Historia Michaelis Serveti

211쪽

Collocutores stilat MICHAEL & ΡΕΤRVS. MICHA L sERV Τ I personam sustinet, qui in ipsi, libri initio auctorem se esse eius diserte prodit. Dignum est initium hoc, quod

Lobis ille apud Mos EN initio creans, ct IOHANNIs verbum, quod initio erat apud Deum, ud unam Christi personam referuntur. PETR. Eu ades , SERVETUS est, quem ego quaerebam. Heus , heus s ut id hic holus tecum loqueris i MICHAM L. Chrastum a Christianis ignorari. Video Christianos dici, qui myciant, in quo Chrsianismi fides consessat. Et videns ingemi co. Si Chrisus hodie et emens iterum praedicaret, se esse filium Dei, iterum eum Sophissae nostri crucifigerent. Res una es, Chrsus unus , hus unum, filius unus. I sorum suppomtum siupposititium es, idioma sophisicum, in invisibilis illusio. Praestiola es eorum suus praestigio a mors itilius intimilis rei. Sacrilega sunt idiomatum jophismata, per quae dicitur angelus intra pedem a ni mori, O Spi

ritus S. III mulo mori.

Ex quo solo insignis hominis temeritas apparet. Ex hoe etiam Dialogo philosophia eius de anima intelligitur, cuius partem haec eius verba declarant: Animae jubulantiam dixi se Diraculum, ex aetherea a Deo inspiratacthac eis, men tori substantia , simul in unum conplatum. O tunc eam incipere , quondo in praeparotom corpus a Deo in si Dratur. fom is lom dixi se purioris janguinis lucidum

212쪽

CRITI As qui sangu neam: stubscribstut EMPEDOCLES O' PLATO , qui ex omnibus elementis con tare eam censeut: PYTHAGORAS O' PHi LOLAus, qui si uret esse compositam bgrinonium. Subscribet ALCMEON, diceus esse substantism aetberesm, CRiTOLAVS quintam essentiam, POSSIDONIVS ideam , HERACLITvs P sicus astrorum scintillam, HERACLITVS alter poeticus lucem.

Subscribent quoque, qui ex traduce esse animam dixeruVt. Et alii, qui ex Deo. Est vere anima ea omnis. Est pub-ns utis setberes, ab archet o Cbristi delibata, Heweu

taris jubstantiae labolum bcbeus, sicut es in eo Ombolum

D tritus Er lucis Dei. Illud substantiale Uiraculum, quod crestum dicitur, cum istis Deitate immissum , ct uriritalis qua iam lux, ideam divinam refereus Vst Deo imsita, a quo spirata illustratur, iterum nova Diratione

in unam cum eo lucem substantialiter coit per Spiritum sanctum. PET. In concordiam hic facile redeunt DEMOCRITVs O ANAXAGORAS ab A Ris ΤΟΤΕLE citatri ,1 ICH. Primus suimgm sis mentem putem Uiritustiter tu homine esse putabat. Alter diversa esse ceu inebat culmssem animam O mentem intelisci uolam. Deus prims est Degs, citius est iuvat a uobis proprietgs, ob quom ct auims rationalis ipsa mens dicitur. Ut res quoque distincta an mae supervenit HoUs meus , si iritus uolaus unum cum esstibuantialiter j sciens. PAVLVs mentem Liscernit aphiritu, mentem Pocsus ipfgm communem intelligentis o spiritum impetum superadditum. I. Cor. Ι4. 2s6quomodo meus est auims ipsa, O meus Ut Ueluti psrs unimae. Dialogus secundus modum generationis Gristi docet, quod ipse non sit creuius uec stultae potentiae, sed Vere et loraudus, Perusque Deu L. EX hoc adducere aliquid propossiti vetat ratio. VI.

213쪽

VI. In auctione Bibliothecae Domini Dv FAY anno I72s Lutetiae Parisiorum habita, venditus est codeX manu eXaratus , qui librum III IV. V. VI. & VII. horum librorum de Trinitate continebat & manu eleganti eXaratuS erat. PosJesssor Bibliothecae huius Dominus Du FAY in indice eius ad huius codicis n. 76ι. in ψ. adnotaVit, eum manu ipsiUS SERVETI eXaratum esse, ac primam conceptionem videri Restitutionis Christianismi. Emit autem illum illustrissimus Comes DΕ ΗΟYΜ, legatus Poloniae Regis ad Regem Galliarum, pretio centum septuaginta seX librarum Gallicarum. Inspexit volumen noc reverendus Vir MAGNUS CRusIVS : nos quid ille ad nos de eo retulerit primum referemUS, deinde animadVersiones quasdam adiiciemus. Sic ergo ille: Manus quidem eius aetatis esse videtur, nulla tamen ibi apparet nota hunc codicem sER-vΕΤVM auctorem habere, neque ulla facta erat mentio, eundem ipsius SERVETI manu fuisse descriptum, nisi quod in fronte libri nomen Caelii Horatii Curionis legebatur. Summa Vero huius voluminis haec erat:

i) De Trinitate divina liber III. Cuius initium: Christus

, yesus Dominus O Deus user ex tam muttiis loci; iam ,, patefactus, calcar nobis addit, O culmum roboratis&c. FiniS hic erat: Vidimus Christum, ct in eo vidimus Patrem. In eo vidimus lucem, Deum ipsum lucrutem. Atque utinam situ bac visione iis Per pysmur, ut sae illum aeterna fu- urae beatitudinis visioue uor pertu est baec tuterus vi-

,,m ct glorificatio illius uturae gloriae nos iam hic parti- ipei faciens per Jesum Christum Dominum nostrum.

214쪽

se Christo, in viso in ejus facie patre Deo, non abs re fu- erit , hoc libro quarto divinorum nominum significatio- Duem exponere Finis hic erat:

ravit. Unicum es verbi principium, unica verbi lux, lux omni for- universalis sapientia, o' caput omnium Iessus Christus Domi noster principium Creaturarum Dei. 3 De Trininitate Divina liber V. in qua agitur ae Spiritu sanolo. Cuius initium: De spiritu banclo Jermonem at sui us, Anec cognita. set hypsos verbi prolatione patefacti: quoniam relationem ad ver .sum hic passim faciemus, in verbo Spiritum cognituri. .Sycut In ver erat et lea princeps creati hominis, ita in spiritu erat idea princeps secreati spiritus.

Dialogi duo de Trinitate. Primus agit legis umbris OChristi complemfuto, sugeto um, animarum inserm jubstantia. Collocutores erant MICHAEL & PETRUS. Initium huius dialogi erat: ELO HIM ide gyud ΜοSEM . initio creans, ct ΙΟ ANNIS verbum quod in tio e ut apud Deum, ad uuam coeristi pesnam reseruntur. Sc. Initium secundi Dialogi in hoc Codice MSCto deerat, quod iniectae duae paginae Vacuae testabantur, Unde titulus huius secundi Dialogi non notatUS inveniebatur. Finis autem horum II. Dialogorum hic erat :, ii solo Christo est de itas, aetem as, in eo solo est tota se plenitudo, ct tota solus nos a. Sit illa Jolus Iuperes omnia semper benedictus. Ameu. f. VII.

215쪽

. VII.

Credo ego vero, non male suspicatum esse Dominum DV FAY, codice hoc contineri libros hosce sER v TI, quemadmodum primo ab eo in litteras relati sunt. Nam fragmenta haec differunt ab editis quodammodo: quod argumento est, SERVETVM primum hunc librum manu eXaratum cum amiciS suis communicasse, postea Vero, cum ederetur, immutasse & hinc inde aut truncasse aut amplificasse. Dedimus stipra exitum libri quarti, ut in edito est codice: qui si conferatur cum fine huius libri , quem ex codice hoc MS. dedimus, discrimen interutrumque esse, apparebit. Similiter initium libri V paulo maius & plenius est in edito codice quam in hoc manu exarato. Sic enim sese habet:

DF Spiritu sancto sermonem distulimus, Guer esset cognita Dp asis verbi, prolatioue patesscti, quouilam rem lationem ad verbum bic possim faciemus , in verbo vir tum cognituri. Iuemadmodum Dei essentia, quatenus mundo manifestatur , Ut verbum: ita quatenus mzusi communicatur , est spiritus: estque mani sationi anu scommunicatio. uuems 'dum in verbo erat idea . priu-ceps creati hominis, iis tu stiritu erat ides princeps cresti spiritus. Differt & finis dialogi secundi in libro edito , a fine huius

dialogi, quem codex manuscriptus habet. Sic enim legas in libro edito: Heru, irae est Deus, crestor omuito fuso vere Rhoet ob. Cui Dii cum Deo Patre in substantiaeo Spiritus unitate regnauit, At in ueternum gloria, imperium or omnis potellas. Amen. Neque hoc veri prorsus est dissimile, ipsius sERugaei manu codicem illum B b COI

216쪽

eonscriptum esse. Possessor enim eius , cuius nomen adscriptum est, CAELIVS SECUNDUS CURIO inter amicos & sectatores SERVATI fuit, id quod alio loco, si Deo visum fuerit, planum faciemuS. f. VIII. Nunc ad codicem editum revertimur. In eo libros VII. de Trinitate excipiunt libri tres de fide oe justitia regni Gristi tegis juctitiam superantis O de charitate.

Horum trium librorum quodnam sit argumentum, intelligitur ex hoc eius prooemio:

OStium jam es nobis apertum , ut per i Lud ingressi,

omnia bene siemper intedigamus. Νunc ostium idem fidei Grinianae est nobis aperieudum, ut per illud ingr=β omvis bene semper agamus. Νec enim bene intelligere, nec bene vere, ess bsctruus nobis datum. Quis bic noulacvmetur tautam Gristianismi Iacturam, quod Christianos uos omnes omnes esse dicetinus , cum nec Christianam sidem sciamus, nec Jecundum Chrisianam operemur ZNon inside solum indusim errutur, sed in cbariiste quoque o operibus. Grintianus item a 'ndaeo uou bene diascernitur, regnum C sine situr, O justificationis vis ignoratur. Dcto vero ei Chrsianae primo fundameu-to , non erit ili cilis aliorum explicatio, quam ego tribus libris perstringere conabor. In primo justificantem sidem θ' regnum Christi anuuuciabo. Iu se sudo legem cum Evangelio conferam, O Christianum a Ddaeo disernam. In tertio charitatis cum side collatae vim se opera commeu- dabo. Faxit gestis Christus, ut bene nobis haec omnis cedanis

Liber primus deside ct iustitia regni Christi inscriptus est,

constat.

217쪽

constatque IV. capitibus: quorum primum generatim agit de fide, secundum de fidei essentia, quam physice quoque, quanquam obscure eXplanat. Definit autem ita fidem: Fidem essentia sisa nos dicimus esse fiduciam, actum quendam, per quem certo cordis impulseu credimur Griasto, O ita creteudo eius spiritu vivificamur. Holuntar ur est hic actus credendi in corde stur alium intelligendi actum adjunctum babens. Caput tertium de iustificatione praecipit, quam sola fide peragi pronunciat. Caput quartum de regno Gristi agit. Liber secundus ae legis

O Maneelii ac Daeari edi Coerissioni ij rentiis agit, Sctribus capitibus absolvitur, quorum quidem primum ostendit, quod Ddium excellat C risti uur, secundum docet, quod in lege fuerit jinitis carnis, cum iu Gangelio sit justitia Spiritur. Caput tertium declarat, quod in lege

fuerit justitia factorum , cum in Evangelio sit justitia mdet. Liber tertius inscribitur de cbaraiste cum fide cosista ct operibus bovis. Sunt autem quinque eiuS capita, primum de mercede Vit O gloriae cisse reutis, quo hoc unum docetur, gradus fore vitae aeternae , secundum de charitatis i siribus Epithetis commentatur. Tertium

quid Des siciat, qVi cbaritgs ct opera declarat. Quartum de actorum origine O es etcis exponit. Quintum denique de cbaritatis O fidei cogatione, ipsiusque rearitaris excestentia disserit. 3. IX. Sequuntur de regeneratione fusterna λ regno Anti Christi libri qVatuor, quibus haec proposisto praemissa est,

qua argumentum librorum ipsemet explicat:

GEnerationem filii Dei naturalem, de Spiritu sancto. de subsantia superus, prioribus heptem bris, ut nobis Bb et δειum

218쪽

tum es, diligeuter explicuimus. Muo generationemn ram sivernam, qVge O re seuerstio dicitur, de eadem Christi husistancia veram esse , juperest ostendamur. Ity en per sermonem Dei ex Spiritu sancto naturaliter

gentius, or nos per frutiam Usius, vere, fu guttuliter. Generationem hanc in n0bis esse, vere coelestem, qua novus homo dehuper geueratur, Asors Gctrina ceetissime t Git. Geuerationis hujus verum e cacrum, per rejin rectionis Gnisi siublimem potentisin , tu uuuc coe istane lecton intePles , ex aqua σ Di itu de 'per genitus, simul θ' ustus, sc coelestem subssutism uoUus bstino coin gustus. Geue stionis novae supe/se in te ipso videbis magus seria, cum Cl isto ipsio ad coelenia immortalis refugens, novus homo ex veteri factus , O ex terreno coetessis. Ad hanc vero rem ab thm p incipiis ordine deducendam , de Adamo ct Lege hunt nunc q sed in P gemit eu . Nosse prius oportet, qustem ob Adae per gium sit passus rotus o bis jasturam , ut G issi restitutio in eg s plenius dignoscatur. Nos insuper tegretem vim, qνs Peccstum gregeb tur, esse per Christum seisits sinis legis opos esse per eum omnes impletos. Demum ij quoque u e es nec frixm, instauratorem Chrisum non solum utramque illam Adae

legis jacturam fide re sarcire, se cm coetessia alia 'si Dei

dona siuperlargiri, per coelestem ex sfus O Spiritu S. re generatiouem , ac coelestis cibi exbibitionem. Hi uc 1actum, ut nos hanc totam redemptionis Chrisi energiamnunc ostensuri, cogamur de origiuali peccato , legis vel ris circumcisione, θ' tenamenti novi mdiseriis , hic quo que isserere. Quam nostri conscii rationem post ea latius aperirinus , omnia sae butismi Peri comprobationem ad

cen . De regno item Auti Gristi, post serm=ues de Griso, pleraque suis locis ali ciemus, ut ut vertae no-

219쪽

bis antitheses , o opposita juxta se invicem posita magis

elucescant. De Adami itaque ct besiae perditione , integra chrini reparatione, primo libro trademus. Deinde Fudaicae circumcisionis mdistica signisicata , reli- Christi ct Anti - Chri Ii steria, completa esse ostendemus. Tertio tria esse docebimus apsolatus escacia ministeria, praedicationem , baptismum O coenam Domini. Quarto osteria omnia baptismi ordine recensebimus, poenitentiam ct sidem praerequiri ostendentes. Eris itaque totius operis summa tracIulio de baptiymo, quem in iis, qui Christi Adem non norunt , esse nullum dicimus, ac proinde parvulis inutilem O adultis necessarium. O Christe domine Deus noster, adesto, urvi, vide, O pM-gus pro nobis.

Liber primus agit ιle perditione 9 Christi reparati

oue duabusque constat partibus, quarum prima de peccato originis copiose disserit. Nos definitionem eius peccati huius, quae in fine libri p, 387. eXtat, huc transferre operae pretium ducimus:

Peccatum ergo originale in nobis, ut jam definiam, est serpentis occupatio , ivb biistio ct potenas , ab ipso Adam ducens origruem. Peccstum hoc tu arvulis euhubstantialiter, mors prims ct infernur. Sub maledicta carne ct a segrpente occupsis tu libidine coucepti sunt. Non solum partus, serae ct covceptio ipse es maledicta. Genes. u. In voluptate θ' libitine concspiuntur ab immundis immandi. Levit iet. y ob I4.ls. 2 i. O PV. 3O. Menenumserpentis O errorum babent ab utero , Gal. 3 . ex patre diabo is geniti, Ran 8. Semen diaboli inimicum semini Dei di cto cast. Gen. S. Arbor rusis, faciens fructus maior, Ut s

220쪽

diabsili radice motis. Progeuies Pipergrum, generatio peccatrix, sollers, prava, Ostii rebellis matris, quae prae viro Iams est. Hinc sit eti*m, ut matrem , hujus concupiscentiae causam, protes potius torqueaut, de vulva egrediantur cfm fletu, tuquieti t. iuob die ut iam quandam instam habeant, cor rebellis carnis Agna prae se forant. Sed cum defit scientia boni ct mali, haec non amguunt eorum culpam, nec invocentiam laedunt, teste ipso Deo. Νullum es penitus, nec in coelesi, nee in terrestri

justitia crimen, sine scientia boni ct mali: quanquam sine

ea flut nunc in Dutium suimae flub tenebras in inferuum deductae. Ob Adae peccatum non solum in eorum carnem, es intrusus serpens, sed O in animam sunt inductae tenebrae. Sub potesate sunt tenebrarum, O tenebras ob id inintantia perhorrescunt. Cum innata luce Dei sunt in nobi , ct tenebrae. tu anima nostra esse lucem οὐ leuebrar, docet Christus, dicens : Si tamen, quod es in te, tenebrae sunt, is se te Vesi x rugu Hluc mgus nasicitur , ut quis per illuminationem Gristi αβ ea leuebrsrum potestate liberetur. At infavtMli Nec pVgnant, nec illuminantur , sed manent adhuc sub infernali regno. Altera huius libri pars de coelesti terrestri ac infernali Salonae ct Anti- Christi potestate Ο de nostra victoria agit Hanc partem his precibus claudit:

Precamur igitur, O domine BD , adveniat regnum tuum. Regnet in terra Ueritas tua. Circumcide domine cor nostrum, ne a Jerpente umplius superemur. Da servo tuo , militi tuo, ut contra draconem , serpentem , diabolum, qui potestatem bestiae , id est, Pudedit, potentia tua magna viriliter pugnet, ct hequentia circumcisonis