Polydori Virgilii Vrbinatis De rerum inuentoribus libri octo

251쪽

, vsgi animum auerit, O fauorem Scipionis magmpere quassauit. Valerius autem Maximus hoc ex sentem. tia posterioris Ahicani actum esse narras. Caueae meas intillis fornicibus obduct 'elis tegi solebant. Ex quo primus omni a Catulus, teste Plinio in i 9. linteis theatro- ωmbram feci primusque hssima vela duxit. In hanc ane formam theatrum M. Scaurus in sua aedilitate, quidem perpetuo duraturum , sed in triginta tantum dirascenicorum Itidorum principio enim ad tempus fiebant theatro primus omnison 'ma extruxit,dicente Plin.lib.36. capiate decimoquinto. Hic fecit in sdilitate sua opus maximum omnium,qus Mnquamsuere humana manu facta , non temporaria mora, νerumetiam Venutatis destinatione. O retiqua. C.autem Curio, qui bello ciuili in Q artanis par: has obiit; in patris funere theatra duo ἐ ligno connraxit, quibus inter sese a tersis, ne inuicem obstreperent scemae , o repente circuMactis, ac comibus inter se coeurisibus , faciebat a mybitheatrum, oe gladratorem Jectacula tambas . Mandurum theatrum e quadrato lapide, Hait Cor neli ιs Tacitus, primus vina construxit Pompeius Ma Inus, cuius exempla ex eo quod Zm lens erat, post de uictum Mithridatemfum sisse testis est Plutarchus. Amphitheatrum autem, qui locus erat spectaculorumgrati forma rotumda, ct Neluti, vi supra ostendisnus, ex duobus constans theatris, primus omnium, teste Carnelio degestis sinonis, in campo Martio posuit C. Iulius Caesam , quod paulo post,autore Tranquilla, Aurinus mausoleum aedificaturus destruxit, qui ct ime amphitheatrum destia nauit media urbe, quod a Vespasiano conditum fuit, ct a

Tito consecrat . autor Sueton. m eorum ritis. Sed quoniam Domitianus,ut idem testis,omnibus operibus qua

post mortem istorum νel restituit uel perfecit utim duri

252쪽

LIBER TERTI Vs. aota at titulum addidit , sine νlia prisini autoris memoria: hinc, H opinor, illi de hoc amphitheatro Martialis natim in principio su operis adulatur, dicem: . Omnis Caesareo cedat labor amphitheatro, Vnum pro cunctis fama loquatur opus. Augusto etiam C ari Herodes Hierosolymis ιbeati v eora bitheatram condidi autor Iosephus in I s. liquitatum. In amphitheatro aute bestiaru et adiatoru ludi celebrabantur nam permulti capitie da nati,aut in besiis capti, illic cum feris pugnara mortem oppetere cogebantur Quod epigramaticus poeta assii mat,de delatoribus dices.

Nec cesit arena nocentes.

Seneca testatur duos qui ad id certamen destinati erant . minius λιrtem consiluisse. Arena, H hoc commodum moneamus, aliquando pro amphisbeatro, id est, contentrem pro continente, ab autoribus eleganter ponitur. Mar tialis Orsis: Quicquid sima canit, donat arena tibi. Et id, quoniam amphitheatrum spargi arena solebat, vel ne pugnantes foedarentur cruore occisorem, Mel ne crlior sparsui Oectistibus esset borrori, propter quod iuuenuus multitudo arenam vertendo cruoria obtegebat.At qui a aliam Jarrande arens causam commentati, sunt, trade res eam nerui, ne gladiatores dispuerent. Oreo, de cuius forma sero siveriore, cap. i . aDtim diximus, regnate Tarqurnio Prisco ocus primum designatus est, atq; simul parribus equitibusique loca diuisa, undespectarent ludentes. Certamen fisit inliorum pugilumque, qui ex Hetruria accersu fueram Is Maximus circus dilius es. Postea duo alij posivi sinit, Flaminius O Veronis. In hoc obeliscusesim fuerat, qui timc e in Vaticano extat. In circo item se Dionysio, vilem certabant, qui aut pugnaban

253쪽

' . inuectrit fibrimm materiaria & in ea seri . . ram, asciam, periendiculum, terebram, glutinum no mam, libellam,tornum,clauem,circinum, securim, do-

lus, vi Plis. lib. I. scribit, primus omnium m- venit: ct in ea erram, asciam,perpendiculum, id est, instrume tu quoplubo a silo ct gnomone pendente, rectio e obliquitas operis perpeditur, hoc est,examini fisi, terebram ct glutinu,quod Graeci coranominant quo ligna colungatur, et coglutinatur a 'rma aute O tortum atq; clave Theodorus Samius reperit. Ouidius tamε libro I. Mesamo b. dicit Perdice Dedalι ex sorore nepotem, carcinum,hoc est, instrumentum qtio circuli vertendo designantur, ct herram invenisse: traxerat enim in exemplum simas in medio pisce notatas,de quo etia in Ibim alti Vt cui causa necis serra reperta fuit. A secundum Diodorum libro s. laus, non Perdix,ad

sesceus filius fororis eiusdem Daedati, qui ab eo erudieb Mr, reperta serpeηtis maxista, paruulum eum secuisset lia zman, imitatus postea dentium serpentis spissitudinem,ser

ferream primus omnium fecit'. reperit es iam tomian, oratam figuli, ut ante monstrauimus: ita cum pluribus relas hominibus profuisset, magna laude celebratus est.Huc puerum Daedalus inuidia motus, existimans turpeest magistru ab adesescentegloria vinci, dolo interfecit . At rimam, cuius ratio ut longe alia sit, ac communis nominae, usinodo in menssis, sed etiam tu adse-s utilis en, lnv - 'im 'thagorae esse Vitruvius libro nono dicit, eiusq; mam valde artificiosis ponit. Securim Perbe dea Amagonum regina inuense fertur. Caeterum ego huius limi vel eiusdem instruonιorum, que 1 alia talu-

254쪽

scripta habeamus , quo nomine vocari possint. Nam quid iucundius reperiri potuit horologio, quo nobis, etsi occintilio Iole, per tintinnabulum sua, τι ita videtur, sponte A.

Mus,hora nuntianture Aut quid gratius ipso tintinnabulo. quod alii campanam, nonnulli notam nuncupant, inveniari potuist quod licet recens inuentum non sit, Mosis enim temporibus, teste Iosepho in iii. antiquitatum,eius Uuserat, de quo Martiatis ait: Redde pilana, sonat aes thermarum, ludere pergisi Virgine vis sola lotus abire domum utri φ tamen pariter autor latet. Sed ct aliud meo im dicio admirabilius fuit nuenire pyxidem illam, qua nauta admodum perit4sime nauigationem moderantur : quis tamen eam repererit, omnino in aperto non ea. Adde praeterea illud tormentum aeneum, quod bombardam Nocant,

omni admiratione execrationeq; dignum , ad perniciem bominum excogitatum, quod haud adduci posswm, τι b manum ingenium inmmisse credam, sed mehercule potius dum quempiam daemonem mortalibus monstrasse puto ,πt inter se non modo armis, verumetiam fulminibus cenenim,ut alio loco diximus, quamsimillimum fulmini p

Parent, cuius autor Perilli exemplo, sicut opinor, moniis sus,non temere nomen suum occultauit, ne isse, timerebatur, primum huiusmodi tormentum experiri cogeretur. verisius enim, teste Flin. lib. 3 vir inheniensis, νι Thalarissi Arrigentinom tyranno post hominu memoria cru-

ιέ ο ρ eret,ex are taurum artificiosissimum fabricavit, cui ianuam in latere posuit ut cum reus inclusus subiectis ignibus torqueretur, mugitum, non hominis vocem in retur emittere: pro qno opere cum a tyranno pretium

255쪽

'praebuit: de quo Ouid. in i . de arte amandi sta cecinite Et Phalaris tauro violenti membra Perilli . Torruit, infelix imbuῖt autor opus. Iustus uterq; fuit, neq; enim lex squior vlla est, Quam necis artifices arte perire sua.

ct illud nouum inuentum, in quo νterque pes virinq; eius quiescit,qui equo insidetinam ut in marmoreis statuis Idma conlpicitur, antiqui non tebantur, nec quo nom se ne appellatur, apud autores legitur: vulgo flassa nomina tum, quod in eo pedes commode sent. Sunt O huiusmodi plurima, sed illa in primis incitamenta gulae, quae hodie tainuersi generis exsaccars fiunt: vel etiam pars maxima ammatura, quae cum suis vocabulis haud apte explicari quemni, nihil est quod proferam. Est νAnouiti inuentum illud Geum tegmen capitis, quod biretum vocant: - . os enim omnino caput non velabant , scuti testantur nummimata,vel ipfestaths, qus,ns yma vidimus, apertum caput hahent, fertim cum propalam sit, nos patrio nisis eo fingi venitu, quo prorsus utimur. Sed hoc omnino C. caesaris exemplo significantius comprobatur: is emma rore Tranquillo, cum caluitis deformitatem iniquissime foret, obtrectatorumsaepe iocis propositam, deficientem c

pillum reuocare a vertice consueuit, ut illam obtegeret.

ψω quidem quis non videt, ab eo fieri sua uro fuisse, si more patrio commodius decentiusq; caput. hoe est, honestamentura illud caluitis,obnubere potuisset e Ex quo apparet, recens esse iuuentum hoc ver:mentum capitis, quo nuncpassim πtimur, auror tamen ignoratur. Et sic huiusmodi excreta Iunt, quorum iuxta autores non pro ritur. Acurius est etiam inuenisse, o multo νtilius, qua ratione fru=entum ad decurrentis aqua impreum molere. ps

256쪽

tores suo nomine caret,vvlgus molendinum vocat. Multa insuper nouissimis temporibus instrumenta musica inuenta sunt, quorum autores iam in obliuionem venerunt: ex quiabus propter suavitatem concentus, omni admiratione σlaude digna sunt ista, qua organa nuncupant, Naide quiadem ab illis dissimὶlia, qua David Iudaeorum rex, ut in I.

bruus operis volumine memorauimus, fecerat,quibus L vitae sacros hymnos concinerens, sicut nos his pariter caniamus . Ite alia Munus sunt, qua monochordia, clauicymbala, varieq; nominantur, eorum tamen aque inuentores: I magno quidem suasoria damno, in nocte densissima d ni litescunt.Non proditur itidem,quis primus fecerit cand lam ex sieno, rem etsi fordidam, attamen apprime utilem tneque is qui primum aues ad venandum domuerit, quodsimiliter recens inuentum est. Nec memoriae proditum est, quis amulos primo repererit , quibus apud Flymanos, γιdemtarauimus, magnus honos accessit. Sed quid miramur

eiusmodi rerum admodum tenuicularum inventores , diu turnitatem temporis obliteraste, cum imprimendarum literarum artis nouiter diuino quodam ingenio excogitata , ipse autor propemodu- in tenebris iaceret os tamen pro virili parte operam impendimus,quemadmndum alibi aD posite onendimμs, ut ab omni obliuionis inistria vendicaretur. Est vel memoria no bra tegumentum eruru tam co- modisme quam decentissime confectum, quod nos caligas ricimus: etsi cadiga calc ampli genus fuerat apud veteres. Hi autor tam necessari, estitus tamq; honeni, iamram ias occalto latet. Extant plures praeterea artes,qua mira Ruinitium tamquam bumile cum minime steterint, deinde abi equentibus aucta, neutiquam ad suos priores autores, Iid ad eos a quibus increventum acceperint,p peram, t

257쪽

LIBER TERTIVS απι Non tangenda rates transiliunt vada. Audax omnia perpeti iGens humana, ruit per uetitum nefas. Rigi in ram paulo severius qui hoc prima tent ι: tilli robur & aes triplex Circa pectus erat, qui fragilem truci Commisit pelago ratem Primus. Et Tropertius libro 3. de Peti naufragio dicit:

Ergo sollicitae tu causa pecunia uitae aes, Per te immaturum mortis adimus iter. Tu viiijs hominum crudelia pabula praebes, Semina curarum de capite orta tuo.

Et deinde subiungit.

Ite rates curuae, & leti quoque texite causas, Ista per humanas mors uenit acta manus. Ide: Natura insidians pontusubstrauit auaris. dc reliq. Quid deniq;,ut poeta ait, non mortaba pectora cogit --

tisacra fames ξ Itan adeo ab initio mare a mortalibus frequentatum est,ut deinceps omi lsis ratibus, quibus primum es nauigativm, naues innar domorura sessicauerint, quibus etiam nunc totum fere pelagus semitur. Et ita nasi gandi arte comperta , . maris imperium ibi pro se quisque uindicare ausu eri,in erice non secus ac in terra bellage vere. Sed iam ad rem veniamus. Minos, teste Strab. libro decimo geo apb. mari primus imperauit: quod Diod. in sexto dis imo assignas, qui primus navigandi artem i uenit.ait enim: Neptunus fecundum Cretensere,primus navigaridi arte inuenta, classem instituit, eiusq; prfectus essa Saturno factus. ad propter traditum est posteris, ptunum imperasse mari. Cretensis omnino iampridem, HStrabo demonstrat , nauigandi principatum tenuerunt, a subui pro 'er id fluxit prouerbium, cretensis nescisp lagusi

258쪽

-,nitatis navibus esse vos . . Tibullas autem hoc Driis ληα, elegia r. dicens:

Utque maris vastum prospectet turribus aequor, prima ratem uentis credere docta Tyros.

obbochercle,ut puto,quod orijs,teste Strabo. libro idisi ei es arte excelluerunt. Ex quo fit, ut etiam qui ps tempora Vs, ad hanc Uque statem, huiusmodi a

teri exercuerunt, non bil bene meritisint: nam cum nulla. fere aera latra initium suum steterit, multa idcirco cum nasi mr , tum csterarum rerum nauticarum genera reperta sint, qus plurimum artem illustrarunt , quorum En eautores commemorare haud omniino alienum in-fisuq nostro ducimus. Longam itaque nauem Iason primi si cauit, qua apud Aegyptios, ut puto, Diodoro lia reprimo, teste, Sesostris rex Aegyttiorum primus s-mium post Uus m. Biremem Erythrei fecerunt. Triarn em ocim Corinthium inuenisse, prodit Thucydiacis. quadriremem Carabaxinensis, fecundum Aristot lem aiunquereme instituit 'Psichthon Salaminius, quod

mugijgenus,leste Polybio νolumine primo, semani primi omnium in Italia, in apparatu primi belli Puturi salsiacam. Sed ordinum Zenagoras Syracusanus,ab ea ad δε- Oem diton,ad duodecim ordines Alexander Ma Inui , ad quindecim Ptolemsus Soter, ad trigit tuo Dem .irius Antigoni ad quadraginta Ptolem a Philadelphus es quinquaginta Ptolemeus Philopator, qui Hir bo c Dominatus . Onerariam nauem Hippius Tyrius inu . in m. Lembum Cyrenensi , Cymbam Phoenices, Celocem 'odi' , Cicerum Cyprq, Lintres Germani circa Danu- il babitantes, Scaphas Illyris, que nauicule maloi esset linturnaues. R um autem Coρς infrenerunt, latiacti m crus Platea, Hia ι- ό. D. orus G evr dicita Aeolum

259쪽

aba DE INVENT Rr RVM qeob ni velis Nil nautas primi m docuisse. Maliam, id est, arborem nareis, cy antennam Daedalus. Hippagines , hoe est, ut Festo placet,narem,quibus equi vehunttir, Sala nu Nel Athenicines. Tes as longas Th ij. Rura didit Tiseus,T3rrheni anchoram . Eupalamis s eandem fecit bident m. a d inuenim quidam , alitore Strab. libro 7. . acharsili ascribunt,qui inuenit ho agonas,id est, tolum instimmitateaduncum, quo nauigia capiuntur , ab quod es rapere./nunuchia gubernandi TUDs, sumpto a miluo ave exemplo: bee enim ors,teste Tlin. liabro IO. videtur arrem gubernandi docmasse cautis Ilexibus , in coelo monstrante natura, quod esset opus in profvido. classe vero primum depugnasse Mino , aut

est Plin. Hac de nauigiis dicta satis sint , quacum poti

Mum merces Nitro citroq; convehendi causa reperta sint, eis π:K: conuenire Nisum si mercaturae inuentores quam primum siubtexere.

Qui primi mei caturam inuenerint,& de primis instito. CAP XVI.

Ercatura haud equidem panno mori hus avrai lio est,quando in asportandis mercibus,viis hi ne necessaria ubiq; locorumsuppeditas, multaru

ac maxinam rer m Uum eaperientiumq; hominescioces tabcrbaroru in Opernecestudines,regumq; ani ritias contrahendas pinximu valere censeturia vapropter Tun in .hatia temere putat comercia πιctus gratia ese inuentescit ibi, Ni cpinor,de rexu comerci s loquitur, qva, ut ipse tradit, Troianis temporibus in permutandis rebus ad Nig Itim nec sarijs , mortales intcrse exercebant, pr pter quod cum illis luc baud dubie Multo praeclarius et Irtiir.Tosthac autem reperto siclit idcmsensit, cureo --mo. taxia homimbus imi ιιViduas

ii i

ti. terti in

260쪽

ti LIBER TERTIVs. 2so. metandi causa, ead omnia pericula, γα ut ita dicam, ad aliam, xeluti etiam hodiest, exponerent. Ex quo ν rissime Flaccus Horarius de his ait: Imp 'ger extremos mercator currit ad Indos Per mare pauperiem fugiens,per saxa, per ignes. Debuissenodi mercasura Cic.quoq; in i .de o . Mercatura autem,inquit,si tenuis est, ordida putanda es.: sin m Pa O copiosa,multa diq; apportans, multisvsne vanitate impertiens, non est admodum Nituperanda et atque euam si satiria qusu, vel consenta potius, ut saepe ex alto in portum, ex ipsis portu se in agros popsonesu cotvi rit, rintur iure optimo posse laudari. Mercatura etiam, tesse Tlutar. viri praeclarissimi exercuerui.Thales, Solon, Hippocrates: Plato. Hanc, aut ore min. lib.7 .Parni in venerunt: Nerum Diodo. in 6. Mercurio vi at, id quod Galli quondam sibi persuasum habuere,qui, vi caesar ait, deum maxime Mercurium colebant, cuius plurima erant apud eos smulacra: hunc enim omium in uentorem a tium ferebant, hunc viarum atque itinerum ducem,hunc ad quaesum pecunia mercatura ; vim maximum halere arbitrabamtur. Sed Plinius sibi omnino repugnare videtur, cum in eodem lib. dicat, ere. re vendere linituisse Liberum patrem praesertim cum mercatur quaν ait Toenos inuenisse, nil aliud st,nisi actus quidam e nenia ve deniq; merces Quare stafortasse intelligendu est i Poeni mercaminis a Libero patre institutam primi exercus rint. Ceterum neque hoc primo Tornis, aut Mercuris, vel Libero patri assignandum ducimus, quando ex testimonio Iosephi,libro i .antiquit. Uum vendendi er emendi multo ante apud Hebraeos, hoc est, Noe temporibus fuisse comstat. Institores vero primi, teste Herod. in t . di fuerunt. iunt autem institores, non e ui egregie mercasMam exerro cem,