장음표시 사용
141쪽
uarias diuiditur, glutinosaq; illa continuitas dissoluitur, sita, in friabilisque magis efficitur, quamobrem melius coco qui istae stis tur faciliusque madescit. Hic igitur sani S frigidUS come deui. t .dendus, alioqui si calidus esitaretur, sitim pareret, lib. 1. cinoin seroq; in uentre descenderet, illumq; subito replere M . . si Auicennas calidum facile concoqui, seroq; descen de Thei in re dicit . a quo tamen Zoar ille uir uti aiunt in mediciαna exercitatissimus dissentire uidetur . si quidem calid si panem a natura non recipi, dissicileq; concoqui uoluit.
Ego tamen Avicennae codicem corruptuni, neque facile, uerum difficile legendum esse semper existimaui me queenim fieri potest, ut quod facile coquitur, difficulter descendat: quae enim coetu facilia sunt, facile etiam citoque imum uentrem subeunt. nam quae in pane actu reperitur, caliditas coctionem iuuat quidem, sed quando sero deducitur ad imum uentrem, quo loco cococtio perficitur, difficulter etiam concoquitur. Fermenti uero Talis quod satis est, panis hic recipiat, uti glutino: sar farinae qualitas per illud, per alterum nempe salem humiditas auferatur. Tantu igitur fermenti recipiet, quod&gustui faciat satis neque ac ore praeseserat: alioqui improbaretur, ut qui succos improbos progigneret, faci Aure Α, teque putredinem susciperet. Ac de pane quidem satis collae. e. 34. haec dicta sunto, quae cognitionem habent facilem,usum
Nunc deincepscarnium uim Mnaturam,quarum est sylua magna, consideremus. inter quas eae maxime probantur, quae a perdicibus phasianis, capis libere educatis, gallinaceis, gallinisque desumuntur columbi item gre*gatili , turdi &auicularum , potissimum quae monta nae, quae in dumetis uersantur. Caeterum ut methodo quadam, quae comitiali malo obnoxiis carnes proban tur, comprehedamus, operaeprecium facturus uidebor, si ea quae in commentariis de facultatibus alimentorum Galenu Smemoriae prodidit, huic transferam inter eas rus μ' 7 uero quae comeduntur carnes, quae ab animantibus iis desumuntur, quae uolatu fidunt, maxime probantur, ut
142쪽
Dr OMITIALI MORBO quae leuissimum alimentum afferunt, faciliusque quam quadrupedum concoquuntur inter quas tamen haedi concediatur ut qui probioris faciliorisq; concoctis caci carnes praebeant. Sex igitur ordines inter auium carnes ab eodem ponuntur, in quorum primo perdice attagenae, columbae, gallinacei, sallinae, phasianiq; nu
merantur. Turdorum uero merularum paruorumq; pase serum caro, quo etiam numero turricolae nuncupati hahentur, illis durior existit, secundumq; incockione ordi nem sortiuntur. has ipsas turturis, palumbi, anatisq; caro duricie etia superat: quibus omnibus durior coctuq; contumacior, fibrosiorque pavonis est pulpa: postquaanseres,&struthocamaeli reponutur, quoSdem grueSexcipiunt, quae sextum ordinem obtinent. Caeterum illud perpetuo in hoc affec tu est obseruandum, ut,quoad eius fieri potest, carnes semper calidiores ac sicciores I 3. 3. D. I. offeramuS. Verum enimuero unum me ex Galeni uer- c. 33 his maxime commouit . quod columbaceis primum incoctione ordinem dedit: quos tame Avicennas serae co- coctionis esse testatur si tamen penitius introspiciamus, utrumque uera dicere comperiemus quam autem ob re illud fiat, accipito Galenus enim dum methodum uniuersalem quandam nos docet, qua probioris succi carnes ab improbis seligere ualeamus, illud inquit, ex iis
quae pedibus, xiis quae uolatu magis nituntur, commune nosse oportere carnem adolescentium longe praestantiorem, quam aetate iam ingrauescentium esse. florentium, in utriusque medico cohaerere noxiam non admodum nouellorum, diuersaque ratione admodum uetulorum horum enim duram, siccam, neruosamque esse carnem, ideoq; exigui nutrimenti, concoctuque contumacem contra nuperrimi editorum mucosam, excrementisque refertam, leuius tamen aluum subire Horum auαtem in cunctis animantibus meminisse oportere, omni-huS nimirum communiter,&ex aequo has disterentias,
quas ab aetate desumpsimus, inhaerere. Quod igitur ait Galenus columbas facile concoqui eas, quae iam adoleascunta
143쪽
scunt, quas praestantiores esse uoluit, intelligit, quae nismirum uolare occipiunt, maioresque seipsis pullis existunt. id quod etiam Avicennas, Auerrhous in colle lib. 2. . octaneis confirmant quod si uicennas alibi columba a. Ceos pullos serae concoctionis esse dicit, non hos, sedit los, qui nouelli, &adhuc uolatu non fidunt, intelligit is ol ' quorum caro noxia est: veluti&caeterorum huius aetatis
animantium. columbae igitur aetate florenteS, ut quas calfaciendi uim obtinere Avicennas uoluit, in his affecti; bus idoneus cibus habeatur. Quoniam uer inter conlumbos alii sunt gregatiles, siluestres alii, qui aliarum auium more in arboribus degunt,&qui uulgo Palumbi nuncupantur, horum carnes morbis id genus frigidis,inprimisq; comitialibus, attonitis omnes fere scriptores Arabes prodesse uoluere Galenus uero nil alius de his sentit, quam quod in tertio coctionis ordine eos rea ponit. ine autem qui de uictu attenuante inscribitur commentario difficilius turdis illos concoqui, multorumq; carnem excrementorum praestare uoluit. Insequuta tamen aetas propria quadam facultate mirandum in modum hos affectibus conferre obseruauit. nec mirarum, quando noui semper aliquid in arte medica reperitur, quod uetustiores medicos latuit.Sunt igitur in hoc affect u palumbi expetendi, qui&si concoetu contumaci res habeantur, praeparatione tamen, contritione facilius concoquuntur. Quid quodvi Auerrhous etiam lib. Xo c.
ait carnem ueteris columbi&maris comitiali malo, .c. 32. neruorum resolutioni perpulchre subuenire. Caput praeterea accerebrum leporis quum Avicenna & Zoar, tu carnem totam Galenus maxime probant: quae etsi ex
quadrupedibus animantibus sunt desumpta, neque proabi admodum succi existunt, ob eam tamen, quam cum his affectibus habent familiaritatem, innoxie sunt of αrenda siquidem experienti ac si stare Loarasserit,irem ripartium corporis, earumq; motus ac sensus priuatio M I is orini non minimum opitulari: id quod antiquiorum nullus ' ' 9-ς- medicorum scriptum reliquit ea enim fuit hominis quu μ' optςπ.
144쪽
diligentia, tum doctrina, ut multa nobis experimenta ratione comprobata reliquerit neque solum illum, sed Auerrhoum magem laudo qui etsi plura a uetustioribus desumpsere, multa tamen in medicina perutilia reperiere. Quid etiam quod coturnices itidem laudant, bonique eas succi esse testantur quas tamen GalenuSre
lib. 6. pH. probat quando sese inquit Athenis uidisse omneis, qui
se .l ult coturnicibus uescerentur, conuulso ea ratione fuisse, quod coturnices ueratri semine, ut pote nocentissimo nutrirentur. Avicennas item addit, non tantu quod ueratri semine alantur, conuulsionem parere, neruiSq; obesse, uerum propria quadam atque insita facultate illud idem praestare qui tamen Galeno Razar, a quibus omnia fere desumpsit, aduersari uidetur siquidem alter uigesimo secundo continentis libro, alter loco iam co-
eq. I. memorat non aliam ob caussam coturnicum alimen tu reprobat, quam quod ueratri seminibus uescuntur, quae
iis ollὸe conuulsionem pariunt Auerrhous item easdem probi' esse succi, conuulsionemque haudquaquam parere me-
ζ moria prodidit. Sexto praeterea de tuenda ualetudine duuictus attenuati methodum tradit Galenus montanas
omnes aues laudat, ueluti tertio de facultatibus alimentorum libro, ubi omnes, praeter palustres laquatiles recipit quibus omnibus fit, ut non aliam ob ratio nem coturnices pariant conuulsionem , nisi dum ueratri semine uescuntur, alioqui probi eas succi esse credide-n . - rim etsi Plinius non tantum , quod ueratri semina depa η' ηl stae fuerint, uerum ob comitialem etiam morbum, quei o lae animantium sentiunt praeter hominem, a menside spui damnarique dicit. non est tamen quod earum caro improbi sit succi existimandat quandoin pecudes,potisesimumque oues, caprae comitiali morbo capiuntur: quarum tamen caro iuuenum inprimis no improbatur. Caeterum ut omnis rei difficultas auferatur,tutius fuerit ab eis abstinere, quum praesertim melioris succi carnes p sto sint . etsi enim coturnices in Italia hoc mali non
auisant, ea fortasse reddi posset ratio, uel quod ueratria semineti
145쪽
semine non uescuntur uel quod non frequens admoduest earum usus quandoquide Galenus eos dicebat, qui assidue coturnicibus Athenis uescerentur, conuulsione captos uidisse'. Haec igitur sunt fere horum similia, uel plura etiam esse possunt, quae morbo huic conferre creaduntur, si rite parata, modiceque desumpta fuerint quae
quidem si cum condiendi definitionibus, exemplis effudero, abunde me huic negotio satisfecisse existimambo Tria sunt igitur , quibus ad parandaSaegrotis dapes.
uti debemus, aut assatio, aut in patinis conditura, aut elixatio quorum primum genus , quoniam sicciorem hic morbus exigit, atque calidiorem mictus rationem, magis conuenire, quam secundum, atque illud magis, quam tertium videmus, nimiru, quia assata siccius praestant alimen tu quae uero in patinis condiuntur, etsi eo αrti amplissima habeatur sylva, si tamen calidioribus sic
cioribusque condimentis codiantur, uel calidiora, sic αcioraue pro eorum, quae apponentur, facultate euadet. Quae uero elixae sunt carnes, quum multam ab aqua humiditatem, frigiditateque obtineant, quibus hiuic morbo oportuna edulia priuata esse debere nemo non probat, propterea despiciuntur. Neque inficias ibimus, si Aristotel quarto λὶ θὲορολογικων libro assaSinquit carnes elixis humidiores esse, magisque propterea nutrire, quando diuersa ratione assa humectare creduntur,4 elisexa haec enim ab externa aque a humiditate, illa propria, sibique insita humeci are existimantur. In his igitur morbis humiditas illa propria, quae in assis reperitur, non despicitur si quidem minus neruos tentat, quam quae ab aqua in elixis acquiritur. Assa igitur in his morbis magis
expectentur quod si elixis etiam uti uolueris, anethum, Porrum, oleum,falemq; habere conuenit , ita enim utiliores euadent. Tantisper uero animantium carneS praemortuae fuerint, quo sustui suaviores, minuSque o coctu contumaces fiant i a quibus is perpetuo seruadus est ordo, quem Galenus in commentario deuictu attenuante nos docuit: dum animanteSait, quae carnesi
146쪽
bent modice duras,& quae in primo facilitatis cod ionis
ordine numerantur, qualeS sunt, quae a perdicibus, co-
Iumbis, gallinis atque id genus reliquis desumuntur, satis esse, si pridie emortuae fuerint, quo tempore carnis duricies emollescit faciliusque postmodum concoquis
tur carneS igitur no admodu durae pridie tantum necandae, quam e siletur, quae molliores, minus una die, quae
duriores, longiori prius tempore occidi debent. Septi mouero medendi methodi libro carnem inquit iuuenis
' porculi esse debere satisque esse si pridie iugulatus fuerit,
nam hesternum, quam recenS necatum facilius concoxqui Aestate sat esse, si mane emortuus fuerit, ac circa solis occasum comedatur quibus ex uerbiScolligitur, carnem per diem, quod magi est, emortuam sinendam, antequam comedatur, uti facilius concoquatur Carte-
Ni rumeto a carnes illico praecipit esse comedendas, quum r. ' animantes fuerint iugulatae, duodecimq; tantummodo
hyeme horas, aestate septe ab animantiu nece dura carne praeditorum statuit ea nimirum ratione, quod quanto diutius emortuae carnes permanserint, tanto magis puα tredini fiunt obnoxiae: quo magis putredine sentiunt, eo deterius alimentum praebent. Tamdiu igitur carnes emortuae sunto, quamdiu molliores fieri sentiantur. Hactenus cibi omnes. Nunc potum, eiusque disterentias persequamur. Quoniauero alius est potus, dum quis aegrotat,alius dum praeservatrice utitur medicinae parte: eius nil meminisse opeurreprecium fuerit, quo in praeseruatione uti debemus, a uino exorsi, de eo, qui in morbi curatione ex usu esse existimatur, uelut id de cibis, inferius disputaturi. Ges de dite Vinum igitur dulce, crassum,turbidum, nouum, nigrum suante uicitus omnino dimittendum Flauo, uel subflauo facultatis ta- ratione. men imbecilliS, aut probe diluto,tenuisq; substantiae, ac Pittit libr. 3. modice utendum Potisse imumq, ubi recte corpus uniae
c. i, uersum prae purgatu fuerit. alioqui frigidi illi succi a uini caliditate lique tacti per uniuerSucorpus disseiparentur. Vinum igitur largius sumptum & a balineo maxime,meracum
147쪽
LIBER TERTI Vs. 68racum, uetustum, acre, quod odore caput mouet, reapietq; omnino cauendum. Quod si quis ipsum scite bis
bat, no omnino malum fuerit. Nam reuera si moderate bibatur,4 concoquet, distribuet, sanguinem pro igignet, mutri et proindeq; Leno, uti ferunt, dicere solebat, quemadmodum amari Lupini aqua macerati dulacescunt, ita se quoque a uino affici. Plenitudine igitur existente, capitis grauitate imminente,a uino, quodacunque fuerit, abstinendum. Neque mehercule mihi admodum probantur, qui paucifero latum uino utuntur, quando uinum omne somnum concilian non igitur morbi initio propinandum,uerum diutius aquam bibere expedit,aut oxymali,quod tamen probe paratum, neque extemporaneum fuerit, atq; multa aqua temperandu, ita enim dulcius fiet, sitisque inprimis experS. caeterum quo paeto sit illud parandum, infra commonstrabitur. Nunc de caenae ac prandii quantitate non in hoc tantum,
sed & aliis permultis sine febre magnis morbis, quando authores inter sese dissidere uidetur,dicendum uidetur. caena igitur prandio maior fuerit, diuiso, qui quotidie
comeditur pane is uero minor esto, quam aegri saturitas quaeritet, in partes treis cuius tertia prandium constituat, cum iis, quae aluum molliorem efficiant, esitatarqualia sunt holera, aut falsamenta,aut piissana probe parata,aut oliuae reliquae uero duae panis partes in caena cuinatoris nutrimenti obsoniis absumantur ita enim fieri debere nos monet Galenu S. Neque propterea Avicen Ardit, inae. nar uerba nos perturbent, dum ait Et ille cuiuSconsue iitudo non tolerat, ut semel reficiatur,diuidat cibum suu,
qui sit minor saturitate sua,in partes treis,& sumat duas tertias in prandio,& tertiam eius in caena post exercitia subtile.Siquidem codex ille corruptus existit,Galenoq; , quem hoc loco imitatus est,maxime repugnat hic enim in eo quod pro puero comitiali fecit resposo maiorem prandio caenam esse uoluit quid quod etiam capite de
apoplexia solo pane in attonitispradium costitui, in caena uero aliis ipsos cibis cum pane uti debere uoluit Z
148쪽
Quod autem attonitus comitialisq; affine sint, idemq; propemodum morbus habeantur, differant tantum pro maiori minori ue periculo, eandemq; propterea iuraαt tionem,&uictus rationem exposcant, nemo non prom at Idipsum aetius cap. de inflatione ex Galeno cla; ucsse in . . V - rissime docet his uerbis Cibus autem ipsorum diuida , tur,ita ut inprandio tertiam, incae nauero reliquas duas accipiant parteis. Quod Avicennae etiam locus capite lib. i. coniis proprio sit mendosus, uel RaZae testimonio comprobauc. 6. tur, qui caenam ampliorem prandio comitiali malo aflauctis exhibendam esse contendit ita igitur locus ille erit restituendus. Et sumat duas tertiaSincarna,&tertiam
eius inprandio post exercitium subtile, si Actuarius se Φ IO cundo de actio hibus4 affectionibus animalis spiritus lis bro appositum senserit, ea fortasse de caussa, ubiGaleno, caeterisq; clarissimis medicis posterior admodum fuit hic enim uiuendi eundem seruabat morem,quo noSin praesentia utimum quum Caleni tempestate prati' dium eaena eadem perpetuo hora tum aestate tum hyeme pararetur. Si quidem prisci illi diem, quicunque ille misi et, aut aestivus, aut hibernus, in horas duodecim dis uidebat ad cuius tertiam prandebat, caenabant ad nornam.quumq; superessent horae diei tres post caenam ante solis occasum, quatuor enim uentriculo ad concoctionem cibi ingesti adscribuntur hora ideo lautius, colapiosiusq; carnabantu haud ueriti uapores, qui a copiosiore coena efferuntur ad cerebrum, quum iam discussi fuissent, antequam dormi edi instaret necessitas . Actuarius uero, ut qui morem hodiernum in exhibendo cibo seruabat, in quo per horam, aut quod magis duabus a sommo abstinemus,minorem prandio coenam esse uoluit: ut qui si copiosior foret coena, ob somnum imminentem
caput multis uaporibus repleri, atq; ita spiritus illos animaleis laedi posse existimaret.Accedit his, quod quum in idgenus frigidis morbis multa adsit cruditas, si statim
post caenam uberiorem somnus accedat, ueluti hodie obseruamus, multi adeo uapores confertim cerebrum impetent,
149쪽
impetent, ut ipsum maxime oppleant, atque refrigeret affectioneSque non nunquam lethargicas pariant qui postea ad uentriculu delapsi coctionem impediunt, Cru . iaditatesq; pariunt: partesque maxime augent Galenu inminet μ ω
uero qui Actuario uetustior erat, uetusto etiam more ' -- Camam prandio maiorem fore scriptum reliquit Maior igitur tunc caena fuerit, quum interstitii tantum ab ipsa
ad somnum intercesserit, ut uapores a copiosiore inagesto cibo elati discutiantur atque difflentur id enim ueluti praeceptum fuit)quatuor horaru spatium fuerit.
quod si minus, parciori caena utendum tantumque nihilominus interualli affuerit, quantum cama, quaecunqne ea demum fuerit, in uentriculo probe concoquatur. Tertiam igitur circiter diei horam tertia eius panis offeratur portio cum holeribus aluum subducentibus,aut colymbadibus oliuis, aut capparibus xymelite condiuti S, aut cariciS, aut aliquo alio aluum moliente obsonio in caena quae reliquae sunt duae panis partes iisdem , quae probatae fuerunt, carnibus offerantur illud sumam opere cauentes, quod si comitialis accestio, qua temporum interuallis redire solet, noctu obueniret . aut artificiosa quadam coniectura noctem molestam ob accessesione fore consequi possemus tunc cama breuior esse deberet. dum tamen illud nos lateat, coniectariq; nequeamuS, plenior camaesto. Hactenus igitur uictu ratio Illud aute uolumus intelliginos probe tenere aliis quo αque rationibus tractari quaestione hanc in medicina multis&obscuris veru illae nobis abhorrere ab usu medico uidentur. Quae pertinere ad hunc morbum curandututamus, ea nos commodius quam caeteros attendisse
non affirmamus, sed perquisitius&diligentius conscripsisse pollicemur. Nunc ut instituimus , proficisci ordine ad reliqua pergemuS: nempe quo modo,& quibus remediis curandi
iam commemoratis rationibus facere fatis ualeamuS, eorumque commodum usum tum temporis ratione, tu
quantitatis subnectentes, Caeterum illud prius coguo scendum
150쪽
scendum est quod quum morbi huius, quo de agitur, materia non eadem perpetuo , uerum aliquando pituitosa, melancholica interdum existat an et qui ab atro humo ure morbus progignitur, eisdem perpetuo remediis, qui αbus pituitosus, curetur. quandoquidem omnes streiisdem prope modii auxiliis pituitosos cerebri affectus, quibus melancholicos adiuuant. Vt enim inter multos capitis dolorem referam eadem & cephalear ab atro humore constituta curationem adhibent, qua a pituitoso factae utuntur etenim secundo de medicamentorucompositione secudum loco S Galenus capitis dolorema calida frigida caussa prouenientem tantummodo distinguit, calidumque abile&sanguine fieri, eum uero, qui a frigida, non item utrum scilicet ab atro pituito foue fiat num ore. eundem morem alii clarissimi scriptores Paulus, Aetius, Alexander, RaZesque seruarunt. in proo c. I. Sed, ut a Rage incipiam, semet ipse declarat primo ad Regem an rem libro, ac decimo, caussamque cur frigidum dolorem non distinxerit, apponit siquidem studiosis , si rei medicae operam non nauarint, uelle tamen sese auxilio esse scribit. ideoque non ea scripturum, quae
raro obueniunt, nec quae acutam exposcunt perscrutationem, pollicetur. Quum igitur studiosis tantum rei medicae scriberet, qui per sese optime nouerunt num dolor, aut quiuis alius capitis affectus ab atro aut pituit ouso fiat humore eapropter distinctionem non attulit caeteri uero ea ratione non distincte locuti sunt de affectib ab atro pituitosoque humore prouenientibus : ubdquum ater humor in capite redundat, non dolorem tantum parit, uerum melancolichum affeci um, cuius curativa methodus ex proprio capite desumi pol. Quod si praeter dolorem, alium quempiam pariat affectu, qua lis sane est catalepsis, aut comitialis, aut lethargus, aut reliqui id genus morbi, horum omnium curatio locis propriis petenda est. quum uero non tantus fuerit, uti uel melancholicum, uel dictorum quempiam affectum,