장음표시 사용
481쪽
qui nisi excudatur calibe, nec unquam ignis dicetur. Quamobrem, si velimus uete aria ab orationibus nostris splendorem fulgere, eloquentiae formulaS omnes,& modos inspiciamus,& comprehendamus, atque ita excrcitatione firmemus,& Vsu promptos,facilesque habeamus, ut nobiscum nati videantur. Haec , doceatur maxime : hac arte assequatur, quisquis potest huc studium adiungat; huc exercitatio intendatur, huc imitatio, hic omnis consumatur aetas: hac sit orator oratore excellentior, hic ge-
nera dicendi, alijs alia praestantiora,siue breuitate, siue plenitudine, siue neruis estimentur. Quae hactenus primis sint libris tradita, vim habent inuentionis,ue industria & consilij laudem sed elocutione condiuntur uniuersa, & cum
magnifica, & diuite ostentatur pompa et Listi
Hanc, ab arte scientiam separantes, a tem dicendi appellamus. Alius est enim medicus a pigmentario , chirurgo. .Nam, sicut a med ico scientia capitur com me . tempestiuae sectionis, Vstionis. potionis ; a chirurgo autem ferrum abditur, ne refugiatur ; a Iaigmentatio
482쪽
' poculum attingitur, & imbuitur melle: iic orator mores, &scientia a philosophi mutuatus, nunc arte tegit mentem, Ut ante admittatur, quam dignoscatur nunc argumentum, quasi melle di ctionis perungit, nunc alio, & alio modo omnia commiscet, atque temperat, Vtipigmentarius pro moribus personae, dc rei natura. Nam, si auditor veluti aeger abhorreat, substitu et aliud ciusdem vim tutis. Etenim si aperte dictum offeno fhiam det; figura, aut tropo deflectetur. Esto initi enim muta ' clocutionis, quod propriuest oratoris, ornate, varie que dicere, ocsplendidis potius, quam fortibus armis pugnare. Sane in usu rerum,duas statuit summa , ad quas omnis contendit hominum industria, utilitatem, & elegan- .Nςc enim satis putamusvestiri co- tra coeli frigorumque iniuriam, sed or' natum, M speciem addimus. ELocutio habere debet et antiam, com-
rbis. 4 positionem, dignitatem. Elegantia, quae pruris, scit, ut unumquodque pure, aperte dici videatur.Ea diuiditur in latinitatem, pe Lariuisis Latinis sermonempurum con seruat , ab omni vitio remqtum, a
483쪽
det, Terentisviloquaris: Iuli, Caesaris, . . torres, Tulli, Ciceronis, ut dicas. Persei-cuitis Vertam, dilucidam orationem red-- dit, quam consequimur usu verborum, qμα versantur in sermone, oe consuetudine quo- λtidiana,st supropriorum, quae GM rei vem basimi, aut essent, de qua loquimur. Compositio est verborum apta, concinna, suauAterque numerosa, con trustio, qua lenis,
aequabilis urique modulis perpolita fuat oratio : quae,ut conferuetur, jugiantur crebrae, asperae voca lum concursiones, quae vasta, hiantem reddunt orationem , Fugiatur,
consonatis eiusdem asti luitas nimia,vtQui quam quisquam cuiquam, quod conueniat,neget: Fugiatur eiusdem verbifr quelatio immodica,vt. Cuius rationis ratio non eXtat, ei rationi, ratio non est, fide hab cre: Fu batur creber, o continens usius mereborum similiter cadentium, Vt, Flcntes, plorantes, lachrymantes, obtestantes:
's. Fugiatur verborum traie lio inconcinna, Fugiatur lora verborum continuauio, quae σaua toris aures, oratoris Diritum tirit, Atque in his,quid aures cruduae ferant,
respuantq;, aduertendum. Di,nisas, reddit ornatam ora tionem, grata varieta- Dixisti. s.
484쪽
o RHETORICORVM re Hylinctam, se conformatio oratis
nis con tans verborum, insculentiarum ornamentis, quibuspraeter vulgarem musiret
dinem expolitur , espotui ue jucunda , Pu-jsris,copiosa grauis. Dunita, diuiditur in verborum, sententiarum exormitionem. Sicut enim
elegantia est orationi necessaria, ita dignitas Omnis laonoraria est, quae Clex singulis verbis est, vel ex continuatis, coniunctisque constat. Haec enim est, quae verborum, & sententiarum luminibus illustrat oratione supra quotidix nuloque di modii. Verboru exornatio , quae ipsiussermonis insignita continetur perpolitione,vet,quς no significatione vocabuli, neque ferme assectum orationis, sed ordinem, situsque verbosii figurat, &mutae praeter vulgata opinione Sententiarum exornatio e Lauae non in verbis sed in
ipsis re uis, asseditibus quanda habet digni
tatem. Qus hoc disserunt,quod verboru exo natio tollitur, si verba mutaris r Senientiarumanet, quibuscuq; verbis utaris. C seru nO-
nullaesiuit, quae nuc ab his in numerum figurarii dictionis: nunc ab illis, in figit, ras sqntcntiaruIn referuntur. Discrimen
485쪽
ropis, ct figuris,siuesichematibus oratorininter LFlura enim propriis ieri potest ver-b N , quod in tropos non cadit: vi In italia Gallos in Italia Venetos: in Italia Insubres compressit Hispanus. Repetitio iterat immutatae significationis Verbu. Caeterum s epe coeunt in easdem sente-tias, & tropus, & fgura. Nam iuxta translatis, & propriis verbis eXornatur oratio. ut, Oui spem Catilinae mollibus
lententiis aluerunt; coniurationemque nascentem corroborauerunt In qui Dus
enim est translatio, in iis est similiter desinens. Sicut omnem orationem, ita figuras necesse est versari in sensu ,& in verbis. Vt vero natura est prius conci pere animo res,quam enunciare: ita, de ais figuris ante loquendum esset,quae ad mentem pertinent:sed quos ciboraprom
ptius tragantur,de verborum exornationibus
rius , q am figuris sententiarum dicemus. . Schemata vemorum tribus fiunt modis, adiectione, detractione, similitudine, quae quandam vocum similitudine Iabet, & aures praecipue in se vertit , & animos excitat.
486쪽
RHETORICORUM RHpetitio est, per quam eadem vox in
principio pluri; commatum, membrorum,aut periodoru cotinerer iteratur. Quod
crebro fit, & acriter, & instanter in cωmatibiis crebris Si fraterne, si je, sicudolore faciunt: moueant te horu lacry-m ,m Oucat pietas,moueat germanitas. In inebris. Marcus Nero Liuio Salinatori suppetias venit: Marcus N cro Metauru hostili sanguine cruentauit: Marcus Nero superbos Poenoruspiritus,&opes infregit. In periodis Quid ta populare,qua paxi quano modo ij, quib'natura sensu dedit, scd ctia tecta atq; agri mihi laetari videntur. Quid tam popu-.lare, quam libertast Quam non solum ab hominibus, verum etiam bestiis CX- peti,atque omnibus rebus anteponi videtis r Quid tam populare, quam Otiui quod ita iucundum est,ut & vos,& maiores vestri, & fortissimus quisque vir maximos labores suscipiendos puto Vt aliquando in otio possit esse, praesertim
cum imperio,& dignitate.Haec CXOrnatio, cum multum venustatis habet: turn grauitatis, S acrimoniae plurimit. --' re videtur adhibenda,& ad exornanda ad augendam orationem.Sane orna
487쪽
tius, aut pulchrius nulluschema. Quippe, quod ita pulchru est,ut roboris pi u
rimum habeat:: neque reperire est vllam orationis eXornationem, qua crebrius uti liceat; aut, qua tam Variis dicendi generibus congruat. Nam, si uno Verbo concludatur, Velocitatem facit: vi, Non ad praedam aliquam auaritia, non ad voluptatem libido, non deni- . que urbis nobilitas ad cognitionem rC- Moil. uocauit. Huic si interrogationem addideris,acer crisi,&vehemens: Vt,Nihil te
nocturnum praesidium palatiit nihil vG '
bis vigiliae 3 nihil timor populi 3 nihil
consensus bonorum omnium Z nihil hic munitissimus flabendi Senatus locusρ nihil horum ora, vultusque moue- unt ξ si conuersionem acrior: si multa inter se cofundas; εί plenissima, & pulcherrima erit oratio. Cuius venustas isi apparet maXime, cum membris perfectis, & absolutis effert r; quod fit, si aut antecedit, aut in singulis verbum est, ut, Testis est Italia , quam illo ipse victor Lucius Sylla, huius virtute, atque consilio consessus est libera cana, Testis est Sicilia, quam multisvn- dique cinctam periculis, non terro-
488쪽
RHETORICORVM rebelli; sed celeritate consilii explica
Africa, quae magnis obsessa hostium copiis, eorum ipsorum sanguine redundauit. Conuersis est, cum continenter in sine commarum lurium, aut sis' menibro, uni , idem geminatur verbum: Vt,
Ditioni suae Neapolim Hispanus, Sardiniam Hispanus, Siciliam Hesspanus, N. bL3. Insubriam Hispanus adluxit. Colchos et 1 cecidit Popeius. Ignouit Iberiae Pom- ἡρω. pci pepercit Albaniae Poped Doleti,
terfecit Antonius. Desideratis clarissi ' . mos ciues Eos quoq; vobis eripuit Antonius. Auctoritas huiusordinis afflicta. est afflixit Antonius. Omnia denique quae vidimus postea, quid autem mali non vidimus' si recte ratiocinabimur, uni accepta referemus Antonio. Hoc schema superiori collocatione diue sum, Iron natura es , & virium minus habet, sed varietati orationis accom--. modum. Complexio, quae repetitionis, conuersionis vim coniungit in iisdem me is, repetit idem verbum in principiis , m . aliud idem in finibus. Populum Romanu
impulit ad bellum Philippus: Populu
489쪽
Romanum in belli periculo deseruit Philippus. Quo duce Persas repressit 'ε Iustinianus Bellisario. Quo duce Vandalos in Africa fregit Bellifario. Quo duce Gothos in Italia debellauiti Belsi-sario. Haec minus virium habet, hi si in
terrogatione adluncta animettur. Nam interrogatio vim, & acrimoniam imprimit orationi, quae tribus hisce schematibus variatur. C upli isto Graecis EpizeuXis) cum ratione amplificationis,
estas exprimendi ingeminatur unum a aut plura me; ba continenter , aut separatimst,
Sacrosanctum, sacrosanctum corpus Pontificis ferro confectum violasti Critolaus Patres Conscripti Critolaus vestrae legationis contumeliosus temerator.Illa inquam, illa vita tua est, Caesar, quae vigebit memoria Leculorum omnium. Pluribus interpositis, posita pro aede Iouis, bona, me miseru, consumptis enim lacrymis animo infi- Θxus haeret dolor, bona inquam , Cnei 'Pompeii voci acerbissimae subiecta prpconis.Reduplicatio cquam Anadiplosim Graeci dicunt ultimapraecedentis membri repetit in principio sequentis. Impia manu,
490쪽
Brute, contrucidasti Caesarem, Caesa- rem, qucm patrem patriae, S vindicem Romanae maiestatis Senatus dixerat. Nunc etiam audcs in horum conspcia 'ictum venirc proditor patriaei proditor, inquam, patriae vcnire audes in horum conspectum ' De religionibus sacris, &caeremoniis est concionatus Pub. Cloiadius: Publius, inquam, Clodius sacra,&caeremonias negligi,violari,pollui que stiis est. Hic repetitur nonnuquam sen- tentiae pars. Supplicem, & abietitum ad pedes contumeliose,& superbe repuli sti: contumeliose, & superbe repulisti. Aliquando tota sententia repetitur, vel ordine recto. Quid Cleomenes fa- ccre potuiti non enim possum insinu laxe quemquam falso: quid, inquam, Cleomenes magnopere facere potuitξ Vel conuerso: Pudendis foederibus,cla- dibusq; impune affecerit Romam Numantiat Numantia Romam impune affecerit cladibus, atque foederibus pudendisZN on continenterVnum Verbii, non in cadem sententia, iteratur. Principum dignitas erat pene par ; non parsortasse eorum, qui sequebantur. RCs- .