Antiquitatum Romanarum epitome ad usum seminari Neapolitani ... Auctore Salvatore Aula pars prior altera

91쪽

VI. Ad sepulcrorupa formam quod attinet, suerunt ea plerumque aedificia subterranea , quadriniam aut rotundam si guram reserentia, opere comcamerato . In ipsorum parietibus dispositi circa s-xant loculi, in iisque singulae aut binae urnae constitutae. Totus autem ambitus Supune circumsepiri solebat a pauperibus quidem maceria, a di-itoribus vero silice , vel marmore. , VII. ornamenta apponi sepulcris solita , PIuraia Numerantur. Ac primum Signa tum eorηm , qui tumulati ibi forent, tum amicorum. Loquitur de

liis Livius XXXVIII, 56. Romae, inquit , extra

portam Capenam in Sc*lanum monumento tres Statuae sunt: quarum duae P. et L. Scipionum dicuntur esse, tertia Poviae Q. Ennii. Adhaec Columnae. De quarum ad sepuIora erigendarum origine sic refert Servius ad XI. Aeneid. Bo5. Apud maiores, nobiles aut sub montibus αἰ- iis , aut in ipsis montibus sepeliebantωr . Vnde n 1μm est, ut Super cadapera aut piramides' erent, Gut ingentes. collocarentur Colum e. . Eius modi' quoque Emblemata δ' culpta sacposuut, quae ast. sepulti vitam et Iacta reserrentur. Quam ob rem apud Virgilium VI. Aeneid. 232. At pius Aeneas ingenii mole sepulcrum Imponit, 1uaque arma piro Remumque, Tubamque. . ta

Id ipsum prodit Tulliana narratio de Archimedis

tumulo V. Tuscpl. 23. Ego autem cum omnia collustrarem oculis . . ci . anima erit columeIlam

non mullum e dumis eminentem: in qua inerat Sphaerae Mura, et Coelindri. r. Ai as praeterea adiici, atque aedificia superponi se pulcris suevisse testantur ad clae iis ivsuripti es . InsM Pliones autem ipsae vel soluta svel ligata

92쪽

De Re Funebri. 83

sorum decus . Per quas, praeter defuncti nomon, actosquh Vitae annos , menses etiam non raro , dies , horas , in primis res ah bo Preclare gestas, dignitates cum laude obtentas , muniaque rite o bita memoriae mandare sollemne fuit. Arbores denique in primis lauros , cupressuri buxos iuxta conserere ad religionem , uti videtur , conciliandam ) mos erat . Hinc illud Pro pertii II. Eleg. IO. Et sit in exiguo laurus superaddita busto ;Quae tegat exstincti funeris umbra lacum. JIII. Iam sepulcra per cadaveris illationem religiosa evasisse constat. Quare ut sciri posset. qua-tetius eorum religio proserretur adnotari solebat,

quot illa pedes iti fronto i. e. in latum ) quotque in afro scit . in longum) haberetit. IIuius

rationis est, quod cocinit Flaccus I. Ser m. ' 8 Pantolabo scurriae, δε omentanoque nePOti

Mille edes in fronte . ' trecentos cistρus im

agrum. . Hic dabat . . .

JX. Visis hucusque sat multis ad sepulcra geberatim spectantibus , restat modo , ut Unum alterumve verbum de Celaotaphiis addamus . Eranthaeo, quod voco ipsa in catur, Vaeua monumenta , excitata vel honoris gratia illis, qui alibi sepulti essent , ob quam rem et Tumuli honorarii vocata sunt ὴ vel r ligionis ergo illis , qui nullo conditi sepulcro fuissent, cum crederent animas irrequietas fore , donec ad tumulum quasi a d cer tarn sedem vocarentur . Congruunt ad lioc dicta Maronis VI. Aeneid. 5o S. Tunc egomet tumulum Rhoeteo in litore λα-

Constitui, et magna manes ter νOcs Ocasei.

nutu raudi vero. aeuolaphia, quando , quo reli

93쪽

8i ' CuρM V. ds , . qua sepulcra , cultu h bebautur, religiosa et ipsa suisse compertum est.

De Nummis

Romanorum. . . - -

E Triplici recepti e materia, uti apud aIias se

re gentes, apud Romanos etiam extitere Nummi , aerei, argentei, aureique. At non omnes ta inen uno tempore in rempublieam invecti. Etenim' aerea qhiidem pecunia diu uuica Romae fuit alonnum CCCCLXXXV. Inde primum cudi argentea. coepta est. Tum post annos LXII signatum

Ex CO autem , quo nerei numini tandiu soli ita uxLu fuerunt natum illud est, ut plura ab aero ipso nomina soli rei numinariae suerint adso ita ;uii ex illis loquendi generibus : homo aere alien obrutus: milites aere diruti'. aere suo fellatquo

cx aliis non Paucis Patet . , i t Verriin eo utra tantam hanc unius aereae pecu-- ii ae diuturnitatem , quantam Plinius. testatus est,

stare videtur Varro, cuius haec verba prolert Cliari istus Aunal. I. Nummum argenteum constatuin Pri-ratim a Serpio Tullio dictin . At, Praeterquam quod ita his dictis res declaratur . ut satis de ea incertam fuisse famam sisnificetur; djci ejiarn po- sit, si eualum quidem a Servio fuisse argenιrim, --

94쪽

; De Nummis Romanorum. 85 inde vera ob reipublicae inopiam iterum eius usum obsolevisse. .

Iam quod ad 4psius nummi etymon attinet , ne tu id cum quibusdam a Numa repetas , sive quod is Primus Romanae civitati pecuniam dederit, sive quod eam imagine notarit: sed cum aliis in sis vel a Graeco νουμμος , i quo Siculis pecunia, di cta, Vel αποισῶ νομου a lege , cum ου φυσει, αλ νοιιν Proue loquitur Aristoteles, non natura sed lege valeat nummus . . ,' Porro autem pecuniae nomen, quod alterum inditum nummis fuit, a pecus ortum putatur , Vel quia ex Varrone II. B. B. D. omnis pecuniae fundamentum pecus erat ; Vel quia illa pecudis imaginem prae se serebat; vel denique quia e PQ cudum corio considi olim consuevit. Qua . de IeDonatus ad ilIuda,irgilii I. Aeneid. 322. - . Taurino quantum Possent circumdare tergo ἰDicunt , inquit, pecuniam tunc ex corio pubulo fuisse, et pecuniam dictam, quod ex pecore originem duceret , tantumque fuisse in pretio loel , quantum unius corium conficere Potuisset. Ilis ita delibatis , ad ipsa nunc Nummorum genera aggrediamur.

De Aereis

Romanorum Aiammis.

I. Is signior e tiummis aereis Am fuit; ab aere, uti creditur, appellatus. Is ex integra ueris libra quondam constitit ad primi belli Puuini uetalem usque . Inde ut aere alieno iuvaretur resDublica, e Ol. Stit ut iam ist, qaud tradit Plinius XXXIII. 3.Mι assc. ea libralibus reaetandario i. v. duarun

95쪽

86 . . captis V. unetarum . ponderem irentur . Tum allevius P niei helli tempore imminuti iterum i fueruut a que Mnciales facti. Postremo per. legem Papiriam ad selaundiam devenerunt . Quod totum declarat

idem scriptor ibidem. - . . . d ι.r

Cum igitur pro diversis temporibus diversum fuerit assium pondus, idcirco apud veteres, uhi Mithralis significandus est, nes grave dkItur ι Ita Livius I V. 6o. Quia argentum H inquit nondum ignatum erat, AES GRA VE Haustris quedamisia

aerarium contrahenses speciosam etiam collauo m

Ab urbis exordio ad Servii regnum aes signatum non fuit. Quare per eas aetates pecunia, ut iustus eiusdem valor diguosceretur, Ponderari sol bat. Atque hinc plura illa pecuuiariae rei nata sunt vocabula, impendium , compendium,'stipe dium , Pendere, myendere, disperiatar, et eius

dem generis alia fas).

a5 Inter ea praecipue loeum habuit libri ens iquo nomine Vocatus est , qui militibus olim aes liabra pendebat. Plin. XXXIII. 5.

De quo more servatum id postea ad quandam vetustatis imaginem fuit, ut in aliquibus iuris aetibus eontractibusque libripens adhiberetur. Factitatum hoc quidem in emancipatione accepimus: cuius haec ratio erat. Pater , qui filium emancipare vellet, prum sentibus guinque testibus Romanis civibus , ac libri- pende , illum imaginario emptori manu tradens a je-hat i Maneiapo tibi hiane inlium , qui meus est. Tum emptor respondebat: Hunc ego Iominem ex iure Quiritium meum eεεe ais, isque mihi emptias eει hoc aereti, aeneaque libra: atque hunc postquam .ere , quod manu tenebat percusserat , ipsum ues , tamquam pretium, Patri dabat. Ipse porro emptum hominem illleo manumitIebat. Atque nutus generia

96쪽

De Nummis Romano um. 87Τande a sexto illo rege notam pecudis. aes accepit tradentem rem Plinio XXXIII. 1. Qui praeterea subdit, ubi asses lacti sextantarii suut, eos tunc ex altera parte Ianum bicipitem, ex altera rostrum navis habuisse . Hoc idem retulit Macrobius I. Saturnal. 7. a quo et de suo aevo additum id est: Aes ita fuisse signatum, hodieque intelligi.tur in aleae Iusti : eum pueri denarios in sublime iactantes , Capita aut Napim, lusu teste petu- Statis , exclamant. Harum autem imaginum ea vuIgo prodita cassisa fuit, quod expressum per id voluerint' tum Saturni ad Italicas horas adventum, tum hospitium , quo ipsum Italiae rex Ianus exceperit . Itaque Ovidius Fast. I. cecinit: Causa ralis super est: Thuscum rate Menit

in amnem

Ante pererrato Ddefer orbe Deus. De in autem: At bona yosteritas Puppim forma Mit in aere, Hospitis adpentum testsccitia Dei. Iam duodecim partes, sive uncias AS continebat. Quod facit , ut hoc peeuniae genus non inepte cum nostrate illa conseratur, quam granum vocamus i quippe cum et haec e duodenis partibus, quae caballi nobis dicuntur , constet.

venditio emotioque ter ad mancipationem peragendam fieri dehebat, eo tamen pacio, ut tertio manu missio ab emptore nulla esset , sed is, recepto nummo , patri silium itertim manciparet. Quo facto ipse dei u parcns illium manumittebat ;'itaque is demunie tia tria exibat potestate.

Iam quod de quinque testibus ae libri penda, necnon de adhibito aere dictum est , Obtinuit quoque in omnibus iis emptionibus , quae fiebant Iure uiuirilium. Quo spectat illud Horatii II. EPist. u. i P Oρrium est, quod quis Libra 4mere tapies Aere.

97쪽

88 Captit V.

Atque haee de Asse sint satis. Quae vero de aliis eius vocis notionibus adiicienda videntur , lea , cum minus huius Ioci sint , ad imam oram

II. SExTANs aereus item nummulus sent, duabus unciis par , quippe sexta Pars assis. III. QUADRANS, quarta pars assis , tres uncias i αῖ PIura suernnt apud Latinos , quae hi duode cim partes distributa Arais nomiiti vocari placuit ;ipsas vero partes UPellationibus partium eiusdem as-3Is nuneupari.

Da iactum de Hereditate primum est. Quare Heres ex asse die tus . cui tota hereditas obveniret . Heres vero ' ex uncia , sextante , guadrante, etc. qui unam, duas , tres illius Partes assequeretur. Hanc formam. secutus Cicero pro Caecin. 6. Stamento, inquit, macto mulier moritur. Facit heredem eae cleuncia et semuncia Caecinam: ex duabus sertulis M. GLeinitim , Iibertum superioris ὐini : Aebutis sexta lamavergit. Vbi si summam conseceris , cum Sextula sit Sexta unciae Pars . totum hereditarium assem ea partitione expletum deprehendes. Eadem porro nominum ratio ab asse ad Sextarium, duodecim erathorum mensi ram , ita translate est , ut 3 tans, quadrans, triens, etc. dicerentur P cula duos, tres, quatuor, etc. cyathos Comprehen-

. dentia. Quo spectat illud Martialis XII. . Poto ego Sextantes , ιM Olas, Cinna , Deunces. Et I. 2DI. . Creoros ergo bibas licet Triem s. Aliis quoque rebus has ipsas appellationes a Commodatas esse varἰis constat exemplis : quorum ecce

. tibi nonnulla. Cieero Ι. ad Att. t 4. ita scribit: Quin- tu Mer, qui Argiletani aedineti reliqstum Do- urantem emit II. S. DCCXXV. Nyctitaniam Penuitati Simili modo a Columella II. Dodrans 'er σdieitur. Et a Plinio II. 14. Dorians horae. Qui λ m n omnibus ea rei pars indicatur , cui ad totius i tegri tatem quarta desit.

98쪽

De mmmis Romanorum. 89 valebat; ideo Triuncis etiam appellatus. Eius, rata.habita portione , ex Pressam apud nos rationem videss in eoi nummo, qui quarta graui pars tres cuntinet caballos. Rutili quoque appellatio quadranti accessit. Quam Varro IV. L. L. I. ex eo deduCtam credit , quod pro rate ad trans Voctionem Solvoretur. Sed Plinius.XXXIII. 3. a ratis imagine tum quadranti, tum trienti apposita tributam utrique ait

nomenclaturam.

Esse consuevit quadrans balneatoris merces . Ende causa Seneca Epist. 86. pro balneo rem quadrandariam dixit. Quaeri vero de quadrante solet, cum Pro Perto habeatur aere 9m ipsum suisse, eur demum Martialis X. 84. plumbeum nuncupaverit, De lioqenim pecuniae genere locutus vulgo crediι , cum .

Anteambulones et togatulos inter

a Centum merebor PLUMBEOS die tofo et J. Fieri id quidem una ex his causis potuit, vel quod

conflati aliquando o plumbo quadraules suerint; vel quod eis plumbum consueverit immisceri ivcl .d cuique ad contemptus significatione'li.

IV. . TRIENs tertia assis Pars erat, quatuor un ciae . Cui 'quinam e nostris nummis rςspoudcat, Per te. DOVuri . . '' Natio monetam in desunctorum os immissam

fuisse sertur, quae Charonti pro suminis traiectu Sol Verctur . Ilinc apud Iuvenalem. III. 265. Iam sedet in rim , tetrumque nos illus horret Porthmea i nec sperat coenosi gurgitis alnum distis , nec habet quem porrigat Ore Trientem.

. 27 Hac de re adnotatum aliquid supra est P. S. ubi et id summae dari pro sportula solitum fuisse

99쪽

V. SEMIssis, medius as, Vocatus propterea alio nomine Selὶbra . Hanc, quo Pacto quadrantem , plumbeam cognominat Martialis I. Epig. ioo. VI. DupoNDIus duos aequabat asses. isque uti et as , aliique non magnae existimationis numini Pro re non raro nullius momenti positus a Latinis est . Ita a Cicerone pro Quint. i6. Si duo

dius suus uti Ρotius legi par est, quam de praediis tuis ueretur , S. Naepi.

II. De Romanorum Nummis Argenteis.

I. Quo valore quadrantem fuisse diximus, Eodem argenteos inter nummos fuit TERvN IVS , sola ab eo materia diversus. Hac de re simul uo

d a nurninis origine Varro IV. L. L. 36. Teruncrus, inquit, a tribus. unciis dictus, quod sit libellae des

qua nos postea ) quarta pars , quomodo et να- drans assis. Vide autem , quam apte ad rem suam minimo ejus pretio utatur Tullius III. de Fin Interre magnitudine maris Aegaei stilia muriae ; et in dioisiis Croesi Teruncii accessio. II. LIBELLA , ex argento et ipsa , tantundem Valuit, quod as, sive aerea libra , a qua nomen- cIaturam etiam accepit, Cicero II. in Verr. Io. Et quis, inquit, Volcatio, si sua sponte penisaee, unam Libellam dedisset y III. SEsTERTIus, quo vix quidquam in rations

nummaria' celebratius , argenteus nummus erat, valore duorum assium et semissis. Talem quoquct mouetam inter nostrates memoria patrum exstitisse scimus , vulgari dictam vocabulo DecincMIla. Cum igitur id esset Sestertii pretiurn , merito Per has eum notas designatum voluerunt, L. L. S.

100쪽

De Nummis Romanorum. DI vel etiam ii a II. S. quae dein paullum immutatae in has abierunt N. S. quo indicaretur duas libras et sena is eo contineri ad id ipsum accommodata nomencla iura fuit: est enim sestertius non aliud, quam semis tertius ; quae ratio declarandi fuit, ternario numero semis deesse s 28). Verum de nummo id genus fac ad vertas , ipsum, postquam denarius quod subinde declarabitur ad sedecim assium aestimationem elatus est, quaternis demum assibus stetisse ; quippe qui quarta semper denarii

pars fuerit. 'Plin. XXXIII. 3.

Quoniam a uictm pecuniarum summae Plerumque Per Sestertios exprimi a Latinis consueverunt, idcirco operae Iieic pretium erit , quibus id modis Praestiterint, apponere, ut res, quae implicare aliquando posset, fiat statim tironibus expeditior. Ab uno igitur ad mille hoc usurpatum genus suit: Decem , viginti, centum, mille sestertii. A mille et 8 Factum hoc est ex Attica Ionicaque Ioque di forma , qua dici solebat ἄμισυ ερῖαον dimidium

tertium, Pro δυο κου ηuισι duo cum dimidio. Atque ad Latinorum ea in re consuetudinem spe clat etiam , quod habet Festus v. Trientem , Vide licet vocatas fuisse Trientem tertium Pondo , quae duae librae cum triente essent, ob eam nempe causam,

quod de tertia libra nihil aliud eis inerato,' quam

triens.

Interim ex hoc tolo datur intelligi , sestertii v cabulum suopte ingenio lectiorem suisse.

Quocirca ad integram loquendi se a m nranimus Se- Atertitis solitus dici est quemadmodum in illo . Nummo Sestertio addici et quanquam dein usus tenuit , ut , utriusque vocis partes agente alterutra , modo nummus modo aetatertius Pro nummo sestertio P neretur. Veram hanc nominis rationem confirmat

alia illa eiusdem usurpatio , per quam longitudo duo-Tum Pedum et semis appellata in lege XII. Tabb. ye3 εeStertius suit.