Historia Michaelis Serveti

191쪽

suod si sensum illam esse vere litteralem quis neget, eo quodvis litterae non semper vere congruat, id ego dicenti I beus couce m. IPuae tamen perpendendum, Hebraicam Linguam esse totam Θperbolis plenam, O maiora otia ibi contineri 1 steria. Per euisu in item quod si litteratis illa Jensus non dicatur, aliqvalis tamen erat futurae verit iis obumbratio, ut in umbra'Das vidis relucet veritas soli CHRISTO couveniens. Ab eius enim Historiis desumto in Psalmis sunt praedicendi de CHRIsTo occasones. Imo hac ratione dicitur fuisse CHRIsT1 tostus. De Salomone etiam in umbra dictum est, Ergo illi in Patrem: de Israelitico populo dictum es, Ex Aegypto vocavi filium meum: cum tamen boli CΗRisTo id vere conveuist: ut oe litteratem propheticum hensum esse de CARIsTo dicamus. Adde quod mber bic dicitur scriptus intus & extra, or duplicem esse co stat Scripturae faciem , instar gladii utrinque sicindentiti Foecunia est Scripturae vis, O hub vetustate occidentis litterae noυitstem iis contiuet vivisi sutir spiritus, ut collecto inde uno sensu, alium sit Neiss omittere: eo magis quis historicus ille alium ultro patefacit. Unde ct nos sileralem illum veterem, seu bisoricum, possim De gladium seriiserem conati semper jumus Scholiis eruere, ut eius ino nicus, imo verus innote steret, utque illam, qVi scopus est omnium,3ΕsvM CHR1sΤvΜ sub illis umbris O figuris obvelatum, quem

ob id non vident caeci Judaei, nos omnes revelata jacie D um vostrum clare vi sinus. In qua re, sicut in Pagnini nostri merbrove , non parum est nobis post omnia eius Annuis neu sisse aestum. Muotomenis, iustus , quae ille nobis quamplurima reliqzrt, nec siolum Aulios omenta, sed O exemplor ipsum locis innumeris propria mariu coli' fatum, ex quib&s omuibus sis'mare ausim, in ivt gras magis nunc esse sententias , ct Hebraicae veritati propinquiores. Ecclesiae tamen or Lebraicae peritorum sit de hac re

192쪽

iudici-: alii enim id iudicare nequerent. Iuidquid vero

commodi hinc, Lector, retuleris , primum Deo optimo mu-ximo , deinde Hugoni a PORTA LUdunensi civi gratias agiato, cuius olers ct impenses baec in lucem prodeunt. Vale. SERVETI praefationem eXcipit alia praefatio IOH. NICOLAI VICTORI i , eX qua hoc in primis discitur, editionem hanc institutam esse ad editionem Coloniensem ab ipso PAGNINO Curatam. Tum sequitur praefatio PAGNINi , quae in aliis etiam huius versionis editionibus conspicitur. 9. Id. Quod ad notas sERVET I attinet, mediocris est earum numerus. Libri historici perpaucis adnotati0nibus illustrati sunt. Longe vero plures ad Psalmos & libros Prophencos adscriptae sunt: In quibus omnibus id agitur ab Au- ctore, ut oracula, quae de CHR STo plerique omnes inte pretantur, litteraliter de rebus Veteris Testamenti explicet. Ita Psalmum II. de Davide agere dicit ab hostibus suis liberato. Ρsalmum XXII. Davidem per abrupta instar quadrupedis fugientem, in qua fuga manus eius S pedes perforati fuerint, sistere tradit. Psalim. XLV. ad Salomonem refert. Oraculum Esaiae capite VII de virgine praegnante & filium pariente, seu de partu EZechiae explicat. Sed cum fatis multa harum adnotationum specimina iam

exstent apud MICHAELEΜ DE LA ROCHE , nos illam tantum unam huc transferemuS, quam CALVINVS in primis SER--

To exprobravit ad Cap. LIII. Esaiae. DAIAE Cap. LIII. Quis credidit auditui nostro Oc. ZIncredibilis res de Cyro, O mrguum etiam masterium, quod sub humilibus Historiae opis lateant CHRISTI am cana sublimia. Ibidem. Iuersius ect propter praevaricationes nostras.

Quasi exigentibus populi peccatis interfectum Cyrum d

193쪽

rius habuerint, impedita tunc ρο diruis Templi adimcstione iam inobosis, Daniel 9. Fuitque hec a Deo ae is occasio praedicandi pr ovem CHRisTI cui Aoti convenit

horum verborum sublimitas cor veritas.

Ceterum non soli cALVINO , eiusque sociis hae adnotationes impiae & periculosae visae sunt; verum etiam Pontificii mature animadverterunt, esse in illis quae ferri nequeant. Itaque in indicibus expurgatoriis Biblia haec atro lapillo notata sunt. Cum hi indices in paucorum Versentur manus, eX duobus describemus, quae illi in his Bibliis delenda censuerunt. AN TONIVS igitur A SOToΜAIOR in Indice librorum expurgandorum & prohibendorum m-driti i66 . in folio edito p. ia 6. de his Bibliis ita loquitur. BIblia hoc ipseo anno de A. Isua. Loquitur) SANCΤIS- ΡΑ-GNiNi m forma mWus, Li goui spud IlvGONEM A PORTA licet in sine volumiuis issetur, excudebat C PAR TRECHsEL ex qua solae annotationes marginum dipungendae quae plane impiae , ac Ddaicae aν Auctore quopiam corruptae sidet hunt additae atque etiam nonnusiae capitum summae. Quod ergo siti et ad margiuales notas dele sequentes. Numer. Cap. 2 . C. Sceptrum scilicet Davidicum. νιλ. 2 l. lit. C. Fugiente Davide Sc. 'ata. 39. lit. D. Scilicet ad auscultandum Sc. alm. 44 lit. D. Solium Salomonis &c. Et tit. E. Scilicet Pharaonis &c. 'utin. 67. tit. C. id est , ad summitatem &c. alm. 68. sit. D. Haec ad literam &c. sim. IO0. deis quiust e murg uates uolgs sub totidem I teris C D. E. R. G. cstu eutas, gustrum iuitium est, Scilicet Salomoni, dc finis, Sacerdotem aliquando egit. V a Cautis.

194쪽

Canti c. cap. 6. lima C Haec erat filia dae. Isai. cap. 2. Iit. G. Scilicet de Rege Assur.

cap. 4. lit. F. EZechiae semper &c. cap. 7. El. D. Ostendit ad literam dce. CV. 8. lit. A. Scilicet Abiam dcc. Cap. I s. sit. H. Id est agnos Sce. Capit. l6. sit. H. Id est agnos i c. Capit. I9. sit. C. EZechiam nam dce. p. 3o. lit. B. EZechiam. Cap. 32. lit. A. Ezechias. p. 33i tit. C. Plurimum ad Veri dcc. p. O. lit. E. Hoc ad literam . cc.

p. 42. lit. E. in marginali nota, quae incipit, Sublimitas. dele ab illis verbis, Vnde Cyro, usque αδ siuem. cap. 3. lit. C. Scilicet Cyrus dcc. Cop. 4 8. lit. B. dele marginal. Scilicet Cyrum. Item id est

Cop. 49. tit. S. Consolatur Deus &c. p. 3I. tit. A. Lex per Cyrum Scr. p. 32. lit. B. Cyrus. Et lit. C. Quod ita deformatus Sce. p. s3. Iit. D. Incredibilis res dcc. Et lit. C. Quasi exigentibus Cast. la . usque sd iduae, D tu. 9. Fuitque exclus. tap. 6o. tit. P. Haec omnia, usque su illud, Ad Christi Ecclesiam, excitas Cap. 63. lit. G. Migrare faciens Sce. Ierem. Cap. 23. lit. A. De germine Ace.

Daniel. Cost. Io. lit. A. ab egressu dcc.

Osee Cap. 6. tit. P. Post unum Sce. Bel Cap. 3. lit. A. Perditio Astyriorum Sce. Et lis. B. Magna populi dcc. Micha Cup. 4. O s. dele omuer rusrei uates Misy. Zacb rriae Cop. 9. Iit. H. In humili dcc. Et sit. I. id est san

p. II. dele omues margiustes uotas.

195쪽

Exsummis capitum dete, quse sequuntur. Deuterou. 4. Adhortatio dcc. usque ac Constitutio tris excisi. p. s. Lex. servanda dcc. ibi, Dii respiciendi, lege, despiciendi.

p. l3. Falsum dcc. tota deleatur. p. IS. Remissio dcc. dele Prohibitio mendiciatis. Fb.9.Beneficia&c. d te Humanam mistitiam, que s sive Prodersi. s. Scortationem dcc. dele, Propriis laboribus

vivendum.

Ecclesastes 9. Nescit dcc. dele, vivendum in hilaritate. Eccle sici 39. Sapientiam dcc. dele, bona bonis, usqlleo siuem. Issi. 2. dele, Adventum Ezechiae, usque s fuem.

p. 9. dele, Propheta dcc. Cap. 5O. dele, Judaeorum Sce. p. 33. dete, Populum Sc. usqua a , liberatio, exclusy m, 7, d te, Hypoeritas Sce. Vsqπe ad siuem. Zachar. V. dele, Exponi solet, usque ad emRomsu, 2. JudeoS dcc. dete, utrosque, usque a siuem GP. Io. de vocatione δρα ibi, ex solo verbo dc Christo, dele, solo Verbo dcc. Galat. a. circumcisionem dcc. deis, ex fide, usqVe ad em. Cap. 3. Cum increpatione dcc. dele, per fidem salutem

contingere.

2. I bessat. 3. Dele, Damnantur &c. usque ad Dem. I. Rau. f. dele Per fidem dcc. usque gae Quinam vere dcc. exclus. f. V.CASPAR Vero uva ROGA, Cardinalis Sc Archiepiscopus ToletanuS, inquisitor generalis Hispaniae, in Indice Expurgatorio Madriti l 84. primum edito, dc postea a FRANCISCO1VNIO HanOViae. 16II. in XV. denuo emisso p. 279. haec habet: Biblia s-TIs-PAGNIΝI: Ex Bibliis SANΤIS PAGNINI insol. Lugduni apud HvGONEM A PORTA anuo I 42.

V a Numeri.

196쪽

Numeri.

Cap. XXIV. liters C. deleatur Glossa, et x ait, Sceptrum scilicet Davidicum. Psalmorum Liberri. XXL sit. C. deleatur Glos . quae incistit, Fugiente Da vide usque ad illa verba, ω verum Christi mysterium. V. XXXIX. litera D. deleatur Glsis quae incipit, Scilicet, ad auscultandum, usque s , David sacrificia. Ps XX l . litera D. deleatur Glosi. quae incipit, Solium

Salomonis usque ad , in solo Christo. Dd. P . litera E. deleatur Gog. Scilicet Pharaonis, cuius filiam duxit Salomon.

. LXVII. litera F. deleatur GLA. quae incipit, id est, ad

summitatem arcis Sion, &c. usque ad , IebusaeOS. N. LXVIII. litera D. deleatur glossa, quae incipit Haec ad literam fecit Nabal, usque ad, Prophetiae Apoc. IO. c. U. LXXI. litera D. deleatur glosa, quae incipit, Hyperbole de Salomone Sc. usque gae Apoc. I9. Ps Ox litera C. deleatur glus Scilicet Salomone dcc. usque ad , Sacerdotem aliquando egit.

Cantica Canticorum.

Cap. VI. liters C. de estur gi. quae incipit, Haec erat filia usque ad dilecta. Isaias. CV. V. de eatur capitis jummarium, quod incipit. Ad- Ventum EZechiae, usque ad , perditis sine gladio Astyriis. Item giuisi. litera G. Scilicet de Rego Assiir. p. IV. F. deleatur gi. Ezechiae semper typo in Christum fertur Propheta. Cap. VII. litera D. deleatur glossa, quae lucipit: ostendit, usque ad Regis hostes Judaeae, ut ε. Reg. Cap. VIII. litera A. deleatur glosi. qua incipit, Scilicet Abiam, usque ad 4. Reg. IS.Cap

197쪽

Cap. IX. deleatur ipsius capitis summarium, quod ait: Prophetat Christi nativitatem, eiusque imperium, typo Ezechiae. Cap. LI. liter a F. deleatur g quae incipit, Sola oratione vicit, usque ad interficiet Anti Christum, ut a. ThesL 2. Cap. XVI. litera H. deleatur gilis quae ait, id est, agnos, usque ad filiae Sion, vide . Reg. Cap. XIA. litera E. deleatur glo si. quae incipit, Ezechiam, nam, usque ad, sublimius spectant. Cop. XXX. liters b. deleatur glos. diceus, EZechiam. Cop. XXXII. litera A. deleatur glosi. d ceus, EZechia. Cap. XXXV. litera C. deleatur gl. quae incipit, Plurimum, usque ad, ab Am riis liberatio. Cap. XL. liters E, deleatur gitis quae incipit, ad Cyri R gis, usque ad Vide Hieremiae. Et litera F. gt. Hoc ad literam de Cyro. Cop. XLII. litera E. ex glog quae incipit, Sublimitas deleatur ab istis verbis. Vnde & Cyro, usque ad illa , Veritatis obumbratio.

Cap. XLIII litera C. deIeatur glus Scilicet Cyrus, usque ad, ita dispositum. Cap. XLV. litera C. quae sit, Scilicet Cyrum deleatur p. 28I. p. XLVIII. litera B. deleatur gloss. dicens, Scilicet Cyrum ct titera C glsis quae incipit, id est, clare vobis usque

ad futurum praedIcem. Cap. XLIX. litera F. deleatur glossa, quae incipit, ConBlatur Deus. usqae ad , fides adhiberetur. Cap. L. deleatur capitis jummarium, quod incipit, De Imaaeorum improbatione.

Cop LI. litera A. deleatur glossa, dicens, Lex per Cyrum,

usque ad, nova Hierusalem.

Cap. LIL litera B. deleatur gloss. dicens, Cyrus. Et sit ru Zgl. quae incipit. Ita deformatus, usque ad aspectus eius. CV.

198쪽

Cap. LIII. litera D. deleatur gloss. quae dicit. Incredibilis

xes usque et , arcana sublimia. Et silere C. gus' qua ait. Quasi eXigentibus, usque ad iam inchoata. Cap. LX. latera b. deleatur glosi. quae incipit, Haec omnia usque sit, multa dicantur. Cap. LXIII. litera C. deleatur gloss. quae ait, Migrare faciens usque ad, intulit cladem. Hieremias. Cap. XXIII litera A. deleatur glosi. quae incipit, De germine usque ad , Vide apud Zachari Daniel. Cap. X. sitera A. deleatur tota gloss. quae incipit, ab egressu usque ad orbis Judaici. Osea. Cap. II. sitera F. deleatur glosue dicens, Scilicet Ezechiam. Cap. VI. siters b. deleatur g UC. gαί iucipit, Post unum, usque ad , oratione liberati. Joel. Cap. III. sit. A de rettur g LC. qreae iuristit, Perditio Assyriorum, usque s , ct prodigia , ut Acto. Et sit. B. ρ os dicens. Magna populi angustia, usque cae, Assyriacae perditioni S.C. p. 282. C tat. Et siler F. g Us luci pleus, In valle, usque ad, interfecti. Michaeas. Cap. IV. y V. Hel esutur omues glosse.

Cap. III. lit. F. deleatur gltis incip. Ecce ego, usque ad, germen in se continet. Cap. IX. lit. H. deleatur gius quae dicit, In humili, usque ad , germen. Et tit. y. gloss. quae sit, Id est, sanguine,

usque are, effudisti.

199쪽

VII.

Christianismi Resitutio. Totius ecclesia Apostolicae ad ualimina vocatio, tu integrum restituta coguitione Dei, mrei Christi, iusti Pationir nostrae, regenerationis Baptismio coeuae Domini manducationis. Restituto nobis denique regno coelesti, Babionis impiae captivitate holata OAnti Christo cum bis penitus defracto.

M. D. LIII. in 8. pag- 734- In fine leguntur haec: M. S. V. Iss3. Ceterum Viennae Allobrogum prodiisse librum, notum est. . I. HIe rarissimus ille liber est, qui auctori suo exitium psperit, & femori eius alligatus una cum ipso combustus est. Constat ex illis, quae supra diximus magnam

vim exemplorum eius Viennae Allobrogum manu exustam esse. Cumque loHANNES CALVINVS rescivisset, Fran- cofurtum ad nundinas non medicorem numerum memplorum delatum esse, litteras dedit ad Ecclesiae Franco- furtanae Pastores, illosque rogavit, ut ea de medio tolli curarent. Notatu digna sunt Verba eius, quibus inter alia utitur: q) Eius autem, inquit, multa exemplaria proxiamis nundinis paschalibus Frunco furiam devecta fuerant verum institor Tapogrubi Vir prπs imteger , quum ammonitus foret nihil illic praeter immensam errorum farraginem contineri, suppressi quicquidhabebat. uuam mutatis erroribus, imo proigi fis in Deum bio phemus scateat, longum esset referre. Fi'gite vobis rhoisodium ex impiis omnium aetatem delitriis consutam. Nullam enim est is Z. pieta-cq Vid. Epp. dc responsa CALVINI CXXXV. p. 29o.

200쪽

pietatis genus, quod non baec bellua velat ex inferis exciataverit. Et malo ex lectione ipsis vos iudicium facere. Cer te reperietis Iere in Angulis paginis, quod vobiς horrorem incutiat. Auctor it se tenetur tu careere a Magistratu nostro, i, propediem, ut spero, daturus in poenas. Vestrum

autem ea aegre operam , ne hoc tam pestiferum veneuum Iongius emanet. Νmicius vobis referet in qua votbeca

sint libri, ct quo numero. Librarius, nisi fallor , exuri patietur. Quod si quid obstaculi esset, vos tam fore cordator covsido , ut mundus tgm uoxis corruistis purgetur.

Quid resipolum fuerit CALvi No, numque liber Francofurti publica auctoritate combustus fuerit, id quidem nobis explorare non licuit. Rogatus venerandus Theologus, IOH. GEORGIUS PRITIVS, qui hodie Franconirtanae ecclesiae magno cum friustu praeest , ut grammatophylacium Rev. ministerii excuteret, num quid forte litterarum aut a CA viso ad Francosurianos, aut a Francosurianis ad CALVr-NvM scriptarum, in eo reperiri posset, nihil eius generis ibi occurrere, accurata eXploratione instituta, rescripsit. o Quare verisimilius est, mercatorem librarium privatim pietate ductum exempla, quae habebat, exussisse, pastores autem & ministros Francoirtanos manus ab hoc negotio cohibuisse. In hac me sententia id confirmat, quod auctor Historiae SERVETI, quam supra dedimuS, commemorat, THOMAM, fgmulam ROBERTI STEPHANr, mifum

esse Franc urinam, LibrosqNe SSRvΞΤΙ, qui itissic ad vim. dinas prolati fuerant, combusisse , ne distraherentur. Quodcunque est, id inter .omnes constat, non exiguam