Opuscula medica

121쪽

Primum Medicorum Praestigium Dies critici Hippocratis. Taediosum, fateor, & a longo Asclepiadis aevo male

mulctatum, recoquimus paradoxum; sed quoniam plu, res, nostris etiam diebus, in arte Proceres idem tuentur , operae pretium duximus fallaciam ejus invictis deis monstrare argumentis, ut inani posthac promiscui vulgus cavillationi obstruatur aditus. I. Pralibanda . . Num. I. Dari dies, & momenta Critica in omnibus Phaenomenis corporum sublunarium , nulla est quaestio: Seligere autem dies ,& horas perturbationibus, atq. solutionibus morborum corporis hum. , nemo ausus est praeter Hippocratem . Quare, cum experiamur, omnia ferε nutare in rebus humanis, & signate in morbis , videbatur mihi, in recenti Nosologia, ut puta a Syden hamo in pOSterum, absq. damno artis salutaris, amandari posse ad Kalendas, ut aiunt, Graecas praed. Dogma Hippocraticum et neq. in eo , parvi alias utiq. si vera esset doctrina in quaestione) laboris studio, tuto requiescere nos posse pro capiendis veris morborum crisibus; sed in alio mul. to magis arduo ; quale opus est pro interpretandi naturi oppido diversi ipsarum crisium: De quo prostant Spa

sim jacta optima praecepta apud eundem Hippocratem, quin

122쪽

quin ab hoc consilio absterruerit nos Centaurus Bagli. vianus p) .

a. Dum haec mente agitarem, ecce fama doctrinae, atq. critices medicae adeo laudandus Baro de N. Soleten, proferens sententiam suam per seq. processum, qui habetur Comment. ejusdem in Boerhav. q. y87. versus medium ,, Disputatum fuit saepiu et an illa, quae de morborum crisibus tradiderunt veteres, sic observentur, revera obtinere in morbis, qui hoc tempore occurrunt. Sic Hollerius Comment. in Coac. Hipp. pag. 398. dixit, apud nos rarius incidire repentina illa , & perturbationis plena judicia, quas Κρίεις '3roprie appellant: saepius autem exsolvi morbos; alternantibus coctione, Sc excretionibus . Illudque fieri credidit coeli nostri natura, vita in. temperata, &c. vel etiam , quia medici naturam datis Pharmacis, & secta vena saepius levant... Fateri interim debemus pergit idem Baro ), non semper in morborum decursu observando a medicis adhiberi illam diligentiam , qtne in veterum medicorum monumentis invenimus . . . In morbis, in prinis acutis , curandis solebam , dissidens memoriae, coram aegris notare illa , quae in toto morbi decursu singulis diebus observabam . . . Dum vero postea Hippocratis, & Galeni dogmata conferrem cum illis, quae sic in morbis observaveram di Hoc nomine insignivit Do. Baglivi declamationem adversilindetrectatores Hippocratici dogmatis; quae prostat Op. omn. Lib. II.

ςaP. 1χ. Quae tamen non tangit nos, utpote minime negantes mo

tu. Criticos in morbis, sed tantum dies, iisdem Hippoc. destinatus.

123쪽

ram, sumin 1 cum antini oblectatione vidi, verissima es ore, quae dixerant se Et caetera, quae vide sis ibidem . 3. Quaecum legissem, & alia ibidem respersa, quibus exprobratur negligentia, vel etiam fastidium Recentiorum in observando dies criticos in morbis juxta nor. mam a veteribus traditam , toto pectore incubui, ut hanc exprobrationem , quoad fieri posset, vitarem, exactissimam capiens rationem singulorum phaerome Πων, quae Sin.

gulis aegris, quorum opportunissima erat mihi copia, in dies, imo & in horas contigebant. Ex quo tamen improbo labore diversa longe auspicia nactus sum ab illis,

quae de se narrat Limus Commentator; ut videre est insequentibus. Pro quo . Ainmadvertendum I.Crisis,seu Judicatio in morbis nihil est aliud nisi revolutio talis motuum in corpore aegrotantis contingentium , ut inde prior totius morbi conspectus mutetur in alium ; seu quod in idem reddit, Essectus quidam sensibilis modo naturae ; modo etiam mombi , in conflictu praevalentis. Quanquam revera in idiomate Hippocratis cris es non tam sint effectus ipsi, sed potius signa praesaga effectuum a praed. conflictu in posterum succedentium . Quidquid sit , quoties pro natura

stat victoria, vocatur Secunda, seu propitia crisis ; si autem pro morbo , Funesta , seu adversa : tempus deni l. seu mavis Dies, in quibus haec contingunt, vocantur critici , seu decretorij. s. u. Usus praefati idiomatis tam in ore Hippocratis ,

quam ejusdem commentatorum, locum habet tantum in

eo in morbis vulgo acutis, utputa febribus Ardentibus,

124쪽

Putridis, Inflammatoriis, &c. in sensu saltεm receptiori . Cur autem, ut hoc obitEr moneam, hi morbi prae aliis tali gaudeant praerogativa, divinare non ausim : cum reve- plures alii adsint morbi, clim febriles; tum secus, uti Vulnera, Erysipelata, Tu mores Phlegmonodes, &c. qui

inter consummandum uniuscuiusque curriculum , easdem experiuntur turbas, ac morbi acuti , alijs diebus prae aliis modo leviores, modo vero severiores. III. Praetermissis variis emendationibus, quibus tam ipsemet Hippocrates, quam ejusdem commentatOres verosimilius reddere conati sunt hoc paradoxum, quas videsis apud eosdem , vel, si mavis, illustratas , clariores q. redditas apud ν, SNietten I); res tota cla ditur his duobus capitibus . Primum: morbi incipientes se se moveri in Diebus Paribus, judicantur pariter diebus paribus seq. ordine: q. 6.8.ΙO. Ιq. 28. 3O. 8. 6o. 8O. IOO' Epidemicor. I.): Secundum : morbi incipientes se moveri diebus imparibus, ejsdem pariter i mparibus iudicantur, hoc alterno dierum ordine servato: 3. s. 7. 9. II. IT. 2Ι. 27. 3I. Circuituum vero diebus imparibus judicantium primus est tertius &c. ibidem . dam quam haec ultima numeratio invenitur non parum alterata aphor. a 6. Sect. IV., ubi servatur haec alia, S. S. T. P.

7. IV. Apud Hippocratem maxima habetur ratio, seu magna tribuitur potestas diebus quaternariis. septenariis cujusvis morbi aphor. r . Sect. II.) : insigni licet in idipsum adhibita supputandi licentia; uti videre

est i Comment. f. 7 1.

125쪽

est ibidem . V. denique Hippocr. in ea fuit sententia , quod praeter dies criticos alii etiam praecedant in morabis , Indicis nomine ab ipso mei vocati : Hi autem sunt Quarti, seu mavis Tert ij quique adeo variat numeratio Hippocratis , dies Decretorios de quibus supra , pro xim h praecedentes : quorum proinde munus est praesagire , Qualis futurus sit proximus Dies Criticus. 8. His praemissis, quaeritur serio , an inter morbos acutos, & eorum Crises interveniat lex Hippocratica, seu mensura temporis numeris praecentibus exposita λ Ita ut lucta eadem , quae primo morbi, puta impari, die inccc pia, jam jam dirimenda erat die v. gr. 9.; nec tamen fuit dirempta, denuo reviviscat per biduum, ut dirimatur die

II.; si vero hunc etiam transiliat non decisum certamen, natura, & morbus congrediantur iterum , & substineant conflictum, non amplius per duos, uti hactentis, sed per tres alios, vel etiam sex dies ; &sic deinceps. Ita sanEdocuit Hippocrates; eidemq. subscripserunt multi propugnatores. Ego vero pace tantorum virorum, in re omnium sensibus satis obvia , malo , uti decet ingenuum Clinicum, litare rationi ab ejsdem sensibus haustae, quam eorumdem Manibus . Quidquid autem sensus percipiunt in quaesita doctrina, clauditur in seq. generali Theoremate se Natura hominis

in excitando , atq. componendo morborum acutorum motus, vulgo Crisim , utitur aenigmate , ut ita dicam, sea lege a nullo hominum, nullove titulo coarctabili ad hunc

prae alio singillatim diem,, Quod demonstratur per seqq.

126쪽

.II. Momenta , quibus aperta confutatur Dogma Hippocraticum. sunt duo, Experientia, & criterium rationis . Quippe quod attinet auctoritatem , valde piget nos , quod

in re omnium sensibus pervia , qualis est praesens , vigeat adhuc inter Clinicos Logomachia, seu verborum dissensio ; perinde ac foret aliqua metaphysica controve si a. Unde maximh dolendum, gravissima caeterum medicae facultatis capita adeo inflexa fuisse ante hoc Hippocratissimulacrum , ut mordicus contenderint sub Stinere cumcta ejusdem, egregij alias medicinae Parentis, Dogmata. Ex quo non mirum, si clinici gregarij idem Fanum religiose coluerint, ne , secus faciendo, subirent censuram audaciae, vel etiam Schismatis. Probrose tamen utriq. si diis placet: Etenim ars medica , ut centies repetam , non novit alia simulacra , neu colit aliud Fanum , praeter EX- perientiam , critico rationis circumvallatam . Io. Nihilomin cis in gratiam eorum , qui cupiunt videre praesentem impugnationem , etiam auctor state ornatam , producere hic iuvat duos , graves admodum, utriusq. aetatis testes; alterum scilicet veterem Corn. Cel- Sum : alterum vero recentissimum, videlicet celeberrimum Fetjoo , natione Hispanum, qui Dissertatione huic argumento dicata si) , ingenti, uti assolet, eruditione, lucentse ostendit fallaciam praed. Dogmatis. Quod attinet

Corn. Celsum, eandem controversiam uno veluti haustudi

127쪽

diluit, dicens si) si id i dogma Hippocr.) Asclepiades

jure ut vanum repudiavit, neq. in ullo die, quia Par, ina- Parve esset aegris vel majus, vel minus periculum esse dixit: Interdum enim pejores dies Pares fiunt . . . . Nonnunquam etia .n in ipso morbo dierum ratio mutatur; fitaque Ira ior qui remissior esse consueverat . . . ESt etiam apud Hippocratem ei quem Septimus dies liberaturus sit. Quartum esse gravibsimum . . . Adeo apparet, quacumq. ratione ad numerum respexerimus , nihil rationis sub illo quidem auctore reperiri. Verum in is quidem antiquos, itinc celebres admodum , Pythagorici numeri fefellerunt, , Hactenus Celsus. Si autem quaeras , itane-res habeat λ Res p. Ita prorsus ad unguem, uti ex dicen is evictum manebit. - Ii. Scilicet Exper menta fidelissi in capta constanter evincia at, Nullam mensuram signati temporis praeferre natura ia ita morbis acutis, praelatione nobis nota , sicuti neu quoad primam invasionem , neu quoad extremam Siniti ionem eorum, ita neq. quoad revolutionem mediam,

seu Crisim Hippocraticam . Novi porro de hac eadem Experientia gloriari sese dierum Hippocraticorum propugnatores . At praepostero mehercule omine. Ephemerides num. I a morborum, ad calcem hujus opusculi exarat e , Sunt argumenta totidem , quovis expertia dolo ; utpote &serie temporis, & casu contingentiae , ipsius eventus potius, quam manus exarantis studio ordinata. In hoc autem

processu, cujus simillimos quivis partium studio exutus, quo, is tempore, & loco observare poterit, varie conspi-g ciuil- ι ορ. Oma. Lib. III. cap.

128쪽

DE TRIB. MEDICOR. PRAE TIGII sciuntur confligere inter se natura , & morbus, victriciq. vicissim alteri parti alteram dedere manus; modo in hac die, seu diei parte, modo vero in alia : nullo uspiam ali- iis constantiae nobis exhibito argumento, praeter ludendi,

uti mos est natura .

12. Ibidem pariter habetur historia, seu casus unicus, scit. , VII . extra album morborum acutorum , de qui b. speciatim agimus productus ; atrox videlicet vulnus , seu Percussio capitis; ubi notanda improvisa revolutio mo hi , contini ens sub eadem praecise hora diei sexti, seu navis noctis. ab inflicto malo . idq. contra dictamen Hippociatis plurib. in locis & signate coac. praenot. tit. Desertusionibus capitis: nec non De officio medici, ubi tit. De vulneribus capitis, septimum statuit diem ominosum hujusmodi aerumnis . Quinimo, ut utar armiS, Seu eXemplis ab ipso met Hippocrate mutuatis, inter innumeras sere morborum historias in Libris Epidem ior. & alibi passim , ab eodem nobis traditas ; viae unus , aut alter morbus servat ad amussim legem Crisium Hippocraticaruiat ;uIi easdem sedulo percurrenti constabit. 13. Neque pro evadendis scopulis, Hippocr. Dogma undiq. circumdantibus , sussicit dicere cum biollerio ut Sup. n. 2., Georg. Baglivi Iin, & alii, Graeciae Climatis favorem , atq. methodum medendi Hippocraticam , seu remediorum parsimoniam , qua aegri tractabantur olim ,

e Sse Veram cauSam, quare non eveniant eadem in nostro

Climate, & post nostram medendi methodum ; Nihil, inquam , cum his effugijs proficitur. Non primo : Quo niam

i) Prax. medicae Lib. I, cap. ultimo.

129쪽

xiam Ausonius aer iisdem iniur is subjacuit semper, Scadhuc subjacet, ac reliquae , saltem eiusdem Paralleli regiones, uti constat ex testibus ibidem itineranti b. ut puta DO. Spon Voyag. en Levant, S c. Non item secundo: eq. enim parciori remediorum molimine tractabat olim Hippocrates aegros suos , quam tractati sint aegri I a. in processu diario ad calcem videndi: Ex eo maxim8, quod ibidem prostant nonnulli ad pristinam sanitatem restituti absq. ulla penitus remediorum ossicinalium jactura. I . His praeoccupatis , aliud restat occupandum effugium, desumptum videlicet a summa difficultate figendimentem Hippocratis circa initialem morbi diem : Utrum. nempe numeratio , seu supputatio dierum debeat incipia prima invasione morbi, an vero ab ipso decubitu aegroti . modo citius, modo vero tardius viribus prostrati pNeq. enim eo caeteris amplisis proficitur : Quippe quod etiam diebus hisce quo libuerit modo computatis , in progressu numerationjs, de qua Supra n. 5. , magni restant passim hiatus, quibus implendis idoneus aegerrime reperietur cuneus r ut puta cum numeratio transferetur a

die i q. ad 28.; aut ab iI. ad 17.: in quorum tamen intermedijs diebus ab initio aevi usq. adhuc morbi acuti plures hominum decades, si non desipimuS, litavere Orco,

quam sunt Sidera caelo .

1 F. Nequid autem dissimulem, hallucinatio adeo speciosa Hippocratis duplici fuit, vel esse potuit occasione protecta . Prima : Quod morbi, etiam acuti, alternis potius quam continuis dieb. plerumq. exacerbantur, adin.

130쪽

oo DE TRIB. MEDICOR. PRAESTIGIIsternis, more uuartanarum et Adeo tamen fluxo pede in utriusque, ut per subeuns auxilium aliquod opportunum, imo & importunum , sive ab arte , Sive a cauSis circumstantibus , e vestigio mutetur Ordo pristinus exacerbationum in alium, vel etiam nullum. Altera occasio sunt status varij, qui accidunt his morbis; non secus ac Syden hamus, exactissimus observator, retulit nobis i), contingere in Variolis, atq. morbi tempora nominavit: Stadia nimi-rtim conspicua Separationis, atq. EXpulsionis pustularum. Simile quid diim contingit in morbis acutis: Exagitationempe, Concoctio , atq. Solutio materiae morbosae: Ita tamen ut quodlib. horum stadiorum, & signate medium, sive coctionis, non solum perduret quandoq. per plures continuos dies in statu certaminis, seu luctae; sed & alias certamen, quod in primo die videbatur diremptum, erumpat in nervum in altero, vel alijs diebus proxime succedentibus.1 6. Jam vero quod attinet Criterium rationis, accipe paucis convulsum Dogma Hippocratis : Fugit nempe humanum captum , adeo subsultim procedere morborum symmetriam , qualitθr statuit Hippocrates . Sive enim intelligatur ejus Doctrina sub hypothesi virium solius naturae absq. interventu artis sive in concursu naturae simul,& auxiliorum, pugnat ubiq. idem cum praesenti oeconomia virium animalium . Et quidem in primo casu institui potest argumentum sic : EX pluribus morbis, in diebus, Imparibus dictis, sese moventibus, malitia tamen , Seu noxa unico tantum gradu sibi invicem excedentibus, ut