Medicina practica - liber secundus

391쪽

l3 8 Lib. II. Part. II. Cap. XXV.

pares illas bene fricare. t Alij3. Radic. br ouia g.ii. Coq. in lixiuio e cineribus querniae parato in formam pulticuIae, qua pueros illinunt. ubi vermiculi illi capitella sua in ar pilorum vel semunis papaueris e poris cutis exserunt, nouacula acuta sta tim detruncanda sunt, ne iterum retracta sese abscondant. Alij stercus gallinaceum sacculo inclusum in lixivio per noctem macerant, & postero die insantem usque ad colatum eo immergunt , ac peracta sudatione melle inungunt, tandemque nouaculam adhibent, infanti semen nasturtij praebent, ter illud repetendo. Atque id aliquoties interi e tu aliquot diebus repetendum est, donec frictione illa ni hil amplius eliciatur.Mulierculae certos dies & dierum in- teruallum eligunt, sed superstitiose. Vertebra Accidunt & alij morbi interdum spinae ac dorso. Ita primβ Couimbus,lib. I x. anat. vertebram primam occipiti plane pu adhaerentem obseruauit. Ex abscessu in dorso pediculos

F.A..is rupin refert Forestus. Fabro cuidam lignario in abscessuta d, a quinquaginta oua ( seu vesiculae tenuissima membranu- otiis /, la obducta , imus limpidissima aqua plena reperta fuisse,

d. s. refert ex resatione Laurentij Scholigij Schenckius lib. s.obis Cornua. a C. Cornua quoque in dorso innata fuisse obseruatum est cuius rei exempla annotauit idem Schenc ius loco astetato obf. scia

De Luxatione ct fractura costarum.

Luxatio.

Castaru fidi os Ta etiam interdum a percussione vel lapsu l

iuxatio. Uti xantur,nunc supra,nunc infra, nunc intro. Si supra, . vel infra , vel si in latus Iuxatio fit costae, inaequalitas visu& tactu deprehenditur, & hinc cauitas, istinc extubera aestia i m tia apparet. Si intro luxata sit saltem cauitas apparet. promata. Sequuntur autem varia luxata costas symptomata, dis cultas

392쪽

De Luxatione s fractura re m. LI s

tultas spirandi, thoracem mouendi, & corpus erigendi dolor pleuritide referens,musculosie carnis, quae costae superiacet, inflammatio. Costa autem ut quamprimum sedi suae restituatur das- Curatifida opera. Si luxatio sit in latus superius, aeger rectus su pensus ex ianuae vel fenestrae alicuius parte superiore brachiis statuatur ,& costae capitulum eminensi comprimatur , donec in locum suum redeat. Si vero versus inferiora luxata sit costa , aeger pronus incurvetur manibus supra genua innixus , & costa quae eminet comprimatur, ac in locum suum compellatur. Si vero intro facta sit luxatio, manus opera nihil praestare potest, sed emplastrum alia quod attrahens apponendum , qualia supra lib. I p. I.τ. de cran, depressione sunt proposita. Et talia emplastra non semel sed saepius applicanda & auellenda sunt.

Si inflammatio carnis superiacentis adsit, cataplasma aliquod conueniens imponatur, quale etiam est , quod campite praecedente propositum , vel Diachylum ireatum.

Vide Paraeum , lib. Io. c. 6. Fractura costarum.

Franguntur quoque interdum costae itidem ex caussis Fractura violentis, casu,vel percussione. restaria Signa eius rei sunt, quod quaedam inaequalitas & cauitas tum visu, tum tactu deprehenditur , strepitus quoque quidam auditur. Quibus accedunt & alia *mplomata. dest dolor grauis, & praecipue si internae costae pars fracta sit, isque pleuriticorum dolorem aemulans, respiratio est difficilis, tussis molesta, & nonnunquam etiam sanguianis sputum superuenit, dum ex vasis ruptis sanguinem e fluentem pulmo imbibit. Praecipue vero duo mala fracturam costarum comitari solent. Primum est carnis superi centis costae inflatio , quae & tactu & visu deprehenditur; P si manu locus comprimatur, aeris cedentis strepitus auditur. Cui nisi succurratur mature, inflammatio & febris,ptque abscessus succedere solet. Cuius rei cauta est carnis

ab osse separatio , & imbecillitas partis ictu inducta , quae

Himentum , quod doloris ratione attractum copiosius ase

uit . satis concoquere nequit, quod partim crudum ideo

A a s remanet.

393쪽

38o Lib. II. Para. II. Cap. XX V

remanet, partim in vapores & flatus resoluitur. Malo, hoc interdum & costarum corruptio sequi solet. Ci menim caro ab osse abscedit, succedit in locum aer, cuius eontactu os offenditur & corrumpitur.

Prognostica. lγ oris,. r. Equidem per se vacat periculo costarum fracturaive Da. rum quoniam gravia , quae diximus , symptomata contu sioni carnis circa costas accidunt, ea de caussa periculo non vacat, imo qumdoque lethalis est. a. Quo pauciora symptomata praua adsunt, eo malum mitius est, quod fit, ubi costa solum fracta, non vero intro compresta est. Solet autem costa per callum die vigesumo coalescere & ferruminari:

curatio.

Costa fracta primo recte componenda & coniungenda Cursstio, est ; secundo eius per callum unitio procuranda ; tertio symptomata,& praecipue carnis inflatio, auertenda.Primo quidem videndum , an tussi & spiritus retentio.ne, an vero manuum opera fracta costa in locum suum restitui possit. Quod nisi succedat, emplastrum aliquod attrahens , & quod adhaeret, qualia supra, lib. I. para. I.c. to. sunt proposita , imponendum, & cum impetu auferendum , ut costa in locum suum reducatur. Conueniens huic usui etiam est hoc emplastrum. 2 . Farinae volatilis , δ. ij, tragacanth. thurispulu. an. 3. v. visci querni s glutivis sci/.) 3. vj. ichyocosi. 3. j. g. album. ρ-vor. S. h. am rosar. q. s. M. Vel emplastrum ex terebinthina , resina,pice nigra, rivna hordei vel fabarum,mastiche, aloe compositum. Et talia emplastra saepius applicanda & auellenda sunt, donec aeger melius spiret. Et memini me ante aliquot annos viditori F cui in latere dextro a pertica, quam pro dolij vinet culo parando flectere volebat, reciprocante, costa fracta di depressa erat, ita ut difficulter respiraret, tussiret, neo se erigere valeret, tali emplastro imposito costam in suum locum reduxisse. Nonnulli quidem cucurbitulis costas fractas in IScum suum reducere conantur : verum improbant id pleriq*β

394쪽

De Luxatione is fractura Costarum. 3 8 et

Medici S cum metus sit, ne plus humoris attrahatur, & alias caro supra costas inflari soleat. Si vero fragmentum costae membranam pungat, atque inde acerbissimi dolores & alia praua symptomata oriantur, atque ipsa mors metuenda sit,pars,qua costa fracta est , incidenda, ut fragmenta pungentia vel eximere, vel praecidere liceat. Si etiam contusio adsit, vena secanda , ne inflammatio accin

eat.

Costis in locum suum reductis natura quidem sponte callum generat; cui,ut subueniatur, emplastrum aliquod fracturam ossium conueniens imponendum, inter quae de

hoc valde celebratur. . Putu. mrtili. rosari rubis. an. g. j. farin. hordei, orobi, lentium , fabarum, mastich. an. S. h. cupulari glandium , num eum cupressi, cortic. gravat. bala . an. g. g. bpocistis. ac tiae , cortita thuris, fare. draconis, terrae Lemnia, aloes, myrrh. an. 3. ij. olei mrthan rosac. omphacini, an. g. ix. cera & terebinth. clarae, an. n. f. F. emplastrum.

Nonnulli in morbi progressu fascias aqua rorismarini imbuunt, quam essicacissimam in ossium hacium esse scri

bunt,

Si caro humida & flaccida sit, medicamenta antea proposita imponenda, & locus fasciis ac plagis constringemdus, ut caro ossi coniungatur. Disera,

Victus sit in principio tenuis & talis, qualis in aliis Diata.

acutis requiritur. AEger quiescat , non tussiat, non ste nutet, quantum potest, non loquatur multum, non rideat, non irascatur. Vide HippocratemG. de articah. seqq.& Galenum in comm. Sunt & alia interdum costarum vitia. Quandoque num 3----merus variat, refertque Columbus lib. I. anat. f. 1'. se alim costa um uando costas tantum undecim inuenisse, & libri II. alb vitiatis. quando et . & 16. Aliquando duas aut tres connexas idem ramortib. . obseruauit. Costas etiam in notatu dignum tumo- paritarem excreuisse, vidit ibid.

395쪽

Lib. II. Part. II. Cap. XXV L

De mucronata cartilaginis prolapsu.

mero--N T E QIT A M a morbis pectoris digrediamur, nouina, in & ab aliis non explicati morbi facienda mentio, ni- cartilam mirum mucronatae cartilaginis prolapsus, quern peculiars libello Baptista Codronchius descripsit. Ex eo ergoi, quae ad rem facere videbuntur, hoc loco afferemus Nomen O natura morbi huius. Esu. h. scribit autem , quod in Italia hic morbus vulgo appeta ista se lent Animae, aliqui vero ossiculi vel surculae casum, & lina natura. gua moderna I mima cadiit a , ipse autem mucronatae, seu xyphoidis cartilaginis prolapsum , procidentiam, depresesionem, plicatiqnem & fluxionem appellat. Primam appellationem peritissimusn Mercurialis in quadam epistola ad Codronchium missa improbauit , eo quod ignari homines partem hanc affectam animam appellauerint, tanquam sit quoddam domicilium,quo descendente simul Pnima ipsa cadat, & eo restituto simul anima ad propriam sedem redeat, quod sane est merum figmentum. Ipse vero putat vulgus,ideo forsan hanc partem animam nominasse, quod apta sit, animam ex corporibus eximeres, ob angustias & ingentia mala, quae excitare solet , cum ad infer nas partes labitur;vel potius vocasse hanc partem animium ob situm , aut ob similitudinem. Cum enim populares nucleos fructuum, qui in medio ipsorum sunt, animas vocent , videntes hanc partem in corpore nostro medium sortitum esse locum, illi anime nomen indiderunt. Vel quoniam opinati sunt hanc partem esse similem aliquibus fructuum nucleis , ut amygdalis. Ipse vero gratia facilio ris doctrinae hunc affectum mucronatae cartilaginis prolampsum nominat. Galenus enim & cum eo omnes Anatomi ci testantur, a natura procreatum esse in pectore os quod et rhyD dam , a Graecis A dio, appellatum, pro stabiliendis illis co stis , quae orbiculatim thoracis amplitudinem esirmapyr

396쪽

De mucronatae cartilaginis prolapsu. 383

de ut propugnaculi vicem gereret. Ex huius ergo Ossis ima eis i. parte exoritur cartilago quaedam lovga & triangularis, quae ietsi aliquando bifida , geminaque occurrat Vt plurimum e otiata. tamen acuta ; ut gladij mucro, spectatur : cui multa fuerant imposita nomina. Nam Graeci,Xyphoidem appellant, eo quod ensis imaginem reserat, ut testatur Galenus. q. devsib. part. Alij mucronatam cartilaginem , quod ad gladij mucronis formam acced t, & Iuniores clypealem,gladi lem & ensiformem nuncupant. Quidam & malum Puniacum , eo quod balaust formam gerere videatur. Et non- nulli epiglottalem, ab imagine operculi laryngis,huic caditilagini specie non admodum absimili, vocare Voluerunt,

Sed quod ad formam gladi j seu ensis, si rem ut est constaderare velimus, multo melius ac verius totum pectoris os

pugionis Hispani speciem prae se serre apparet. Nam primum oS, seu prima ossis pars , rotundae pugionis parti respondet , quam minimus digitus apprehensione tangit, &vulgo dicitur ensis pomum. Secundum vel secunda ossis pars respondet illi parti , quam tota manus complectitur,& capulum seu manubrium nuncupatur Tertium os , vel

tertia ossis pars una cum ipsa cartilagine reliquae parti pugionis assimilatur , & ideo uniuersam hanc ossium struem nonnulli xyphoidem ab ensis imagine vocarunt. Amatus II usitanus cent. s. in schol. cum ';. refert in dissectione comporum cognouisse cartilaginem hanc a natura perforatam esse, quod tamen alij Anatomici silentio praetereunt. Cum autem nulla pars sit in homine,quae non sit ob ali- iquem usum a natura facta ; aliter enim superuacanea esset, di potius abscindenda , quam optanda , teste Galeno, lib. II. Uemb. para. c. n.Ideo exquirendum,quem Vsum,quammue actionem habeat in corpore haec cartilago. Galenus,lib.

6- pari. cap. 3. O lib. y. cap. 11. ait, hanc cartilaginem

Vsse factam ,ut sit propugnaculum oris ventriculi, & partia septi transuersi , quae illic est, ut & cordis similiter.

Quam tamen sententiam Realdus Columbus , lib. I. cVat.cq p- 2I. refellit, eo quod pars haec in sinistr atere a ven-xriculi regione plurimum distet. Et ipse existimat hanc membranam esse progenitam , ut cordi praesit, & septum trans

397쪽

38 Lib. II. Para. II. CV XXVI.

transuersum muniat. Iohannes Valuerda, lib. I. fuae arat. e. 16. aliam habuit sententiam, hanc videlicet partem esse munimen anterioris partis iecoris, ac ventriculi. Quidami celebris ac doctissimus nostrae aetatis Anatomicus arbitriatur, xyphoidem iecori tantum superstare, & a ventriculi orificio superiore longissime distare. Vecilius scribit, hane cartilagine subditarum illi partium esse propugnaculum,

quae vero partes ei subiiciantur, non explicat. Videre tamen se non posse scribit, cur cartilago haec a loco suo dumoueri,ac situm mutare non possit. Nam quamuis dura sit, aliis partibus collata, est tamen mollis prae ossibus, ita ut flecti, ac sedem suam valeat mutare, quamuis non sine aliquo labore,ut animaduertit Columbus: Et sicut epigio tis , quae tota est cartilaginea, curuatur & inflectitur cum

esculenta ac potulenta deglutiuntur , & illis cedit in ventriculum demissis et ita huic parti, cum sit eiusdem naturae ac substantiae non repugnat, ut ipsa quoque possit flecti, ac deprimi. Imo fuit sententia Nicoli, in sem. r. &Piccolominei,hanc cartilaginem a summo rerum omnium opifice in humano corpore factam esse, non solum ad tutelam ventriculi, verum etiam ob motum ipsius, id est,ut cedat motui ac dilatationi ventriculi, qui cum copia albmentorum turgescit, iecur antrorsum , simulque sursum propellit , adeo ut ex his grauissimis viris pateat , membranam hanc esse mobilem ac flexibilem. Praeterea Excel-Ientissimus Flaminius Rota, Bononiensis Medicus & Anatomissas apprime peritus , in hanc venit sententiam, hanc

cartilaginem non posse quidem luxari proprie dicta luxatione , sed luxatione improprie accepta, id est, depresso'ne ad inferiora. Verum unusquisque in coirectandis hypo' chodriis exercitatus,si voluerit & si occasio se obtulerit,humius cartilaginis depressione facili negotio percipere poterit extrema ac interna digitorum parte, in qua quidem senet

sus tactus maxime viget.

Morbum autem istum soli. Bapt. Codronchius refert metf ter morbos in compositione seu mala constitutione ad vi xiatum situm , siue etiam deprauatam figuram pertinentei Nam cartilago compressa situm variat, & figuram, quam

398쪽

De mucronatae cartilaginis prolapsu. 38 s

uis haec morbi differentia potius ad partes instrumentales,ac oppositas videatur attinere, nec morbo tantum in compositione laborat ista pars , verum etiam intemperie composita cum materia assici potest, ut quando a frigido ac humido succo irrigatur , qui saltem est caussa antecedens seu mediata ipsius depressionis.Nam sic affecta ex quacunque leui occasione ac vi illata, potest a sua sede moueri Non esse autem morbum in solutione continui,docet.Nam cum pars sit dura, non nisi cum magna difficultate potest solui illius unitas. Est enim substantia quaedam media inter ossa & ligamenta, ossibus tanto mollior, quanto ligam mentis durior, propterea nulla ratione frangi potest,cum ubique sua mollitie cedat, neque ade5 resistat, sicut ossa faciunt . praeterquam quod soluto continuo minimam laesonem subiectis partibus impertiret.

Caussae.

Caussae prolapsus siue depressionis huius cartilaginis & Catis

obscurae & man seitae esse possunt. Manifestae sunt illae,quae mani'- extrinsecus fiunt, ut sunt casus, latus, violenta ac incongrua corporis extensio , distorsiove aut peruersio nimia totius corporis, vel inordinata circumuolutio, vel etiam, ut aliqui volunt, molesta ac magna tussis. Obscurae vero

caussae sunt illae, quae ab intrinseco principio ortum ha- ' bent, ut est humor vel tenuis, vel lentus; ac crassus circa ipsam coaceruatus, qui ipsam laxando facit, ut ex leui quapiam occasione deprimatur, sicut usu uenire nouimus vertebris spinae, quae propter destillationes irruentes ad ipsas facile laxantur. Ex huius ergo cartilaginis mutata figura sabiecta mem- his tambra, ventriculus, iecur, ac septum transuersum , vel cor trilin hoe etiam,sed mediante diaphragmate , aut ore Ventriculi Prem morbo

mi & laedi, atque hinc aliqua symptomata excitari posse

statuit. Et quoniam cum Realdo Columbo nonnnulli alij riantur. Srmant ventriculum vel ventriculi partem superiorem

laedi non posse a mucronata cartilagine, eo quod pars haec db illa valde absit, ut omnis, ( si fieri potest ) remoueatur serupus , respondet, posse considepari ventriculum duplici - ., speetii; primo ut est pars corporis mortui , ut est pars de ista

corporis

399쪽

386 Lib. II. Para. II. Cap. XXVI.

corporis viventis. Si priori modo consideretur, hi viti bi ritissimi vera fatentur: Si secundo facile hallucinari po

tuerunt. Nam cum partes vita & motu priuatae concidant& contrahantur, & illae praecipue , quae in Vivente turgere

solent, sdque eueniat potissimum in hominum cadaueri bus, qui vel ex longo morbo extincti sunt, vel post mille

tormenta & aerumnas in carceribus toleratas morte vio

lanta perimuntur, ibi non est mirum , si eorum ventriculi tum Anatomicis videantur valde distare a mucronata cartilagine : qui tamen cum in sanis ac viventibus crassi sint, & cibo utplurimum repleti turgeant, superius elati adhaerent, vel propinqui sunt mucronatae cartilagini,Qu re fuit recte scriptum a praeclarissimis illis viris, hanc cartilaginem non solum ob munimen ventriculi , verum tiam ob motum illius procreatam esse , ut scilicet cederet mo ui ac dilatationi ventriculi ex alimeti copia turgentis.

His adde illud: Quo ablato & alterum aufertur, & eo posito alterum existit, illius quidem caussam esse fateri d hemus : Sed est obseruatum nonnulla symptotata ventriculi , potissimum cum deprimitur ista cartilago, fieri, ac nullo remediorum genere posse profligari ,& restituta

cartilagine quamprimum aboleri: quis ergo negare audeat, horum caussam esse huius cartilaginis procidentiamt Error Addit porreet. Neque vero ex imperitia vel auaritia aliquo-nonmilita rum hominum statuemdebemus , esse hunc morbum fictim m- tium, & inuentum dumtaxat pro extorquendis hominum pecuniis, sed potius horum imperitiam ac auaritiam redarguere , & D E v M omnium bonorum largitorem laudare , summaque gratiarum actione prosequi, qui dignatus sit, hunc fortasse antiquum , sed non cognitum modibum nobis patefacere. Ipse quidem non solum concedit, aliquando accidisse, & accidere etiam posse, ut ex nequi ita , vel imperitia aliquorum s qui violenter, vel quando opus non est, illam partem contrectant, ubi morbi non sunt, morbi fiant, & ubi sunt, augeantur, potissimum que si ab alia caussa ortum habeant. Verum etiam hanc ra tionem ab Excellentissimo quodam viro adductam suam firmare potius opinionem existimat. Nam si haec cartilagyi

cuta

400쪽

De mucranatae cartilaginis prolapsu. 38

cum sit sensus expers, dolore affici noti potest , &ea male ab istis tractata , vel ob vicinitatem iecoris, vel dia phragmatis, aut diaphragma & iecur , vel etiam os ventriculi , consensus ratione afficitur, & varia subsequantur symptomata , cum cantari non possint, nisi partes eae vim huic cartilagini factam recipiant, & illi vicinae sint, vid re se non posse scribit, cur ab aliqua externa causia,vel ir terna allaeta huic parti laesione, ac vi pariter earumdem

partium symptomata variae non subsequantur. i S mplomata ac signa.

Symplomata vero quae sequuntur prolapsum huius car- implevtilaginis, plura recitat. Primum enim ubi cibus receptus, ' praesertim durioris substantiae & non admodum dentibus i fractus, ad os ventriculi peruenit, ob peruersionem cartilaginis angustius factum aliqualem dolorem parit, & aegre ad ventriculum pertransit, saepiusque euomi consueuit. Virtus enim expultrix percipiens laesionem cartilaginis i ritata insurgit, ut noxium expellat, in quo conatu frequenter alimentum ipsum reiici, deinde laborantes pomdus quoddam circa ventriculi regionem percipiunt, potisse simum post assumptum cibum. Praeterea cum appetentia sitoris ventriculi propria functio, ex Galeno, 1. aphor. comm.2o. O I. de rat. vici. in acuc comm. 18. si haec pars a cartilagine mucronata prematur , ac laedatur , fit, ut appetitus

ipse imminuatur vel fere aboleatur: & quoniam cartilago haec reclinata aliquam etiam vim infert diaphraginat hinc insurgit aliqua spirandi difficultas , qua aegrotantes potissimum laborant, cum mouentur, vel altiora loca ut scalas& montes ascendunt. Quemadmodum etiam septum tra uersum a ventriculo & iecore , ut etiam liene, cum maximo tumore laborant, premi potest, & difficilem respira tionem excitare, ut scriptum reliquit Galenus, lib. r. dedisserent. respiration. c. 1 o. ilia etiam illo a mucronata carti

lagine presso idem symptoma oriri sine dubio potest, quauis id non a Galeno nec alio quopiam fuerit animadue sum. Quod si cartilago haec iecur ipsum comprimat, cum ex hac compressione & coarctatione non possit biliosusimccus ad propria loca transmitti, per uniuersum corpus Lia. IL A b diim