Conspectus medicinae theoreticae : ad usum academicum

201쪽

MEDICINA THEO RETICA 18s

iiq6. Aquae igitur istorum medicamentorum desiliatae, sive tenues sive spiratume,

ut vocantur, veluti mentiis piperitidis, aut cinnamomi, aut nucis moschatae, ii dem viribus in corpore humano pollent ac medicamenta ipsa unde derivantur, sed saepe haud parum gratiores sunt, et ad usum medicum melius accommodatae fcilicet quae copiam non exiguam olei romatici in se solutam contineant, in quovis stimulans lass. maxime inest, quam- vi hoc oleum plurima aqua vel alio hu- more dilutum, UtcUnque sma natura acre, adeo mitescat, ut facile et tuto hauriri posse

iis . Olea demum aromatica ipsa sincera, Per vim calori educta, validissimariti mulantia remedia fiunt, sed plerumque

adeo calida et acria ut parum aegroti conveniant.

IIq8. Naturae non multum ab his alienae sunt medicamenta illa quae vocantur balsama

202쪽

186 CONSPECTU; Cap. XXX.

balsama vel resinae veluti balsamum Canadense Copaibet, Peruvianum, Tolatanum, ter binthinae variae, cet. Iiso Post haec memorari debent medicamenta plurima stimulantia, quae vulgo gummi resinae vocantur, succi scilicet quarundam frugum proprii spissati, quos illae vel sponte fundunt, vel largius praebent si idoneo tempore punctae vel incisis fuerint: cujusmodi exempla sunt, os foetida, gummmi ammoniacum, galbanum, sagaPenum, Vmbogia, aloe, c. quae ad stimulandum

vel totum corpus, vel parte quasdam Praecaeteris, saepe praescribUntur. 1 goo. Omnes demum herbae amarae, quamvis caeteroquin satis mites, aliquid

stimuli in se habent, quantum scilicet sat

fuerit ad parte quasdam corporis delicatiores et mobiliores assiciendas, vel forsan ad novas et insolita a stione excitandas Sic folia cardui benedicti, et flores chamaemeli, et radix gentianae, vel leves tantum illo

203쪽

MEDICINA THEO RETICA 18

rem infusiones largius vel parcius haustae, ventriculum vel ad validiorem actionem stimulant, vel etiam vomitum movent. Proxime quoque post hujusmodi amara medicamenta recenseri debet fel, nimirum quod et parem amaritiem et similem vim stimulantem habere videtur, quamvis hoc ex animalibus, illa ex frugibus, deriventur Fel autem raro pro medicamento praescribitur. Iao I. Omne denique genus vini, sive exuvis, sive ex pomis, sive ex aliis fructibus

Paratum, et cerevisia omnis, et omnis liquor fermentatus, et magis adhuc mera

ciores illi latices, spiritus desiliati dicti, qui

ex talibus liquoribus per ignem eliciuntur, corpori stimulo sunt certissimo, et gratissimo, et saepe saluberrimo, et satis durabili. Hoc in omni fere debilitate atque languore, sive a nimio labore, sive a magna exinanitione, sive a gravi animi affectu, sive a longa inedia, sive a longo morbo, sive a gravi febre malignioris generis, satis perspicuum

204쪽

i88 CONSPECTU Cap. XXX.

spicuum est et istiusmodi jam remediae(ubicunque stimul interno et generali ompus est a medicis multo largius praescri-huntur quam olim fieri solebat, et quidem cum insigni aegrotantium commodo. Isto a. Ex animalibus ii so. paucissim derivantur stimulantia medicamenta. Cantharides sane insigni vi stimulante pollent; sed propter nimiam suam acrimoniam, raro, et Parce, et caute omnino devorandae praescribuntur cuti autem extrinsecus admotae forma emplastri vel unguenti, omni fere periculo carent, et hoc modo quotidie praescribuntur, et partim suo stimulo, partim aliis effectibuS, qui tamen ex hoc primario manifeste pendent, in variis morbis egregie prosunt. Millepedae quoque quae olim in tanta aest imatione erant)huc forsitan referri debent illarum enim vires medicinales, si quae ii competant, stimulantis generis esse videntura se autem neque adeo certae neque tantae sunt, ut

medicorum, quibus tot alia et essicaciorari usdem

205쪽

MEDICINA THEO RETIC S. 18s

ejusdem generis medicamenta suppetant,

attentionem mereantur. I 2OS. Praeter vero omnia medicamenta

stimulantia sunt et alia quaedam remedia quae corpus satis essicaciter stimulare solent, et hoc consilio in nonnullis morbis adhiberi. Iao . Hoc inter imprimis memorari debet subtilissima illa atque mobilissima aura quae per aliquo jam annos philosophis et medicis tam bene nota est sub nomine Lissi e Atrici, quaeque multa corpora mirabiliter pervadit, et vel rapidissimo suo motu, vel alia mimasque intellecta ratione, variis modis assicit. Animalium autem corpora non modo velocissime pervadit, sed simul validissime stimulat, sensumque in partibus sentientibus, motumque in Partibus musculosis, excitat, adeo subito et certe ut nihil magis. Immo musculo cuivi e corpore jam execto, sed vim suam adhuc retinenti, ubi nullus ideo fieri potest

206쪽

rbo CONSPECTUS Tap. XXX.

te sensus, admota hunc, quamvis jam torpentem, neque alii cuiquam stimulo parentem, illico ad contractionem ciet. Quinet tanta est vis stimulans hujus aurae, ut integro et quidem valido corpori nimis large admotae vitam ipsam statim extinguat Hanc perniciem alii ad folam vim stimulantem plus aequo intensam, alii ad subitam illam atque ingentem debilitatem quae nimio stimulo succedere solet, referendam esse censent. Constat enim per inspectionem cadaverum hoc modo extinctorum, nullam saepe posse detegi laesionem manifestam qualis mortis causa haberi potuisset Parcius vero et cautius admota minime periculosa est, et vel totum codipus, vel partes quibus potissimum adhibetur, validissime stimulat et sic in paralysi, in amauros, in suppressione mensium, fel cissimo cum successu saepe usurpatur minutas enim fibras arteriarum, non secus ac majores corporis et artuum musculos,

ad motum ciet, et sic impetum sanguinis expedit atque intendit.

1aos. Duplice

207쪽

I et os. Duplice fere modo corpori adhiberi solet praestantissimum hoc remedium; per scintillas, nimirum, vel per ictus quos

inter parum omnino interest, praeterquam quod illae mitiores et tolerabiliores sint, hi vero graviores, ideoque delicatis et imbecillis minus accommodati, neque, Propter dolorem summamque molestiam quam creant, quotidie repetendi quamdiu opus fuerit ad morbos quosdam sanandos in quibus prodesse videantur. Observandum enim est, hoc remedium, utcunque validum, parum saepe prodesse, nisi large adhibitum fuerit, diuque continuatum et male igitur clinicos quosdam de eo conqueri tanquam parum efficace, cum sati leviter perque paucos tantum dies id tentassent. Non defuere enim Xempla aegrotantium qui hoc solo remedio penitus convaluerint, quamvis post aliquot mense et liberrimum remedii usum parum boni ab eo accepissent. Administratio talis remedii per numerum atque mensuram vix definiri aut regi potest: tamen scire juvat, ictus satis fortes ad tre

centos

208쪽

iha CONSPECTUS Cap. XXX.

cento et amplius,in horae quadrante, vel scintillas plurimas fere innumeraS, non

modo sine damno, sed cum insigni beneficio, per longum tempus quotidie fuisse adhibita. Hoc vero non ita intelligendum est quasi remedium adeo validum semper

conveniret, vel semper periculo careret, in

iis etiam morbis qui aliquid stimuli maxime postulare videantur, veluti in poplexio, aut paralysi, c. saepe enim nocuit, semperque igitur cum prudentia adhiberi debet, vel interdum omnino prohiberi, quum multum febris, aut ingens sanguinis abundantia, aut distributio, aut congestio ejus abnormis, aut demum summa debilitas,

adsunt, ne vel priora mala augeat, vel nova forsitan graviora, essiciat.1ao6. Idem fere monendum est de calore, qui omnium fere qui hactenus cogniti fuerint stimulorum et maxime generalis et efiicacissimus esse videtur scilicet qui non modo musculos animalis jam vegeti et mobilis ad contractionem ciet, sed languentia,

209쪽

MEDICINA THEO RETICA nos

languentia, et torpida, et perae Xanimia, admotum et vitam excitat; qui multi animalibus alter vitae fons est, ovum liae, aliter Unquam victurum, ad vitam brevi

perducit qui omnibus animalibus neces sarius est ad varias excitandas propriisque

muneribus aptandas Partes, praesertim cerebrum, quiqUe ex eo pendent nervo atqUemusculosa qui denique tantum in corpus humanum imperium habet, ut auctus, sensum et mobilitatem mirum in modum aU-geat, minutUS minuat, ad torporem umque et paralysin. 1ao . Nil mirum igitur calorem interdum pro stimulante remedio in quibus dam morbis fuisse adhibitum, et aliquando multum profuisse Levis enim praeter solitum calor levi stimulo est, qualis saepe et tutu et utilis corpori esse potesta major

calor validiorem praebet stimultam, et generi nervos, et partibus quae sanguinein movent, et ideo universo corpori ingens demum calor, quali inter Urendam sill

210쪽

rq CONSPECTUS Cap. XXX.

tem quamlibet adhibetur, vehementem et intolerat item stimulum dat, non parti modo quae uritur, sed reliquo etiam corpori.

Huiusmodi ver, stimulus aquamvis suis

interdum usibus non careat non verbis opus est ut probe constet quam ParUm accommodatus sit communi medicorum usui. Quin et calor multo lenior, qualis non

modo sine dolore, sed sine magna molestia tolerari possit, vel qui forsan multi aegrotis juci dia foret, gravia quaedam incommoda in se habet, neque ideo semper pro stimulante remedio adhiberi debet imprimis quia ex effectibus suis in universo genere nervo o generalem mobilitatem plus aeqUO Uget tum quia impetum sanguinis nimis intendit, quod saepe valde periculosum erita tum porro quia Utem, et sane totum Orpu mustum laxat et solvit, et sic

debilitando saepe plus nocet quam stimulando compensare possit tum denique quia putredini humorum multum favet, qua nihil fere existit corpori perniciosIUS. I 2OS. Proxime