Historia ecclesiastica gentis Anglorum;

161쪽

III. 25. 149 meis accepi, qui me huc episcopum miserunt, quod omnes patres nostri, uiri de dilecti, eodem modo celebrasso noscuntur. Quod nocui contemnendum et reprobandum esse uideatur, ipsum est, quod beatus euangelista Iohannes discipulus specialiter domino dilectus cum omnibus, quibus praeerat, ecclesia celebrasse logitur. Quo haec et his similia dicente, iussit rex et Agilberctum proferre in medium morem suae obseruationis, unde initium haberet, uel qua hunc auctoritate sequeretur. Respondit Agilberctus: Loquatur, obsecro, uice mea discipulus meus Uilfrid presbyter, quia unum ambo sapimus cum ceteris, qui hic adsident, ecclesiasticae traditionis cultoribus; et ille melius ac manifestius ipsa lingua Anglorum, quam ego per interpretem, potest explanare, quae sentimus.'Tune Vilfrid, iubente rege, ut dicoret, ita exorsus est:

Pasca, quod facimus. inquit uidimus Romae, ubi beati apostoli Petrus et aulus uixere, docuere, passi sunt et sepulti, ab omnibus celebrari hoc in Italia, hoc in Gallia, quas discendi us orandi studio pertransiuimus, ab omnibus agi conspeximus hoc Africam, Asiam, Aegyptum,

Graeciam et omnem Orbem, quacumque Christi ecclesia diffusa est, per diuersas nationes et linguas, uno ac non diuerso temporis ordine geri comperimus praeter hos tantum et obstinationis eorum complices, ictos dico et Brettones, cum quibus de duabus ultimis Oceani insulis, et his non totis, contra totum orbem stulto labore mgnant Cui haec dicenti rospondit Colmanus: inrumquare stultum appellare uelitis laborem nostrum, in quo tanti apostoli, qui super pectus domini recumbere dignus suit, Xempla sectamur cum ipsum sapientissime uixisse omnis mundus nouerit. At Uilfridus: Absit. inquit ut

Iohannem stultitiae reprehendamus, cum scita legis Μο-saicae iuxta litteram seruaret, iudaigante adhuc in multis ecclesia, nec subito ualentibus apostolis omnem legis obseruantiam, quae a deo instituta est, abdicare. Quomodo simulacra, quae a daemonibus inuenta sunt, repudiare omnes, qui ad fidem ueniunt, necesse est uidelicet ne scandalum sacerent eis, qui inter gentes erant Iudaeis.

Hinc est enim, quodiaulus imotheum circumcidit, quod hostias in templo immolauit, quod cum Aquila et Priscilla

162쪽

150 m. 25. caput Chorinti totondit ad nihil uidelicet utile, nisi ad scandalum uitandum Iudaeorum. Hinc quod eidemiavio Iacobus ait Aet. 21, 20): Vides, frater, quot milia sunt in Iudaeis, qui crediderunt et omnes hi aemulatores sunt

lagis. Ne tamen hodie clariscent per mundum euangelio necesse est, immo nec licitum fidolibus uel circumcidi us hostias do uictimarum offore carnalium It

quo Iohannes secundum legis congnotudinem XIIII dis mensis primi ad uesperam incipiebat colebrationem festi

paschalis, nil curans, utrum haec sabbato, an alia qualibet seria proueniret. At uero etrua cum Romae mindicaret, memor, quia dominus prima sabbati resurrexit a mortuis ac mundo spem resurroctionis contulit, ita pascha faciendum intellexit, ut secundum consuetudinem a praecepta legis XIIII ' lunam primi mensis, aeque sicut Iohannes, orientem ad uesperam semper exspectaret: et hac exorta, si dominica dies, quae tunc prima sabbati uocabatur, erat mane uentura, in ipsa uespera paschndominicum celebrare incipiebat, quomodo et nos odio facere solemus. Sin autem dominica non proximo mane

post lunam ΠΙΡ , sed XVI aut XVII aut alia qualibet luna usque ad XXI' esset uentura, exspectabat

eum et praecedente sabbato, uespere, sacrosancta paschactsollemnia inchoabat; sicque fiebat, ut dominica paschaodios nonnisi a XV luna usque ad XXI seruaretur. Neque haec euangelio et apostolica traditio legem soluit, sed potius adimplet, in qua obseruandum pascha a XIIII luna primi mensis ad uesperam usquo ad XXI' lunam

eiusdem mensis ad uesperam praeceptum est in quam obseruantiam imitandam omnes beati Iohannis successorea in Asia post obitum eius et omnis per orbem oesesin conuersa est. Et hoc esse uerum pascha, hoc solum fidolibus colobrandum, Niceno concilio non statutum nouitΘr, sed confirmatum est, ut ecclesiastica docet historia. Vndo constat uos, Colmano, neque Iohannis, ut autumatis, exempla sectari neque otri, cuius traditioni solentes contradicitis, neque legi neque euangelio in obseruatione uestri pascha congruere Iohannes enim ad legis Mosaicae do- creta tempus paschale custodiens nil de prima sabbati

curabat quod uos non facitis, qui nonnisi prima sabbati

163쪽

m. 25. 151 pascha celebratis. etrus a XV luna usquo ad XXI' diem paschae dominicum celobrabat quod uos non acitis, qui a XIIII usquo ad XX'' lunam diem dominicum paschae obseruatis ita ut XII luna ad uesperam saω pius pascha incipiatis, cuius noque lex ullam fecit momtionem, neque auctor ac dator euangolii dominus in ea, as in XIIII uel uetus pascha manducauit ad uesperam,

uia noui testamenti sacramenta in commemorationem suae

passionis ecclesias celebranda tradidit. Dein lunam XXI

quam lex maxime celebrandam commendauit, a celebratione uestri pascha finditus eliminatis: sicque, ut dixi, in olebratione summae festiuitatis neque Iohanni nequo Potro equo legi neque euangeli concordatis His contra Colmanus: Numquid' ait Anatolius uir sanctus et in praefata historia ecclesiastica multum laudatus legi uel ouangelio contraria sapuit, qui a XΠΙΡusque ad XX ' pascha celebrandum scripsit Numquid

reuerentissimum patrem nostrum Columbam et successor

eius uiros de dilectos, qui eodem modo pascha fecerunt, diuinis paginis contraria sapuisse uel egisse credendum est cum plurimi fuerint in eis, quorum sanctitati a lestia signa et uirtutum quae socerunt miracula testimonium praebuerunt: quos ipse sanctos esse non dubitans, semper eorum uitam, mores et disciplinam sequi non desisto.'

At Vilfridus: Constat' inquit Anatolium uirum ametissimum, doctissimum ac laudo esse dignissimum; sed quid uobis cum illo, cum nec eius decreta semotis Ble enim in pascha suo regulam utique ueritatis sequens, Hrovium X et VIIII annorum posuit, quem uos aut ignoratis aut agnitum et a tota Christi ecclesia custoditum pro nihil eontemnitis. Illo sto in pascha dominico XIΠΡ lunam computauit, ut hanc eadem ipsa die more Aegyptiorum XV ' lunam ad uosperam esse satoretur. Si item XX dio dominio paschae adnotauit, ut hanc declinata -dem dis esse XXI ' crederet. Cuius regulam distinctionis uos ignorasse probat, quod aliquoties pascha man, festissimo anto plenilunium, id est in XIII luna, facitis.

De patro autem uestro Columba et sequacibus eius, quin rum sanctitatem mos imitari et regulam ac praecepta

164쪽

152 m. 25- caelestibus signis confirmata sequi perhibetis, possem respondero quia multis in iudicio dicentibus domino, quod in

nomine eius prophetavorint et daemonia eiecerint et uirtutes multas socerint, responsurus sit dominus, quia numquam eos

nouerit os m. Matth. 7, 22-23). Sed absit, ut hoc de patribus uestris dicam, quia iustius multo est de incognitis bonum credere quam malum. Vnde et illos dei famulos ac deo dilectos esse non nego, qui simplicitate rustica, sed intontione pia deum dilexerunt. Neque illis multum b-

esse reor talem paschae obseruantiam, quamdiu nullus adnonerat, qui eis instituti perfectioris decreta, quae aequerentur, ostenderet quos utique credo, siqui tunc ad eos catholicus calculator adueniret, sic eius monita fuisso secuturos, quomodo ea, quae nouerant ac didicerant, dei mandata probantur fuisse secuti. Tu autem et socii tui si audita decreta sedis apostolicae, immo uniuersalis eo-clesiae, et haec litteris sacris confirmata sequi contemnitis absque ulla dubitatione peccatis. Etsi enim patres tui sancti fuerunt, numquid uniuersali, quae per orbem est, seclesia Christi eorum est paucitas uno de angulο -- trimas insulae praeserenda Et si sanctus erat ac potens

uirtutibus illo Columba uester, immo et nosior si Christi erat, numquid praeferri potuit beatissimo apostolorum

principi, cui dominus ait seu Matra. 16, 18-19 , Tu

es etrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, et portae inseri non praeualebunt aduersus eam,

et tibi dabo laus regni caelorum 'Hae perorante Uilfrido, dixit rex: Vorene, Colmane, has illi otro dicta sunt a domino 2 Qui ait: vero, rex. At illo: Habetis' inquit uos proferre aliquid tantas potestatis uestro Columbae datum 2 At ait ille Nihil.

Rursum rex: Si utrique uestrum' inquit in hoc sine ulla controuersia consentiunt, quod haec principaliter suo dicta et ei claues regni caelorum sint datae a domino2' sponderunt: Etiam utrique. At ille ita conclusit: Et ego nobis dico, quia hic est ostiarius ille, cui ego

contradicere nolo; sed, in quantum noui uel ualeo, huius cupio in omnibus oboedire statutis; ne forte me adueniento ad fores regni caelorum, non sit qui reserat, auerso illo, qui claues tenere probatur.'

165쪽

III. 25-26. 153 Haec dicente rege fauerunt adsidentes quique tuo adstantes maiores una cum mediocribus, et abdicata minus persecta institutione ad ea, quae meliora cognouerant, sese transferre sestinabant. 26. Vt coIma uleis domum rodlerit et Tuda pro lII epise patu sit funetus; quHisque 1 Il doetoribus fuerit habitus

Finitoque conflictu ac soluta contions Agilberctus domum rediit Colman uidens pretam suam doctrinam, sectamque esse dispectam, adsumtis his, qui se sequi uoluerunt, id est qui pascha catholicum et tonsuram coronao nam et de hoc quaestio non minima erat recipere nolebant, Scottiam regressus est tractaturus cum suis,

quid de his facere debiset. Codd, relictis Scottorum uestigiis, ad suam sedem rediit, utpote agnita obseruatione catholici paschae. Facta est autem haec quaestio anno dominicae incarnationis DCLXΙΙΙΡ, qui fuit annus suiu regis XXII , episcopatus autem Scottorum, quem gessBrunt in prouincia Anglorum, annus XXX''; siquidem Aidan X st VII annis, Finan decem, Colman tribus episcopatum tenuere.

Reverso autem patriam Colmano, suscepit pro illo pontificatum Nordanhymbrorum famulus Christi Tuda, qui erat apud Scottos austrinos eruditus atque ordinatus episcopus, habens iuxta morem prouinciae illius coronam tonsurae ecclΘsiasticae, et catholicam temporis paschalis regulam obseruans uir quidem bonus ac religiosus, sed permodico tempore ecclesiam regens. Venerat autem de Scottia, tenente adhuc pontificatum Colmano, et diligentorea, quae ad fidem et ueritatem pertinent, et uerbo cunctos docebat et operet ore fratribus, qui in Lindis-famensi ecclesia, Scottis abeuntibus, remanere maluerunt, praepositus est abbatis iure uir reuerentissimus ac mansuetissimus Eata, qui erat abbas in monasterio, quod dieitur ailros: quod aiunt Colmanum abiturum petisa

166쪽

154 m. 26. et inpetrasse a rege Osuiu, eo quod esset idom Eata unus do XII pueris Aidani, quos primo episcopatus sui tomporo do nation Anglorum erudiendos in Christo accepit. ultum namquo eundem episcopum Colmanum rox pro insita illi prudentia diligebat. Ipse est ata, qui non multo post eidem ecclesiae Lindisfarnensi opiscopus factus est. Abiens autem domum Colman adsumsit secum partem ossium reuerentissimi patris Aidani; Pario uero in colesia, cui praeorat, reliqui es in o- cretario tua condi raocepit. Quantae autem parsimoniae, cuius continentiae fuerit ipse cum praedecessoribus suis, testabatur etiam locus ille, quem regebant, ubi abeuntibus eis, excepta ecclesia, paucissimae domus reportae sunt, hoc est illa solummodo, sine quibus conuersatio ciuilis osse nullatinus poterat. Nil pecuniarum absque pecoribus habebant. Siquid nim pecuniae a diuitibus accipiebant, mox RupΘ-ribus dabant. Nam neque ad susceptionem potentium saeculi uel pecunias colligi uel domus praeuideri necessct fuit, qui numquam ad ecclesiam nisi rationis tantum taudisndi uorbi do causa uoniebant. Recipse, cum Oportunitas exigisset, cum V tantum aut VI ministris ueniebat et expleta in ecclesia oratione discedebat. Quod si forto eos ibi refici contingeret, simplici tantum et cotidiano Datrum cibo contenti nil ultra quaerebant. Tota enim fuit tunc sollicitudo doctoribus illis do seruiendi, non

saeculo tota cura cordis excolendi, non uentris. Vndcto in magna cerat uoneratione tempore illo religionia habitus ita ut, ubicumque clericus aliqui aut monachus adueniret, gaudenter ab omnibus tanquam dei famulus exciperetur. Etiam si in itinero pergens inueniretur, adcurrebant et flexa comico uia manu signari uel ore illius se benedici gaudebant uerbis quoque horum exhortatoria

diligenter auditum praebobant. Sed et diebus dominicis

ad ecclesiam siue ad monasteria certatim, non reficiondi corporis, sed audiendi sermonis dei gratia confluebant: et siquis sacerdotum in uicum forte deueniret, mox Ongregati in unum uicani uerbum uitae ab illo expetore curabant. Nam neque alia ipsis sacerdotibus aut clericia

uicos adeundi quam praedicandi. baptizandi. infirmos

167쪽

ΠI. 26-27. 155 uisitandi et, ut breuiter dicam, animas curandi causa fuit: qui in tantum erant ab omni auaritia poste castigati,

ut nemo territoria a possessiones ad construenda mona-ateria, nisi a potentibus saeculi coactus, acciperet. Quae eonsuetudo per Omnia aliquanto post haec tempore in ecclesiis Nordanhymbrorum seruata ost Sod de his satis

dictum. 27. Eegberet, uir sanetus de natione AngIorem, monae cleam in thorata ultam duxerit.

Eodem autem anno dominicas incarnationis DCLXΙΙΙΙ' facta erat olipsis solis die tertio monsis ait, hora circiter X diei quo etiam anno subita pestilentia lues depopulatis prius australibus Brittaniae plagis, Nordanhymbrorum quoque prouinciam corripiens atque acerba elado diutius longo lateque desaeuiens, magnam hominum multitudinem strauit. Qua plaga praefatus domini sacerdos uda raptus est de mundo, et in monasterio, quod dicitur aegnalaoch, honorifice sepultus. Haec autem plaga Hiberniam quoque insulam pari clade premebat. Erant ibidem eo tempore multi nobilium simul et mediocrium de gente Anglorum, qui tempore Finani et Colman episcoporum, relicta insula patria, uel diuinas lectionis uel continentioris uitas gratia illo secesserant. Et

quidam quidem mox se monasticae conuersationi fideliter mancipauerunt, ali magis circueundo per cellas magistrorum, lectioni operam dare gaudebant: quos omnes Scotti libentissime suscipientes, uictum eis cotidianum sine pretio, libros quoque ad legendum et magisterium gratuitum praebere curabant. an inter hos duo iuuonos magnae indolis de nobilibus Anglorum dithun o Ecgberct, quorum prior frater fuit Ediluini, uiri aeque de dilecti, qui et ipse

aeuo sequente Hiberniam gratia logendi adiit et bene instructus patriam rediit atque episcopus in prouincia Lindissi factus multo ecclesiam tempore nobilissime rexit.

168쪽

156 I. m. Hi ergo cum essent in monasterio, quod lingua Scottorum Rathmelsigi appellatur, et omnos socii ipsorum uel momtalitate de saeculo rapti uol per alia ossent loca dispersi, correpti sunt ambo morbo eiusdem mortalitatis et grauissimo adflicti e quibus Ecgberct, sicut mihi reserebat quidam ueracissimus et uenerandae canitiei presbyter, qui so haec ab ipso audisse perhibebat, cum se aestimares

esse moriturum, egressus est temporo matutino de cubiculo, in quo infirmi quiescebant, et rosidens solus in loco oportuno coepit sedulus cogitare de actibus suis, et o punctus memoria peccatorum suorum faciem lacrimis ab-luobat atque intimo ex cordo deum precabatur, ne adhuc mori deberet, priusquam uel praetoritas neglegentias, quas in pueritia siue insantia commiserat, perfectius extempore castigaret uel in bonis se operibus habundantius exerceret. Ouit etiam uotum, quia adeo peregrinus uiuere uellet, ut numquam in insulam, in qua natus est, id est Brittaniam, rediret; quia praeter sollemnem canonici temporis psalmodiam, si non ualetudo corporis obsistenet, cotidie psalterium totum in memoriam diuinae laudis scantaret; et quia in omni septimana diem cum nocte ieiunus transiret. Cumquo finitis lacrimis, precibuso uotis domum rediret, inuenit sodalem dormientem es ipse quoque lectulum conscendens coepit in quietem membra laxare. Et cum paululum quiesceret, expergesaetus sodalis respexit eum et ait: frater Ecgbercte, o quid sedisti Sperabam, quia pariter ad uitam aeternam intraremus. Verumtamen scito, quia, quae postulasti, incipies. Didicerat enim per uisionem et, quid ille petisset, et, quia petita inpetrasset. Quid multa Ipse dilhun

proxima nocte defunctus est: at uero Ecgberect decussa molestia aegritudinis conualuit, ac multo postea tempore uiuens acceptumque sacerdotii gradum condignis ornansactibus, post multa uirtutum bona, ut ipso desiderabat, nuper, id est anno dominica incarnationis DCCXXVΙΙΙΙ cum esset ipse annorum XC, migrauit ad regna caelestia. Duxit autem uitam in magna humilitatis, mansuetudinis, continentiae, simplicitatis et iustitiae persectione. Vnde et genti sua et illis, in quibus exulabat, nationibus Scob torum siue ictorum, exemplo uiuendi et instantia do-

169쪽

m. 27-28. 157 eondi et auctoritato corripiones et pietato largiondi do his, quae a diuitibus acceperat, multum profuit. Addidit autem uotis, quae diximus, ut semper in non plus quam gomo in die reficoret, non aliud quam panem ac lac tenuissimum, et hoc cum mensura gustaret quod videlice lao pridio nouum in fiala ponere solebat, et post noctem ablata superficie crassiore, ipse residuum cum modico, ut diximus, pane bibebat. Cuius modum continentiae etiam XL diobus anto natalo domini, totidem quoque post peracta sollemnia pentecostes, hoc si

Intorea rox Alchfrid misit Vithidum presbyterum ad regem Galliarum, qui eum sibi suisque consecrari saceret episcopum. At ille misit eum ordinandum ad Agilberectum, de quo supra diximus, qui, relicta Brittania, arisiacae ciuitatis iactus erat episcopus; si consecratus est magno cum honore ab ipso, conuenientibus plurimis episcopis in uico regio, qui uocatur In Conpendio. Quo adhuc in transmarinis partibus propter o dinationem demorante, imitatus industriam filii rex Osuio misit Cantiam uirum sanctum, modestum moribus, Scripturarum lectione sufficienter instructum et ea, quae inscripturis agenda didicerat, operibus sollerter exsequentem, qui Eburacensis ecclesia ordinaretur episcopus. Erat autem presbyter uocabulo Ceadda, frater reuerentissimi antistitis Ceddi, cuius saepius meminimus, et abbas mon sterii illius, quod uocatur Laestingaeu. isitque cum eo rex presbyterum suum uocabulo Eadhaedum, qui postea regnante Ecgfrido Hrypensis ecclesiae praesul factus est. Verum illi Cantiam peruenientes inuenerunt archiepiscopum Deusdedit iam migrasse de saecula et necdum

170쪽

158 III. 28-2 alium pro eo constitutum fuisso pontificem. Vndora uerterunt ad prouinciam occidentalium Saxonum, ubi erat Vini episcopus et ab illo os uir praefatus consecratuis antistes, adsumtis in societatem ordinationis duobus do Brettonum gente episcopis, qui dominicum paschao diem, ut saepius dictum est, secus morem canonicum a XIIII usque ad XX' lunam colebrant. Non enim orat uno ullus Oxcepto illo Vino in tota Brittania canonico esse natus episcopus. Consecratus ergo in episcopum Ceadda minimam mox coepit colesiastica uoritati et castitati curam inpendere humilitati, continentiae lectioni operam dare oppida, rura, casas, uicos, castella propter uangelizandum, non equitando, sed apostolorum more pedibus incedendo peragraris. Erat enim de discipulis Aidani, eisdemquo actibus a moribus iuxta exemplum eius Roseatris sui Coddi suos instituere curauit auditores. Veniensi

quoque Brittaniam Uilfrid iam piscopus factus ot pactperplura catholicae obseruationis moderamina colealia Anglorum sua doctrina contulit. Vnde factum est, ut crescent per dies institutione catholica Scotti omnes, qui inter Anglos morabantur, aut his manus darent aut suam redirent ad patriam.

29. Vt inhard presbyter ordinandus in arinlepiseopum Romam sto Brittania sit missus quem remissa mox seripta punis apostouel thleem obisse narrauerint.

His temporibus reges Anglorum nobilissimi, Osuiu prouincia Nordanhymbrorum et Ecgberct Cantuariorum, habito inter o consilio, quid de statu ecclesiae Anglorum

esset agondum intellexerat enim ueraciter Osuiu, quamuis educatus a Scottis, quia Romana esset catholica et apostolica ecclesia, adsumserunt cum Election et consenausanctae ecclesiae gentis Anglorum uirum bonum et aptum

e copatu presbyterum nomine Uighardum de clero Deu dedit episcopi, et hunc antistitem ordinandum Romam miserunt: quatinus accepto ipse gradu archiepiscopatum