Historia Michaelis Serveti

91쪽

f. XXXIV. sequenti die XXII. Augusti, quum Senatus iterum

conuenisset, Procurator Generalis triginta nouos in medium protulit articulos, atque a Senatu idessiderauit, ut de quolibet sERVETVS interrogaretur. Plurimi horum ad mR-vETI personam, eiusque moreS spectabant: de quibus,quum latri antea diXerimum, Ut ea repetamuS, non erit necessarium. Igitur hoc tantum memoramuS, dixisse eum, se viti. mum librum, ex conscientiae suae instinctu imprimi curassie, nullumque alium, quam sese ipsium correxisse eum. b, Postremo, si in doctrina de baptismo infantum Ia psus esset, fassus est, se paratum esse ad huncce errorem abominandum, modo gratiam iudicum atque misericor diam obtineret. Decima tertia inter has erat quaestio, num matrimonii foedere iunctus esset: ad quam autem SERVE- ius respondit: nunquam sibi uxorem ducendi animum fuisse, eo, quod impotentem sese ac herniosum esse , sciuisset. Constituerant iudiceS, si respondisset, sese uxorem non duXisse, hominem quaerere: quomodo tam diu sibi temperare potuisset: Verum responsio sΕRvETI hanc quaestionem oppressit ac sustulit. Interim ex ea apparet, CAL-v1NvM persuasisse iudicibuS, SERVATVM cum multis aliis criminibus, tum scortatione ae adulterio sese olim contaminasse omnino enim CALVINUS certum esse voluit, disse

solutam fuisse sERVSTI Vitam, quod ex ipsis eius verbiS infra probamus. c)

b) Haec non conuenire vi- qnam ut suspicari liceat, errore addentur cum iis, quae BALTH. AR- turbandam Ecclestam fuisse impul- NOLLEΤVs ad IACOBUM PERTETUM sum. Et P. 7O . In ipsa porro cau- scripserat, vid. supra g. XXXI. sae a lione, non coniecIuris tantum c) Ita enim in Expo fit. error. notata, sed manifesis signis depre-ΜICH. SERVETI p. 7Oa. scribit: Vita sa fuit eius impietas. autem SERvETi magis fuit dissoluta,

92쪽

f. XXXV. Triginta & octo erant articuli, qui die XXIlX Augusti a Iudice vicario de nouo proponebantur, petente, Ut

SERVETUS aut negaret eos, aut assirmaret. Ante autem,

quam hoc fieret, Procurator Generalis orationem praemisit, qua Iudicibus demonstrare studuit, SERvETVM hactenus in responsionibus suis fallacem atque ambiguum fuisse, mendaciisque plenum, oracula diuina irridere, potiuS atque illudere, paucis: summae impietatis reum esse. Idem supplicem eius libellum antea productum confutauit, indignumque censuit esse, cui aduocatus daretur, dignum potius, qui capitis condemnaretur, quod cum Anabaptiuis sentiret. Articuli ipsi de quibus o hocce die interrogabatur SERVETUS, ad Libros eiuS, personam, moreS, ratio nemque Viuendi pertinebant magis, quam ad eius dogma ta , quorum causa alioquin in carcerem coniectuS erat. SERVETVS inter alia, iam antea a nobi S memorata, respon dit: sese cum nemine alio, nisi cum CALVINO atque PEPINO

de sententiis suis per literas egisse. Unicamque modo epistolam ad PRTRVM vIRETVΜ dedisse; sese quidem in memoriam sibi certo reuocare non posse, quo anno impotens herniosusque factus esset, forsam autem iam anno aetatis quinto, id sibi contigisse: nuinquam sese ob miserum corporis habitum, uxorem ducere vel potuisse vel voluisse, neque dixisse sese, quantum sciret, aesi foeminae Vbicunque locorum sat multae degerent, quarum Vsu ac conuersatione quilibet eXtra matrimonium frui posset: quod si vero ita esset, id d) modo dixisse propterea, ne reliqui, sese impotentem esse, sentirent. Postremo coram iuuicibus aperte fassiis est sERVETus , sese in doctrina sua ac fide perstiturum esse, nisi falsitas eius sibi ostenderetur.

f. XXXVI.

93쪽

. XXXVI.

Interim Genevensis Senatus Viennensem magistratum certiorem fecerat de sΕRvΕΤo comprehenso S in carcerem coniecto. His litteris Viennenses ultimo mensis huius die responderunt, nec modo GenellelassibuS gratiaS egerunt, quod certiores eos hac de re fecisssent, sed etiam expetierunt, Vt captum SERVETVM Viennam remitterent,quo

poenam , quam hactenus effugerat, sustinere ibi ponet. Scriptae erant istae litterae a Iudice vicario. Regisque in hac urbe procuratore die XXVI. Augusti, & a centurione quodam regii Palatii, quod Viennae est, eo allatae. Igitur SERumus hoc centurione praesente tu iudicium vocatus Scinterrogatus est: num hic centurio notuS ipsi esset, qui, sibi notum esse eum, seque per biduum sub eius custodia .fuisse professus est. Data hacce responsione, iterum quaerebatur , num Catius sibi duceret esse, si sub Genetiensium po testate atque iudicio constitutus litem suam conficeret, quam, si Viennam rediret, ibique ab illius ciuitatis Senatu de causa sua decerneretur: Venisse enim, addiderunt Iudices, Vienna idcirco carceris custodem, Vt eum magistratus Viennensis iussit illuc accerseret. SERVETUS autem,

quum hoc audiret, ad pedes Iudicum sese proiecit, oculisque madentibus eosdem implorauit, ne permitterent, Vt a

Viennensibus res sua diiudicaretur, sed ipsi potius, quocunque modo Vellent, causam suam disceptarent. Patet hinc, non existimasse SERVETUM, GeneuenseS magnum in se & crudele supplicium, saltim mitius 'ac Viennenses constituturos esse. Verum exitus vehementer fefelli hominem. Hac occasione nonnulla quoque alia retulit SERVETus de carcere suo Viennensi, quae iam antea attigimus: jd tamen praete rire non possumus, quod narrauit, sese Missam Viennae frequentasse, at grauiter id circo peccasse. Sed tamen se metu mortis id modo fecisse, in quo tunc quoti-

94쪽

die versatus esset. Finito autem hoc iudicio, carceris custos, qui Vienna eo venerat, obtento eo, quod a SERVETO desiderauerat, testimonio, quod scilicet, se inscio atque in .uito ex carcere & Vienna euasisset, Geneua iterum abiit.

. XXXVII.

Primo Septembris die accersitus fuit STRVETUS, Vt diceret, quot & quosnam in Gallia haberet debitores.Scripserat enim Gallus quidam DE MAVGERON dictus ad Sen tum Geneuensem litteraS, in iisque 1ignificauerat, Regem filio suo omnia sERvKTi bona dono deuisse, quae ad fiscum regium lege alioquin pertinebant. Verum noluit sERVΕ- Tvs nomina eorum indicare. Quod facinus, num ita generosum & laudabile siit, ut vir quidam doctus e putat,

aliis diiudicandum relinquo. Interea CALVIN US, qui saepius aderat, hoc die quoque non deerat, quem iudices iubebant, eX SERVETi libro propolitiones illas eXcerpere, quas impietate plena S iudicaret: SERVETVM autem eodem tempore latinis Verbis respondere illis iubebant. Sine dubio intelligebant iudices , vagum nimis & molestum esse accusandi modum qui Verbis & ore tantum fieret. Paruit cALVINVS aC triginta octo propositionias excerpiit, quae die XV. Septembris, quo in ius iterum vocatus est SELVETVR

ipsi traditae sunt. f) Hoc ipso die quoque Senatui offere

bat litteras supplices SERVETVS , quibus iudices implorat, ut rem suam, aut non ita differrent, aut se eX carcere di-

mitterent: e Is est Cl. LA ROCHS qui l. lo: Sententiae vel propostiones eo e. p. I s. scribit: SERVET ef g ps ce pice ex Libris ΜICHAELIS SER- genero te denommer sis Creanciers qu' UETI, quas Ministri Ecclesiae Gene-iIctioit en France. Et in nota subiecta ciensis partim impias, in Deum addit: os eaotion fori lauabis. blasphemas, partim profanis errori f) Hae propositiones in tu, bus, deliriis refertas esse aserunt, sculis CALVINI Theon p. TO . repe' omnes vero a verbo DEIO orthodo

95쪽

mitterent: Invehitur simul in CALViNVM, earcerisque sulmiserias & aerumnaS acerbe deplorat. Postremo aduocatum sibi denuo expetit, rogatque ut causia siua ad consilium ducentorum virorum reseratur, Ipsae litterae sunt sequentes:

96쪽

miser accusateur, contra CALVINJon mature, que atriis ta cause a BF. Frict eu vos prasous is Geneue te inde Septembre I333. i

MICHEL SERVETVsensa ca se propre. . XXXIIX.

Litterae hae, quas paulo accuratiuS consideremus, non indignae sunt. Namque patet inde, SERVETUM clam amicos Geneuae habilime, cALVI No inimi S, qui eum secreto erudiuerint, quidnam rerum gereretur, & qua ratione imminenti periculo occurrendum esset. Novit nimirum Ι. quidnam CALVINus exceperit ad libellum eius antea Senatui oblatum: quod non aliunde scire potuit, quam per membrum aliquod Senatus. Requirit ΙΙ.) ut ad consilium ducenariorum causia sua defieratur. IgnarOS vero erat rituum, status, morumque Geneuensium SERVETvs.

Quare fuerit aliquis necesse est, qui hoc ipsi stuppeditaverit, & simul spem secerit, fore, ut si res ad istud perueniret consilium, saluus & incolumis abiret f. XXXIX. Hac de re, quo tanto minuS dubitari queat, CALvNNVM animaduerti velim, non paucos habui me, qui male ipsi vellent, Geneuae hostes. O Inprimis ex ipsis CALVINI g Testatur id ,rACOBUS SPO- Nivs in Histoire de Geneue Lib. III. ad annum MDLIII. ita scribens:

principio , per far dispello a questo , unde in una dipata bi dieri piis di

cinguanta

97쪽

vim instolis aliisque locis apparet, AMADARUM GOTRIU,

quem CALVINUS sub CAESARIS CΟΜΙcI nomine traducit,

admodum ei fuisse infensium. h) Hic AMADAEVS GORRI US, BEZA teste, si Generalis populi Capitaneus primum

electus erat, Variasque molestias ac turbaS CALVINO scelera eius perstringenti Geneuae cieuerat. Accusauerat eum, ac si per septem fere annos falsam quandam doctrinam professus esset. Quum vero audacia eius eXtremum apicem fere attigisset, anno MDXLVI. senatu motuS , Capitaneique nomine priuatus, sibi vixit: imo hanc ob accusationem in carcerem , teste IAC. SPONIo, kb contedius, facemque ardentem ipso meridie per ciuitatem circumgestare, poenae causa iussus est. Mox autem anno MDXLIIX.

cinquanta mentite manifeste. Reliqua autem, quae de sERvETo ha

bet LETI nihil merentur fidei. Sic nempe ib rem proponit, aestsERVETus diu Gene uae docuisset, donec caperet ir, ab narrat Heluetas eluitates esRagitasse mortem SERVETI 3) asserit, sERUE-YvM die XXIII. Octobris exu- m fuisse. Quae autem Omnia manifesto falsa itini. LEΤI ita pergit : Ma come ii fatio ventua trono innauei, e seminava Uu gran Scau-dulo nella Citta 'U Configlio postola in prigione ordino i uo processio, Sarriuate in questo mentre Letiere des Mitideri, che manfestavano is scandalo che tuiti quei Magistrati pelia- Uano di veder che tanto tardanais dar la morte ad uno che gia e Mopia di 3O. anni che andava nega Chriyliarita seminando emptera , fucondannato ad eger vivo bruciato; eis senteuna venne e gutta ii 13. deIMese d' Ottobre sendo morio inopinato. Haec accuratissime descripsi quidem, LETI autem is non est, cuius spediata sit fides. h) In Epp. Ο Resp. CALVINI Ep. CLXL ad PARELLVM data p.

3o . haec leguntur verba: CAE-sAR COΜICUS , sinulato per triduum

morbo, in Curiam tandem ascendit, ut Sceleratum isum poena ex meret. Neque enim erubuit petere , ut cognitio ad Ducentos veniret: sine controuersa lamen damnatus est.

k) l. c. Lib. III. ad annum MDXLIIS P.

98쪽

in pristinum restitutus locum, nouas turbas dedit, usque dum Syndicatum, summum Vrbis locum adeptus esset. Idem deinceps factiosorum Geneuensitum siue hostium CAL

VIN I caput mansiit, atqUe in CALVINI Odium, causam sERVETI clam egit. Hoc eXinde apparet, quod, quum Senatorum animos in mortem SERVETI inclinatoS esse, animaduerteret, in iudicio adesse noluerit. Fecerunt id quamplurimi alii ciuitatis huius Senatores, verbique diuini ministri , quorum alii ad exilium, alii ad perpetuos carceres, nequaquam autem ad ignis poenam SERVETVM condemnarunt. Ex Praetoris asses ribus quemdam obfirmasse animum SERVETI ipse narrat BEZA. l) Inter alios praeprimis Professor quidam Theologiae Geneuensis, nomine CKLLARivs est, qui sine dubio BORRHAVS CELLARIVS est, numquam in SERvEΤΙ neque in ullius haeretici mortem consentire voluit. Patent haec omnia prolixius, ex Hisoria

MDa sERVETI quam supra 9. XXVII. citaui; nec non

l) l. c. p. ai. Cui etiam inquit, facitiosorum unus, tum Praetoris assessor, in aurem insusurrasse

quiddam credebatur, quo malum per dito homini animum ob maret.

m) Cuius verba sunt: Itaque satim conuocatus Wi Magistratus Geneuenses reuerso scilicet nuncio quem ad Ecclesias Heluetas misisset) super sERUETI negotio. AMADAEvs GORRivs militiae Dux idem tum primus Consul urbis,

quum viderat animos Senatorum inclinatos in necem hominis, noluit

adesse in iudieio, negauitquese por sicis erussanguinis. Idem fecerunt quidam alii : reliqui alii aliter damnarunt , non mili ad exitium ; alii ai l perpetuos carceres, pars maior cum CALVINO ad ignem, nisi reuocare vellit' CELLARIUM etiam eius urbis

summum Professorem Theologiae a fisrmant, nunquam res SERVETI, Nec in vilitis Haeretici mortem confen9se. Idemque putant de quibusdam eius urbis ministris inferioribus, qui ad disendam de sERVETO sententiam propterea non fuerunt vocati. Ita

natus ut combureretur, s in cineres redigeretur.

99쪽

ex iis quae VHENBOSARDus habet, sial quem GoDora. 'ARNOLDvs o) exscripsit. Nec omittenda sunt, quae Cl. LAROCHE p manu nescio cuius adscripta legit, in exemplo

suo Vitae CALVINI a THEOD. BEZR conscriptae.

k. XL. Dum haec gererentur Genetiae, fama passim de carcere SERVEΤΙ percrebuit, ac ut plerumque fit, quibusdam gaudium, aliis misericordiam commouit. InprimiS DAU. ORSius, notissimus ille Fanaticus, cuius tam celebris in

Professor tu de Cheologie in die Stadti

0 Qui in mersologia P. IV. Sect. Il. Num. LIII. p. 3. 44 nil aliud egit, quam haec mOX

citata UYΤENBOGARDI verba, sine Auctoris mentione, germanicevertit, p) Verba haec CI. LA ROCHEBibl. AngL Tom. II. P. I 6I. I 62. inseruit, & ita sesse habent: Accepi a certo homine non defui se tum ex praecipius iuris dicundi PraefeElis,

qui ut malum animum in CALVINUM per Hispanum reum exererent, au-Hlores esent reo, Ut atrocia quaeque tu CALVINUΜ proferret, quod hoe ipsum apud certos gratiosorem redditurum eqset, illam autem abreptum a

malo spiritu blasphemias profudisse in

Domini no tri veritatem atrociores rvnde sibi ipse tanto certious pericula corto DEI iuoicitio conflauerit. Qui haec adiecit verba, ministrum quendam verbi diuini Geneuae nomine PERROΤ , fuisse, Cl. LAROHCE c. l. coniicit, an Vero res

ita sese habeat, mihi non liquet.

100쪽

Historia Ecclesiast. seculi huius fama est, tum litteras quasdam C pro sRRVETo ad Senatum Geneuensem & Ηeluetas ciuitates dedit, in iisque SERVETVM bonum & pium viarum nominauit, qui non nisi eX odio atque inuidia quorundam suorum inimicorum traditus esset. Litterae hae die I. Iulii mensis MDLΙΙΙ. conscriptae essent, si subscriptio ni fides haberi posset: at certum est, eam esse falsam, quoniam sERvETVS demum Augusto mense Genetiam venit. Quidquid id est, id ex ipsa constat epistola, eam eXaratam esse, tum, quum adhuc in carcere constitutus esset sERVE- Tvs. GEORGII autem nomen, quum in historia illustre admodum sit, ipsae vero litterae eius paucissimis Visae, credo me rem multis gratissimam facturum , si ipsam epistoritam huc transferam, quae ita sese habet:

q) Hae DAVIDIs' GEORGii Litterae , sine 'Aue toris, loci it anni mentione prodierunt sub hoc

aeter beelen verooxit. Tribus Tomis in . Huic titulo diSium I. Thess. Ιl. i. a. 3. . subiunctiam reperitur. Prima in hoc volumine

epistola die XVI. Ian. MDXLVI.

scripta est, nostra autem, quamc tauimus, Tom. 1. Pari. IV. Fol. I . b. nUm. IX. inuenienda est. Litterarum forma docet in Belgio hanc editionem, clam sine dubio, descriptam esse. Quod GODOFR. ARNOLDUS memorat , epistolas DAU. GEORGII MDXLIX. typis expressas esse, id a veritate abest. nisi id forte de nonnullis eius intelligi debeat epistolis. Vid. Hae resologia eius Part. II. Lib. XVI. Cap. XXI. p. 289. h. Ceterum patet ex nonnullis ipsius CALHNt

locis in Expostione errorum SERUE.

Ti, et hanc epistolam minime ignotam fuisse.