장음표시 사용
461쪽
Nec lachrymis canicie geriae, segnem
Oblitus decorisque siti, sociuq; salutis In mare Maecipitcni puppi deturbat ab
Natura elati, contumeliae impatientes, & iniuriae;in ambitu invicti ; honoris sunt avidi,victoriae; pro quibus contendunt acriter. Nam eXcedere iuuentus cupit: pecuniae minus cupidi, quod nullum adhuc inopiae periculum tecerint.simplices sunt,& aperti, eduli,nec malitiosi, nondum multorum versutiis
falsi: spei semper bonae 1 tales enim facit natura percalidos , quales temulentos vinum: dc, qui multum futuri temporis superesse putant,sere spe viuunt: qui δίdecipiuntur facite: quippe qui leuiter speret: qui ad pericula fortes, quoniam iracundi, & spe pleni. Ira namque me tum depellit ; spes, ut confidant, facit: Verecundi, nam de honestis parum adhuc fecte iudicant, de nisi quod leges perscob unt, in quas saepe peccant: Magnanimi, siquidem quos expertes periculorum nondum castis vitae' afflixersiis
in actionibus honesta potius cligunt,
462쪽
qua utilia. Nam moribus vivunt potius, quam ratiocinatione, quae utiliti, ut illi honestatis amicorii,& desiti sunt studiosi,propter conuictus,& iucunditatis iconsuetudinem:moduin omnibus excedunt: aut enim minus amasi aut oderunt. scire se putant omnia,&affirmant: iniurias ad contumeliam ratiunt, non malitiam,aut detrimentum: ad comiter irationem propti, quod omnes probos larbitrentur, quos ex suae simplicitatis
modo metiutur. ri &facetiarii sui ama tes,&idcirco dicaces.Est enim dicacitas castigata,& crudita columelia.Senes, Matate prouecti habent mores, ut pluribmum contrarios. Si quidem multos vi-Xerunt annos, S in multis errarunt, &decepti sunt, vitiarerii humanarum
Olli sedato respodit corde Latinus, O praestans animi iuuenis, quatum ipse seroci cst
Virtute exuperas,tato me impcsi'ςquuConsulere atque omnes metuentemcxPendere casuS. Proinde, aut nihil, aut tardius assimat: aut cucta minoris aestiniant: nihil sciui:
463쪽
st per ambigui,utuntur vocibus, quae assertione tolliit, forsan, fortassis, ni fallor, si recte mei hini. malitiosi sunt,& cu-cta in deterius suspicaturi suspiciosis ut , quia increduli: increduli sunt, quia experti : neque amat, neq; oderuthimiu; sed oderiit,ut amaturi pusillanimi sunt,
nec magnarii, nec illustri u rerum,sed ta- tum vitae necessariaru cupidi: proinde
sunt illiberales, tum quia diuitiae ex necessariis sunt: tum quia scivi, acquisitionein earum esse difficileth;iacturam vero facite: timidi sunt ad pertimescendum cuncta, parati. N am 1enectus propter frigus via aperit timori: vitae cupiadi sunt maxime, vel extremis diebus: lucruli sunt,morosi,difficiles, acrius accusant,quam oportet: utilitatis,qua honestatis maiorem ducunt ratione: quia seipsos amat maxinae: iduerecudi sunt:
nam existimatione cotemnunt, nequaquam similiter de utili,& honesto iudi
cantes: malae spei sunt, & propter experientiam, dic propter timiditatem: Vivunt memoria magis,quam spe:l qua cessunt, & praeterita memorantes voluptate afficiuntur : irae sunt acutae;
464쪽
ηzo RHETORICOR v sed infirmae,&cupiditatis,excepto lucri desiderio, & habcndi ad modestia sunt
apti cupiditatibus reprcssis: iniurias acceptas potius ad detrimentum, quam ad contumeliam referunt: sunt miser cordes, sed non ex eadem causa, qua iuuencs. Nam illi ex humanitate:senes exitifri nitate, quod eadem sibi impende- re putent. a risu, facetiis, & iocis alieni, graues sunt,& difficiles. Constans aetas,
quae inter iuuentutem, & senectutena, fugit excessum utriusque aetatis.Ita,qui . eam agunt, nec feroces, nec timidi sunt immoderate: ex veritate iudicant nequaquam increduli, nec parci, nec prodigi,& rebus accommodati: nec irascu-tur impotenter, nec cupiunt: non ad
honestatem solam, nec utilitatem, sed ad utramque sua comparano odesticum fortitudine; ec fortes cum modesba; cum iuuenes sint fortes, dc immodesti; & senes modesti, &timidi. Donique quod utraque illa aetas ex utilibus
habet; ista moderatum, & c0ntra iuuenum ardorem, atque leuitatem,& vltra
senum langorem temperatum cotincta
Viget corpus viri ab anno aetatis tricesi
465쪽
mo, ad annum Vndequinquagesimum. Fortuna mores, & affectus mutat in natura hominum. Nam nobiles sunt ambitios: alios, prς suis maioribus, contemnunt: Diuites sunt, contumcliosi,superbi,delicati, arrogantes, plurimi se facientes, amantes, dignos scputant principatu, quippe qui ea habeant, quorum gratia dignum existimant se caeteris dominari: quae ipsi, ea caeteros aemulari putant. Nuper locupletati, sunt pridem diuitibus deteriores : & iniurias faciunt non ex malitia, sed ex contumelia, & intemperantia. Potentes eosdem fere cum diuitibus mores habent,sed meliores. Sunt enim honorum cupidi,& viriliores;quam diuites e sunt & diligentes magis, honestiores,quam morosiores. Est enim honestas mollis, & composita morositas:
si faciunt iniuriam, non in paruis, sed in magnis : stiperbi magis, & minus propter prosperitatem fortunae: sunt erga Ueum pij, afficiunturque quodammodo ad ipsum propter bona, qua consu quuti uini diuinitus.
466쪽
422 RHETORICORUM Vae in creandis , sedandisque ante
amorum permotionibus, & omnium aetatum, & fortunarum moribus sequi conueniat, & facere Oratorem, praecepi. Lx quibus intelligit argumentorum,& rationum copiam sumi ex natura causae controuersa :at animis auditorum affcrre vim; & a veri contempla- Pr μφω tione mentes abducere suum opus pro-
prium cile videt. Nam probationes cf.ficiunt , ut causam meliorem puteiax auditores: sed affectus praestant, yt et iam velint esse meliorem: &, quia Verlint, credant.Siquidem, cum irasci, fauere, 'disse, misereri ceperunt τ' agi in rem suam existimant. Et sicut Mnantes de forma non recte judicant, quia sen sim oculo iam fallit amor:ita omne Verritatis inquiredyrationem iudex amittit occupatus effectibus,& velut rapido cedit amni Etenim commotus ab oratore quid sentiat sedens adhuc, &au diens confitetur, H palam dicit senten xiam animi perturbatione victus. Proinde orator rapiat cum in omnem ani
mi habitum,& dies o flere, irascique c' sat: huc incumbat, hoc opus eius sit,
467쪽
LIBER III. ' 423 hic labor, sine quo ieiuna, & infirma
sunt omnia, & ingrata. Per haec dominetur in conuentu hominum: per haec exprimat eloquentiam: per haec spiritum operis oratorii foueat. Hoc ut con- sequatur, totius causaestiae vires sibi an- te oculos ponat: dc cum viderit quid inuidiosum, fauorabile, inuissem, miserabile aut sit in rebus, aut possit vidcri; ea dic t , quibus si iudex ouet, ipse moue
rum affectuu in hoc cst, ut ipsi moueamur.na irς, luctus,indignationis ridicula est imitatio,si verba, dc vultus tantum accommodentur,no etiam animus. In i iis,quae v ero similia esse volumus,simus
ipsi similes eorum, qui vere patititur affectibus: dc a tali animo oratio proficiLcatur, quale facere iudiccm est animus. Quippe solus ignis inflamat, dc humor madefacit. Vt autem asciamuripsi namotus in potestate non habemus o ita
repraesentemus animo imagines rerum absentium : ut cas cernere oculis, ac
praesentes habere videamur. Has quis quis recte concipit,dc sibi res, actus, v ces ad veri modum fingit per Energia;
468쪽
ψα RHETORICORUM is est in affectibus potentissimus. Accu:& defensor iisdem affectibus utu-ι- mitur. ttire Sed defensor rarius, qui flectere laborat : Accusator saepius, & magis, qui
concitare conatur auditorem. Hunc
Vterque ex aequo contendit sibi adiun , gere,& auertere ab aduersario, & ciere affectus, & moderari: Accusator, Vtincendat affectus, quod obiicit, facit ut ' quam atrocissimum,&maxime miser bile videatur. Atrocitas crescit per amplificationii modos, quibus docet orator, quid factum sit,a quo,in quem,quo animo,quo tempore,loco,inodo. Daeia omnia penitus excuti possunt,& cxplia cari varie. Ostedet pulsatu contumelios S nefari sene,puerum,Virgino, matronam,magistratum,probum,bene de Repub meritum, ab humili,& contempto: Vel contra potentem superbiae in- cusabit, si quem minime oportuit, asse -c it iniuria:si die solemni,aut aliis temporibus, solicito rerum statu, cum iudicia exercerenturiis de rebus, in templo , in conuentu hominum, si non errore, non ira, non aliqua perturbatione animi,sed consulto quempiam
469쪽
violarit, in contentione honorum: si plus voluerit, vel atrocius laedere,quam laeserit. Exponet inuidiose modum rei grauem, contumeliosum ex vultu, habitu iniurii, cx ferro, igne, Veneno, vulneribus aut pluribus, aut uno, subito, expectatione. Commonstrabit aduersarium contumacem, arrogantem,
securum factis, dictis, vultu, despectu,
habitu. Adhibebit commiserationem stequenter ; dc casum eius, quem ubciscitur, liberorum, parentulit, coniu- gis solitudinem amplificabit: futuri te z 'moris miseriam effinget: qui casus maneant eos, qui questi sunt de iniuria, - nisi vindicentur:tugiendum esse patria, cededum bonis, quae libido inimici in- ,
uexerit perferenda. Conabitur, commiserationis, quam reus moturus est, expertem auditorem facere, atque ad fortiter,&seuere vindicandum impcb.lerc. Occupabit & refellet, quae dici a reo posse videbuntur. Sic enim iudices, -& deliberatores sua fidem cus odiunt,& religionem, & gratiam responsuris praeripiunt. Docendi sunt, quid adue fusis respondere debeant. Reum as
470쪽
uersiis accusantem tutantur dignitas,
studia egregia,adita pericula pro salute
communi, nobilitas, merita maiorum,
causa periculi honesta, bonitas, humanitas, misericordia, nam merito quis a iudice repetit ea, quae aliis praestitit utilitas Reip. iudicum gloria, consequens exemplum ad memoriam posteritatis. Miseratio poteter flectit auditorem ut ostendi, & illachrymari nonnunquam cogit: sumiturque ex ijs, quae passus sit,
aut iam patiatur, aut patietur danatus, aut repulsus,ex felicitate superioris fortunae, ex praesenti,& secutura calamitate,ex aetate,sexu,liberis, paretibus,pxopinquis. Periclitantium, & necessariorum squalidus, deformatus, atratus h
ces, gladius, equus, lecta ossa, vulnera ostentata,cruentae vestes, & verberata, ω affecta corpora, inuocatio diuorum ex conscientia purae mentis profecta, summissio , genuum amplexatio, nisi conditio, & anteactae vitae dignitas pro hibeat. In his, si auctoritatem tueri velimus, ne adsit nimia securitas. Patronus potest sumere habitu, & affectum