Hieronymii Gabucinii Fanestris medici ac philosophi De comitiali morbo libri III

151쪽

more fieri potest, dolor ille a quo uis fiet humore, eisdefere auxiliis curabitur quando nullum inter eos discrimen aliud habetur, quam quod niger humor maioria gerattenuatione&calefactione, pituitosus abstersione minus ille secantibus, hic valide abstergentibus atque ea Cantibus, medicamenti concoquitur purgante quin, etiam medicamento in atro humore quod atrum, in piatuitoso, quod pituitosum magis expurget,uti solemus. Quum igitur hi proximi affectus habeantur, inque omnibus, praeter quam incoctione ac purgatione curatricibus rationibus conueniant, non iniuria eade metho, do cutratrice ueteres in iis abigendis morbis usos uisese existimandum est Scopi igitur in remediorum usu ad morbos profligados adhibendo ex, Galani arte medici ς ' 9s, nati desumuntur quo sane loco nos admonet, ut si materiam quampiam aliqua corporis in parte defluxam ammouere animus ferat, altero horum modorum auferenudam esse , nimirum, aut quod retrocedat, aut quod per affectam partem vacuetur retrocedet autem uel impulsa, uel attracta, uel transmissa, uel aliquo uno horum odorum, uel omnibus. Perlocum uero aftectum uacuabitur, partim quidem manifesto &sensiliter, partim uero per habitum digesta. Hos autem recte exequi nequimus, nisi prius corpus uniuersum uacuatum fuerit. Nam si scarificationibus, aut sectionibus sensiliter uacuabia tui, plus ratione excitati doloris attrahetur Rubdi calefacientibus dispergere tentabimus, plus erit, quod uicoloris ad parte attrahetur, qua dispersum fuerit . ubdsi in eo elaborabimus, ut quod influxit, retrocedat, corpus plenum non admittet. Ad haec igitur ambo corpus uniuersum priu uacuare necesse est. Primus igitur cosno in hoc latu morbo abige do sed & aliis qua plurimis,

toti est corpori Suacuatio que sequitur reuulsio, terti' erit repulsio,quartus materiae concoctio,quitatu uacuati obsextus partium imbecilliti roboratio, casuumque, si qui affuerint, ammotio Corporis igitur uniuersi uacuatio, quum bifariam perficiatur, nimirum sanguinis mis

152쪽

scendum est,quod quum morbi huiuS, quo de agitur, materia non eadem perpetuo merum aliquando pituitosa, melancholica interdum existat an et qui ab atro humo ure morbus progignitur, eisdem perpetuo remediis, qui*hus pituitosus, curetur quandoquidem Omnes streiisdem propemodu auxiliis pituitosos cerebri affectus, quibus Melancholicos adiuuant. Vt enim inter multos capitis dolorem referam eadem cephalete ab atro humore constituta curationem adhibent, qua a pituito sonet utuntur etenim secundo de medicamentorucompositione secudum locos Galenus capitis dolorema calida frigida caussa prouenientem tantummodo distinguit, calidumque a bile sanguine fieri, eum uero, qui a frigida, non item utrum scilicet ab atro pituitosove fiat humore. eundem morem alii clarissimi scriptores PauluS, Aetius, Alexander, RaZeSque seruarunt. in prooe. c. I. Sed, ut a Rage incipiam, semet ipse declarat primo ad Regem an rem libro, ac decimo, caussamque cur frigidum dolorem non distinxerit, apponit siquidem studiosis , si rei medicae operam non nauarint melle tamen sese auxilio esse scribit. ideoque non ea scripturum, quae

raro obueniunt, nec quae acutam exposcunt perscrutationem, pollicetur. Quum igitur studiosis tantum rei medicae scriberet, qui per sese optime nouerunt num dolor, aut quiuis alius capitis affectus ab atro aut pituito uso fiat humore eapropter distinc tionem non attulit caeteri uero ea ratione non distincte locuti sunt de affectib ab atro pituitosoque humore prouenientibus : ubdquum ater humor in capite redundat, non dolorem tantum parit, uerum&melancolichum affect um, cuius curativa methodus ex proprio capite desumi pol. Quod si praeter dolorem, alium quempiam pariat affectu, qualis sane est catalepsis, aut comitialis, aut lethargu S, aut reliqui id genus morbi, horum omnium curatio locis propriis petenda est quum uero non tantus fuerit, uti uel melancholicum, uel dictorum quempiam affectum,

uel dolorem tantum efficiat, qui&a pituitoso etiam humore

153쪽

more fieri potest dolor ille a quo uis fiet humore, eisdefere auxiliis curabitur quando nullum inter eos discri menaliud habetur,quam quod niger humor maiori aeger attenuatione&calefactione, pituitosus abstersione minus ille secantibus, hic valide abstergentibus atque ea

cantibus, medicamentis concoquitur purgante quin, etiam medicamento in atro hum ore quod atrum, in piatuitoso, quod pituitosum magis expurget, uti solemus. Quum igitur hi proximi affectus habeantur, inque omnibus, praeter quam in coctione ac purgatione curatricibus rationibus conueniant, non iniuria eade metho ado cutratrice ueteres in iis abigendis morbis usos uisisse existimandum est Scopi igitur in remediorum usu ad morbos profligados adhibendo ex, Galeni arte medici ς p 93-nali desumuntur quo sane loco nos admonet, ut si materiam quampiam aliqua corporis in parte defluxam ammouere animus ferat, altero horum modorum auferenudam esse nimirum, aut quod retrocedat, aut quod per affectam partem vacuetur retrocedet autem uel impulsa, uel attracta, uel transmissa, uel aliquo uno horum odorum, uel omnibus. Perlocum uero aftectum uacuabitur, partim quidem manifesto, sensiliter, partim uero per habitum digesta. Hos autem recte exequi nequimus, nisi prius corpus uniuersum uacuatum suerit. Nam si scarificationibus, aut sectionibus sensiliter uacuabis tui, plus ratione excitati doloris attrahetur Nubdi calefacientibus dispergere tentabimus, plus erit, quod uicoloris ad parte attrahetur, qua dispersum fuerit . ubdsi in eo elaborabimus, ut quod influxit, retrocedat, corpus plenum non admittet. Ad haec igitur ambo corpus uniuersum prius uacuare necesse est. Primus igitur cosno in hoc latu morbo abige do sed Maliis qua plurimis,

totidest corporis uacuatio que sequitur reuulsio, terti' erit repulsio,quartus materiae concocti Ο,quintu uacuatio,sextus partium imbecilliu roboratio, casuumque, si qui affuerint,ammotio Corporis igitur uniuersi uacuatio, quum bifariam perficiatur, nimirum sanguinis mis

154쪽

sone, ac purgatione a sanguinis missione perpetuo inscipere debemus ita enim Hippocrates , ipsumque se quutu S GalenuS praeceperunt. An uero in comitiali mortib. .derone omittendus sit sanguis , ex morbi magnitudine quis

uic.acut .mor coniectabitur si enim morbus, quicunque is . fuerit, mabo.t.2O. lib. gnus existit, aetate, uiribuSque constantibu perpetuo A. meth. me mittendus est sanguis, ueluti quarto de ratione uictus indendi cap. 6. morbis acutis libro Hippocratus scriptum reliquit per

haec uerba 'φ' Quod autem quis repente obmutescat, uenarum interscaptiones occlusionesque faciunt, si fano absque occasione, uel ingenti aliqua caussa id contigerit quem locum exponenS Galenu peris φονιαν hac, id est uocis carentiae casum, inquit, huiuscemodi casus Hippocrates sententiauit, nempe comitiale Sation Ito S, syncopas a

diacas, in quibus omnibus uocis defectus conspicitur. His igitur quum plurimum a pituitoso constituantur humore, mittendnm tamen sanguinem esse praecepit coit, textu sequenti, dum ait Venam igitur brachii dextri internam secare oportet illudq; ipsum in his affectibus L 2 Π. confirmat Galenus libro de morbis curandis duodeci- cap. Ι 8. ino, ubi Min lethargo,caro, catlfocho, attonito, comi tiali inter initia sanguine ni mitti debere contendit, si ita scribit Itaque secanda in talibus affectibus uena est statim ab initio, si modo tum ualens uirtus sit, ut sine noxa sanguinis missionem ferat, ac nihil eorum prohi*beat, quae desecanda uena retulimus, sicuti, uel crudi humoris copia, uel pueralis aetas, uel anni tempuS,regio

ue, in qua sit extremus aut calor, aut friguS,& reliqua.i

Neque propterea sanguinis missionem prohibet ea a leni uerba Nempe si adsit crudi humoris copia, quando non de crudis humoribus in uenis existentibus sermo ipsi est, uerum de iis, quae in uentre, atque uentriculo tantum modo continentur quemadmodum libro eiusdem

nominis nono atque undecimo se ipsum declarat quoS locos referre uisus est, dum ait. ac nihil eorum prohi-ς p ,4 bet, quae de secanda uena retulimus. Sanguis igitur inter horum

155쪽

horum morborum initia mittendus est. etsi Rares, ac Memaeus huius alioqui necessarii remedii in comitialis

morbi curatione non meminerunt rati fortasse In morbis frigidis sanguinem mittendum non esse, sed profecto Galeni sententiae immemores fuisse uisi sunt: qui in morbis magnis perpetuo uenam secundam esse contendit: modo eorum , quae dicta sunt, de pertundenda uena praeuceptorum nihil prohibeat, quum tamen uicennas, Pau lus, Aetius, Galenus, caeterique methodum uniuersalem constituerint, nempe quod in omni magno capitis mor bo semper sanguis mittatur. cui auxilio si morbus omni . nomo cesserit,medicamento postmodum purgante utedum esse uoluere. Nun quae uena sit in comitiali monabo pertundenda, consideremus. illud autem his potissi- nati notis deprehendemus. nempe si capitis uena tumens plenaque appareat, tunc enim non ab uniuerso tantum

corpore sanguinem mittendum, sed&a capite indicat Quod si neque illius uenae tumor, ruborque plenitudo

affuerit, interna tunc incidenda occurrit. haec enim uer

locissime flurimum ex his, quae principes sunt partiti' corpuS euacuat, atque in acutissimis propterea morbis ad eam sese confert Hippocrates haec autem dextri bra Chii interna esto. ut cum ecur magis speetet: a quata 'tum sanguinis auferatur, quantum medicis, qui eorum curation ip sto erunt, satis fore uideatur: neque enim huc omnia conferre nobis consilium fuit,qui methodulantum hos curandi morbos docere proposuimus. Vbi igitur uel nausea, uel retundantis in uentriculo pituitae nota affuerit, uomitu praecipue citabitur . si aegrotus aut facile uomat, aut uomitui fuerit assuetus de inaluus subducetur eorum aliquo, quae leniendi facultate praedicta sunt, medicamentorum, quibus rite procuratis in praeseruatione sanguis statim ex poplit aut talo mittetur: ueluti no admonet Galenus . quod si comitia incoimen. lis accessio paulo ante fac a fuisset , materia iam in curationepercapite redundante ex humerali potius detrahendus,prae sanguim missertim quum aegrotus ab accessione conualuerit ac vi sionem.

156쪽

ribus antea recreatis. His igitur rite peractis magniturido morbi exquirit, uti corpus etiam uniuersum purge tur quibus uero medicamentis,diligenter attendere ostportet. nam potionibus purgantibus, acrioribusq; clysteribus uti possumus. Quod enim ex sanctimonia medicamentum, castorioque coficitur, mirandum probatur in modum. Habet aut ecastorii scrupulos duo S, treisue, Lip. 3 sanctimoniae scrupulum hoc enim pacto Alexander TralLi Is lianus Paulus,&Avicennas conficiunt. Neque mehem prict Ins cule sunt audiendi, qui, priscos authoreiimprobante S, 9 sanctimonia aiunt in morbis hisce frigidis ex usu non es.se quum potius colocynthis agari cuS, turpe the, atque id genus medicamenta essent deligenda quae res a veritate quantum sit aliena, ex eo cognoscemus, siquid sanctimonia purget exacte sciemus. Dioscorides igitur bilem LM 4 ς 3 atque pituitam per inferna ducere, PauluS flauam ma-Dh 7 Qq gis bilem quam pituitam purgare ait pituitam igitur una cum bile, non igitur bilem tantum expurgat. etsi ex nim colocynthis, reliqua id genus medicamenta piatuitam magis, quam bilem, eamq; ab articuliS, neruisque magis, sanctimoniaq; non nisi a uenis expurget non est tamen, quod ea in hoc morbo improbetur quando in praesentia non pituita a capite, uerum materiaS,quae uniuerso insunt corpori,ducere nobis consiliu est. Quinim- . . e. Tq. mo Avicennas prima libri tertii sectione in Apoplexiae curatione materiam crassam illam pituitosam in capite

existentem usque adeo uasorum ora obstruere ait, ut,nullum purgans medicamentum eadem reserare, atque eandem materiam educere queat. Quum igitur scopus sit, eas,quae in iocinore , parumque ultra iecur eXistunt,materias extrahere, sanctimoniaque illud ipsum optime praestet, non est cur isti ueteres medicos amplissimos lacessant si sanctimonia corpus uniuersum purgetur praeseratim si biliosior temperamento aegrotu S, uenas'; lataynatura sortitus fuerit quum AvicennaS etiam, quem tan- pr. 3 topere admirantur, hoc eodem in morbo profligando ς Iss sanctimonia utatur. Nec mihi sane probantur, quae illi obie-

157쪽

obiectoant, pituitosum in uentriculo existentem rect ius Colocynthide quam sanctimonia purgari quado ignorare prorsus fatentur humorem in uentriculo decumbenatem uomitu eiiciendum, non esse purgandum sanctimoniam praeterea in uniuersi corporis purgatione idonea magis esse constat, ut quae fluente ilium Ore tenuesq; colocynthide magis e xpurget, qui morbi initio tenuiores existunt. Priscorum igitur medicamentum ex sanctimorinia castorioq; confedium idoneum maxime in comitiarili morbo curando esse, pro uniuersi corporis purgatione his rationibus comprobatum es clysteribus praeterea acrioribus prisci olim ad hunc etiam usum medici partim ad purgandum, partim ad reuellendum usi sunt . in quibus colocynthidem, agaricum, atque idgenus alia medicamenta ob rationes commemorata non commiscerem quando pituitam in capite redundantem exagitarent potius, quam educerent: ueluti iam supra statim praeceptum fuit. His igitur alia potius comiscenda suauserim, quae sanctimoniam recipiunt, qualia potissimum sunt, uel quod e rosarum succo conficitur celegma, uel quod ex palmae fructu, quod διαφοινῖκων nuncupatur, uel quod indum,4 huiuscemodi reliqua. Sunt autem 'ui eosdem clysteres incomitiali morbo abhorrent, ut qui motum naturae aduersum moliantur multisq; illud raαtionibus, atque antiquor authoritatibus, in primisq; Hippocratis adstruunt, qui in aphorismis ait. Quae duce pr.apbor. M. re oportet, quo maxime natura vergit per loca conlaurentiae ducere oportet quum autem in hoc affectu pituitosus potius humor caput repat, uomitu non clysteribus idgenus acrioribus uacuandus. Idem praeterea au thor libro de ratione uictus in morbis acutis quarto id tr. 3O- ipsum clarius edocuit. Siquidem in morbo magno,qualis est attonitus in primis, si per sanguinis missionem ni ahil leuatus aegrotus uideatur, ad eam, quae per superna, nempe uomitum fit,purgationem deuenie dum esse praeacepit. Si igitur inquiunt Hippocrates per superna purgat attonitos, nos itidem in comitialibus attonitis af

finibus

158쪽

finibus eandem per superiorem sedem uacuationem moliri debemus. Item eodem propemodum in loco, in mort his inquit magnis sanguinem prius mittendum esse, deinde ab eo purgationem faciendum non igitur in comitiali malo utrunq; expostulante clysteres istiusmodi ac,

re conueniunt, quin potius purgatio exercenda Clyoste res ad hae quit humore S a capite expurgare nequeat, respuendi uidentur purgans quin etiam medicamentu,

si purgandi munus obire debet, in uentriculo prius conaficiatur oportet quod tamen per clysteres inditum intestinis concoqui ac perfici nequit Iecinori demum uentriculoq; clysteres, potissimum,qui acrioreisunt, quum non mediocriter obsint, sunt fugiendi. Quae tamen Omania facile, unaq; tantum fere solutione diluuntur nemope quod clysteres acriores in id genus affectibus idem fere munus praestant, quod medicamenta purgantia Caeterum iis duplici ratione utimur, altera quam Hippocrat. 2I. te quarto de uictu ratione in morbis acutis libro meis moriae prodidit, dum ait. At si aeger ob copiosam sanguinis missionem imbecillior fuerit,clysmu tertio quo equo die uentri infundes, donec in tuto aegrotus fuerit. quam sententiam declaras Galenus, si uero imbecillior, inquit,aeger tibi uidebitur, uel propter sanguinis ablati

copiam, uel ob aliam quamuis rationem , purgationis uice clysterem tertio quoque die infundes, nempe relas. -xato per sanguinis missionem corpore, quod ex morbificis humoribus qualitate uitiosum superfluit, per clyasterem id uacuari iubet. Quod autem eo loci clysteres

acriores, non eos, qui leniendo proficiunt, Hippocrartes uelit, Galenus declarat, dum statim ait. Quod autescopus illi sit non solum alimenti excrementa subduceare, uerum quoque&pasSim locum expurgare manifestum est. Altera uero ratio, qua incomitialibus , iisque similibus affectibus acrioribus clysteribus uti solemus, est, quoniam per eos non humoris tantum noxii aliquid educimus, uerum o superioribus partibus reuellimus,&a apite derivamus,qui scopus in his affec tibus est maxime

159쪽

xime suspiciendus. Quum igitur ait Hippocrates, quae

ducere oportet, quo potissimum natura repit per loca conferentia, eo ducere oportet, id sane sentit, si naturae motus ille ex ratione factus fuerit tunc enim sinendus , neque ullo pacto reuellendus. Quod si natura , uti plearumque contingit)moueat per loca minime conferens tia, medicuStunc exercitatus natura prudens reuulsione naturam coarguere debet. Quoties igitur cumq; medici consilium extat , euacuationem moliri, ea duce αre debet per loca conferentia, per quae natura repit.quuuero ducere simul atque reuellere est animus, naturae motui reluctari omnino debet. Hanc rem praeclare sane

declarat Galenus in aphorismis, qui dum eum exponit, apbor. 68. qui quinto legitur libro Dolenti partem capitis post euriorem recta in fronte uena incisa prodest no solum in aquil studet Hippocrates ubi sit opus, uacuare, sed cum auersione. reliqua eodem igitur pacto acrioribus clysteribus non purgandi tantum id enim medicamento Per os sumpto, aut uomitu fieri satius foret, uerum revulsionis gratia,uti mos est, derivationis. Quod aut quarto de uictus ratione in morbis acutis libro obseruauit Fippocra non est quod nostrae reclamet sententiae siquidem attonitus ille morbus non ob capitis tantumo ado, uerum&ob totius corporis plenitudine factus est.

usque adeo enim corporis uniuersa intercipiuntur, c cludunturque uenae, uti repente corpus uniuersum sensu priuetur ac motione, atque propterea aegrotu uelu timortuus concidat. Non igitur Hippocrati erat pro 'positum a capite materiam auertere , uerum tantummo.

do euacuare. Quoniam uero sanguis,&qui in ipsum defluxi erant uitiosi humores, ut qui ob refrigerationem auenarum plenitudine spiritus permeare non permittens

tendiam, concreti erant purgari nequibant, ideo uomitu potius,&per superiorem sedem purgabat quieti a

praeterquam quod multum pituitae uentriculo excerunit, illud etiam boni prastat, quod capitis etiam grauitatem aufert, quemadmodum Avicennas etiam memoriae i. e. th

160쪽

proddit etsi igitur Hippocrates in attonito morbo uomitum suadet, non propterea clystereS despicit quado

Per eo non uacuationem tantum; verum duersionem

Consequimur. Quod autem post sanguinis missionem in morbis magnis , si necessitas urgeat medicamento pur*ν- χ-σ23 ante sit utendum, ex Hippocratis sententia libro eius dem nominis quarto nemo non probat, non est tamen quod id genus acriores clysteres non sunt ex usu: quum purgantis medicamenti uicem subeant, purgantia enim medicamenta recipiunt: eorum igitur usum maxime collaudarim in his affectionibus praesertim quum non ualidiore purgatioue indigemus , quippe qui una cum

purgatione quam faciunt, a capite etiam auertunt. Quod uero caput non purgent, omnes uel mediocriter in arte medica exercitati nouerunt quando uentriculu& iecur tantummbdo purgant uerum a capite reuellere in animo est. Quod etiam dicebatur, medicamentum omne purgatorium, ut munus obeat suum, in uentricu

lo prius conficiendum, non in intestinis, proptereaque non clystere,sed medicamento purgante uti nos debere, quod in uentriculo conficiatur, nostrae non reclamat sententiae . quando facultas concoctrix illa non in uetricu lo tantu, sed intestinis, licet non admodum firma, existit quamuis enim medicamentum per clysteres inditii non ita belle in intestinis conficiatur, quia tamen ampla euacuationem cosequi nolumus esset nobis uidetur. Nec est quod quispiam admiretur clysteres acriores uentriculo atque iocinori infensos esse: quando nullum est medis Camentum adeo innoxium, quin aliqua ex parte noceat. neque propterea eadem reprobare debemus, quum si parum obsint, multum tamen reuellendo proficiant. Quoniam igitur de clysteribus fatis multa dicta sunt,nucrestat, ut de iis rebus, quas uomitui dicatas esse dicebaαmus, nimirum quibus medicamentis fiat,&an in comitiali malo sit ex usu, perscribamus. Vomitum igitur ue*teres non improbarunt, tum uti humores in uentriculo existentes pituitosos uacuarent, tum uti a capite etiam