Medicina practica - liber secundus

421쪽

o8 Lib. II. Part. III. Cap. II.

inspiratione in febre ob calorem vehementem opus est quae ob angustiam pectoris , quae est in astismate fieri ne quit. Materia praeterea calore febrili agitata asthma gra uius reddit, & simul ob eam febris inualescit. S. Asthmate Iaborantibus cum tussi, si tussis cessat,di ficultate respirationis aut perseuerante, aut increscente, periculosum est. Contumaciam enim materiae, & virtutis expultricis debilitatem significat. r. Ad asthma inueteratum si noua repente accesserit influxio, quae pulmones obruat, ut in catarrho suffocativo fit, lethale est. r. Asthmatici ij maxime periclitantur, qui viribus sunt infirmi. Cito enim suffocantur, in syncopen incidunt; cum autem pulsus inaequalis admodum redditur, aegrum morti vicinum esse indicio est, & multo magis, si tute

mittat.

s. Postquam etiam asthmatici dissiculter respirant, ut omnes mulculi intercostales superiores scapularum, & ipsae scapulae attollantur, periculosum asthma est. Virium enim imbecillitas, calor vehemens & angustia partium rhspirationi inseruientium adest. Ne tamen in praesagitione ex pulsu & respiratione medicus decipiatur, videndum. Saepissime enim, qui bonum pulsum habere videntur, subito moriuntur & suffocantur; & contra, qui pulsum prauum habent, auxilio aliquo adhibito, aut flatu, vel f roso humore discuta , subito restituuntur. Ideoque ad caussam morbi, eius magnitudinem, aliasque functiones attendere decet, non ad solam respirationem, & pulsum

respicere. Io. Asthma nonnunquam in peripneumoniam mutatur, adque febre superueniente cognoscitur, nonnunquam in hydropem & cachexiam degenerat.

Ivilicationes.

Indica- Materia, quae angustiae bronchiorum cauta est, tollenerum da ; quod fit euacuando eam: idque ut commodius fieri Possit, eius crassities , si adsit, attenuanda , visciditas dem

tergenda. Partes etiam materiam in pectus mittentes eua

cuandae & roborandae, & materia ad pectus ruens ab eq

422쪽

auertenda. Flatus si coniungantur, discutiendis crudum tuberculum attenuantibus & exsiccantibus absumendum. pulmonis accitas humectantibus emendanda. ua tempore paro limi facienda I Et quidem tempore accessionis omnis danda opera, uti DEM aeger a praesenti periculo liberetur, nec suflacari permitta- te pretur. Hoc enim maxime urget, & propterea ad hoc maxime respiciendum. Cum vero paroxysmus e tribus caussis ossi 'ri possit, nimirum vel ex commota materia, quae in pulmone quieta consistebat, vel ex noua in pulmones assi xione, quam & flatus, & vapor aliunde transmissus te tio ausore potest : materiam vero moueat corporis atque animi motus nimius , mora sub radiis Solaribus, ad idinem ; suppeditet autem & augeat ebrietas & crapula, usus ciborum crassorum & flatulentorum. Initio perpendendum est, a qua causia paroxysimus ortum habeat. Nam si .

caussa ortum habeat, quae praesentem antea materiam agitare soleat, non ita opus est frictionibus, ligaturis, cuincurbitulis di aliis reuulsionibus, sed quiete potius, Miis, quae materiam motam discutere possint. Si vero aliunde materia ad thoracem affluat, seu ex toto, seu ex aliqua parte, omni studio laborandum, ut materia a pectore averti & distrahi possit. Ergo tum aeger corpore erecto,

ut spiritui via & dilatato pulmoni spatium maius detur,

nullo modo supinus,ne considente ad dorsum thorace angustia augeatur, collocetux pectore nudo, aut certe leubbus saltem vestibus tecto , non vero onerato aut coarctam

to, in aere temperato, & ad frigidum declinante coli cetur, & inutilium adstantium importuna turba arcea tur. Hinc magnae frictiones , ut & ligaturae, in paribbus inferioribus instituantur , quae humores ad superiora ruentes revellunt, eos vero , qui in pectore sunt, non agitant. Si vero pectus & dorsum etiam fricare Iibeat , fiat id sane leniter, ut meatibus saltem dilatatis facilior fiat transpiratio, quae respirationis defectum aliquomodo compensare possit. Suppositoria quoque hic inda

tura

Clysteres vero non admittit Ludovicus Septatius, cum C ere. C c viribus

423쪽

dio Lib. II. Part. III. Cap. I I.

viribus prostratis, & suffocationis periculo incumbente

commode iniici non possint. Sed tamen vires non sempetita prostratae sunt 3 ut clysterem non admittant, qui a petactore satis commode reuellit. Ue- Si languis in corpore abundet, & Nirtus valida sit,uena basilica secetur, vel mediana , & tantum sanguinis detrahatur , quantum vires & morbus ferunti Si vero mense,, luel haemorrhoides substiterint, saphenae aperienda . Possunt & cucurbitulae, cum & sine scarificatione scapulis ae cruribus applicariareuulsionis & auersionis gratia. Si humor sit crassus, equidem non satis commode pur-Purgan gantia exhibentur. Verum si humor sit tenuior & mobilis, /μ- ad periculum suffocationis vitandum satis commode purgaemia exhibentur, de quo quae t. q. dicetur.

m, his Ad m teriam vero discutiendam pectori applicanda iustis,iδ Topica laxantia, discutientia, ex oleo amygdalarum duleia. cium, chamaemelino, alborum , irino, pinguedine gallis nae de similibus. Utra . Auli . retae. althaeae, irassis, an . S. i. g. farin. sem. lini, faenugraec. an. 3.id ol. amgd. dulc. triui, chamaemel. an. f. pinguedin. gastinar. 3 ij. ammoniaci vino dissolutiq. s. F. Linimentum. Vel Mucilag. sem. lini faenu graec. ydoniori cum aqua sabiosae vel tussilag. extract. an. 3. n. puta. rad. ireos, DP fopi, an. 3. f. croci , A. j. ol. Illiori vidi'. amfrida . dulta amarar. an.ij. f. Cum cera. F. Linimentum. Si tamen flatus coniungantur, cauendum , ne subito &consertim calefacientia, medicamenta extra adhibeantur. Si enim flatus a materia foueantur, metuendum est,ne his .calidis medicamentis ea attenuetur es fundatur , flatusque augeantur, atque ita respiratio di cilior reddatur. Lemon- , Exhibeantur medicamenta interna lenientia, attenuantia re tia, detergentia & expectorantia , qualia sunt, a Lila attenua- te. O amarae , mus, passura, scabios capiet mn. marrubi ma si opus, radix apistoloch, rotunuae , irres , ari,heleni, , Ledtio nae , fra a , perma ceti , croco , mos b. ammoesulphur,benuo de medicamenta ex his parata, vir

424쪽

Flar. vel lactu eiusdem, croci an. g. v. Moschi, g.j. o mel.

f.Drach. . vini albi g. iij. M. Vel 2 . Ammoniac. 3. j.

g. adde pulu. gbyrrh. O facchar*enidi, qs. Formentur P lv xxv. quarum . vel s. exhibeantur. Brunnerus, consu. 3 . Vt expertam &vsu probatam sequentem potiunculam commendat:

moniac. Drach. j. f. aqv. Disop. g. iiij. vivi Rhenani. g. q. M. .LMaior tamen videtur Ammoniaci quantitas, quam quae pro una dosi exhibenda. Theriaca etiam vel mithridatium in ore teneri potest, & sensim aliquid deglutiri. Commendatur & pomum excavatum, & 3.j. thuris rea pletum & affatum, Vel Flor. - 3. i. g. Tenetio es g. v. ammon. g. iij. croci g.ij. margaritarer an Scrup.j. moschi Scrup. f. F. Pulvis, cuius quantum cuspide cultelli capi potest, cum iure pulli aut oxymelite aut aqua scabiota sumatur. Avicennas cuminum cum aceto, vel semen sinapis albi cum aequali portione mellis ad formam Electuarij mistum exhibet. Vel 2 . Ox meis, g j. scillitit aqu.cinam. an. g. g. ammoniaci Scrup.j. croci g. iij. Misce. Vel et . Croci Scrup. j. moschi g.j. r. benues g. q. succi o mi depurati 3 j. mini albi calefahi g iiij.M. Commendatur & tanquam usu probata aqua e floribus raporum destillata , & cum croco ac pauxillo moschi

mixta.

Vtiles etiam sunt, aquae pectorales dicta ta ivvasser. Item aqua salutarianti roris marini. Aqua pectoralis temperata D. Andr DCereri.

425쪽

tr. Lib. II. Part. III. Cap. II.

Incidantur & contundantur, postea affundantur, stri actis caprilLree. O purisistb.ij. f. aetscabios m.j.veronte. prua

Relinquantur in infusi in loco calido vel B. per nouemdium, destillentur deinde per organa vitrea. collocti liquoris in .iis, adde sacch. candi albus. 3. vi. Alia aqua pectoralis a me praeseripta. D. Herb.veronic. scabios attra. h. capiq. Veneri byssopi, sis,

Assiiud.spir vini opt. q.s. Stent in inius dies xiiij. postea destillentutiDestillatum funde super cla Ios rex. ub. se-

an. . h. croci 3. g. Digerantur & filirentur. Neque enim edaistylis , lutubis, sebesten, ficubus, passulis multum per embicum eleuatur. Commendantur & millepe, vel aselli, qui sub vasis aquariis stabulantur, si scilicet panno lineo excepti in vino macerentur & vinum sine expressione propinetur. Quando paroxysmus vltra quartum diem protrahitur, vesicatoria in dorso, e regione pulmonis, applicentur. Nonnulli sinapismos in anteriore parte thoracis applicanin vesiculas diu apertas seruant. Victus interea sit tenuissimus, atque utilis est ptisana cum croco &saccharo, cibique croco condiantur; cum is utilissimum sit in asthmate remedium.

3omodo extra paro smum aeger curandus silpS Me Quando aeger a paro sino vehementiore & suffoca' rq P' tionis periculo liberatus est, laborandum omnis gene seri, xis praesidiis , ne malum reuertatur. Ideoque si plenitu-AM dinis signa adsunt, & vires permittant, vena aperienda basilica, praesertim ubi vaporum calidiorum copia ma- 'gna in corde & pulmone urget. Et ubi a mensium & hae morrhoidum,fluxu suppresso malum originem habet, vel augetur, vena tali vel malleoli aperiatur. Cucurbi tutae quoque in eundem finem semoribus & cruribus ad hiberi possunt. Postea praeparetur materia & evacuetur. Praeparex

autem

426쪽

autem attenuantibus, incidentibus , & abstergentibus iis, quae thoraci dicata sunt. Ubi tamen videndum , ne nimis calida & exsiccantia exhibeantur, quae partes nues materiae absumere, reliquumque incrassare, & ita malum curatu difficilius reddere possunt. Quapropter commode glycyrrhiga,passulae,& similia medicamenta humectantia simul admiscentur. Vtilia & haec medicamenta sunt; by sopis, scabiose , ch illi Hener. prassium, passulae, calaminiba, seniculum, scista, tutubae, ficus: di ex his composita , brum capi . Veneri der cyrrbieta, de lutubis, de scabiosa, de sopo, de calamintha, de pras ,o mel simpl.compos ct scissitic. Vt Capili. veneri h sopi, scabios prasse, an. M. g. rad. hel m. irras, an. 3. ij. sem. avis sinuus. an. 3. j. passu 'gl --irb. rase, an. g. sic umin. vi. qu. in aqua simpl.

Colat.

iteretur.

b sopi, capilior. Hener. tu lag. scabios . fatureia, calami dith an. M. f. ivlub. sebest. an. N.X. caricar. N. vi. passular. g. g. femin. anisi, seniculi, malua, an. g.j. Coqu. in mus. Colat.

Sumat aeger mane & ante coenam cochlearia x. vel 3. P tW Praeparata materia evacuanda est, & primo per pudi gantia. Etsi enim materia, quae in thorace continetur, ita ricile per aluum euacuari non possit: dum tamen materiam ex uniuerso corpore purgantia euacuant, eadem a

pulmone reuellul.Imo aliquid retrahi posse no impossibila est. Praeterea cum antea dicta sit, & postea, quae a. div

cetur,

427쪽

standa sunt.

1 -Lib. II. Para. rL Cap. XXI.

cetur , materiam, quae paro mos asthmaticos concita non semper: totam in pulmone consistere, sed ex epate&venis affluere,commodissime per purgantia ea tollitur. Antiqui etiam sortioribus purgantibus utebantur, ut

ex Aetio, tetrab. 2. serm. q. cap.3T. Paulo regineta, libώ cap. sp . Oribas. lib.s.cap s. imo ipso Galeno Z.de compos .med.sec. oc.cap. 6. videre est.

Uerum tutius est, a mitioribus inchoare, atque ea Dpi repetere, & ita per materiam euacuare. Cum enim materia crassa, viscida & contumax sit, & saepe satis copiosa, una vice expurgari non potest , ideoque per interualla eam praeparare & euacuare decet, medicamentis mediocribus, qualia sunt agaricus, mechoacanna, & similia; quibus tamen stimuli loco fortiora quaedam in minore quantitate addere utile est. Quoniam vero purgantia

medicamenta diutius continuanda, ne natura iis assuescat, earumque vires ob longam consuetudinem contem

nat,ea mutare Vtile est, . G- ...

Itaque in decocto praeparante supra proposito infundantur. Maric.trochi c. g.hsem. carthami 3.vj. Colentur & exhibeantur. i. iiij. Vel a . Pilat. de Maric. A. ij. as tram' coctianan. B. i. extrassit. panc mg. g vj. cum o mel. scidit. F. pilui. Vel T. Agaric. 3.j. f. turhith. 3.j. semin faenicul, gin gib. an. O. j. Infundantur in es mel. f. i.j. vini albi, acu. D sopi, an.g. ij. Colat. adde mannae 3. n. Iterum colentur. FHaustus. R. Ead.i reos. 3. ij. tustat. s. s. pulmonari M. f. sigq sua iaci. S., rad.heleub , ,eaetari nigri, an. 3i f. Diseu. g. i, ovib. falangae, an. 3.i. Coossa in se decocta pe6Iorali . In comlat. infundantur agar. trocl. g. 8:rbubarh. 3. j. cinamomi. 3 s.cσm s. q. facchari F. Prupus liquidior, cuius S. iiij. manel exhibeantur. Nonnulli frequenter ad purgandum in asthmate trovehiscu de violis utuntur , a Melae , cap. clea thmate destra ptis, quos tamen reiicit Alexander Massarias, quod commpositio minus sit artificiosa, & diagrydium non bene cor metiam. Uerum diagrydium facile correctius reddi potest Vel F. Pol pod. q. S. g. mechoacan. opt. S.j. uaric. ala

428쪽

haustus . cc

Oxymel de Nicotiana purgans anhelosis utile deIcrlapsi Quercetanus, pharmacop. cap. io. ia syrup. de Nicotiana, ibi dae .I 2, Imprimis vulgo commendatur ius galli decrepiti pur- Im ea igans, quod tamen a Ludou. Septatio plane reiicitur, ut decrepi- postea, quaest.f. dicetur. Paratur autem hoc modo: ita T. Gasi si decrepitum euiscera um, ventremque eius sequenti p uiuere reple. id. Pulmon. vulpis. I. j. passu lar. icuum, a n. g.j g. gbyr-rbidia . Top. satureia,t mi,an L f . semidiviniculd.j. carathamg. s. turbiIh. eleet 3.ij. agaric. trochiscd. g. Un b. 3.j.

De iure detur mane haustus,qui si non satis purget, dic soluatur in eo aliquid mannae. Vix vero quicquam commodius est ad pulmones ex- oes m/I purgandos quam oxymel curri agarico. Essicax quoque est hollibo oxymel helleboratum Gessieri Sed omitti potest hellebo- rartimirus albus & augeri pondus agarici. Gesneri. Corpore toto euacuato dEnda opera , Ut caussa contianens seu proxima e pulmonibus tollatur, idque medica mentis tum internis, tum externis effectum dandum. Ad At is crassam & viscidam materiam attenuantia, incidentia & m is, detergentia adhibenda, citra tamen insignem caliditatem, Ineidonne humores exsiccati magis crassi & lenti reddantur. Hinc ita OAvicennas etiam diu retica fortiora improbauit , quod deter- subtile extrahant crassiore relicto. Ideoque utile est atte- gent . nuantibus & incidentibus humectantia permisce e , ut glycyrrhi. passulas, caricas, pineas, mel, saccharum, mal- 'm' uam, althaeam. Atque talia medicamenta supra inter prae- μ' parantia proposita sunt. Valde etiam laudatur terebit xhina, quae non solum pulmones abstergit, sed & epar, lienem,renes, simulque aluum citra noxam soluit. E supra enumeratis varia componuntur medicamCnta. . In vulgari usu stuat Ioch de caulibo , de iussitag. de pinsta e

429쪽

is Lib. II. Part. III. Cap. II.

e passulis,de pulmone vulpi , de scilia , O quod ad asthma d

eitur , species diatreos f. diatreos Salomon, diatragacanth. c. Iid. diaphnid.dibi is . di rasse, conditum, rad. heleab, eae tract. heleni , ireos, ol. anisi niculi, o mel sistit. flores susphurn,lac ct balsamum eiusdem,ssores ben Ser. Galenus, . de eo .med sec. Ioc.in sine cap.6. ex veterum scriptis aliqua recenset,inter quae & haec: Succi stiliae crudae , mellis part aeqv. Coqu.Iento igne.

Dosis 3. ij.circiter, ante & longe post cibum.

Vel 2R. Sulphur. vivi, fem. rutae Blu. an.3.j. aristoloch. ab- h. cinamom. abroton. an. g. i. ierantur cum aceto & F.

Trochisci,magnitudine fabae, quorum 3 j. mane & vesperi exhibeatur cum S iij.oxymelitis. Vtile est & hoc:

. Ammon. aceto dissol. B j. essent. Redoari A . aquae ebnamomi l. s. veronita g. . Hr.chamaemel. b.iij, Misce pro a.dosibus. Messim-. Cum autem malum sit diuturnum &contumax, usus meta seu medicamentorum continuandus, & medicamenta sepes re' repetenda, simulque permutanda, ne materia uni assedit' '' ' scat. Per interualla quoque theriacae 3 g. vel 3 ij. exhi- ,-A beantur. Vides quoque sunt millepedae seu aselli, ut etiam supra dictum, quorum & Galenus, T. de comp. mecfl. in fine mentionem facit ; feruntque , & vulgatum Graecae plebeculae hodie esse medicamentum ad pulmones in rctos a crassis humoribus liberandos. Vel T. I risui, veronicae , scabiose , marrub. origau. pule

gii, cardui benedicti, an M.j. rad.ireos 3.vI. imb. 3.j.f.aghric.albus. I. g. Infunde in aceti mini m. j. f. aeu. veronugicardui bened. an. m. f. Stent in vase vitreo obturato loco calido per triduum, deinde lento igne coquantur & exprimantur. Colat. D. n. j. g. me . t. n. f. .

Coquia lento igne ad syrupi formam, qui aromatiseturcinamomo , cara milus O calamo aromatico in petia ligati', Dantur mane r. vel 3. cochlearia. Crato,consili. 2'.

rupis Augeni, de helenio. U. Rad.heleuit, postponL q. in vino albo macerat. an. g. Ppasu conneth. g.f.Me en N.xv.famarae, pulmonaria solset

430쪽

' Co .in mulsa ad remanentiam tb. j. g. & cum pari quantitate lacchari F. syrupus, cui oleum sulphum addi

potest. Vel 2 . Rad.gentian. helen. S.vI. irem, galangae, an. 3. ih.

Fem. seniculia riuam . an. S. ij. cardamomi, A. h. Florent. S. v. faccb.ad podilus omnium. F. Tragea,vel cum melle electuarIum. bLaudatur & diabutyrum Benedicti Victor. Faventini. R. But ri rectvt. hene totiq.ith. caricar. nucleor. sint, dam Ahrihe lor. amredat amari an g. ij. succigbyreh. tragacanth.'an. Vim . 3 j. hyssop. irras, thmi, satureia , prasse, puleg, , fem. yrtita rationisan. g. g. cinamom. vin ib. yrethri.an. S. iij. car ophili. ga- tinclavg. piperis nigri, lem. anisi, carui, caresamomj, an. 3. ij. ligni aloes,nucis moschat. an. 3 .aqu.mesiu R. iiij. caricas, passulas, dact=Ior bene contusos in aqua mellit triduo infunde , postea lento igne coque,& succum fortiter exprime, cui succo adde but rum praeterea mesiis drastumati m. v I 1. & iterum lento igne unica ebullitione ebulliant, iterumque colentur. Colaturae adde nucleos pixi S amgdalas bene contusas, re in mortario omnia dilia

genter misce : quibus reliqua omnia subtiliter puluericata , ut & pulmonis mulpis subtiliter puluerisai. g. ij. inspe ge,& super igne miscendo F.Electuarium de quo D f. mane, meridie & vesperi exhibeatur.

Drach. g. Et commodum fuerit, si superbibatur haustus iuris galli decrepiti cum herbis pectorat. & ligno guaiaco

Cum aescabiose ct seniculi, F. rotulae vel morsuli. Vtile