장음표시 사용
571쪽
in aqua & oleo elixant. Squillae in aqua hordei lotae, & in carnis iu
re coiri hecticis maxime conueniunt. nam bene alunt, ad expur
gandum pectus conferunt, multoque utiliores sunt fluviatilibus astacis, quibus medici plerique, pro cancris fluviatilibus utuntur, cum tamen duriore snt carne & minus dulci. Si aegris paretur squillae de quibus nunc loquimur,crustis suis nudandς sunt: si enim una cum his edantur,status gignunt, veluti aphyae cum spinis cometa. Squillae cum crustis elixς in aqua & oleo iniecto pipere sopitam venerem stimulant:tum quia semen satis copiosiim generant ob dulce& bene nutrientem substantiam,tum quia flatus gignunt. Si frigantur in firtagine satus deponunt, quemadmodum frixa legumina: idem de gibbis de crangonibus sentiendum. Hyeme in stagnis ma- orinis capiuntur,& in magnorum fluviorum ostiis, e mari etiam extrahi s pe vidi,ne quis ob carnis succum dulcissimum, in dulci aqua gigni tantum existimet.
ius Qν nominaui, priusquam a squillis discedamus: nec ad ullum aliud quam ad squillarum genus referre possum .chelis enim caret, quibus a locusta & astaco distinguitur acti leos in cauda habet, squillarum modo,corporis specie squillis simili longo,quo a cancris differt.Nemo vero hanc squillς specie apud Aristote. Athenς. Oppiarium,Plinium requirat:ab iis enim nulla huius mentione fieri puto. Quemadmodum autem Latini a terrestris locustae similitudine marina lo- Ciastam nominauerunt,ita nos inuta a bestiolet similitudine quq est ex Iocustarum terrestrium genere.Eam bestiolam nostripreguedious, id est, precantem Deum appellant, quod semper manus brachia vel
572쪽
i des in istis animantibus magis propriὸ dicuntur) iunctas teneat ἰeorum more qui supplices Deum deprecantur. Praeterea corpore est valde tenui & macilento, ut qui assiduis ieiuniis sese conficiunt &macerant. Eandem bestiolam diuinare vulgus ait: capta enim pueri nostri interrogant, qua sit Romam vel Compostellam ad D. Iacobum proficiscendum,ea perinde acsi intelligeret,altero brachio extento iter monstrat. Ab huius,inquam, bestiolae diuinantis similitudine squill e speciem As*ν nominauimus:nam Vtraque corpore est longo,gracili,circa cauda latiore, brachia duo prima longa admodum. sed marinam fusius describamns M ς marinus crustis tenui-bus,perspicuis,albis intectus est,brachia duo prima longa habet, ar- . ticulis intercepta,ut ad os flecti possint, chelarumque Usum praestet, interiore in parte serrata, quorum denticuli initio minorcs sunt in summo ita magni, ut aculeis incuruis aptius quam serrae denticulis comparari possint,cornua duo longa prominent, in quorum summo ramuli duo exoriuntur.sunt alia duo his minora ante oculos, capitis figura cancellum fere refert. Oculi perspicui sunt & lati, ad quorum radicem sitae sunt alae duce long ,in ambitu hiri Vtrinque redes sex habet,terni primis brachiis proximi in tumorem paruum
desinui, lentis instar rutundum & deprestim, a quo tumore aculeuSparuus Uncus enascitur,reliqui terni parui sunt tenues, quarum extremum in appendiculas quasdam tenues terminatur, quod caput sequitur & collum vocatur,tabellis decem constat inaequalibus, priores breuiores sunt, & strictiores, quo propriores sunt caudae extremo,eo maiores & latiores fiunt, eadem aculeorum ratio, quibus
singulae tabellae munitae sunt,in prioribus parui sunt aculei, in maioribus tabellis maiores Zc euidenti ores, cauda in os latum desinit, cuius ambitus multis riget aculeis,in ossis huius superiore parte maculae duae spectantur oculis pictis similes. tres utrinque pinnae osseae ex ultima tabella oriuntur. Supina caudς parte appendices habet, dc in ore quemadmodum locusta,& superiores squillae. Eodem modo Coit & parit.Toto corpore est pellucido. Carne est molli,dulci de de
licata,bene nutriente, Venerem stimulante,si eo modo paretur quosquillia proxime descript .Quam μιμιο dicimus,nonnulli cicadam marinam appellare malunt,sed quia squillς caelatae maior est cum
cicada terrestri similitudo eam cicadam nominauimus, hanC vero πιν ob eas quas diximus causas. Si quis velit nimium esse, appellet ut volet,satis est nobis squillae speciem a veteribus non tra ditam exhibuisse. Nam autor L I A. de aquatilib. perperam depictam, & a naturali alienissimam proposuit, multis scilicet omiciis, multis additis temere, ut ex collatiQne perspicuum cuiuis escid potest. De lan
573쪽
I V I Cancelli figuram diligentius inspexerit, astacis
annumerandum duxerit, qui Cancelli nomen audi rit cancrorum potius generi: nam Galenus cancris furyminimis comparat, alius locustis subiiciendum este h contendet, quod similem esse mῖς δ dicat Aristoteles.alio loco idem cum testaceis recenset.Nos hoc loco repo- tim abs '
nerevoluimus,ut medius esset inter crustatos,qui longo sunt corpore η, .eap.
hos enim χο αβαως vocat Aristoteles & cancros inest enim in eo, quod & locustis & cancris simile sit. Inter ostracoderma vero referrino potest,quia testas nos suas ingrediatur, quemadmodu aliquando& spongias,si quando foramen in eis capax nancisci possit. Eum Aristoteles κο κίνιον vocat,nostri bernata termite,eremitam quidam quod alios fugies in testa perinde ac in solitudine vivat,bernardum autem quod plebs nostra bernardos etiam vulgari prouerbio fatuos esse dictitet, fatuumque esse cancellum, qui crusta tectus, chelas habens, quς ad vitam tuedam satis esse possent,alienas domos quaerat, in quibus latens vivat. Quod si non haec solum, sed posteriores etiam cancelli partes spectaueris,prudentem esse iudicaueris,qui nudas & iniuriς valde opportunas partes dura & firma testa muniat. Ligures brancha vocant vel branchna , Prouinciales bisus cambus. Nos primum testam vacuam, deinde cancellum nudum repraesentamus,ut melius particulae omnes perspici possint,tum cancellum in testa, parte priore exerta, altera latente .Huius descriptionem quam maxime dilucide poterimus, proferemus ex Aristotele, qui in minuto animali ex m. debili.
plicando diligentior videtur fuisse , quam in multis aliis explica ' 'mtu alioqui dignissimis. Cancellus, inquit, quodammodo inter cru-
574쪽
stata & testacea animalia ambigit natura enim iis quae specie locu- statum sunt similis est,& ipse per se nascitur,quatenus vero testas ingrediatur illicque vivat, testaceis similis est. Quare cancellus inter
haec anceps videtur esse. Forma autem araneis similis est, praeter partem capiti & pectori subiectam quae in cancello maior est,cornicula duo ruta tenuia gerit,subiacent oculi duo longi,qui nunquam intus
conduntur, neque occluduntur veluti in cancris, sed semper eminent:iis subest os, circa quod veluti capillamenta quaedam sura. His subiuncti sunt pedes duo bisulci quibus ori cibum admouet:bini alij
utrinque haerent lateri,& tertius paruus.Thoracis inferior pars mollis tota,&disiecta pallida est intus, ab ore meatus unus est ad ventrem, excrementi,nullus est qui appareat, pedes & thorax duri sunt, minus
tamen quam in cancris,nexu nullo testis adhaeret purpurarum modo
'i' d- buccinorum,sed libere 3c facile hinc migrat. Haec Aristoteles qui alio etiam in loco haec de cancello. Initio gignitur ex terra & limo
cancellus. deinde in vacuas testas ingreditur,ubi cum accreuerit, in ampliorem testam subit, videlicet aut neritae aut turbinis,& aliorum
j j iij huiusmodi,6 pe etiam parua buccina,ingressusque eam circumfert, .. '' ibidem nutritur 3c augetur, deinde capaciorem petit. Obseruandum est Aristotelem alterum hospitis alienarum testarum genus facere. Longior est inquit,qui in turbinibus, quam qui in neritis vivit. Genus igitur illud diuersum in neritis habitans caetera quidem simile est, sed ex pedibus bifidis dexter paruus est, sinister magnus, quo magno potissimum graditur. Idem genus in conchis reperitur quibus ut cancelli adhaerent.Id genus vocant Et paulo post. Quibusssinister pes grandior est,ij nunquam turbinatorum hospites sunt, sed neritarum duntaxat .Libere dicam quod diu multumque obseruaui, sola corporis longitudine duo h c cancellorum genera differre puto, ut cancellus turbinatorum hospes longior sit, quia eorum testa longior sit, neritarum breuior, quia neritarum testa est laeuis, ampla & rotunda. Quantum ad pedum bisulcorum longitudinem attinet, in omnibus cancellis quos plurimos vidi, semper sinistrum pedem crassiorem dextro perspexi, quod non fortuito sed
certa ratione mihi videtur contingere. Cum enim vivant in testa circa corporis medium complicati, quantum dextrae parti compressae alimenti ac proinde incrementi decedit,tantum sinistrae libe-I riori,laxiori accrescit. Praeterea videtur Aristoteles tertium genus constituere quum dicit. Sunt inter cochleas,quae intra se bestiolas habeant astacis paruis similes, qui vel in fluminibus gignuntur, sed ea differentia, ut praemollem intra suam testam carunculam habeant. Forma quales nam sint ex disiectionibus contemplare .Quae quantiis ita sint, unica tamen descriptione contentus ea tria non admodum
575쪽
differre sensisse videtur , earumque paucas & non insignes differentias esse.In mytulis, pinnis & ostreis cancri valde minuti naseuntur, de quibus nonnulli ea quae prius ex Aristotele protulimus intelligenda esse opinantur: verum toto caeso aberrant. Nam cancris istis quadrare haec nullo modo possunt, scilicet cornicula duo tenuia, Iusa:
iis enim prorsus carent, oculi semper eminenteS, cum in cancriS mΟ-do emineant,modo condantur, praeter pedes duos bifidos duo alij Vtrinque,& tertius paruus, thoracis pars inferior tota mollis. Haec inquam paruis cancris non conueniunt. His & illud accedit, quod cancelli lane testa nati in alienam ingrediuntur: deinde grandiores facti subinde testas mutant, in ampliores scilicet migrantes. Cancri parui eodem Aristotele autore in testis nati nullum perspicuum a Cipiunt incrementum, ut subinde testas mutare iis necesse sit corporis magnitudini accommodatas. Postremo cancelli & cancri parui in variis testis habitant, ut eodem in loco tradit A ristoteles. Ab surde igitur faciunt, qui paruos cancros, quos in ostreis viderint, Aristotelis si ita esse putant. Plinius etiam pinnotheris siue pin-nophylacis nomine & cancrum paruum,& 3κα κίνιον, id est, cancellum Aristotelis confudisse videtur contra Aristotelis sententiam. Sic enim i lle quum de cancris loquitur. Pinnother autem vocatur I aemminimus ex omni genere,ideo opportunus iniuriae. Huic solertia est
inanium ostrearum testis se condere,& cum accreuerit migrare in ca Paciores. Quum ex cancris minimum dicit, manifestum est locum hunc Aristotelis expressisse: E I οντα κ ἐν ἐνίοις τοῖν ἀπαυαρμων κα - de hist.
stotelem valde differunt bestiolae duae ὁ κου κίνος μακρὸς & 5νιον, id est, Cancer paruus & cancellus, Ut exsuperioribus liquet, maxime cum ille minimus sit,& in pinnis & nonnullis aliis nascatur,&sedes non mutet,quia nunquam accrescat, nec in inanibus habitet, cancellus vero no adeo paruus,& per se nascatur,& augescat, & subinde in alias testas migret,easque inanes. A lio in loco Plinius pinno- Ub.eod. c.
therem siue pinnophylacem facit squillam paruam & cancrum propius hic Aristotelis mentem secutus. Concharum generis est pinna, nascitur in limosissubrecta semper, nec unquam sine comite, quem
pinnotheren vocant,alij pinnophylacem,id est, uilla parua, aliubi
576쪽
pro cancello antea descripto locustis specie simili usurpatur, pugnantia enim scriberet Aristoteles qui cancellum in inanibus testis habita re scripsit. de paruo autem cancro mentionem hic fieri clare ostendit Aristoteles quum mox se explicans subdit, εμι -rit m εν ενιοις γωνοπαυδερμων κουρκίνοι S b μ. δος et παν μυκροὶ μ*b is
duorum discrimen ex iis quet antea fusius tradidimus perspicuum est. Quod vero Plinius loco proxime citato duos pinnotneras siue pinnophylacas faciat,3 κ in his,id est,squillam paruam siue squillulam, se
Cancrum paruum,non cacellum quem eremitam appellari diximus, quod non cum pinna aut ullo alio verum soluscin testa aliena habitet confirmo ex Athenaeo,apud quem eadem plane leguntur de cancro pinnothere,quae apud Plinium de cancro dapis assectatore. Plinij verba sunt,aliubi cancer dapis assectator, pandit se pinna luminibus, orbum corpus intus minutis piscibus praebens. Assultant alij protinus Ela ubi licentia audacia creuit,implent eam. Hoc tempus speculatus inde morsu laeui significat. Illa ore compresso,quicquid inclusit exanimat,partemque socio tribuit. Athenaeus. X Gωπος θ ο λάς is mi
- Id est,Chrysippus solensis in quinto de bonesto 5c voluptate,ait:
pinna & pinnoter operas mutuas praestant, seorsum vivere non possunt.pinna ex ostreis est, pinnoter cancer paruus, pinna testam pandit ingredientes pisciculos obseruans,pinnoter adstans siquid subierit morsu pinnae significat quae demorsa testam claudit: eoque quod inclusum sit communiter vescuntur. Vides quod κι κόνιον dixit Ar stoteles loco postremo citato,cancrum dici a Plinima Chrysippo rura κῖνον μικρὸν. Quae omnia hic spectant, ut admoneam diligenter animaduertendum esse in legendis his Aristotelis & Pliiiij locis distin guendas esse bestiolas duas quae iisdem vel similibus nominibus nun .cupantur, scilicet κω κινιον id est,cancellum pro eo quem initio capitis depinximus quem eremitam vulgo nominamus, qui locustis specie similis est,&cancellum pro cancro paruo cancris sgura omnino simili qui pinnoter siue pinnophylax est & dicitur, quorum priorem E κω κίνιον semper vocat Aristoteles,alterum saepius, κο -ονμι- b,semel tantum quod sciam κα, κλον. His illud addam. Hermolaum barbarum non recte quod sequitur annotasse apud Plinium
577쪽
loco proxime citato. squilla parua,hoc est cancellus quem Grsci vocant i subditur enim,aliubi,inquit,cancer dapis assectator. Hoc secuti,opinor,qui lexica Gr ca concinnarunt S cancellum perperam interpretantur.Nam 5 be λον squillulam siue paruam squillam significat, diminutivum nomen etis inros quam squillam esse constat,quae specie differt a cancello siue cancro paruo,Vt cx antedictis liquet,qui κα κμον vel κα κόνος μακρos nominatur.
Neque vero Plinius idem vult esse squillam parua & cancrum, sed duo diuersa quae pinnam custodiant, scilicet squillam paruam in
quibusdam pinnis reperiri,cancrum paruum in aliis cibi causa,vi ex Athenaeo comprobauimus. Scribit Aristoteles pinnophylacas etiam Issis. δε hilu
er 'ςνlis θηρευουί Θ: ἰχ- αι οι μκρὰ, πνιν μή hθλεειν διοίγονυς ο ν ο ει λθη γεονης. Nascuntur etiam in spongiarum cubilibus pinnophylaces,similes araneo paruo, aperiendo claudendoque pisciculos Venantur: aperiunt antequam ingrediantur, claudunt &contrahut cum ingressi fuerint. Haec de cancro paruo dicta sunt, sed idem etiam cancellus,id est eremita noster facit: in spongiarum enim cauernis latet & viuit eius rei oculatus sum testis. Vidi primum cancellum captum non procul ab Aquis mortuis in eo spongiarum genere quod ciensissimum est:deinde & alios plures in cadem spongiarum genere. Hanc autem ob causam cancellus alienas domo quaerisi quod posteriorem corporis partem mollem habeat, & inte. gumento externo egentem,lqui quidem ne laedatur, & non lis rente ut mutare possit,quodque secum trahere queat cibi quq ritandi causa ιNunquam igitur cancellum in saxorum rimis & cauernis reperias,tum quod saxa intus aspera,tum quod immobilia sint 'contra in turbinatis frequentissimo quia eorum mediis partibus circa quas testae volumen clauiculatiminiorquetur, eas Dioscorides λα vocat, 1R1. Θ. . cancellorum mollis cauda cedens implic tur & alligatur, ut testas circula re Possint. Similiter secundu spongiarum cauarum & intus laeuium sinus cauda contorquetur,&accommodatur Vt eas trahere possint: nam ob densitatem pauci ore aqua sunt imbutae, ideoque letues,& in litore aluntur sepius saxis non hqrentes. Cancelli qui in huiusmodi spongiis vivunt ingratum dc pisculentum Odorem respiunt,quem a spongia con trahunt,spongiς enim genus illud prς-duxum atque asperum autore Aristotele σγάνος nominatur, lutoque δο- alitur Reliqui cancelli qui in testis vivunt huius odoris sedit experta ' ' v 'ε tes. Haec de cancello satis essent,nisi pauca quet Aristoteles in descri- eret,Vt inregra de cancello historia ha-ptione omisit supbeatur. Cancellus ex crustaceorum est genere,locustisr uel asticis
578쪽
similis corpore enim longo cst,cornua longa , tenuia flauaque habet , totum corpus ex rubro nauescit. Chelarum quarum alteram crassiorem esse diximus Missura parua est,qualis in hirsutis cancris spςctatur apraeter chelas pedes duos utrinque magnos, incuruo & acutos
cum chelis 3c capite foras effert,quii ingredi vel pisces capero vul . Duo alij x Erinque hirsuti,molles intus latent,quibus innixqs co ubintro trahit. Pars posterior nullis tabellis constat sed cute duntaxat: ob id ab Aristotele mollis dicitur, sod ad eam firmanda certis inter, uallis dissitas lineas tres habet latas durioris substantiae. Corporis extremum duas pinnas tenues,breucs,molles,in lateribus sitas gerit,inciusdem extremi supina parte excrementi meatus cernitur, quem ii digitis comprimas,excrementum emitti videas quo meatu cancςllum carere non affirmat Aristoteles, sud non euidentςm esto ait, quod facit ut credam Aristotelem,non tam diligenter cancellum a resta nudum quam eadem opertum spectasse. nam meatus Is in cancello testa spoliato perspiciuus est, magis auget suspicione quod de
Quis nihil dixerit, tuae ex parte interna pendent per latera,tanqu mracemi vel globuli filo annexi,imo crediderit ex terra liminue non ex ouis generari. At nos aestate cancellos cum ouis Vidimus, eaque distere niuat mares a foeminis aperte distingui, quod eodc tepore haec Qua haberent,illi minime.Ex quibus efficitur ex coitu maris & foeminae nasci, no sponte ut testacea.Neque dicendu a coitu omnino priἰ- pedixi quod testa integantur. Nam quemadmodum testas suas d serunt Ut in capaciores transeant, ita statis temporibus natura ad itum incitante testis se exuunt, Vt corpora commiserant. In timore tam cito in testam suam se recipiunt,vina sonum edat: itaque Occultantur,ut caput intra chelas late*t,luihilqueic reis smine t
to,denique iisdem vescitur quibus mast x ruui gener . Canc si Galenus appellat . Zωυφια ,-ἀumva κ-ῆ νον morivi parua inquit;sunt animali tbιλιχμloxe,minimis cancris similia. Quod parua sint animalia,quod Anio colore , haec cancello nostro perapposite quadi ut si quod mis cancris similia sint, non item : iunx enim lacini , smiliora quom cancris, nisi cancri nomindi univcrsς crustata ovi ν ης mnia complectatur. Idem Galenus scribit, multui cancessoriam tali
in pyngiis quς αγι a suetido odor nominanxur recte uitulligetur, ac dee ocellis aliis qui in coenosis litoribus d uiit, patuique sunt: nam sunt aliquando qui ad astacorum fluviatilium magnitudinem accrescant tum olent arinum odorem usipiunt, diffvile consi su coquun
579쪽
coquuntur,succum salsum & vitiosum gignunt,a piscatoribus pro ius negliguntur: Denique nomine eremitae, & moribus celebriores sunt,quam ulla alia laude. Nos tamen in eo explicando prolixiores fuimus, quia res minutae etiam diligentiam postulant, &a
cuius species sunt permultae, etiam si hic non tam lati pateat, quam apud Plinium qui ei locustas atque allacos subiiciat. Nos vero cancri nomine ea tantum complectimur, quae cum caudam corpori appressam habeant,rotundo sunt corpore, cum locustae, astaci, squillae, longum habeant. Cancrorum genu inquit Aristoteles, multiplex est, nec facile enumerandum,maximum quas maeas appellant secundum paguri,& quos heracleoticos vocant.Tertium fluviatiles, caeteri minutiores,& nullis pene nominibus annotati. Et genus cancrorum litorale Phoenice seri tantae velocitatis, Ut eos consequi facile non sit, unde ι-εῖς, hoc est equites appellant. Genus item aliud est quod magnitudine cancrum non excedit, facie asiacissimile. Nos plura genera numerabimus, quae sub cancris contineri nemo non fatebitur. Ea multiplici varietate a se distinguuntur.
Vt magnitudine differunt,maeae, paguri ab albis & pinnophylacibus:hi enim parui sunt, illi magni inter hos alij sunt media . Heracleotici se sco sunt colore,paguri & maeae rubescente, undulati flauo quum c mari extrahuntur,latipes,& qui in ostreis nascitur albe cenate,qui in pinna flavescente, ursus colore corticis mali punici. Diastant & pedum longitudine:aliorum enim pedes breues sunt, aliorum mediocriter longi,aliorum longissimi. Oculorum quoque situ differunt horum oculi fero se contingunt,illorum, magno inter uallo a se disiunguntur. Sunt nonnulla in quibus Omnes conueniunt:omnibus enim pars dura & testacea foris pro cute est, mollis& carnea intus, supina corporis planiora & magis tabellata sunt, quibus & oua deponunt,quum pariunt. Omnibus pedes sunt denicum chelis,cornua tenuia parua & pauca. Cauda omnibus complicata Ac introrsius reducta, quo fit ut rotundo sint corpore, & omnes cauda carere censuerit Aristoteles. Corporis totius alueum atque caput indiscretum omnes habent.
580쪽
inaiae fortasse a magnitudine nam inta. quae amitam significat & nutrice,aliquando etiam pro grandiore natu sumebatur. Cacer h1c a nonullis carabo dicitur, ab aliis porroni, a Venetis grancifloreonti ab aliis cacham de barbarie. Nostris est α νώυρ ,quia rarissime in nostro litore capitur
Est omnium cancrorum maximus, vidi ex oceano cancrum maeam
cuius latitudo palmum maiorem superabat, logitudo ad semicubitum accedebat.Testa heui contegitur,cuius lateru ambitus in semicirculos desinit pedes octo & breues habet pro corporis magnitudine,chelas duas,dextra maiorem sinistra. Omnibus enim cancris ut si Gebis. scripsit Aristoteles magna ex parte maior est chela dextra quam sini h stra,chelaru extrema nigrescunt. Cornua quatuor ante oculos protenduntur,duo breuiorac media fronte,logiora duo sub oculis nascuntur,ij non magno interuallo a se distant pro corporis totius magnitudine,hos modo promit, modo condit. Cauda subtus est lata aliorum cancrorum caudis plane similis. Carne constat dura&insuaui, coquitur in furno vel in aqua, & ex aceto editur, diffici te concoquitur malumque succum gignit. In 'huius cancri cognitione valde hallucinatus est autor LIB. de aquatilib. qui cancrum vulgo Massiliae Idymnado dictum pro cancro maea exhibuit, non in θ - , , s*xx se ne lectis quide notis,quas cancro maeae Aristote. tribuit. Cancrum enim mςam omnium maximu esse tradit: deinde crura ei breuia & tenuia tribuit. GJι θ - -λαγοί ἰή τουτο φλυ