Hieronymii Gabucinii Fanestris medici ac philosophi De comitiali morbo libri III

121쪽

ta accolliquari scribit quod autem colliquatur aquam fieri,&fori cerebrum ambire circuim uellere, pro apterea frequentiu ac facilius a morbo hoc capi eapropter uero diutinum existere, quia quod influit ueni Steanue est prae multitudine statimque superatura sanguine,&calescit. Caeterum nec ista dubitationem auferunt, quando nulli non ignotum est initium ueneris in pueris, menstruorum ita puellis morbum auferre posse . id enitri temporis est quod Hippocrates ante pubertatem appellat.&enim qui quaeret alam Orbu ultra hanc aetatem,&post vigesimum quintum annum sit curatu facilis prompterea Hippocrates, ipsumque sectatus Galenus dum inaphorismis, Quibuscunquem quiunt morbi comitiales fiunt, ante pubertatem mutationem acci punt, quibus αcunque uero uigesimo quinto anno commoriuntur, duabitatione nata ferunt. duplicem enim inueniri scripturam ait Galenu S, quarum postremam codices Lugdunenses&alii habere uidentur ita enim graece ait Hippocra

ποθνη is . quam lectionem confirmat Galenus his ipsis

λὰ ταυτον τω ςὲ ari το πολυ id est est autem Malia scriptu, ratalis . naibuscunque uiginti quinque annorum fiunt, multum commoriuntur, significante uerbo, multum, idem quod plurima ex parte eundem postremo sectatuSest interpres ille, qui Hippocratem latine loquentem ta- ciebat quibus omnibus fit, ut recte colligere ualeamus nullum morbum comitialem esse prorsu curatu contumacem quicunque enim ultra vigesimum quintum anunum protenditur, c si magna X parte curari nequit, inαterdum tamen uincitur, praesertim si eius accessiones fuerint leuiores. quam rem Paulus clarissime demo strat. Nam si no pubertate, uel menstruorum mitio, uel puerperio solutus fuerit, uel si post hoc tempus remanserit, saepe inquit usque ad mortis diem prorogatur, nisi conMgruam

122쪽

gruam medici curationem fuerit assequutus.Non est taumen quin altera morbi huius differentia sit, altera curais tu contumacior . nimirum in quibus acutissimus sit ese fectus morbus: statim enim iugulat, tam crebi is inua sionibus eorum, quae accidunt, uehementia. Qui au

tem sit acutissimus, Avicennas ostendit his uerbis. Et pr 3 omnis qtii dena causta epilepsia cerebralis fundatur super debilitate digestionis in ipso non ergo euacuatur quin aut sit in substantia cerebri, aut medulla eius, est deterior aut sit in panniculis eius in est leuior. iselacholica fortis est deterior, quamuis phlegmatica sit pluries. si enim phlegmatica plus accidit,melancholica tamen fortis magis opilat transitus spiritus.

Comitiales praeterea affectione Sea pessimae existimantur, quae hydropici S contingunt: ueluti in Coacae prae- rL o. notionibuSHiPPO crate scriptum reliquit aeterum

quoniam haec omnIa Idem author quodam in loco meα

moriae prodidit, ea omnia huc afferre constitui, ut constaret num curationem hic morbus assequi, quo modo ualeat. Ex his igitur porro, inquit, qui comitiali morbo capiuntur, difficillime quidem liberantur hi, quibus

a puero contingit morbus, imul ad uirilem aetatem peruenit deinde hi, quibus corpore in uigore aetatis costituto factus est,& fuerita uigintiquinque annis usque ad annum quadragesimum quintum . postlio aute, quibus factus fuerit morbus nullam significationem praebes

ex qua corpori Sparte initium sumat. At quibus ex caαpite initium sumere uidetur, aut a latere, aut a manu , aut a pede, faciliu curatur. Caeterum differunt etiam haec morbi genera qui enim a capite ortum ducunt, ex his grauissimi sunt, deinde qui a latere qui uero a manibus, ac pedibus, maxime sanari possunt sed lorii cuis rationem aggredi oportet medicum , qui medendi mo*dum nouit, si homines fuerint iuuenes in laboris amantes misi mens mali aliquid habuerit, aut quis sopore atα tonito sideratus fuerit nam hae melacholicae mentis co

123쪽

LIBEM SECUNDUS. 9sernas parte is conuerimatur abscessus boni sunt. Lon αge uero optimi&hi sunt qui sanguinolentissimi. Quicunque uero seneSapprehendi incipiunt, maxime moriuntur: et si non pereunt, statim celerrimeque per sese liberantur a medicis autem minime opem ferunt. At quibus pueris oculi repente distorti fuerunt, aut maius quoddam malum perpessi sunt, tubercula sub ceruicem oborta sunt, aut uocem graciliorem adepti sunt,aut tusses siccae diuturnae adhaerent aut maioribus factis dolor procedit ad uentrem, non exturbatur: aut in lateri αbus distortiones habent, aut uena crassas circa uentre uarico fas , aut metitum descendit, aut testis magnus factus est, aut manus tenui S. impotenS au peS, aut tibia tota clauda facta est citra aliam cauisam, has omnibus morbum antea factum fuisse scire oportet prie his uniuersis. Et plurimi, qui pueros educant, si interrogentur, confitebuntur: quosdam uero etiam res latet,

negantque se scire quidquam tale facitum es e. ed quo niam fatis videmur de omibus huius morbi notis cambusque dixisse, huius uoluminis magnitudo largius processit, quae sequuntur deincepSin tertio libro dice-

124쪽

DE MORBO OMITIALI Liber Tertius , Ad Cregorium Amianium. ΟΤΙESCVN Amiani carissime Ioannis in Baptistae Flauii necessarii mei recordatio subest, opinione omnium maiorem animo dolorem capio : nam amico, affineque amis , is enim superiori

bus mensibus, ut scis cessiit e vita: cum consuetudine iucunda, tum multorum officiorum coniunctione me

priuatum uideo: interitu talis medici ac philosophi, oratorisque clarissimi dignitatem nostri collegii diminutam doleo. Auget etiam molestiam, quod magna sapientium uirorum, bonorumque penuria uir egregiuS, coniunctissimusque mecum consiliorum omnium societate extinc tus, aut horitatis,4 prudentiae sapientiaeque suae triste mihi desiderii reliquit. Doleoque quod non, ut fortasse quispiam posset existimare aemulum, aut obtrectatorem laudum mearum, sed socium potiuS,&consortem gloriosi laboris amisi. Et mehercule ini quo animo eiu Sinteritum pertuli, cum quo certare gloriosius erat, quam omnino aemulum non habere quum praesertim non modo numquam sit aut illius a me cursus impeditus, aut ab illo meus: sed contra semper alter ab altero adiutus&communicando, honendo, fauedo. Sed quor iam perpetua quadam felicitate usus ille, cessit euita, nostro ira commodo detrimentoq; doleam mus illius uero morte beneuolentia potius quam misericordia prosequamur ne quotiescunque de clarissimo sapientissimoque Philosopho cogitemus, nosmet ipsos potius quam illum dilexisse uideamur.

Instituenti igitur mihi methodii curadi comitialis mor

125쪽

bi referre, quam in huius uiri optimi gratiam olim scribendam susceperam, eoq; ordine, ac dicendi more quo caeperam, nimirum dialogismo utens, mandare huic tertio libro Vincentius Thomasinius necessarius meus in omni doc trinae genere pereruditus ab hoc me scribendi genere deterrebat,illudque inusitatum pene damnabat: atque alios complureis singulari uirtute, ac iudicio praeditos uiros reprobare dicebat: inter aliosq; Ioannem

Baptista Sichi caelium, uirum doctissimum,in primisq; in Platonis Aristotelisq; libris egregie peritum referebat:

meq; omnino ab hoc scribedi more amouere nitebatur. Hunc quum quaesiissem, cur illud ipsis non probaretur, nullam aliam afferebat rationem, quam quod antiquus

iam Platonis scribendi modus 1 no obsolevis et Aristoteleusq; receptus fuisset propterea quod loquacior dialogorum forma esset, quam scribendi genus Aristotelis: siquidem eodem illum ubique dicendi genere usum fuisse, rebus, de quibus tractauit, accommodato. In Dialogis uero iure obiici loquacitatem , quam in Aristoteolis scriptis nullam reperiri dicebat. Quibus rebus ita respondendum existimavi, Aristotele, etsi admirabili quadam scientia res naturaleis scripserit, apertiorem in te dum, obscuriorem nonnunquam fuisse non est, qui iure id neget siue pro rerum difficultate, seu ne passim quibuscunque hominibus grauissimae philosophiae rationes patefierent semper tamen quieto illo ac remisso, ad docendum idoneo dice di genere sine multa exornatione usum fuiste Nos uero, qui Platonis scribendi more

sectabamur, non propterea loquaciorem dialogorum formam esse existimabamus quod personae introduceretur, quarum quaeque linga uteretur oratione, sed tunc tantum, quum aliqua re proposita non nisi pluribus coagi posset, qui responderet, assentiri. In caeteri uero rerabus semper breuissimum esse, dum scilicet rem aliquam definiret, scientiae, ut ita dicam, puncto complecteretur. Nec mirum, quando tinumquodque dicendi genus

suum habet modum: atque is aptissime agit, qui modo

P longiora

126쪽

longior, modo breuior est, pro rerum temporumve rautione Accedit etiam , quod in Dialogis personae fingi aptissime possunt,quae disputent, uarii ultro citroque argumentis rem propositam discutiant, quasi excudat

quid certi ueriq; statui debeat Quem disputad modum

quum M etiam Tullius inter Romanos scriptores secutus fuerit, Iacobusque adoletus Cardinalis amplissimus nostra aetate admirabilis maxime fecerit, non erat, quod nos etiam eundem sequi subuereremur. Quum autem Franciscus Hunulphius, Vincentiusque Franciscu cius, necessarii ambo mei, homine Somnium, ut Optime

nosti, ii sciplina iuris ciuilis eruditissimi, wingenio

prudentiaque acutissit mi, atque poetarum, oratorum , tum Latinorum tum graecorum studiosissimi alterque, nimirum secundus, in rerum coelestium scientia doctissio mus, illud idem improbaret, totisque uiribus ab hoc me scribendi genere avertere niterentur, ea sane ratione,

quod Medicus ueluti, Agricola, atque ubernat Orno eloquentia disputationeque, sed usu fieri soleat. neque satis multos reperiri dicebant, qui Dialogos libenter oblectationis tantum caussa, quin potius obseruandi aliquam edendi uel praecepta, uel remedia legerent, effecerunt, ut quietum hoc aequabileque scribendi genus sua sciperem, primumque omitterem . quod quoniam ita ipsis uisum est, quorum iudicium probatissimum se mapermihi uisum fuit, Aristoteleo more etiam quod reliuquum est huius negotii Deo Opt. Max adiuuante aggrediar. De hoc igitur toto curandi genere, quod Maliis fere omnibus capitis affectibus frigidis conuenire nemo non probat, quid sentiam, ne qua curandi pars praeteri ta esse uideatur. quonia ita uoluisti, disputabo. Qua quam soleo saepe mirari eorum impudentiam, qui agunt in scaena gestum spectante Roscio . quis enim sese commouere poterat, cuius ille uitiam uideret Sic ego nucte iubente primum scribam de uniuersa curandi ratione doceboque sus ut aiunt, Mineruam . Ac ne diutius demorer te, de omni isto genere quid sentiam, perbre*uiter

127쪽

uiter exponam, tradamque etiamsi placet, quae ego eo qui in medendo , quarq; maxime spectare soleo. Docuit enim iam multa me usus medendi frequens, qui omnium magistrorum praecepta superare potest. Omni igitur . .

medendi duplex est ratio, altera, quam affert ipsa homi

ni S natura, altera, quae medicorum iudicio ac pruden φ rq tia una cum eadem natura comparatur. Nam,ut aliquid ante morborum profligationem agamus, id est ut morbos, quibus mederi uelimuS, eorum caussisS, casuSque, qui illis contingunt, cognoscamus, deinde ut ualentis consuetudinem, corpori Sque naturam prospiciamuS, natura ipsa praescribit: ut aute statuamus ea, quae ad eorum curationem conducunt, quemadmoducli utamur, id est uel maxime proprium medici prudentiae. multa. n. occurrunt remedia, multa, quae in medendo profutura uideantur, sed eorum non nulla partim ita leuia sunt, ut

contemnenda sint, partim et, siquid habent adiumenti, sunt no nunqua eiusmodi,ut insit eis aliquid uitii, neque tanti sit illud quod prodesse uideatur, quin aliquo aulo coniungatur. Quae autem utilia sunt, atque firma, si tamen, ut saepe fit, ualde multa sunt, ea quae ex iis aut leuissima sunt, aut aliis grauioribus consimilia,secerni ar bitror oportere, atq; ex medendi usu remoueri. Omniv Nigitur diuturnarum aegritudinum, qualis est comitialis, ' ' medicatio instabilis est, uel quod haud e toto deleti sunt morbi, aut qubd ex leui quaque ostensa deleti re

uertuntur, uel qudd laborantes aequo animo ferre usq; in finem non audent quod si aequo etiam animo ferant, inuictus tamen ratione nimis longa delinquunt. In a medici excelgna igitur animi constantia dici praestanda , auxiliis a lentia intonis riandis, iucundis, citra noxam aegro concedendi S, ipso gis morbis que decipiendo medici uirtus atque excellentia digno rundis. scitur. Caeterum aeger fortis sit, cum medico aduersus morbum conspiret necesse est qui no solum corpus tenaciter arripiens ipsum celeriter tabefacit; ex est, uerum etiam sensum magnopere subuertit, animamque

insanam reddit . ueluti primo libro fuit clarissime per-

128쪽

scriptum. In omni igitur morborum curatione praeci puu unu , ac communis maxime scopus habetur ad id, quod est dispositioni auferendae contrarium. Ex hoc ue rogenere sunt causis omneS, quae secundum efficiunt ualetudinem secundum uero partem inicuique dispositioni contrariis. In morbo igitur comitiali abigendo rationes, quas uocant, curandi primu colligentur: postea quaeremus utrum eaSexequi, fatisque eis facere ualeamus postremum quomodo,&quibus auxiliis illud optime assequi possimus, eorumque commodum usumtum temporiS, tum quantitati ratione subnec temus: ita enim in quo uis morbo curando faciendum es se, me

sese lib. de mori. proditum est. Rationes igitur curandi, quum eo, tit artis uela morbo eiusque caussis , vel a naturali cuiusque med.e. 13.et tum peratura, aut coeli statu desumantur, sunt diligentis, i sime spectanda . Quid autem comitialis morbus, qua

idem l . lisue it, am sepe dictum sint est enim cerebri ob

messi. 14 structi uel ex eius contractione ob conuulsionem fatacta uel ex crassis ac frigidis humoribus,uel utroque procedens, haec uero unam habet rationem morbo contrariam, nempe meatuum reclusionem : cuius salubres caussae sunt ea medicamenta, quae abstergendi, atque secandi uim obtinent. uel quae noxios uapores cerebruaia ficientes per halitum digerunt. Quoniam uero in com mitiali morbo non praesentis tantum accessioni ammotionem, hanc enim natura ulla absque medica ope saepenumero perficere solet, uerum longe magis prouisio Gnem, 'ne iterum accesSio redeat desideramuS, ratio prae seruandi erit, ut caueamus, ne, posteaquam materia illa

crassa fuerit ablata, alia itidem eius loco succedat. Temii otiis pςr mentu utena totius corporis quum difficile cogno scatur, tentandum tamen erit illud per ea inuenire, quae

ctiu pluribu in locis apud spectatae fidei authores scripta fue

re: atque praeter haec ex aetate totaq; antea ita uita, quae nimirum in uitae exercitato ne uictusque ratione consi*stunt. praeterea in hac regione, hoc anni tempore, atque

hoc coeli statu conuersatione Coeli uero status si contran

129쪽

LIBER TERTIus strarium tri orbo temperamentum habeat, e praesidiorum unum numero existit, sin similem, morbificarum caussarum. Quando enim siccari, calefierique morbus postulat,si haec praestat,secundae ualetudinis materiae rationem

obtinet: sin humectat atq; refrigerat, aegritudinalibus caussis est adnumerandus . Vbi igitur cum medendi inadictionibus conuenit, recte habet sicubi aduersatur, inhῖbenda eius noxa est, scilicet reliquorum auxiliorum siccitate,&calo intentis, audiisque HaSuerorationes curandi,&si perdifficile in hoc curando morbo exe Aqui , eis tamen satis facere possumus ueluti secundo libro abunde fuit demonstratum Etsi enim uarium ac portentosum morbi genus habeatur, terribile in accessio unibus, seracutum d perniciosum, ut quod eius una non nunquam accesse io hominem rapiat non est tamen,

qu bd aliquanto diligenti cura adhibita non receda praesertim quum recens fuerit, quod&siquis ex hoc affectu

consequi ualetudinem nequeat, morbum tamen recta uic tus rationis institutione, rectaque curatione magna X

parte depellet, ac longe minus aeger laborabit Nihil priaeterea obstabit, quominus crassi, frigidique humores

morbum constituentes tenuiores sani alterationem suscipiant,vacuentur,eorumque generatio ex uictu tenuate prohibeatur Qu'niam uero in praeseruatione non internas tantum caussas abditasque amouere , sed, alias etiam m-neis cauere necesse est: morbi huius caussas externas, ac euidenteis particularius inquiremus ab aere exorsi sub quo&anni tempora, habitationes,aliaq; id genu com αplectemur. Vernum igitur tempus suum opere obserauandum est: in hoc enim humores aeris calore diffundu-tur, pleniorum corporum exemplo quae si exerceantur,

interdum comitiales morbos incurrunt fusis ac liquatis

humoribus exercitatione Vere enim maxime quaecunque humori S motu nouantur, in metu esse consueuerui:

morboruq complura genera, in primisque comitiale tu maxime inchoantur, direpetunt. Quamobrem recte

plane

130쪽

di restonsio plane Galenu ineunte uere purgatione in comitialibus

pro puero eo hominibuS fieri debere praecepit Autumnus praeterea, mitiali or ut qui huic malo ob nox t Sloge periculosissimus existit, bo Iabo ob subitam ad contraria mutationem,est exacte suspiciedus. nam fere meridianis temporibus calor, nocturnis atque matutinis, simulque etiam uesperimis frigus est. Corpus ergo gestate δε subinde meridianis caloribus re)axatum subito frigore excipitur. Sed ut eo tempore id

maxime fit, sic quandocunque euenit, noxium est. nihil uero comitiale is magis accessiones, quam huiusmodi subitae temporum mutationes parit. Quapropter diligentissime prouidebitur, ne id genus temporum muratationi aegrot occurrat Hyem uero, quae sui tu frigidiotate,tu humiditate pituita gignit, uertigine S,attonito S, lib. 3.apbor. caetera id genus mala producit Pluuiuite te pus comi-23. tialςis&attonitos, ueluti,&australe parit: siquid cais lib. 3.aphor. ut Oppleat humido uapore, unde tertigines fiunt hae I . aut comitiale Sproxime antecedunt. Ide humi decu bitus efficit, ac prope fluuios, saludes potissimum biaer humidus est, crassus, ac nebulosus adde regiones frigidas, humidasq;, uentos omneis ualido S uehementem calorem, frigus maximum, quicquid corpus nostrum

uehementer commouet,ac concutit mora praeterea in

sole plurima,calidioris aquae in capite perfusio idem inaulum efficit haec enim materias in capite quiescente exagitat δε alias in pleniore potissimum corpore attrahit. item id ores, hi nanque ad aerem referuntur,)summopere sunt deuitandi qui etsi suaves, comitiale is

interdum morbos exsuscitant , caputq; aporibu Si P plent &humore commouent: nedum grave olent CS. Siquidem permulto rerum graveolentia ut gagati S lapidis odoratus prostrauit sunt haec igitur omnino uitanda ut quae comitiale istum faciant accesSione S, tum factas adaugeant. Aerigitur calidus ac siccus fuerit, non

tamen mitio impe calefaciet aut siccabit alioqui materiae in capite existet es liquefacta ampliore locum in uaderent, maioremq; propterea obstructione pareret. Quum