장음표시 사용
51쪽
PRAECIPUAE. 39 ipsae etiam aguntur, et impelluntur. Res igitur CAP. IV. consulto agentes solae, veram habere in se vim, aut aliquid vere essicere videntur. De Causarunsconsulto operantium LI BER- LibertasTATE , ardua est quaestio an scilicet his com- Τμid. petat Nis quaedam sui sectendi et converten- di, qua ad hoc vel contrarium volendum, se pariter movere possint: quae CONTRARIETATI LIBERΥAs dicitur: ut si quis dicat, se posse vel quod sibi jucundum videtur, vel quod sibi videtur molestum et nociturum, quia
nociturum est appetere, et Conse ' ari vel ea saltem vis, qua ad agendum aut non agen- dum volendum vel non volendum, semet in sectat; quae, CONTRADICTIONI est LIBERTA s. Stoicis placuit, Desideria nostra et Stoicorsem
Aversationes eXcitari. ab iis Boni aut Mali specie- - Τ'bus quae menti occurrunt, una cum ipsius mentis indole et affectionibus idque secundum stabilem quandam naturae nostrae legem Ipsam deinde mentis Indolem, a naturae prima constitutione, institutione deinde, et moribus conformari. Judicia denique et opiniones, secundum
oblata in rebus ipsis boni aut mali indicia, pro
ea quae tunc temporis menti inest sagacitate, cautione aut diligentia, semper formari voliti- Ones etiam et actiones, exanimi affectibus, motibusque puris aut perturbatis, semper .proveni
52쪽
η EN ris Didisios EsPAR I. re: Haec autem omnia actionum Antecedent fi necessaria, ab ipso eo constituta fuisse et praevisa. CAUssis igitur eas dicunt LIBERAS, quae agere possunt quod volunt, et abstinere ab iis qu te nolunt utcunque demum ad VO- ciendum aut nolendum impulsae erant. vim enim illam sui inflectendi, quam quidam, neque ab agentis indole, bonive aut mali specie, neque
ab agentis judicio, dirigi fingunt, absurdam statuunt et inutilem cui nullus recte relinquitur locus, nisi ubi invitamenta occurrunt in utramque partem paria quod rarissime evenit Quumque ita se res habet, nullam virtutis aut vitii speciem haberet in utramvis partem ea sui converso. Atque si quis hac vi utens, contra ea quae sibi videntur praeponderantia invi amenta
egerit, actio stolida fuerit si non improba. De hac tota quaestione, optime quisque judicabit, qui semet excusserit, ut percipiat an non in omni agendi proposito deliberato, nam ubi motu animi turbido, improvidi abripimur, nos hoc sensu liberos esse, pauci contendunt speciem quandam boni adipiscendi, aut mali repellendi
respiciat, a qua ad volendum mens movebatur: in rebus item prorsus paribus, an non ideo unam prae aliis eligat, quod haec primo occurrerat aut, quia fictam quandam et imaginariam
boni speciem, huic parti quam amplectitur, ad-
53쪽
PRAECIPUAE. IJunxerit. Urgent in hac re Stoici, μηδὲ, νοTI CAP. IV. τι οὐ oriri si autem quicquam nunc efficeretur causa quae indifferens esset, et huic aut illi parti aliqua, neque ad alteram, vel per suam indolem et naturam, vel adjuncta quibuscum comitata ponitur, inflecteretur, huic mentis conversioni aut proposito nulla esset causa. Regerunt tamen alii, eam esse causarum rationalium naturam, ut se ad hanc aut illam partem flectere valeant ipsasque esse sui flectendi
aut vertendi causa ; ipsisque hoc a natura datum. Largiuntur, eas sua judicia aliqua fere semper sequi. Duas tamen eis species praeci-pURS, quae voluntatem movent, honesti nempe officiique aut jucundi utilisque ad harum autem utramvis penes ipsos esse se fleetere et con
sui manentis quisque conscius sit, mutatis subinde cogitationibus, sensationibus et affectibus quibuscunque neque se alium quam prius fuerat, suspicari possit licet mutentur hae mentis assec-
Vid. Part. II. c. II. pra laudati Cap. de Po-3. et pari. III. c. III. tentia P aliique scripto- legatur Lochi libri su res passim occurrenteS.
54쪽
manente eorum quantitate sive extensione, mole, gravitate, soliditate, novos induere colores, novas figuras, et motum quiete mutare. Unde, Rem per se manentem, licet mutentur affectio nes, SUBSTANTigidicimus Assectiones autem mutabiles, Acci DENTIA.'m modi ODI PRAE ci PUI, substantiis suis vere a-τerissimi liquid adjicientes, videntur movendi vires, O-TUS,AE FIGURAE in rebus corporeis et OPERATIONES, aut PAssIONES, PERCIPIENDI, INTELLIGENDI et voLENDI, in mentibus
nostris. sis sthhf;is, SUB TANTIAE sunt, vel EXTEMMAM; vel,
corporeae et OGITANTEM Utriusque plura sorte sunt ge- cogitantes. mera a primo sibi invicem disparia. Si quid verist in Spatio, ab omni corpore diversum est immo inter ipsa corpora fuere sorte a primo discrimina quaedam insignia, quae nos latent. Rerum item cogitantium genera, a se invicem longissime diversa, forte sunt innumerabilia, quorum alia longe aliis praedita sunt sensibus et viribus, sitaeque degendae rationibus prorsus Contrariis apta a conchyliorum immobilium animabus vilissimis, ne de stirpibus dicamus, ad
Vid. S. Clerici pistolas contra Dod ellum, ejusque defensores, de Re sentiente a corpore diversa.
55쪽
summos angelorum ordines, ipsumque Deum. CAP. IV. Atque licet communi spiritus aut animae nomi ne haec omnia vocentur, haud tamen temere Judicandum eorum omnium similem esse naturam, aut gradu tantum a se invicem differentem. In corpore et magnitudine, rebusque extensis versatur Physica et athematica, in Spiritibus Pneumateso a.
56쪽
DE PRAED1 CAMENTIS, EN ΤΙS- in C AFFE CT 1ON B UAE GENER A La S.I. ENERALE Entium Assectiones prae- cipuas attingemus, percurrendo De cem Categorias, quas primus invenisse dicitur Archytas, comprobavit certe Aristotelex qualiscunque demum sit ea rerum distributio Ca- . tegoriae sunt decem, Substantia, Quantitas, .Qualitas, Relatio, Aetio, Pasito Ubi, Quando, Situs, et Habitus. Sj stantia. Substantia est res per se subsistens ' quaeque alteri rei haud inhaeret, quo modo solent modi seu Accidentia quae ipsis substantiis longe notiora sunt. Incognita enim est substantiarum natura, nisi quod obscuram quandam rei Qualitatibus substratae deam, ex nobismet ipsis petamus . Quae alia apud scholasticos de substantiis dicuntur, ea parum Utilia. Hae vom Cabulorum technicorum sunt definitiones :Subsistentia. est substantiae completio: 'qua carent rerum naturalium partes a reliquis Vid. Lochii tentamen supra laudatum de Ideis
57쪽
divulsae. Subssistens dicitur Suppositum, aut CAP. V. Hypostasis. Persona est ' Suppositum ratione praeditum.' ΙΙ. ΠΑΝΤΙΤ As nomen est ambiguum ne emantitatisque varia quantitatum genera definiri possunt, generii. quia simplicibus Jeres ideis repraesentantur. 4 lumi- . Haec genera simplicia Magnitudo, quae corpori aut spatio propria, eaque triplaX, Linearis, Superficiaria et Solida: quarum omnium et vera est natura, et distincta notitia i dicet sine hac ultima nunquam seorsim sint duae prio
Quantitatis genus alterum est Tempus, cu Tem S.
jus spatium aut Extensio priori prorsus dispar
est , quae Diuturnitas aut duratio dicitur mentisque actiones, passiones, motusque omne quOrum conscia est, comitatur. Omnis enim cogitatio aut sensus temporis cujusdam sensum secum trahit cujus quisque aeque conscius es , agipsius cogitationis. Unde inter varias intellectus aut Voluntatis operationes, ordinem cernit et consecutionem novitque quae priores, quae posteriores, quibusque diu aut paulum fuerit Occupatu : Dicuntur res huic cogitationum seriei coexistere, quod eandem tempori partem occupent. Haec igitur coeXistentia temporis notionem neutiquam absolvit, quum tertium aliquod plane agnoscendum sit, quod et cogita-
58쪽
PAR I. . tionum consecutionem, aliasque res aut eventus pariter metiatur. Neque quidem ad motum necessario referenda es temporis Notio, quamvis ejusdem mensurae commodiores a motibus pe- tantur'. De his non pauca antea sunt dicta. Verae fidis Hic obiter monemus, nullo certo indicio litates incer- sciri posse utrum verae agnitudinum et Tem- sic porum quantitates, nostras earundem ideas aequent, superent, aut ab iisdem superentur. Facile tamen constabit eandem cum iis servari in ideis nostris rationem . Figurarum primas ideas eXcitant corpora easdem tamen ipsa mens Varie componere, magisque perficere et absolvere potest, quam ullibi in ipsis corporibus figurae reperiuntur. Has duas quantitatum classes
sine fine dividi posse docent Physici et Geometrae eorumque Ope motus, inclinationes, rati
Numem Tertium quantitatis genus prioribus penitus dispar in Numeris reperitur. Quorum licet primae notiones a corporibus sensu perceptis plerumque excitentur, re tamen Omnes, a corporibus prorsus diversae pariter numerari possunt. immo sine corporum Ideis numerorum deae persectissimae esse possunt. Haud igitur nume
Vid. Lochium ubi supra, de temporis modis.' Consulatur idem vir Cl. de Spatii et temporis modis.
59쪽
rorum Ideae, eorumve rationes ad magnitudinis A V. necessario referendae quum res numero plu- res, saepe magnitudine inferiores sint; et ratione numeri inter se comparari possint res omnis magnitudinis expertex immo numerorum habitudines, quippe faciliores, ubi adhiberi posis ant, commodissimae sunt aliarum rationum mensurae t. Praeter ipsas res numeratas nullus est extra mentem numerus; neque ipsius ideae quicquam Praeter res numeratas respondet. Utilissima ta men est numerandi vis, ad res ipsas earumque rationes metiendas. Haec tria quantitatum genera, detractis corporibus, nihil per se essicere possint neque spatium aut tempus ulli mutationi obnoxia sunt. Tempus quidem et spatium actu infinita plerisque videntur numerusque plane sine fine augeri potest nullus tamen intelligi potest numerus infinitus, quia ipsa numeratione multitudo definitur.
Sunt et aliae quantitatum in rebus dispas ... ribus notiones. Quae motibus aut Viribus offitistes. tricibus tribuitur Quantitas, ad spatia et tempora referri potes . Aliis tamen potentiis et qualitatibus dispar prorsus quantitas adscribitur; ut mentis perspicaciae et ingenio, voluntatis mo-
Ηic obiter notatur a mi, acutissim i Barovii doctrina viri longe opti I Lectionibus Mathem.
60쪽
duo genera, Motus et Cogitatro.
tibus et impulsionibus, amori, odio, virtuti, Vitio, gaudio, moerori, ipsisque qualitatibus sensilibus quae tamen raro quantitatibus annume
III. QUA Li ΤΑΥ is, quae etiam definitionem respuit, plura sunt genera sibi invicem disparia. Quae rebus vere insunt, hae praecipuae; Uires, sive Potentiae, Habitus actuosi, Ingenia, et propensiones. Quae omne animorUm praecipue sunt Qualitates. Quod ad sensiles attinet, quae patibiles dicuntur; quae Uno tantum sensu percipiuntur, sunt animi ipsius sensus, aut affectiones sive modificationes quamvis iisdem res eXternae non raro indutae aut affectae videantur. Pluribus obviae sunt sensibus Figura, plotus, Quies, Situs hic ad nonam categoriam pertinet. Qualitatum Verarum aut accidentium duo igitur sunt genera Cogitationes, agendi vires, et Propensiones spiritibus propriae; et olus, Quies, et Figura corporibus. An autem quies sit quid veri, praeter eam inertiam, qua vi quadam vera, at forte aliena, aut aliunde primo derivata, statum suum aut motum conservant corpora, de eo docti quidam dubitant. Figuram item, volunt quidam, nudam esse acervi denominationem, e partiUm ad certas spatii partes habitudine petitam neque mutata figura, aliter ipsas partes mutari.