장음표시 사용
121쪽
siderio,doctrinae velut artus animari, suaque spote mo
ueri aspiciat protinusque ita comparari, ut Palladis albcuius instar occultissimas res aperiat, cosuletibus summa prudentia respondeat, res controuersas disceptet, perturbatis ordinem afferat: qua voluptate hqc ipsa c5- templantis animus gestieti qua laetitia exultabit ὶ Haec porro miracula exhibebit exercitatio: languentes & s ritos artis sensus excitabit: calore viventis sanguinis, motuque ratiocinantis spiritus animabit. Suma igitur ac ppe sola disseredi virtus est in exercitatione. Itaque Aristoteles vere ait primo primi Posterioru,item vicesimo primo capite primi Prioru, ut antea iam saepe diximus, generalibus artis pretceptis eruditu, θολου sciretin. sngularium usu versatu & exercitatu, απλωι-εργεῖν, absolute & actu scire: & uniuersaliter sciri pos se, quod specialiter ignoretur: in usuque singulariu rudem esse posse, qui uniuersalia artis praecepta didicerit. Atque hinc secundu existimatione fallacia oriri. Notis ergo tota Logicae praecepta,& quadiu voles, disputaris: in singularibus hominum bene disserentium exemplis
non exercueris, eorum more diu multumque non dis serueris.si te Logicum esse opinaris, opinione tua letis, ait Aristoteles: Nec enim Logica, sola constat artis cognitione, sed multὁ mapis exercitatione: tametsi generalia documenta edidicisti, attamen quia humanum
in singulis exemplis usum nescis,absolutξ Logicam n scis. Itaque ut ςst in Philosophia octauo capi re noni, etiam fieri non potest, ut sit aedificator, qui nihil aedificarit: neque citharista, qui nihil cithara cecinerit. Ita que quemadmodum doctores cum discipulum oper tem ostenderint putant se summam persoluisse:Nam si secus fuerit,Patanis Hermes erit: incertumque fuerit
intus sor; sne scientia fuerit: quemadmod & ille: In illa siquidem statua cum nulla foris inaequalitas, sed
undique,ut in speculo,leuitas sentiretur, Mercurius imius esse videbaturicontra cum iunctura nulla cerner
tur, non videbatur includi potuisse, ut interprςs Alex der
122쪽
der ait. Denique quid aliud magis Logicet exercitationem,quam singulare illud Aristotelis eulogium nono capite decimi ad Nicomachum , commendare potest In agendis rebus, finis non est percepisse & nosse singula, sed potius haec agere. Neque sane satis est scire quid sit virtus, sed ut habeamus & utamur, est enitedii Dialecticae subiectu circa quod exerceatur,ab Aristotele in Philosophia definitum est ens: quo nomine authores omnes sine exceptione comprehenduntur: atramen quia nunc de scholastico urocinio & rudimento loquimur, quo logicus usus paratur exercitatio siquidem,ut est quinto capite octaui.facultatis est gratia ex omni numero sel endi sunt,quorum in ratiocina do quidem similes esse volumus:& qui res sic sibi propositas explicant & disputant, ut explicare & disputare cupimus: Sed initio, sicut in formandis grammaticis discipulis fieri solet,dum praecepta audiuntur,una facillis mi & iucundisssimi authores adiungendi sunt, in quiabus Logicae x inuetionis & dispositionis exempla perspiciamus, perspectaque imitemur, & in aliis sententiis exprimam iis .Tales vero sunt multis operibus poetae & oratores, quia res familiares tractant,quia sui se monis elegantia & ornatu delectant: deinde cum in iis mansuetioribus musis Logica versata primum & exe citata fuerit, & ad mathematicas ac physicas artes puer deducetur,non solum Dialecticis legibus, eorum argu- meta iudiciaque plenius intelliget, sed accuratiore exercitationis materia Dialecticas ipsas leges uberius e ercebit: neque ignium propositas aries Logico lumine
perfectius aspiciet, sed hoc ipsum logicu lumen quanto maioribus in rebus & maiore studio adhibebit,tato clarius & spledidius efficiet. Species logicae exerercitati nis duae sunt,altera in exploratione disputationis ia factae,altera in nouae copolitione& effectione: Illa nominatur ανα - ab Arist. 3, . cap. primi Prioru: haec γενειαρ
aut Aristotelis saltem verbis, appellari potest Messio dc compositio:cum γένεσιν &-c
123쪽
ibidem: Item πια --mmees,m in Elenchis primo capite secudi: quin utraque verbis Aristotelas δα medici possit cum haec Aristoteles frequeter opponat: per analysim cognoscimus disputationis propotitae virtutes vitiaque: per genesina,virtutes imitamur, vitia
fugimus: Sic grammatica analysi puritatem proposusermonis examinamus, gramatica synthesi in alia se tentia effingimus: sic omnis artis exercendae ratio duplex erit,asnoscere in spectatis exemplis artem, Sc gnitam imitari. Analysis itaque dialectica, retexta ars quaedam erit, & per eosdem progressionum omnium gradus repetita,quae spectare iubebit velut architectura,operis consem speciem: omnibusne locis ad legem
conueniat, & ideam praeceptis monstratam penitus e primat , omnibusque omnium partium numeris abseLuat. Nomen του Aναλυ ν,a tetexendo, quὁd haec exercitatio , quasi Penelope contextam iam telam retexat:
pro quo δολυ ν κρυ, αναγέν, ditatuere & reducere in Analyticis dicitur: Accideruerὁ, una & supra dicta tofi mari lc illustrari, quὁd eiusmodi sint, per ea quae modὁ dicentur, ait Aristoteles tricesimo tertio primi Priore, exposta inuetione & dispositione, cum & analrsim accederet. Et certὸ timentio dispositioque factae disput
tionis verE tum cofirmatur & illustratur,i md etiam iudicatur, cum retexitur, dc penitus perspicitur : ob eamque caussam latum Aristoteles analysi tribuit,ut libros,
in quibus non soldm Analytica documera, sed tum inuentionem communem & scientificam,tum dispositi
nem & propositionis & syllogismi de methodi . tradoret , Analyticos inscripserit: quasi ilaustra disputatio 3cinueniretur & disponeretur,nisi inuenta & disposita rotexeretur & examinaretur: imo quasi nullus esset sut rus Logicus,nisi prius esset Analiticus,id est in excell&tium & omnis generis disputationum explicatione de examine diligenter & assidue versatus. Analysis igitur merito habeatur & inuentionis & dispositionis illustratio de confirmatio.Nec hic ars xlla noua est: virtutes imuenti is
124쪽
ventionis &dispositionis in exemplo proposito retexatrvitia etiam, si qua sunt ex Elenchis cognita, perpendatrvirtutes imitetur, vitia fugiat. Genesis, non eli inspectio propositi exepi ut analrsis, sed effectio noui operis:quq meditatio una & eande , iam in scribendo dicedoque sequitur, & utilitate logici stud ij sere tota complectitur. Etenim ut in caeteris artibus,sic in Logica,c teritas agendi, non analisi, sed genesi comparatur. Itaque siquid per analysim nobis apertu manifestumque fuerit, in opere autem , inexercitati simus, saepe commoditatibus & opportunitatibus priuamur. Accidit autem interdum hic, quod in lineamentorum discriptionibus:etenim illic saepe cum retexuimus, c5- ponere iterum non possumus: lic in disputando fit,vi liacet intelligamus,unde ratiocinatio fiat, conuertere in- me de componere ratiocinationem nequeamus: atque
anali si Hermes solassis egregius, sed certi Passonis Hermes eis ciatur:Veruntamen ut iam diximus, neque satis est scire quid sit virtus,sed ut habeamus & utamur, est enitendum. Q u rexi logica virtus habeatur , senesis assumaturicuius via communis etiam analyseos duplex est,scriptura & vox: quod Arithoteles tricesimo tertio capite primi Prioru illis verbis, ου γραφον ς, κτωνrit, aut scribentes, aut interrogantes, quodammmdo comprehendit: sic idem ipse Logicam exercuit, non silum voce docendo,& omnibus modis ratiocinando,
sed infinitos de philosophia & omnibus artibus libros scribedo. Vtriusque exercitationis & vocis & scripturae, communis forma duplex est, altera perpetua, concisa altera: Plato concisam in dialogis amauit,eoque genere philosophia composuit: Aristoteles perpetua disputatione dilaiplinas tuas explicauit: attamen idem propositionem non selum dialecticam de sophistica in Topicis ει Elechis, sed apodicticam in Analrticis interro- ationem facit nono capite primi Posteriorum : ut vi-eatur Aristoteli placuisse, etiam artium institutiones dialogo tractari, ut doctor interroget, discipulus respo- deau
125쪽
deat:aut contra, quia sit ignorantis interrogare: nam te ideo Socrates interrogabat,ait Aristoteles octauo capiate secundi Elenchorum, non autem respondebat: profitebatur enim se nescire: apropter ων ille,qui vocest interrogando respondendoque, itEmque perpetua disceptatio, logicis exercitationibus inseruiatina & ibie animi praesentiam acrimoniamque vehementer excitat, & haec non minimum confirmati & utrunque gonus valde seriis in rebus, cum e schola discesseris , pr futurum est modδ non sit temerarium. sed analyticum& altis descriptet viis directum:& iactatum non in prς-ceptis altercandis tantum, sed multd magis in exeptis
seriarum rerum, quas in vita tractaturi sumus: in qua enim materia Logicam exercueris, in eadem propiam eius & expeditam facultatem habebis. Qit anuis autem vox ad docedum mult4 valentior sit scriptura, ac vox mentis sit index, vocis scriptura, ut est primo capite priami de Interpretatione: Sc vox natura prior sit, quam scriptura,attamen scriptionis exercitatio prudentior est dilepore prior: cuius exercendae no alia via est,ῆ Rhetores tradiderut exercendae ciuilis eloquentiae: quae Logicam & Rhetorica prςterea in elocutione & actione coprehendit. Quamobrem, ut Crassus ait primo de Or tore, in istis ipsis exercitationibus etsi utile est etiam su bito saepe dicere, tamen illud utilius, sumpto spatio ad cogitandum, paratius atque accuratius dacere. Caput autem est, quod ut vere dicam, minime facimus: est enim magni laboris, quem plerunque fugimus ' plurimum scribere: stilus optimus ac praestantissimus. t dicendi ita disserendi effector ac magister: Nam si subitam & fortuitam orationem commetatio & cogitatio facilὸ vincit,hanc ipsam prosechb assidua ac diligens scriptura superabit. Cum igitur per analysim iupropositi nobis ad imitandum authoris virtutes con-gnouerimus, quaestio aliqua consimilis earum rerum,
quae ab illo tractantur, proponetur: scribendoque primum,tum etiam dicendo explicabitiu: quam maximε
126쪽
ad Veritatem dc similitudinis expressionem aeco
modate. Ita enim inuentionem acuemus, & cofirm
bimus dispositionis prudentiam imo comparatum superioribus Grammaticae & Rhetoricae studiis , orationis fructum gratis augebimus :ctim, sicut accidit in state ambulantibus, licet res alias meditentur Sc agant, tamen interea imprudentes & inscientes coloratur: ita nos in disertis & eloquentibus authoribus, licet artificium tantum logicum de industria consectantes, ait men coniunctus & alligatus orationis ornatus, vel imprudentes sequetur:& cum eorum more disserere coniuestemus, eorum etiam more dicere, sine labore una consuescemus. Ergo disertorum Logicorum imitatio
hunc gratuitum fructu etiam dabit: Deinde cum praestantes authores hac scriptionis dictionisque diligetia diu multumque imitati fuerimus, imitatione dimissaru stionem liberam sumemus de bonis rebus & malis, e iucudis oc utilibus,deque omnibus comuni hominuiudicio subiectis,& industria propria explicabimus:
omnes inuentionis artes excitabimus. nullum intent tum argumenti genus relinquemus: quaestionis utranque partem per omnia argumentorum genera deducemus: argumeta ipsa non uno, sed vario modo proponemus & concludemus, proque natura rerum secundum
artis aut pria dentiae methodum disponemus. Talis filii Aristotelis disciplina tot locis a Cicerone celebrata, qua discipulos suos non solum subtiliter disserere, sed orn tὸ dicere docuit: Nam cum Grammaticae & Rhetoricae iam cognitae fructum & usum illum gratuitum cu Di lecticae ex citatione coniungemus, loquendi dicendique proprietatem & ornatum cum disserendi subtilitate coniungemus. Aristoteles igitur, ait Cicero prima Tusculana vir summo ingenio, icienti et copia,cum motus esset Isocratis Rhetoris glorita, dicere etiam coepit, adolescentes docere, & prudentiam cum eloquetiarungere. Et in Oratore, cum de thesi loquitur: In hac Aristoteles adolescetes, no ad philosopborum morem, 1 tenuiter
127쪽
tenuiter disserendi, sed ad copiam Rhetorum in utranque partem, ut ornatius & uberius dici possit, exercuit. Atque hac magnificam Aristotelis exercitationem CLcero te itificatur a suis praeceptoribus seruatam. Itaque, ait secun a Tusculana, mihi semper Peripateticoru Academiaeque consuetudo de omnibus rebus in contrarias partes ait serendi non ob eam caussam solum placuit, quod aliter no posset, quid in unaquaque verisimile esset, inueniri, sed etia quod esset ea maxima dicendi e Crcitatio,qua princeps usus est Aristoteles: deinde eum qui Iecuti sunt. Nostra autem memoria Philo , quem nos nequenter audiuimus.instituit alio tempore Rhetorum praecepta tradere, alio philosophorum. Arist teles igitur Rhetoricae studium, cum philosophiae studio coniunctu discipulis exercendis habuit: Et nos eius exemplo atque instituto facilius etiam tenemus: Ille enim duas artes eodem die docebat, nos distinctis temporibus docemus, Rhetoricam primo, Logicam tecum do: sed antecedentis iam perceptae & cognitae usum, Scquidem, ut dixi,gratuitum in consequentis exercitatione conluctum retinemus: quodque Aristoteles secutus est, id ipsum via etiam magis compendiaria sequimur.
Atque etiam csim multae sint Peripateticae philosophiae ratides, nulla tamen est tam egregia, tis,que propria: ut in Dialectica monui de flumine Aristotelis aureo, te diuina Teophrasti eloquentia, dὁque caeterorum Peripateticorum suauitate & copia. Cumque in hac parte ta- tum boni sit,magnus labor, magnum studium est adhibendum, ut inde rerum abundantiam quam amplissumam, & ad omnem disputationem promptissimam focultatem hauriamus. Atque ut analysim, sic scriptionis dictionisque genesim possimus per omnes artes deducere: Qu is enim alienum vel incommodum putabit, si non ad alios doce udum , certὸ ad studiorum fructu au-sendum, commentarios artium singularum, de quibus an schola audiamus, dialectica ista ratione coniicere Imo vero quonia tota hominis 3 ita nil aliud esse,quam rationis
128쪽
ANIMA D. LIB. XX. astrationis meditatio & exercitatio debet., sic Dialectica,
id est rationis naturalis artem, quanquam breuiter αpaucis annis in schola meditatam & exercitatam, tota vita tamen in rebus omnibus meditemur & exerce mus e nec ab hominis vita dialecticu usum separemus:
nec hominem ab animali dialectico & rationali distinctum & diuersum faciamus: tandem certe ut in caeteris artificiis omnibus, sic in hoc uniuerso & omnia alia co- plectente, velissimum illud esse percipiemus, Artem notam praec tis,quam exercitatione cognosci: multaque quae otion in scholis pueri ieiuna atque arida putat, mus, in hoc usu diligentissimὸ versati mirabimur: atque ipse sensus consuetudine & exemplis & multiplici usu informatus,aliquid ostedet, quod quieta cogitatio, quan uis acutissima, non poterat intelligere: usus denseque scientiam uniuersalem, faciet absolute scientiam: Passonisque Mercurium n5 solum intus citatum & i fgnem, sed foris apertum atque tractabilem exprimet. amobrem, quantus erit exercitationis labor, tanta erit artis non se bini utilitas, sed scientia prudentiaque. Atque haec de exercitatione dialecticae dispositionis, cuius ars non solum ad iudicandum, sed si qua hic omnino ars esse potest,ad recordandum valet Enuntiati nis ordo ut minor est sic subsidij minus habet: syllogismi collocatio percepta, plus adiuvabit: Res igitur ex plo declaretur. Sit puer, qui querimoniam Penelopes
apud Ovidium epistola prima de Vlyssis absentia rostoersam Troiam,memoriae commendare velin
Sed mihi quidprassi vestris Asi ratio erus
Si maneo,qualis Troia durante minebam,
Virque mihi,de D sine carendus abest Diruta siunt aliis,uni mihi Pergama restant, 'Incola captiuo quae boue visior arat.
Iam fure est xbi Troia fuit,resecandaque falce: IA uris Phraatos Pine pinguis humus.
129쪽
Semisimulta viream curuis feriuntur aratris Ossa,ruinose occulit herba domos. Victor ases,necscire mihi quae caussa morandi, ut in quo tite, ferreus orbe Scel. Disiquis au haec vertit peregrinam littora puppis, Illa mihi de te multa rogatus abit. riumque tibi reddat, i te mota viderit usquam, Tranim huic digitis Aarta notata meis. Nos latiniantiqui Neleia Nessoris arua Misimus,lacerta est fama remissa P L. Misimus γ' Sparten,Sparte quoque nescia veri,
viri balitas terras,aut ubi lentus abes. Villius starent cliam nunc maenia Phoebi: Irascor votis, heu leuis ipsal meis. Scirem ubi pugnares,m tantum bella timerem: Et mea cum multis iuncita querela foret. 25id timeam,ignoro,timeo tamen omnia demeras, Et patet in curas area lata meas. Q clinque aequor habet,quaecunque peris la terus,
Tam longae caussas susticor esse morae.
Hunc totum locum cum vident puer primo conexo syllogismo comprehensum, partes singulas notabit, earumque praecipuas exornationes : Propositionε igitur aspiciet initio in ouatuor primis versibus posita:
Sed mihi quid proden viris disiecta lacertis
Isios, c murus,quod fuit aniὸ solum Si maneo,qualis Troia durante manebam, Virque mihi,dempto fine carendus abstDeinde sequitur assumptionis sentetia, At tu abes:& amplificatio ex adiunctis ruinis euerse Troiae: bisex sunt versus: Diruta sint alsis,uni mihi Pergama restant, Dico a captiuo quae bove victor arat.
Iampeges est ubi Troia fuit,resecandaque falce Luxuriat Phinis sanguine pinguis humus. 5 seputa visum curuis feriuntur aratris Hyapruinosus occulit herbas domos.
130쪽
Dehinc repetitur assumptio, & augetur a maiori: Non modo abes, sed ita abes, ut scire nequeam ubi lateas: Quod exaggeratur factis Penelopes, Interrogo, scribo,mitto in omnes orbis paries, nec quicquam de te audio. Decem sunt hic versus: Victor abes,nec scire mihi quae caussa morandi, e ut in quo lateas ferreus orbe,licet.
228 quis ad haec vertit peregrinam littora puppim,ue mihi de te multa rogatus abit. .
Quamque tibi reddat i te modὸ viderit Uquam,
Traditur huic digitis charta notatu meis. Nos P An,antiqui Neleia Nestoris arua. Mistimus,incerta eIn fama remissi olo. Fimus er sparem,Sparte qNoque nescia τcri, Has habitus terras Aut ubi lentus Aes. Conclusionis sententia tandem vicesimo primo secundoque versibus per contrarium significatur: Villius starent etiam nunc maenia Phoebi: Irascor votis,heu leuis inal mcis. sed & ipsi conclusioni amplificatio accedit ex adiunctis:sex sunt versus: Scirem ubi pugnares, tantum bella timerem: Et mea cum multis iuncta querela foret.
Quid timeam, ro,timeo tamen omnia demens, Et patet in curas area Iata meas.
2Aaecunque aequor habet, quaecunque pericula tellus, Tam longae caussas fusticor esse morae. Quamobrem cum hac interpretationis diligentia puer totam sententiam distinxerit, vela diligenti pra ceptore distinctam acceperit,& ex octo & viginti versibus quatuor propositioni, sexdecim assumptioni, octo conclusioni tribuerit,hac syllogismi descriptione no solam paries, sed partium quoque sententiam sibi repra sentabit:Nam cum scierit hic primo loco propositione, secundo assumptionem, tertio conclusionem esse, sciet