장음표시 사용
471쪽
Hientis sui per prosopopeiam, & fictas
orationes. Miseratio sit breuis, quia facile sedantur animi sic affecti, nec diu quis aliena dolet.
QVitristes,& uos affectus inani
mis iudicum insitos Iolet discut re, moueat risum ingeniose, qui soluat seueritatem. Sed haec facultas perdissicilis est. Nam ridicula saepe falsum, peindustria deprauatum, semper humile,
nunquam honorificum: denique varia hominum de eo iudicia, quae non Ora tione, sed motu quodam anim indica tur, & produntur. Prouenit risiis a dicto, facto, animo, fortuitis, corporis tuctu, deformitate,turpitudine; quae cum in alijs demonstrantur, est urbanitas, cuin auctorem rccidunt,stultitia. Haec,apt ostenduntur, cum ridicule eorum imago o culis subiicitur: vel narrantur,ci vel faceta, vel dicaci, Urbana, jocosa, salsa oratione perdocetur, quibus risus oborituri vel notantur dicto. Moue tur risus nunc acute, nunc urbanti stultd, iracunde, timide dicendo, faciendoque. Sane res leuis est,
i scurris, & mimis, & insipientibus,
472쪽
M agrestibus concitatur : sed habet vim imperiosissimam, & cui repugnari Erumpit inuitis saepc nulla
exprimit consessionem; sed totum codipus vi sua commouet, & rerum maximarum momenta vertit:odium,& iram
frequenter stangit. Eius eliciendi indu stria, non ta in arte, praeceptis, quam in natura dicentis, oc occasione inuenitur: in natura, quae facit habilem,& acutum ad inueniendtim : habetque proprium decorem in habitu,& v ultu ei qui urbana magis, quam alius,& prompte effundit: in occasione, quae tantam
vim rebus imprimit, ut, vel indocti, Magrestes salse dicant in eum, qui prior argumentum ridendi dederit. Est enim
venustas maior in respondendo, quam in prouocando. Petimus risum ex aliis, ex nobis, ex mediis. Aliena reprehendimus,aut refutδmus,aut eleuamus,aut repercutimus, dc cludimus. Nostra in
dicamus, & aliqua subabsurda proferimus, quae, si imprudentibus excidant, stulta si simulantibus, venusta sitiat MC -
, nec vultus, S v ocis modogma, qu* neutram person m attinguia
473쪽
in decipiendis expectationibus, & dictis aliter accipiendis, & aliis. Ridicula
facimus,aut dicimus. Facto risus concialiatur admixta grauitate, vultu, gestuque ridiculo, in quibus summa gratia, sed maior, cum risus affectari non videtur. Seucritas multu gratiae dictis affert:
fitq; ridiculum id ipsum, quia, qui dicit,
non ridet: & tamen interim affectus,&habitus oris, & gestus non inurbanus cum ijs modis c5tingit. Ridiculum, urbanum est, quod sermonem praefert, mi lyum qui in verbis, & ino, & usu gustum umbis sapit proprium: aut salsum,quod imsulsum non est, & velut simplex orationis condimentu, quod sentitur ludente iudicio,& a fastidio vindicat oratione,& sitim creat audiendi aut venustium, quod cum gratia qua di. & venere dicitur:aut facetum, quod decoris, &cuiusdam exculta: clegatiar est aut iocus, qui est serio sermoni contrarius, qui S fingere, S tenere, & promittere interdupotest: aut dicacitas, quae significat se monem aliquos cum risu incessentein. Proinde, quod dicitur in hoc genere, aut lasciuum est, aut hilare, aut contu .
474쪽
meliosum, aut asperum, aut lene. Diu crimen locis, temporibus, personis adsit. Lasciua humiles,& indoctum vulagus facilius ferunt: hilaria omnibus c5- ueniunt. Ludus absit, fortunae inhumana insectatio, tum quia culpa carci, quia recidere in ipsbs potest. Ora tor non distorqueat vultum , aut gestum ritu mimorum c vitet dicacitatem scurrile, i scenicam, & obscoenitatem
in verbis, & factis, dc eius signific tionem: tum si aliquando exprobret, non omni loco. Non dicat salse, quoties potest, & dictu perdat potius aliquan-dd, quam minuat auctoritatem. Dicat urbane,sed ne id assectare videatur. A cusator in atroci causa, nee patronus, qui iocetur, ferendus. Vitet, ne petulans e superbum, ne loco, ne tempo- . ri sit alienum, ne praeparatum, aut alia tum domo, quod dicitur, videatur. Nolacessat, quem laedere sit pcriculosum, ne inimicitiae graues consequantur, aut
turpis satisfactio. Ne dicat, quod in .
plures conuenit, aut notat totam naiationem, aut ordinem, conditionem,put studia multorum. Ea, quae dicit vir
475쪽
bonus, omnia salua dignitate, ac ver cundia dcccnt. Est enim pretium risus nimium, quod improbitatis opini ncm compraehendit, dispessium existimationis. Ridicula, quae in alios reseruntur, petuntur ex verbis, & amphibologia non obscura, nec conuem se in maledictum ambiguitate. Hic finpe literae adijciuntur, detrahuntur, m tantur. Acriora sunt ridicula, quae trahuntur ex natura rerum, in quibus maxime valet similitudo, nunc aperta, nunc parabolae coniuneta: item caesia
mili translatio, cum, quod in alia re fieri solet, in aliam rem mutuamur. Quae ridiculis opponuntur triplicis generis sunt seria, honorificum, ut Nihil solet obliuisci Caesar, nisi iniurias; contumeliosum,vGHabeo, quem fugiam: quem sequar, non habeo, inquit Masecus Tullius animi dubius inter Pompeij Caesarisque factiones : medium, quod Apophlegmaticum est, Vt,N que grauis mors accidere viro forti potest : neque immatura Consulari, ne que misera sapienti.
476쪽
43i RAETORi CORVM DIspositionis rationibus explicatis
Usp m librum tertium claudam. Ea s.' triplix. apta rerum inuentaru collocatio triplex: Vna partium orationsi, Altera locorum, argumentorum; Tertia 6ὶ arxumentationum.Priania, quaepartium, bipartita erit. Vna ent natu-- - .lu Wrtis, S naturalis ordo seruatur, quaeprimo loco exordium collocari, cui subiungit na rationem, huic propositionem, tum confirmationem, deinde confutationem, conclutionem. Qualis est collocatio partium Tullianae concionis ad po-
ilh pulum Romanu pro Caij Manili eger 3μή ' altera iudici, est, prudentiae, quae ad casum
temporμ accommodatur, qua nonnunquam
exitente causa, ab artis orine receditur, ρο - τὰ pars aliqua orationis Ut omittenda, ri eli sis, A alia alis es p ponenda. Illa naturam , &Aiom m- causse vim considerat :haec personas,locum, tempus. Hunc ordinem complexus est defensor Milonis Cicero. Etenim causam dicere exorsus refellit Clo- , . dianorum argumenta, & praeiudiciis reum liberat: Minde narrat ; proponit exin, tum confirmat, ad postremum . perorat. Huius ordinis, & dispositionis usus crebrior est defensori, qua actori.
477쪽
pst siquidem fere necesse, ut quaSim- prcisit accusator in animis iudicum opiniones, prius euellat, quam inserere possit suas patronus rei. Proinde Ros
tiam parricidij defensioriem aggressus
Orador CXOrditur,narrat,proponit: post haec c5futat. Negat enim Voluntatem, negat facultatem paternae caedis SeXto Roscio titisse cxin confirmationem ingrestus, & vcltiti nouam accusationem, declarat summam voluntatem facultatem nefari) criminis in Tito Ros
di 'ositionem;βο instituit iudicio orator. Pspe Ea namque a Cumenti natura ritatuet,qua ιμ- . primum in exordi partem pertraritari opo reat, docilitatemne prius , attentionem, quam beneuolentiam: iis beneuolentiae col. lefh ohe, qωae persona prius a Uredisnda, no-jirtae,an tu ficu,aduersari, n rei: Item num prius res, aut adiundia prius, quam personc
,sint. Narratio naturalem rerumgentarum om
linem desiderat, ut facili sit, se perspicua Propositionisiua dispositione addidi: tr prior
si si uctio, posterior expositio aut enume- , ratio: deinde capita enumerationis,quo recora, tu eo explicentur per cὸ firmatione, conf-
478쪽
Lationem, in conclusionibus repetantur, ordine. Insingulis caustrum generibus,con laniationum dispositio sit, explicaui b rius. Caeterum in i , ea sit argumentorum locatio, ut frmisma primo, po tremo loco ponutur ut initio moueatur iudex, po tr m probationum pondere impellatur: ins
miora in medium conjciatur. Argumentationis haec sere di postitio, ut Syllogisimiprimastpropositi io, ex qua praecipua vis arxume rationis emanat: habet enim quaerit .nem unia uersalem, siue thesim: hanc sequatur Ratio, quae propositum confirmat: tertio saluatis loco insumptio,quae controuersiam habet, quaestionem finitam mox accedat Probatis, per omnes locos cuiusique status explicanda. Postremo inferatur conclusio, quae ratiocinitionem perficit. FINISQLIBRI TEβTIL
479쪽
X posui PRAEs Es 1LLVSτ. tribus libris inuentione ora- Lib. se, toriam, &dispositionum o- ου Maos: reliquas tres ossici ora-stributio.
torsi partes duobus compraehendam. In priorem referam formulas elocutionis exornandς distinctius expositas:posterior characteres, & figura orationis, quasi confusiam, &Vniuersam materia considerabit; deinde structuram, ora' toriae circuitionis , denique memoriae, actionisque pei pauca prccepta explica, Elievit.bit. Elocutio est idoneorum verborum, sententiaru ad inuentione sccomodatio: Siue forma qii da,atq; habitus orationis ad ore significanda aptior. Est enim eloqui, E e ij
480쪽
omnia,quae incte conceperis,promere atque ad auditores efferre. Proinde in-uctionis, & dispositionis vana est cura,& similis condito gladio,& vaginae asTuqi Muris haerescenti, si ab sit clocutio. Haec enim instar miraculi mouet mortalos, & ali, cit. Nam pulcherrimum essc credimus, ea in re caeteris praestare, qua ipsa hominum natura cunctis animantibus antecellit. Hanc proinde, cum Vulgus, Ve' - diuinam admiretur, neque prorsust 'men assequi se posse desperet: sensu quodam voluptatis afficitur, & sibi fomiliarem, notamq; sic amplectitur, amat; Vt magis tamen mente fiaspiciat, , quam imitetur ore, δί maiorem animo
spiritum, &de se ipso excellentiorem opinionem concipia quam ingenium,& vircs ferant, & eruditio. Et quidni F tenim D cus inam ortalis humano generi cuius proprius, & perpetuus se
monis usus) omnium rerum praestantissimum largitur ornatum eloquentiam. Nam ratio ipsa, quae in mentis, & intellectusti abditis recondita est , nisiUicia-. tur oratione, tantum seledoris praefert,