Historia Michaelis Serveti

201쪽

exemplorum huius Libri copiam , igne Francosineti deIe- tam esse. Quapropter tanta hodie libri huius est raritas, ut qui gloriari possit, sese illum typis exscriptum vidisse,

nemo vero unus inveniatur.

- 9. II. Exstare quidem nullum dubium est, exempla quamdam typis expressa. Celeberrimus in RocΗκ sex fere sise peresse putat: s) at ubi haec exempla lateant, id vero non est cognitum. Quod idem celeberrimus vir 0 in BDbliotheca Augusta Guelpher tana exemplum eius asservari narrat, id vero secus sese habet. Citius credo, quod addit, ne Genevae quidem exemplum eius exstare. Multi duo superesse exempla, unum Basileae , alterum Cassellis in Bibliotheca Serenissimi Landgravit, perhibent. Et BD sileae quidem num reperiatur liber hic, nondum expiscari nobis integrum fuit. At Castellis nullum amplius adesse exemplum certum est. Affuisse olim, cum CHRISTOPHO-m SANDu sub & aliorum testimonia declarant, tum hoc inprimis extra controversiam fere ponit, quod IoH. MORUS, Episcopus Eliensis in Anglia, suum ibi exemplum MStum describi curavit, id quod testes fide digni mihi narrarunt. At hodie, id quod ex litteris constat Venerandi BENDERI, Serenissimi Hessiae Landgravit a con cionibus auliciS dccoi siliis sacris, non amplius ibi reperitur, furumque eL

Z a fugit

202쪽

fugit industria. RICHARDVS SIΜONIVs exemplum illud, quod apud BasileenseS fuit, Dublinum translatum esse, commemorat, y quod num ita sese habeat nescio. GKRMARDvs A MA STRICHT in Bibliotheca Diisburgensi publica sese librum huncce reperisse & tractasse , cum publice retulit, ob tum non una ad Vela. Praesiidem scripta epistola confirmavit, sed hoc quoque disparuliue eXemplum, THEODORUS IT ASAEVS, Vir longe doctissimus, auctor est. a Sed nescio tamen an hoc omni eX parte certum Verumque sit, aut potius illud, quod illustris ΜΑsΤRICHTIus , testis fide dignus, olim retulit, senatum academicum Diisburgensem accurate librum hunc custodire, nec cuiquam inspectionem eius facile permittere. bb Idem exemplo huic Diisburgensi adhaerere testatur, Dialogum inter VATICANUM A. MDCCXVIII. d. I. Augusti Julii. Cum aut uirem I calamum ρο- datis: Negeir bes Ictucis, so plicare vellam ad petendum desoria her sER aeus ges rieben has de ptionem diabui desiderati inter vA- Restitutione Christianismi, dab sich TiCANUM & CALVINvΜ a Tuiscosnden soli, nebst semen Tra; burgensebus, oraus mihi es scopular,

crat de erroribus circa Trinitatem, tribus verbis Tibi indicandus. Pro

uem. note mir , ,err fessores Theologi V oburgenses li-NOLTENivs gelagii Trachri s brum rarist. occlusum o prohibitae vertaingeni habe set bis aus hieo lectionis nemini ex discipulis suis sigex Bibliothec namgesesi sunt concesuri, metuentes ne ex δε-hen, es stlidet stoe aber nichi. Iione eius, magis adhuc ex descri- y Bibliotheque Critique mist ne quid periculi σκt erroris sis

Tom. I. cap. t I p. 3s. coutracturus, est enim ut usi iusti- Σ) Uid. DLACCli Theatr. A- tutio ita SERVETI mitigatro qtiaeanon. & Pseudonym. n. 67 . Cap. dam, ut irae prodidit, librorum deIl. p. 93. CV Φribus Trinitatis. Destiti itaque a ) Biblioth. Bremens. Class. descriptionem petere quam sine S I. Fast. V. p. 7 O. natus academici consulto nemini sem b) In litteris MAsTRICHTI ad mittere audent, ne ego O studiosus MosHEMIUM. Bremae Ι7l7. die a . repulsam pateremur.

203쪽

NVM & CALVIN vΜ, de quo supra dilaimlis. In an sylva niam ex Anglia typis descriptum exemplum superiori saeculo translatum eue, ea docebunt, quae paulo post de Codice nostro MSto memorabimUS. f. III. Ex his constat incertissimum esse, ubi deliteant impressa illa exemplaria, quae flammarum & carnificis vim effugerunt. At hinc inde tamen, praesertim in Anglia CodiceS eius exstant manu exarati. Video notissimo Ametori celeberrimi libri, qui Platonis mus detectus inscribitur,eXemplum eiusmodi manu exaratum lectum fuisse. c) Aliud exstare scio in libraria supellectile , quam IOH. MORUS, Episcopus Anglus, reliquit. Clarissimus DE LA ROCHTipsemet testatur sibi aliquando eiusmodi Codicem ad manus fuisse. d) Nos usi sumus exemplo MSto , quod Socinianorum hodie princeps, SAMUEL CRELLIUS, IOH CRE LIl nepos, possedit, & ab hoc emptionis iure ad illustrem

ua est singulari humanitate, & insigni erga litterarum stula favore, cum Praeside illud communicavit, hodie apud

Virum Uenerandum Io. CHRISTOPH. IVOLFFIVM. Operae

pretium erit, verba illa hic describere, quae sAM VEL illeCREuius ipse in limine huius Codicis adscribit:

c misianismi Restis utio descripta est partim a Socero meo

se IOHANNE PREVSSIO , partim G IEREMIA FE INSERO,

partim ab ignoto mihi homine. In media parte libri a pag. 367. usque ad 84o. iu L msu*s es FELBINGERI. Pag. 8 Lusque ad 869. item pag. 87ἰ- πεq od pQ. 9aO. est manus tuom Prim- partem libri in rellus omnia socer meus 2. 3 δε- e) Le Platonisme devolle P. d) Memoires of litterature

204쪽

d scri fit. si antem sunt descriptores isti codice mRvΕTrinyis impresso; quem DANIEL MARCUS SZENΤ- IVANI Alumnus Ecclesiae Uuitsriae Dravolvanicae, postes Hebanus Ecclesiae Claudi oti suae Episcopus reliquarum per Tra Flissulam Eccloisrum , tu riugiis vescio ubi in quoqmodo notus , cum per Marchiam Brauaeuburgicam remearet in patriam quod inter annum I 66O. O I67O. accidisse coli go cum P vssio communicaverat. Haec amscripsi ingratiam Ampsissimi OExcellentissmi Domini Posisesseris. Berotini die S. Augusti 172o. SAMUEL CRELLIVS

Ioannis Crellii Franci nepos. IV. Est autem liber hic variorum librorum collectio, quihus SERVETus omnes fere sensus suos de Deo dc Religione, stilo non ita barbaro, exposuit, sicut totius, quam prosese 1us est, disciplina ratio inde cognosci queat. Titulos horum librorum CHRISTOPHORUS SANDIus iam enarravit, conotabiliora vero quaedam ex illis idem, quem diXi, CREL Livs publice exposuit. f) Nos, si Deo visium fuerit, alio

tempore accuratam doctrinae SERVETi eXpositionem ex

his praesertim Libris dabimuS: Nunc summam & argumenta OperiS Paulo pleniuS, quam adhuc factum est, referemus. De ID initate divina, quod in ea non sit indi- et Vibilium trium rerum Musis, sed vera Jubstantiae Dei mani estatio tu verbo communicatio in Spiritu. Libri septem. His hoc praefixit prooemium , ex quo summa intelligitur operis.

e Bibl. Anti - Trinitariorum f) Bibl. Bremens Classe LP. IS. Fasciculo V. p. 73 .

205쪽

GVi nobis lac ponitur scopus, ut est maiestate sublimis

ita perspicuitate facilis O demon Iratione certus:

res omnium maxims, Lector, Deum cognostere substantis liter manifestatum ac diuiuam ipsam us Ursm vere communicatam. Mani stationem Dei ipsius per verbum ct communicationem per Diritum, utramque tu solo Gristo hubilantialem, in holo ipso plane discernemus, ut tota verbioe opiritus Dei stas in bomine dign0catur. Manifestationem divivam s seculis explicabimus , maguum citra comtroversiam pietatis masterium, quod ' Deus olim tu verbo, nunc in carne manifestatus, spiritu communicatus , ange Iis ct bominibus visus, visione olim velata, nunc revelats. Moris veros aperte referemus, quibus se uobis exhibuit Deus, externe visibilem verbo , ω interue perceptibilem spiritu, sterium utrinque magnum, ut Deum ipsum bo-mo videat , postisat. Deum antes non visum uos nunc revelata facie videbimus lucentem tu nobis ipsis intu

bimur , si ostium operismus O viam ingrediamur. Ap rire iam oportet ostium boc O viam banc lucis sine qua ui-bi potent videri, siue qua nemo potest fg as Scripturas legere, nec Deum intestigere, nec Christianus fieri: Haec veritatis es via, certa, facilis O sincera, divinam Chrysti. in verbo genera ionem, Spiritus sancti veram perfectionem O eandem utriusque in Deo subsantiam, integre sola patefaciens, Deumque inum nobis ob oculos ponens. D, gessimus autem tu quinque libros viam bsuc totam , adieritis postea dialogis, ut quos per gradus quosdam ad integram Chriai cognitionem ascendamus. Primus liber continet tris de Christo axiomata, tres Pbarisaeorum, totidem Sophistarum rationes O improbationes, cum absure dissimis: invisibilium illationibus. Secundus viginti Scripturae Iocos exponet. Tertius erit de personae Grim iuverbo proe figura iove , de visione Dei O verbi Θpostasi.

Euartus

206쪽

suartus de nominibus ct essentia Dei Ode rerum omnium principiis. IViutus de Spiritu sancto. Dialogus deinde primus , pos transactas tegis umbras, Christi in omnibus

complamentum declarobit, angelorum. animarum O inferni substant iam explicans. Secundus modum generationis taristi docebit, , ipsum non esse creaturam, nec fiuntae potentiae, esse qMe vere adorandum verumque Deum.

O Griste b eis, Fili Dei , qui de coelo uobis datur, deitatem patefactam in te imo visibilem manifestas , teipsum aperi servo tuo, ut mani satio tanta vere pate fiat. Spiritum tuum bonum o verbum micax petenti nunc tri bue mentem meam ct calamum dirige, ut divinitatis tuae elariam possim enarrare ac veram de te sidem exprimere. Causa haec tua est, ct tπσm s Patre, O spiritus tui gloriam explicaus, quae divivo quodam impulses tractandam si e mibi ob utit, cum essem de tua veri iste sollicitus. Tractare aliquando coepi, O nunc iterum tractare cogor, quia completum est vere tempus, ut ex rei iratus certitudine Oex sienis temporum manifestis, flum nunc piis omnibus ostensurus. Lucernam non esse ab 'ondendam, Tu nos δε- euisi, ut vae milii sit, Nisi evangelizem. Causa commmnis omnibus Gristianis agitur, cui omnes tenemur. Superest, Lector, ut te pro Christo beuevolum usque ad mnem exhibeas in rem totam audies, sermone veritatis absque stissust suco.

. V. Liber primus inscribitur de homine gesu Chrisio Osimul caris tu s. In hoc primo tria de Christo axiomata ponit & explicat , quae quales sint, ex ipso libri initio patet, quod hoc est:

Librum primum narrationis filii Dei, instar primae in

207쪽

postolorum praedicβ iovis, s notioribus inchoabo, ab iis, quile cordato cuique μνυς mani ess , O omnibus publice praedicats , ut baec Π rs vis facile principium babeat. Ipse homo 'esus est s/Mm O via , a quo O merito exordium jumam, tum qνω se ipsio nunc agetur, tum ut Sopb Lias reprimam, qui od Verbi cog vitiouem sive hoc fundamento 'oscendentes, tu alium Filium traducuntur, O vGraim Filium Dei oblivioui trs ut. Quibus ego g memoriam, quis sit ille PerVi sit Vs, reaeucere curabo. Provom ne ad hensum demonstr V e ipsim hominem verberibus cete-

sum O flagellatum, cou ejam haec tris simpliciter verae P. Primo, hic eoi yων risius. Secundo, hic es fi

lius Dei. Tertio, bic erit Deus. His expossitis ad tria argumenta, quae pharisaica vocat, diluenda progreditur. Primum hoc est: Si Corsu; est Deus, erunt ism plures Dii, secundo quomodo Coeriritur

dicitur de coelo descenisse ct misseus a patre in mundum venisse.tertium, quomo o Cbristus ad Philippenses secundo

nou rapturem arbitratus es sequalem esse Deo. His argumentis depulsis duos explicat Scripturae locos memorabiles de Trinitate. I. JOh. V. V. 7. & Malch. 28. V. I9. Tum receptam de Trinitate sententiam aut potius argumenta scholasticorum pro ea eXpendit, & multis rationibus ex veteri & novo testamento refellere conatur. Claudit librum his verbis , quibus Scholasticorum sententias perstringit : Nec in Latmud, uec tu A corcu, sunt tum homrendae blasphemiae. Haec nos bactenus audire humus ita assuefacti, ut nibit miremur. Lutu se Uero seuerstibues stupenda haec iuncabunt. Stupeu s sunt vere, plus quamea' daemonum inventa, quae Valentinianis tribuit IRR-N AEus. Ab his igitur portentis liberet nos Dominus yesus Coristus, verus filius Dei, Salvator O liberator no- A a steri

208쪽

ner. Amen. Liber secundus quorundam locorum scripturae expositionem continet. In hoc libro explicat d ista Joh. I. V. I. ubi λογος ipsit est reluceutia 6 bristi, sermo referens Christum, sermo prolationis ad Christi generationem , Coloss. I. V. I . Psalm. ΙΙ. V. 7. Hic Psalmum illum secundum litterati sensu de Davide, spirituali de Christo, agere, affirmat. Phuimur ille, inquit, sicut oe se queus,tsctus est, qufusi principes cum rivstim couturaDeruut contra Davi dem. Qui postea tu reguum reversus ait: Novi quod hodie hum facilus Rex siuper Orael. 2 Reg. I9. Gen. 9. U. IO. Hunc locum impletum esse iudicat in Historia Josuae, Josuae I S. & mystice tantum ad Christum pertinere, cuius Iuda typus fuerit' Psalm 94. V. 8. Psalm. IIO. V. I. & 3. Esaiae 7. V. 14. JOh. 3. U. I3. Colossi a. V. I9. ao Joh. 14. V. IO. I. Petr. 3. V. t 8 Ephes 3. U. lo. JOh. IO. U. 18. Gen. 19. U. 24. EXtremo libro hanc quaestionem proponit. An

verbum Iohannis fuerit olim filius realis an personalis rtum locum ad Ebraeos II. V. I . breViter eXplicat. Liber

tertius, ut Titulus habet, Persenae Christi in verbo pro figurationem sevdit , visionem Dei O verbi ΘpG u. In hoc libro multa confuse & subtiliter primo de Verbi persona, modoque insuifestati ovis eius disputat, tum longam disputationem de visene Dei aggreditur, quam his verbis inchoat: Misenem Dei, quam nescit m udus , Gri o do

cente cogor ego iis asserere, ut coecos eos dicgm , qui videntes uou Ut ut, in tutelligentes non intelligunt Deum. Tu vero, Grissiane lector, cognitiovem vistonem, quam de Deo veram acquiris , per Chrsum te g quirere agno

seces, eam totam Cbristo Ieres acceptam. Est in he D us penitus iuro rebe Villis, qui nec videri, nec intessivi potest, nisi jeciem aliquom tu eo consideres, ut docet isse Chrsus. Da v. s. Hoc ipsum, ut iam patuit, est tarii facies, O verbi personδ. Magus in ea Iacie, cum ipse volebat

209쪽

volebat, apparebat divina maiestas cum in monte, intempto, ut μotus eiur supectus mira escaria v deutes commoderet. Id sum ire coelo est nunc longe glorios ς, ut in visione Pauli, cum sit bomo ipse glorificatus ad

eam gloriam, quam olim habebat verbum apud Deum δε- au. 7. Herbum lyud, quod erat spVae Deum, O erat thse Deus, erat Jesu Cbristi perystus , per quam Deus gloriae videri voluit, videtur, oe perpetuo videbitur. Ut tu corpore ipso solis vides tu lucem, ita in corpore ipseo Christi via derunt apostoli lucentem Deum , exteruis oculis , O eum tu vides tu eruis. Quae enim alia lux, tu facie illa Christi transfigurata , sUra solem luceute , videri potuit,

ns lux ipsa increstat Postremo de verbi Θpostasi differit.

Liber quartus uomius Dei eiusque essentiam omni ormem metus at o rerum omnium princistis. Hic nomina Je- hova & Elohim exponit. Deinde disputationem metaphysicam suscipit ex HARMETIS & PLATONIS praeceptis de ideis seu formis omnium in Deo, tum de principiis rerum naturalium physice disputat, sed ita tamen, ut omnia dictis sacri Codicis confirmet. Claudit disputationem his verbis: Ultimo ex praemisis co robatur vetus illis fleu-tentis, omnis esser uuum , quis o inuis seuut suum in Deo, in quo utio coseth sui. Omuis esse reuum, tu ASCLEPIO, O ad rΑae ivrus bdium, possim docet TRlS MEGISTUS, ΜΕ Lissus universitatem hanc in uno esse dixit immut

bili O infinito. Ad iliud immutabile ulla mutabilia in

unum ita reducuntur. Qualitates seu accidentales formae, cum priore Iorma unum formam faciunt. DVae a luce

lor, Me quae alia forma, corpori u luce ormato Iuperveniat, in unam cum priore Iormum coit, cum luce ipsa,quae mater Iormarum. Notitiae quoque iis auimae superventeu es, tu unsm cum a uirus lucem coeunt, oe spiritus in

Aa a unum

210쪽

spiritu. Singula haec in unum cum spiritu cyluce coeunt. Spiritus in lux sunt unum in Deo: ergo alia hunt unum in eo , univerγuli quadam ratione. Rerum ideae, in quibus res ipsae in esse uno consistimi, junt unum in D o, res alias eo medio unum cum Deo esse facientes, in umbra eius veritatis, qua Grisus e medio est po-slatice unum cum Deo. M inisse semper oportet, in omnibus esse analogias ad caput ipsum Christum. Memini Ueitem, esse varios divinitatis modos , or 1isbordinationes.

PARMENIDIs ergo θ' MELISSI de umco principio jententia hoc modo vera erit. Hoc XENOPHANES PARMENIDIs praeceptor aperte decla avit, principium liqud

unum ese Deum. ANAXIMANDER quoque ixit , esse unicum infinitum cunctorum principium. DEMOCRITUS AN A X AGOR As multorum principiorum jubnantiam unam esse dixerunt, sed formas diverjus. Muod in Hunnis ideis locum habet. TR is MEGISTI L ctrinam , Ueritati fere propinquam , hi omnes noUerunt , quam ARI-s ΤΟΤΕLΕs ignoravit. Unicum est principium, unica verbi lux , lux omniformis, . caput omnium , esus ChristusDeus ster, orincipium creaturarum Dei. Liber quintus totus de Spiritu sanem agit. Sed instituti nostri limites non patiuntur, ut captiones & subtilitateSeius eXponamus. At damus tamen definitionem eius Spiritus Sancti: Ut omnia huminatim conciti damus , Spiritus S. ita paucis desinitur , Spiritus S. est subnontialis modus divinus , spiritui angeli θ' hominis accommodus. Liber seYtus& septimus dialogorum more conscripti sunt & hunc habent indicem: Driuitate Divina, quod in ea nou si invisibilium trium rerum idusio, sied vera substantiae Dei manifestatio in verbo, σ communicatio in Spiritu, Dialoei Duo. Dialogus primus agit de legis umbris, or Christi complemento , utaelorum , sinimurum , O inferni substantia. Collo