Institutiones theologiae naturalis et ethicae ab Andrea Aloysio Farnocchia ... in suorum auditorum commodum elucubratae

21쪽

Quoad Historiemi Iri observandum est , non hullos adhibere locutiones dicitur, fertur, fama est, quae aperte declarant, ipsis incerta Esse, quae narraui. 2R nonnullos adhibere quidem positive voces Athei, & Athe fini, sed illas usurpare io sensu magis amplo, latoqae, quam modo fieri soleat. Et quidem aliqui Atheos appellabant illos populos, qui idololatricis caeremoniiS non indulgebant. Ita Plinius. lib. XII. Nat. Histia appellavit Eleishraeost gentem conιumelia Numinum infignem

Ita etiam Athei dicti sian: primi Christiani,

qui ad unum tautum Deuta adorabant, ut ex

apologiis. Iustini, Athenagorae, aliorumque constat. Aliqui. Atheos nominabant scelestos illos homjnes, qui prava rabione vivendi naisturae leges a Deo statutas subuertere con hantur. Atque hoc sensu Athei vocabulum usurparunt praeeipue Poetae Graeci, uti observat Ezech. Spanhemius in notis ad Plui. Α-ristoph. ver. 492. Iu quit enim Solemine id Po tis Atticis, ut ab iisdem dicantur de magno aliquo scelere convicti, Et quos inda Dii graviter puniant.. Tandem aliqui Atheis dicebane illos, qui extra aliorum hominum societatem fine legibus sine commercia, brutorum mois re vitam ducebant. Atque ita describi e Stra.

ho Lib ΙIL pag. IS populos Calaicos, qui erant antiqui Lusitani, quos proinde Atheox appellat, quRm Vis ibidia pag. l 4. lateatur ,

eos sacrificia offerre. Quoad viatores iv. advertendum quosdam, dum Affricanas, aut Asianas quasdam natio. nea inviserent, nec Templa, nec Idola, nec immensum externarum caeremoniarum appa. Tatuin illas habere animadverterent, in eam venisse sententiam , ab hisce nationibus Deos

iguorari, quod falsum omni esse postea re.

22쪽

1c 'mrtunae fuit. Hujusmodi enim nationes antiis quo more sub dio, & nude Deo sacrificare,& fortassis ex naturae. formula Deum adorare postea observa tuin fuit. Legatur apolostia generis humani adversus accusationes Ainelymi Lodovici Fabricitia Legaturi cel. la Croze, qui praecipue liberat a nota Atheitas Canadenses, Brasilienses populosque Antillium .. Lega tur Stini ling fleetus in, opere anglico, . cui titulus e. origines sacra, quit accuratisi narratio. nibus , oculatisque testibus ostendit, , perperam viatores. quosdam statuisse esse Atheos Cubae & Antillium. insulanos, Canadenses, in in vae Angliae, i Paraguaja, & Cile habitatores, Brasilienses, aco multos.Africanos, .uo Castos, .ut incolas Madaga scarae, aliosque. . Sed quoad, Affricam, legatur Petrus KOlbon, qui in . dein scriptione Capitis honae spei copiose loquitur de Hultentotis, qui etsi, uti observat. la Goze,. admodum i barbari rustesquae sibi , .attameni supremum Deum agnoscunt .az Innumeristat

tributis illum praeditum putant, quamvis'pri

mi: viatores velut ii Atheosi illos, statuerint . . av. . etsi liberaliter daremus viatores, illos , . qui mare aegeum inter, Manidas. & Molucas, nais vigorunt, . aut inter cavernas, novae: Zemblae, ,

aut Groelandiae iter fecerunt se invenlta rea. pse populos, adeo, silvestres, . acleo 3 infeliceS, , caecosque, ut' nullam Dei notione haberenis, non indα tamen eonsequeretur hominum: con sensionem in i statuendor Deo non esse univer talem, , dummodo' univerialita Simoralis, L g. .gk 8S, , quam bic tantum propugnamus , in telligatur . NanDuν homines cynocephali u nioeuli, pinnati &c. quos reperirΓ aDtiqui, re- Centioreique scriptores, iisdem: fundamentis, narrant, quibus quorumdam populorum' har

bariem . extollunt. di vinita tis hostes, non i-

23쪽

poinunt, quominus verae sine propositionediuniversalem, nempe, omnes homines duobus aculis esse Praeditos, nullos homines esse cynocephasos se. uae neque paucorum fer tas coni muni caeterorum, hominum sensui, obesse pocset. Eorum enim numerus prae numero caeterorum hominum. adeo exiguus laret ut veluti etera haberi nosset, ac proinde numqua im uelleret universalitatem illam moralem, quami Cicero. vocem Iurae, vocem veritati ap

24쪽

. rin Sel non melius universalis in statue nodo Deo hominum. consensio demostrari po- . ci faroe i libervini, quando anche ammet, ter si vogliano: come indubitate te riseri- , te noti Zie, ebiam si, scorge dat te alere cim,. eoltange , che ci da P Anderson di quelle,. gentie' glaechst mi. yare, ehe sopita sol tan- , , to, e intorbi data dir si debba in quella na.

,, gione l' id ea di Dio .edella Religione. In ,, facti soggiunge egit quai cosa certa L VM Jervi in Deli' Gola de' vestis, i quali proya-

,, cognitione di un Dio, e di tin culio religioso. ,, II. Appena agit stem Groelande si presentiti, proponesi questo Dio creatore dei Clelo, is e delia Terta, e per convincarli dice An ,, derson ..is molira loro essere impossibile, esie,, it Sole 4 e 'i auri torpi naturali posbano Gerse prodotii altrimenti L che psr la mono ri un crem,, tore , Accome la minima delis loro barchette non ,, pub aver ι' origine da se Ressa; est A arran.

25쪽

test, quam ex eelebrioribus, . doctioribusque Divinitatis hostjbus. Ιi enj m. santum abest,

, it quale qui muore, vada a rivivere in his, go, dove vi feno delle caccie abondanti de , Daini, de cani marini ec. ma esse non san-

, no,. ove Vadano nὸ quando, nὸ per quanto

,.sortileti: Onde dice , , che un GIoelandese, a vendo, perduin una sua figlia..e un figliol, primogenito, ne ii I TA , si volse in furore , contro curta donna. e schiacciolla co 'pi , di pensando aver em c O suoi incantesi, , mi cagionata la loro morte. V. Aitra cir-

, costan Za v 'ha in questi selvaggi, riferitat, dati Arderson, la quale mi se m nra degna, , di rissessione, ed et, 'e si bono naturalmenis, te melanconici, . e che quando son Pli, abba se, sano .il capo,. e mandano de 'fraquenti Jo piri , seneta poterne render ragione. Attribuisce cib., yΑnderson alia durezza della loro vita, eh'ὸ , un te Puto di miserier ma non si pol rebbe, anche sospetiare, i pectat mente clopo le cci., se deite, .che da pili profonda vena fgoris, gassero i lora. sospiri, cloe das dest arsi tratis, to tracto in , loro quellai luce , .che illuminat , Ogni uomo in questoimondo Vegneme, . la qua, lec loro additi, una felicita ,.. cui . mossi fenia, tonsi ad: appetire, , una, o Della, cui sieno, , eccitati a conformarsi, un appregio dei lo- , rotessere, una: consolaZione de loro mali, .

, un principio, e fine, e riposo di tuiti t. , movimenti delia loro ragione: . Iutti . attriis, buti dei primo Essere, .cli'e ii nostro Dio, , da cui. quegi' infelici lontani, trovandosi, e

26쪽

ut hane eonsensionem negent, quin potius,

illa extra omnem dubitationem posita , vel assierant, ex hac consensione inferri non ponse unius Dei existentiam, vel absurde ex ignoratione causarum, consecutoque inde timore, ac ex Sacerdotum calumnia, Principumque Politica eam in hominibus derivatam propugnent. Baylius primae inhaeret viae, statuit eis nim iv. universalem hominum conisnsionem semper errori patrocinando inservisse , ut aperte ostendunt eclipsium praesagia , Cometa- erum minae, vis sydorum in humanam vitam, aliaque sexcenta, quae ut veritates olim ab

omnibus venditabantur ;quq que, expulsa igno. , , li risentano, eo me con a se spetiante, eis per cui essi son salti, gemono frequente. , , mente sin dat prosondo dei cuore, ni san- ,, no dir parole 2 Pare, che tal pensi ero, ilis quale io credo verissimo, convenga a mais, , ravi glia con citi, che: l 'Anderson stesso po. ,, eo appresso c, dice, che cotegio povero po- is polo astolia volentieri, e con molia docilita, , tutio, cio, che gli s dice di Dio, desta sua be- ,, ne ditione, de' suoi favori, e delia vita eterna ee. Per te quali cois tuite io penso, che ilis saggio Leitore sara per aecordarmi, cheis quando anche star noi uralia mo alia sola, , relaZione, clie della Groelanda ci da i 'acia ,, cen nato Scritiore, dir possi amo in verith,

ri che in quella Nazione ridea di Dio, e dei. M la Religione sussiste tuit' ora, ma quasi inisis vituppata, e confusa: la quat perti ai pri-M mo tuono dein altrui voce si sui luppa, e si,, desta , , Ualsecchius de' Fondamenti della Re. ligione Tom. I. cap. IX. pag. 2OP.

27쪽

rantia, evanuerunt. 2. homines semper eous sensisse non in uno Deo, ted in pluribus admittendis, ideoque ex illorum consensione non unius Dei existentiam, nempe Thelmum, sed existentiam plurium Deorum , scilice e Pol theismum consequi. Auctor vero natura Disssematis, id est, Mirabod jus altera incedit via, ae cap. i. partu secunia totus in eo est, ut ostendat, Dei ideam in omne genus hominum tam longe, lateque diffusam soli natura, lium causarum ignorationi, solique, qui indes

consecutus est, metui esse adscribendam; capite vero z. parte iucunda omnem movet la-sidem, ut prober, ex Sscerdotum calumnia,

Vineipumque Politica factum esse, ut omnest Ierme gentes supremum aliquod Numeri agno..

g. II. Quam vero perversissimi im homines, dum ita ratiocinantur, turpiter erreat. facile ostendi potest. Etenim in primis consensio, quae, errori patrocinando inservivit neque fuit consensio omnium temporum, neque omnium hominum. Non omnium temporum ,- neque enim, omnibus temporibu, eclipsium praesagia, vis sit derum in humanam, vitam &c ut veritates habitae sunt . Commenta eo im dealet dies, veritatem autem confirmat, ut quotidiana ostendit experientia . Non omnium, hominum; . sapientum' enim nemo sere .fuit,

qui in valgi opinionem descenderet, quique vulgi deliramenta privatim saltem non irrideret, ut in primis de statur Cicero in libris quos de divinatione scripsit. Huc accedit, . quod . quaestiones , circa quas olim plerique

homines errarunt, I . non fuerunt omnium case tui accommodatae , et v. fuerunt mere Iste. eu'mive , non vero pratii oe, nec habuerunt

qui jquam cupiditatibus ingratum, 3'. exigui

28쪽

prorsus fuerunt ponderis. ae momenti. Quae

certe dici nequeunt de sententia, quae Deum existere assirmat: ea enim omnium captui acincommodata est; ea ad mores, ct vitae institutum spectat; ea ad felicitatem, & salutem hominuru summi est momenti; ea cupidita. tibus fraenum injicit importunum; hane falsum esse vellet corruptus quhsque, ut suis lubidinibus tranqui Ilo indulgeret . Fieri igitur non potest, ut in admittenda hujusmodi lenistentia concordes sint omnes populi, nisi ipsa rei evidentia, ct quodam naturae imp tu ast illud moveantur, ac proinde nisi certissima sit. In altera objectiono Is . falso asserit Ba lius, homines nou in uno Deo, sed in pluribus admittendis semper consensisse. Primi enim homines unum tantum Deum Colum runt, nec ad plures Deos statuendos, neminpe ad Polythersmum gentes pervenere, nisi postquam obscurato revelationis lumine Diavi estatis idea de ore in os translata corrupta fuit. Et revera quibusnam monumentis oste

dere poterit Baylius semper Polytheimum in Smnes gentes dominatum D i ste An auet ritate Orphei, Homeri, & Hesiodi 2 Sed major, aut saltem aequalis habenda est auctari. tas Moysis, qui hujusmodi Poetas praecessit'. Is testatur bis mille an uos a creatione Mui di elapsiss suisse, antequam homines in Pq-lytheismum inckierint. Etenim ne verbum quudem de Polytheismo facit, quod certe non fluisset, si illis temporibus homines in ta u. tum errorem prolapsi fuissent. Hi ne probabile videtur, Polytbeismum a Babetica Turri ortum habuisse. 2R. falis contendit Poly theismurn ex univeἔsa i nominum eo a sensim ne comprobari L quam Vis enim plures gentes plures Deos proseuM sint, attamen unanimo

29쪽

8 non fuerunt, neque in definiendo Divinita.

tum numero, neqae in sta Laenua earum natura ,. ita ut duo populi non reperiantur, qui eosdiem fateantur Deos, ac eumdem. Deorum numerum... Si omnes gentes 1 emper creoclidissent, ac nunc etiam crederent , existere quemdam definitum Deo ram numerum, ac temper inter se consensissent in eorum natura assignanda, tanc ut o 'inatur Baylius LPolytheismo faveret universalis hominum con sensio, ac magni ponderis solet ejus argumen. tumia avia perDeram. Propugnat, pro uno Deo stat endo nota haberi universalem hominum

consensionem. Quamvis enim Mntes inter se semper disienserint in canstituendo Deorum.

numero, & explicanda eorum natura ,. att&men mirifice in eo conse Ierunt omnes,. saltem sapientiores, quod. existeret Numen aliis quod supremum, rerum omnium dominus, causa, & fons non solum. hominum ,, sed etiam aliorum. Deorum, quos proinde ueluti.

ipsi subjectos concipiebant. Quicumque lege

rit Homerum, Hesiodum, Euripidem, Platonem, Tullium, Senecam, Plutarcum, a. Iiosque gentiles. Scriptores, rem ita se habere aperte deprehendet. Sed id praeci ptae evincunt duo celeberrimi oratores omni fide digm , nempe Maximus Tyrius, 2 Dio Chrysostomus .. Nam Maximus Tyrius in Disse latione, cui: titulus e. quid sit Deuy secundum

Platonem. inquit 2 In hac tanta. pugna, conten tione, atque opinionum varietate, in eo leges ubique ιerrarum, atque opiniones convenire: videbis, Deum esse unum, regem omnium, Et patrem.

in eo, Graecus cum barbaro, mediterraneus cum in.

fulano,. sapiens consenιia cum sulto... Dio Chrysostomus vero in Oratione xl L aperte scribit et De Diis . . . ac maxirae de omnium duci

30쪽

eontors est opinio totius humani generis, tam gratiscorum , quam barbarorum. Neque oppon η Lur, hos duos oratores post Evangelii propagationem, cum nempe Gentiles propriam doctrinam immutaverant, scripsisse. Nam de unci Numine supremo omnium aliorum duce, ac domino. infinita habentur antiquiora testi monia. Aristoteles lib. I. de Politica sermo nem instituens de Monarchia, seta de regimine, in quo homines praesertim anti Pinu Runi Regi obediebant, illique subjecti erant, luculenter scribit r ideo omnes a terunt nempe, quod Dii vivant sub alieno regimine, sive sub uno Regeia Solae leg in una ex tragae diis. habet: Unus profecto es, unus est tantum Deus, qui coelum , 9 amplum coDdidit terrae globum c Videas Petavium Dogm. Theor. Tum. lib. I. cap.. 3. ) Plautus in comoedia, cui titulus Rudens: ita. loquitur: Qui

gentes omnes, mariaque Et terras movet. . . . qui est imperator Divum, atque hominum yupiter. Virgiliuς in Maeide I. ita iuducit. .Eneam clamandem.

. . . o qui res hominum Divumque Eternis regis imperiis, Es fulmine terres.

Horatius tandem in ode XIf. Libri prinia scribit

. . . Qui res hominum, ac Deorum Qui mare , N terras, variisque mundum Temperat horis. Unde nil majus generatur ipso,

Nec viget quidquam fmile, aut secundum .