quae naturam quam s μ'

32쪽

2 DE PROPRIETATIBUS EN TIs. PAR I vis percipientem beatam faciunt et conser- vant eique 1 ne detrimento sunt giata. Res item viventes et sensu praeditae, ratione sui dicuntur Perfectae, cum eas habent affectiones et vires queis se ipsae beatas facere aut servare possint. Istiusmodi rerum genera alia aliis perfectiora, quo plures habent sensus viresque sub , limiores voluptates percipientes quarum ubi nulla at cui deest, quae in hoc rerum genere reperiri solent dicitur Perfectionem partium possisidere quae quo Mores sunt, e graduum Perfectione praestat. Aliorum vero habita ratione, censentur Res vita, sensu, et rationis viri-T Vr tasMo bus praeditae MORAL1ΥΕRBONAE ideo prae- cipue quod eas habeant vires, et eam simul voluntatem constantem, aut indolem, quibus et

possint, et velint aliorum felicitati inservire

Omnes enim eas sibi appetunt vires eam indolem in alio laudant eam sensu interno experiretur quisque, sibi sua facta, consilia et voluntatis recolenti, fore laetissimam'. Quum autem plurima sint rerum viventium genera, diversis praedita sensibus, qui ex rebus longe diversis voluptatem capiunt; non eaedem vires in omni Rerum genere Persectiones censendae quae uni generi utiles sunt et jucundae; alteri inutiles forent et pestiferae: Quaeque rei

Vid Partis II. C. I. s. de recti et decori sensu.

33쪽

D P OPRIETATIBUS ENTIS. Iuni Annaam quam capere possit, beatitudinem CL III.

efficerent, eas alterum genus admittere non pO teit aut, si ad uitteret, vilissi nam ei volupta- Persei 'Is, leStem ministrarent hinc orta est Perfectionum di si ruisi , tvisio in lignis quod quaedam naturam quam Un que iis ornatam beatam efficerent, nullamque imperfectionem includerent; aliae vero, ia- turis tantum humilioribus prodesse possint, imperseetionem involventes, eique medelam afferentes aut levamen. viae dicuntur PERFECTIONEM RESPECTIVAE, aut Secundum

Quid illae, vero, dicuntur PURA et B SO

LUTAE.

IV. INTER Entis attributa communissima, et Viris quibusdam doctissimis annumerantur lex e μηδε ολ

- . de omnibus

us quidam cum pati et Tempore V βψ ψ,hisbrida, iveras res esse contendunt, si modo ulla noctori Sposui: Ideis sit fides vera videntur habere attributa: utrique sua propria est extensio, seu quantitas, in infinitum porrecta : utrique suae sunt partes immutabiles quae licet Res a se diversas sibi coexistere seque penetrare sinant, nullis tamen ejusdem secum naturae partibus sunt penetrabi-des mutua inter patium omne et Tempus intercedit habitudo aut connexio quum tempus quodvis idem sit in omni Spatio; et patium quodvis idem manere in omni Tempore videatur cum utriusque parte aliqua connectuntur

34쪽

ρ DE PROPRigTAT in Us FNTI g. PAR I. Res sere omneset eorum ope cernitur Rerum si- millimarum diversitas verissima, cum partes Utrumque habeat omnino diversas sine Utroque intelligi nequit olus ejusve Velocitas: Diuturnitas autem praecipuum dat voluptati omni, aut dolori, ad vitam, vel beatam, vel miseram, momentum sine utroque intelligi nequit mundus corporeus, aut ulla corporis affectio. Sine Tempore esse nequeunt mentis humanae affectiones ullae, aut actiones quae tamen neutiquam cum Spatio videntur connegae. Neutrius pars aliqua sine reliquis esse potest vel interire reliquis manentibus. An tamen sint Res per se a Deo affectae quo mundum corporeum et res

successivas emcere possit an Dei insniti odi infiniti, haud facile est certo aliquid statuere.

Prior tamen sententiae, utcunque ita obscura ut mentis aciem fugiat, vero similior videtur; quia utrunque ex partibus constat vere diversis. In Tempore durare videntur omnia nobis nota, omnesque rerum affectiones Temporis notio, quaedam, omnem comitatur perceptionem, aut

affectionem, cujus ipsa mens est conscia. In Spatio, existere videntur sola corpora, eorum que affectiones non vero assectiones illae quae spiritibus videntur propriae unde et facilius a-- nimo fingimus, nullum fuisse aliquando Spatium extensum, antequam Deus mundum effecerat

35쪽

DE RopRIETATIBUS ENT 1 S. 23 corporeum: Durationem vero sive Tempus, A III. Ves initium habuisse, vel finem habiturum, viX, ac ne vix quidem, fingere possumus Quam

autem connerionem cum alterutra habeat Natura Divina, plane nescimus.

Philosophi quidam antiqui et patium Dyζηtentia

Tempus credidisse videntur notiones quasdam nobis prorsus necessarias, quibus tamen nihil externum responderet, magis quam Numerorum deis. Spatium voluerunt esse magnitudinis corporeae deam, aliis omnibus corporuimassectionibus detractis Tempus item, Continuationis sive successionis, quam in animi motibus, aut in cogitationum serie observavimus, deam similiter abs raelam. Numeris quinetiam, magnitudinem quandam aut quantitatem, partesque et relationes, pariter a Spatio et Tempori, ascribi quum tamen fateantur omnes,

nullum esse extra mentem Numerum a rebus numeratis diversum. Hac tamen ratione neutiquam rem X diemus nemo necessario numerum sibi fingit ultra res quasque numeratas

mac de quaestione eonsulantur, Lockius intentamine de intellectu humano, Henricus Alorus in Encheirid. Μc-viph Cudworthius in Systemate intellectuali; S. Clericus, in Epistolis ad Leibnitium, viri omnes clarissimi, doctissimi, aliique scriptores satis

noti.

36쪽

24 DE PROPRIETATIBUS ENTIS. PAR I porrectum, imo cunctis rebus numerandis a motis superstitem nemo numerum veri rerum eXternarum qualitatibus per se implicatum. Neque rerum situs, motusve, aut ipsam cogitationum successionem, aut denique rerum aliarum cum Tempore et patio Coexistentiam,

quae dicitur, intelligere potest quisquam, nisi aliquid veri extra mentem his deis respondeat.

Quantumvis autem haec duo res verae esse credantur, nulla videtur causa cur magis unius rei credantur attributa quam alterius cujusque quae simul extenditur et durat. Neque ideo recte colligimus utrumque increatum esse et aeternum, quod neutrum cogitando mens amoVere valeat quum non magi a corporea natura

colores amovere possunt qui visu gaudent; quibus tamen deis nihil externum in ipsis rebus mile est. Magnum autem se discrimen internecessariun quandam mentis impulsionem ad quaedam sibi repraesentanda, et certam rationis conclusionem quod haec vere sint. Nullus quidem est in Philosophia locus ubi magis appareat ingenii humani imbecillitas, in iis comprehendendis quorum continuus fere es usus, quaeque semper in omnium sermone versantur, quam in hoc ipso loco de patio et Tempore. maηdo per Inani voce, sine ullo scientiae augmento, O

μης' nare videntur scholastici quum o Qxiando dixi-

successivunta

37쪽

DE PROPRIETATIBU etc. sdunt in Permanens seu Simultaneum et Succes CA III. sivum illud soli Deo ascribentes ut etiam, quum το Ubi dividunt in Circumscriptivum, quod corporibus convenit Definitivum, quod spiritibus creatis; et Repletivum, quod soli Deo sine ulla eXtensione, omnia loca per essentiam replenti, adscribunt quae intelligentiae nostrae vim et notionem fugere videntur. Qui autem viri odii fidenter contendunt

axiomatis in philosophia necessarii loco habendum, Quod nullibi est non est, ut etiam, nihil agere potest ubi non est per essentiam; 'videant ipli, an alicubi esse, idem sonet quod vel f per omne spatium diisundi, quod soli infinito convenit, vel f per spatii partem diffundi, quod solis figuratis et extensis conveniet atque an non utrumque rem eXigat eK partibus, utcunque conneXis, conflatam deinde, numnam horum alterutrum mentis qualitatibus, aut actionibus, judiciis, ratiocinationibus, amori, odio, desideriis, gaudiis, moeroribus, conveniat. Videant etiam, numnam verborUna involucris decipiantur; quod per adverbia Ubi, Usquam, Quando nominum Temporis, et SpZ'tii extensi usum vitare satis habeant.

38쪽

rihil . hae nullo Iactum ut creatum erat. Independentia, semecti perfectionem arguere videtur, Absoluta, absolu- sumina tam Respectiva, respectivam immo Independentia absoluta et plena perfectionum infinitatem arguere videtur cum intelligi nequeat, Rem omnino primam, cujus natura nullius arbitratu limitata aut circumscripta fuerat, vel unum quemvis prae alio finitum perfectionum modum possideres vel ad unius generis perfectiones restringi, ne alias etiam possideat. Summam ergo perfectionem habet, quod omnino primum est, unde et alia omnia orta.

Haud recte videntur viri quidam docti suam de Independentia sententiam exposuisse, quasi

ulla naturae primae perfectio aut attributum, ipsi naturae causa fuerat aut ratio cur exstiterit; cum illa omnem essendi, ut vocant, et causam et

rationem respuat. Neque in natura qUam nondum repraesentavimus eXistentem, intelligi potest attributum quodvis, aut internaquaevis Necessitas, hoc essiciens aut eXigens ut ipsa res eXistat.

39쪽

ENT 1 Div Is IGNE PRAECIPUAE. 27 Concludunt igitur Metaphysici eam om CAP. IV.

cessarius est omnino modus aliquis, ex certo Dependentk modoruna genere, si modo omnium modorum ψςi m ' istius generis pariter sit capax. Si enim fingeretur esse independens unum aliquem, ex hypothesi modum habuerat, ante ullam causae cujusaunque actionem aut electionem hic igitur unicus modus cum rei istius natura aut si sentia, prae reliquis ejus generis modis, magis erat connexus aliorum igitur ejusdem generis

modorum non pariter capax esset, nec eo quosvis parire admitteret. Corpus autem Omne aliquem locum, aliquam figuram, statumque tem vel motum necessario habet; neque sine hujusmodi affectionum aliqua esse potest: ad omnia tamen loca est indifferens omnes figuras, et Otum Omnem vel quietem, pariter recipit res igitur es dependens et effecta. II. PR1 OR affinis est alia ENTI divisio In Ens necessa-

NECESSARIU et CONTINGENS, sive potius rium et con- VOLUNTARIUM NE CE 4ΑR1um est quod tkqIcti. - non a voluntate pendet; es que terminus voluntario aut precario oppositus. Necessitas alia est Interna, quae ei Antece

Necessias dens dicitur, in ipsa rei natura sita quali inter iis eruis et terminos abstractae propositionis sive evidentis, extern . sive demonstratae, reperitur connexionis Necessi

40쪽

28 EN Tis iv IsIONES PAR I. as quae absoluta etiam dicitur, in omni loco

et tempore eadem manens : alia est Externa Ne cessitas, Subsequens, sive Hypothetica, quae rem aliam prius positam, aut hypothesin, necessario consequitur. PERCEPTIO dicitur ΝΕ - CESSARIA, quae nobis vel invitis obvenit; 'VOLUNTARIA, Contra, 'Uam mutare, praempedire, aut sistere possumus. JUDICIUM est NECESSARIUM; cum ea est objecti natura, quae a nulla causa ita mutari possit, ut judicium non sit verum: aut, cum ea cernitur terminorum connexio, aut repugnantia in propositione declarata, quae compertum faciat, propositionem semper fore veram. Haec propositionum abstractarum necessitas, in omni

loco et tempore eadem manet atque argumenta quibus ostenditur, per metaphoram dicuntur causae Causae scilicet cognoscendi. EssENDI NECESSITAs, unde Entia dicuntur necessaria, notat Existentiam a voluntate non pendentem: quae si ab humana voluntate non pendeant, Te spectu Hominum dicuntur haec Entia Necessaria. Si a nulla omnino voluntate pendeat EX- istentia, dicitur ECEss ITA ABSOLUTA

quum scilicet, res illa intelligitur ab aeterno per se fuisse, atque adeo stabilis et perfecta, ut neque sua sponte intereat, neque ulla aliena viperire possit. AEadem etiam dicitur Necessitas