장음표시 사용
191쪽
rant , requirens quid in talibus ea Iis . quales in disceptatione versabantur, veteres Imperatores fecissent. Verum non
omneS omnino libri boni consiliarii sunt: nonnulli enim malitiam suadent & fraudes , quae quia magis in usu sunt, quam veritas, bene multi eos a consulunt. Illi maxime securi, quos lapientia divina dictavit. In his reperire licebit Principi pro casibus omnibus politicam quanda perfectam, di documenta certa , quibus se , & alios rite gubernet. Ea de caussa Regibus Israel in mandatis dederat, ut Deu teronomii librum semper penes se haberent, & ex eo quotidie legerent e aliquid. a Deum audimus , a Deo discimus, quoties divina illa oracula evolvimuS.
g. Cum hoc histori eo studio secure sese poterit Serenitas Vestra gubernationis mari committere, dummodo pro
nauclero sit rerum praeteriturum experientia aci praesentium directionem , quas S renitatem Vestram ita moderari oportebit , ut oculos suos semper in futuro defigat, ipsumque ante praevideat, ad Pericula declinanda, aut sala sui exquirunt prudentiam ,
b Omnia fert inra divinitu. hu-Data utilis est ad doecudum, ad amguendum , au corripiendum , ad σκ- aiendum in justiira , ut perfectussa homo Dei, ad omne suus bonum
tem , ut praeVenta d minus mali adferant. Iuκta has temporum aflectiones judicare debet, & aestimare de futuris prudentia Serenitatis Vestrae, non illas Planetarum, qui cum admodum pauci sint, di statos suos habeant m tuS, non possunt quantum vis aliqua in illis inesset vir tus tantam eventuum Por tendere varietatem , quos aut casus invehit, aut liberum disponit arbitrium. Neque speculatio & experientia sussiciunt , ut certam aliquam& securam scientiam , de caussis tam remotis constituant. Conjiciat itaque ocu los suos Serenitas Vestra in tempora retro praeterita , jam
inde a Rege Ferdinando C tholico usque ad Philippum
Secundu , & collatis cum iis, quae ab eo tempore in hane nostram aetatem usque eianuXerunt , expendat Sereniatas Vestra, num Hispania tam sit incolis referta, tam opulenta, & rebus omnibus abundans, atque illis prioribus saeculis. Num tantopere artes & arma floreant; num tam frequentes sint nundinationes , & ag ortam culturae;& si in hisce rebus qui inam
defecisse animadverterit, incisionem corporis hujus instituat, exploret arterias ejus omneS , ac parteS , quae sanae ac integrae sint , quae non ; e quibus item sontibus infirmitates istae suam trahant originem. Consider apud animum suum Serenitas Vestra , num sorte ex uno aliquo eorum irascantur, qui seraed nis materita, oe deIην ii σνὶμ u. 13P si ,
192쪽
fere ordinarii sunt. Εκ deductione subditori di in terras
exteras ; ex desemi propagationis a ex multiplicitate Re Iigiosorum ordinum; eκ nimia festorum dierum freque tia ; ex multitudine Universitatum . & studioru in ; ex detectione Indiarum ς ex pa-Ce nori Ceconomica , ex bello leviter suscepto , aut segniter adiri inistrato et ex abrogatione Magisteriorum ordinum militarium : eκ raritate prae miorum: ex oneribus cam hi orum . di usurarum et eV p cuniarum transsatione in ali nas provincias: ex disparitate monetarum ; aut aliis similibus eaussis. Si viderit Serenitaq Vestra, qaaenam 'existis mali sons sit di origo ,
dissicile non erit parare remedium ; & cognitis probe duo
bu, temporibus, praeterito &praesente, una etiam Sereri. Vestra de futuro aestimabitra Nihil enim sub Sole novum.
Quid est, quod fuit f ipsum qu dfuturum est. Quid est , quod fastim ebl f ipsum quod faciendumen. Personae mutandur , non
scenae Iidem semper mores di modi sunt. s. Post illam librorum e volutionem plurimum quoque
tantis ingeniis , quae eum iis agunt quotidie , atque ad audientiam verba & rationes multum ac diu cogitatas a ferunt. Ideo Ioannes Secundus Lusitaniae Rex dicere so Iebat, regnum aut invenire Principem prudentem, aut facere. Amplisima est imp
randi schola , in qua Ministri summis ingeniis praediti , de
experientia insignes , aut domestici , aut exteri . negotia cum Principe eonferunt. Hic semper in assidua versatur e ercitatione , cum speciali notitia omnium prope , quae in mundo geruntur. Quae schola
eum maxime conveniat Principi, docet omnino, ut si non ex obligatione , discendi sa tem studio , negotiis sese impendat , studeatque ea plene capere & penetrare I nec satis esse credat, si Consiliariis suis ea committat.& ab illis decisonem eκpectet e nam si negotiis prorsus se abstineat, sylvescit paulatina ingenium , Modisse ea incipit, tanquam Onera quaedam intolerabilia, civilibus maiora, adeoque aliorum mavult curae relinquere .& industriae. Quod si deinde
ad ipsum referatur, quid aliis ea super re visum suerit, inscius & imperitus pendet an mi, rectene judicatum fuerit. an secus; qua in confusione , necesse est eum suimet pudeat, pigeatque, dum videt is muto simul aero haud multo esse absimilem , cui exterior fit reverentia , alius vero pro ipso responsa dat. Nec alia de caussa Zacharias Prophetaeum Principem , qui similis Pastori, gregem suum deserenisti, obligationis suae est immemor . idolum b vocitat: Statua enim est,quae reprςsentat, Hon exercet Μajestatem. Os habet, di non loquitur: Deu-los habet, & aures , & nequo videt, neque ι audit, cumquπ
193쪽
I o D I D. S A nilim pro idolo cultus solum
abeatur , non quod essicere quicquam possit , tanquam telluris inutile pondus , ab omnibus a delpicitur , neque hoc damnum facile sarciet: negotia enim , e quibus usu
atque exercitatione experientiam aliquam haurire poterat; praeterlabuntur sicut aquae , quae nunquam revertuntur; quare cum ipse ignoret, unde negotiorum tela inchoata sit, rege eam perteXere nunquam poterit.
damna evitanda, expedit Omnino , ut Princeps simul atque Rempublicam capcssit, animum Quin ad negotia publica applicet, ut v l u paulatim artem bene gubernandi condi stat r etsi enim illa initio mole sua absterreant Principem ; ambitio tamen, & glo-xia , quae inde sperari potest .
faciunt postea , ut appetantur etiam , & amentur. Non il- Ium arceat errandi metu S, quia nulla tanta est prudentia , quae non quandoque falli possit. Eκ enoribuS experientia nascitur; ex hac vero Op- a Nihil est i obuia in mundo.
PIscatores in inlata Chio . cum iactis aliquando in
mare retibus pisce, se capturos crederent, tripodem ex
traxere , quod vas quoddam erat sacrificiis destinatum aut ut volunt alii ) mensa tripes Totunda, opus admirandum magnique Pretii, non tam ob
timae imperandi regulae. Et si forte eui νrrare contigerit,il ud solatio sit, minus in te dum esse periculi, ipsum falli Principem , quam si rem optime gelat Per alium. Hoc naminque calumniis obnoxium: i md vero facilius tolerat Populus. Obligatio Principis in eo solum consistit, ut quam rectissime velit agere omnia, atque in id omnem suam conferat operam, instructio nem admittendo , de consilium , sine arrogantia & fiducia sui nimia: haec enim ignorantiae & errorum mater est. Potentia una cum Principibus nascitur, non sapientia. Si audire voluerint, recte gubernare scient. Cum Salomon suam agnoiceret infantiam pro gubernando Dei populo . petiit a Dco coi b dociber hoc enim solum sussicere putabat, ut recte suo fungeretur ossicio. Principem Telosum , requi honestum semper prae culis habet, DeuSquas manu ducit, ne uspiam in statuum odium gubernatione osse
m teriam, quamvἰs e X auro esset, sed ob Vulcanum attificem. Crevit in iisdem , Maliis ejusdem insulae Piscat ribus cupiditas, & spe Vana inaniter delusi iteratis tapevieibus retia sua iri: profun
dum demisere, O quoties p Osperi Principis .mus successus
194쪽
et lem ipsi & aliis fraudi sue
runt . dum mediis iisdem similem aliquam nancisci Vortunam conati sunt i Non est ita facile. alienos sequi pansus, aut relegere proprios, ut eadem semper examussim premas Vestigia. Exiguum temporis spacium tot eventuum varietate priora obducit , & uuae de novo imprimuntur, diversa sunt, adeoque
non eundem habent exitum. Multos aemulos atque imita
tores habebat Alexander Magnus , qui licet Virtute tum corporis tum animi nihil illi
tam cumulatam gloriam de felicitatem potuerunt adipisci, aut certe tantum plausum non tulerunt. In nostia est potestate . bonos esse a non Item, tales videri aliis. Etiam in rebus Famae Fortuna ludit, . neque semper eadem eidem Ha. I
195쪽
x et D ID. S A respondet sicinori a Quod
Sagunto accidit, Estepae quoque evenit , & hujus tamen vix aliqua superest memoria ;tenuior nimirum civitas gloriam istam non obtinuit: nam in Haioribus laudari farre solet, quod in aliis mino-xibus nemo aestimat. Idem prorsiis in virtutibus usu venit ; propter easdem Princeps unus bene: audiet, alius male αtemporum hoc vitium est, &subditorum. Si Nobilitas excusso fraeno solutior sit, de Populus licentior, mali Princi-PiS notam non effugiet, si i Ios in rationis gyrum reduce-
Te voluerit .vnumquodque regnum Principem cuperet suis consormem moribus ; unde fit . ut tametsi unus aliquis Princeps iisdem honis artibus Mempublicam moderetur ,
Iibus alius gloriosissime ean.
em moderatu, est, aeque tamen acceptu, futurus non sit,
nec pare in habiturus laudem, nisi subditorum utriusque quoque Naturas aeque probas esse contigerit. Hi ne periculo non caret, si Princeps ad aliorum eXempla solum se velit dirigerδ: est enim perdissicile ne dicam omnino impossibile , ut in u-
No aliquo casu conditiones eaedem ae rationes omnes Koncurrant, quae in alio. Hae causae secundae caelestium ομhium seniper volvuntur, novosque siderum de astrorum formant aspectus, quibus suos Producunt effectus , di rerum mutationes effetunt: & sciami accessus recessusque stella-nim semel facti non iterum eodem modo facile eveniunt, ta neque easdem in haee ima MM. diit. His Pan. lib. a. s. as
fetiora habent operationes.& variatis quibusdam condiationibus , variantur insi suciscessus , in quibus caius sere plus poteli, quam Praedentia. Equidem non minus Principibus flaudi fuisse existimo, aliorum sequi exempla, quam plane nulla. Quare considerandum diligenter, quid eV nerit alsis, ut Politica pr dens evadat; non ut sua omnia ad aliorum normam diri gat , exponendo se dubiis re incertis casibus. Aliorum eventa documento b fint, non praecepto aut legi. Ea sola exin l
en pia secure imitari quis p l
t est , quae a cauisis di rati nibus intrinsece bonis. & Iu--ri naturali ac gentium communibus profecta sierunt. Illae enim omnibus temporibus
eaedem sunt. Vti de sequi ex empla eorum Principum . qui cum Religione , Iustitiare Clementia, aliisque virtu
ribus & actionibus moralibus l
is suaque conservarunt. V rum etiam in his casib a ltentione opus est e mutari enim solent mores, & aestim tio virtutum , nec novum aut
insolens, Principem aliquem per easdem , quarum beneficio unis tempore feli citet g ruit, alio periisse. Oportet igitur , ut haec omnia expendat Prudentia , neque ipsa sibi nimium fidat, sed varios Co sulat casus, qui quotidie inc dunt , neque futura pro certis habeat, quantumvis pruderis
iudieium & diligentia iis satis cavisse videantur et non semper enim eventa respondent meritis, neque depe derit
196쪽
Dmb.29. dent ab ordinaria caussarum connexione , in otia consiliis humanis aliquis solet ein locus ; sed ab alia caussa superiore , quae caeteras dirigit; ex quo fit, ut incertae sint cogitationes nostrae , & spes in illis fundata facile tallat. Nemo opinione omni u loningiui ab Impetio aberat, quam Claudius, & caelum iam illum destinarat, ut in Tiberii lo-
eum a sussiceretur. Frequentius istud est in electione Pontificum, in qua humana industria in suis consiliis saepe
deluditur. Non semper Providentia divina naturalibus mediis utitur, aut si utatur. diversos cum iisdem operatur ecthctus , & lineas rectas dueit ad obliquam regulam, cum non rato damno sit Principi. quod eo inmodo illi esse debuerat. Eadem columna i-
ea in deserto lucem praebeat Populo Dei. & hostium
castra opplebat cal ine. M ac ima etiam prudentia humana quandoque palpat in tenebris. Unde salutem quis sperat, inde exitium sibi aceei sit interdum, uti Viriato accidit. qaem proditum ab iis Legatis & neei traditum historiae referuot; quos ad Consulem
Setvilium miserat. Damnum, quod semel accepimuS , non facile credimus pasturos noS denuo; at contra res secundas , aut duraturas nobiscum , aut Certe redituras , ill ico nobis persuademus. Multis ist- haec confidentia perniciem
a Quippe fama , ste, vene ii ne
attulit, quippe quae Prudentiam armis suis exuit. Ingemquoddam eventuum mare est hic Mundus , variis re incoiagnitis caussis quasi ventis qui-Dii Idam agitatum. Ne animo efferamur , si retia sorte votis reserta educamu; in littus a nec contra deiiciamur . si fuerint vacua. Eadem animi in qualitate jacere ea oportet.& eventum expectare. Qui
te frui non potest , qui felicem rei exitum certo ubi pollicitus . secus evenire videt.& remedium in promptu non habet. Qui deteriora animo concepit, ei adversi casus inopinanti obtingere non possunt , neque ob si ustrata desideria facile ludibrio fit aliis . 'uemadmodum Persis factum in bello adversus Athenie ses ; illi namque longe etiam
ante ex insula Paro compararant marmora , quibus victoriam instriberent, quam jampridem spe devoraverant; sea cum postea ipsimet praelio
vincerentur, iisdem marmoribus Athenienses usi sunt, ad erigendam Vindictae Ra- tuam , perenne stultitiae Pe
sicae monumentum. Praesumptio sciendi futura, rebellio quaedam est contra Deum.& concertatio stolida cum Sapientia divina , quae permisit quidem , ut Prudentiae hu-naanae de rebus ejusmydi coniicere liceret, non tamen divinare, ut nimirum in hae casuum incertitudine tanto se Deo conditori suo magis Eb-jectum agnosceret. Ea etiam
vida est in statuendo Politica, quippe quae probe peti spectum habet, quam patum de
197쪽
futuris I praevideat Sapientia humana, de quam facile falin Iane judicia ; quae opinioni
Praesumptae innituntur. Si Principes eventus futuros ante prospicerent, non toties male consilia eaderent. Atque
hinc factum reor , ut simul ac Saul in Regem electus fuit, Deus ei spiritum prophetiae infuderit. Nunc ex iis, quae hactenus diximus, illud conficitur. Tametsi aptiquitas veneranda merito sit, & viae plane regiae , quas illa posteritati aps xuit , ut Per eas securo passu experientia incederet; cum tempore tamcn multa videmus immutari, ut iis porro insistere non liceat. adeoque non ita sibi ipse dissidere debet Princeps, aut tam anxie Majorum legere vestigia. ut non etiam alicubi, ubi praesens occasio tulerit, sua ponere a
' a Fa impier m te stultus Domini , prophetabis cum eis, I Reg. Io.ε.
INgeniosa Roma, ut viri ti re Fortitudini trophaea statueret, in floriam & praemium Victoris, aemulationem posterorum . & aliorum civium exemplum, columnas Tostratas adinvenit, e quibus suspensae navium triumpha tium prorae post longas navia rationes & obtentas victo-xias, sempiternam navalium
praeliorum conservabant memoriam , quale monumeri-
eum Consuli Duillio pro insigni victoria. qua Carthaginenses triumpharat, pro alia item Marco AEmilio positum
fuit. Trophaeum istud pro i VEDRIE S mb ast.
deat. Novitates non semper Iericulosae sunt et expedit ininerdum eas introducere. Muri diis nisi innovaretur , pei femetior non evaderet. Quo set te procedit longius, eo sapientior est. b qua nune vetust
ma e reduntur, nova fuere. Quod hodie exemplis lGemur , inter exempla erit. Quod nunc per exin
perientiam sequimur, absque illa aliquando initium habuit. e Nostra quoque atas multa laussis S artium imitanda posterio ferre peten ; nec Omnia vadpriores meliora scut neque quae nune facimus, omnia posteritati placebunt. Α Majoribus abusus multi ad nos usque d manarunt: multos item veterum mores severos ae r diores mitigavit tempus, re in melius e commutavit.
senti Emblemati oeeasionem dedit, in quo columnae roburae firmitas sapientiam repra sentat τ prorae Uero naUιum per tot rerum discrimina o ceanum pervagatae, ENperientiam Prudentiae matrem , qua fulcitur sapientia. Habet haec pro objecto res universales, ae perpetuas et illa vero aethiones singulares. una speculatione di studio comparatiar et altera I quae mentis est habitus partim rerum bonarum , malarumque cogniti ne I partim exercitatione Musu, Ambae simul junctae Pe fectum Reipublicae moderatorem
198쪽
' torem emetunt, una sola non suffieit. E quo Deile apparer, quam periculosum sit , si ii rerum potiantur , qui soli scieritiarum contemplationidi vitru solitariae sunt dedi tit
ordinarie enim hi tales usu &PIaxet rerum carent, adeoque actionibu' ouis , quia aut temerariae sunt, aut viles δe abiectae , nihil promoverent, Praeterlini si aut metus , aut zelus nImIuq eos transvorsos egerit. Familiaritas eorum .
poterunt Principi . ut animum ejuS eκcident, de dissi rendi suppeditent materiam .s ea uria cum tempote dc eXerientia in consilium adhi- eat. Ars medica remedia praescribit moibis . ea tamen
199쪽
Medicus non applieat , nisi num ideo sorte ad negotia
infirmitatis conditiones, na- publica eos adhibuerit, ut parturam aegri, Ae constitutio- eereret legationum sumpti Ne in ante consideret. Q ipd bus, aut occurrerv incomm si tithae ratione arrogantiam dis , quae expcontentione de suam barbaram temperasset iure praecedenti Inter Magna- Hannibal. non pro insano de- tes oriri solent. Per illos ta- risisset Phormionem, quod men secretorum securitata armorum inexpertus militan- haud satis consulitur e magis di artem traderet. Quamvis enim ab Obestientia suo tintinim speculat o sola ejus pra- Superiorum, quam Principum x in neutiatuam ' assequatur . dependent; dc si orte cedant
quomodo poeta ille Lusita-l e vita, litteris , Mnu S ceciniri . charta: Omnes in eorum deve-a A dιβιplina militar pr . Dient manus. Si oificio suo stante ' desint, puniri nequeunt ς e a o se apprende senher na emplo eorum Pemrrbatur re-
, bantasia ligiosa quies , & candida e
a. rhania , imaginando , au rum simplicitas artibus poli-
sudandis, licis inficitur. Meliqres me-M nao verido. traitando, e pe- dici sunt pro spiritualibus . is ando. quam temporalibus. . Sphaera Perquam enim dissicile est . quaelibet suam habet activit tit manus accurate imitetur . tem sibi propriam. Illud i quod delineavit ingenium aut terim non inficior, repeririatisfaciat oculis, quod idea nonnunquam inter illos inge-pi posuit ; praesertim eum a nia scientiarum disciplinis. ω : casibus tam variis bellum de- rerum usu sc exculta , enutri- 'spendeat , ut ne ipsa qui- ta in aulis absque ea animidem eκperientia in iis inter- contractione. ne vitam modum sciat , quid facto sit o- nasticam , & ab hominum pus. Nihilominus tamen consortio remotam plerumq; posset Phormio ea dare prae- eomitari solet , ut maioris ecepta Hannibali quantumvis tiam momenti negotia rectetia agno & experto Duci in ut iis committi queant . ea pra iurores caveret ingenii sui sertim , quae ad quietem pusulaeis ae subdoli, immani- b:icam , & bonum Ecclesiae lnitatis in devictos. de super- Christianae pertinent : nam bice erga eos, qui ejus se tute- modestia in conversendo a 'te': & praesidio commise- moderatio virtutum ς gravitas rantis Rectius uti novisiet & existimatio religiota v 'Cannensi victoria, sugere de- stis , plurimum per se commlicias Capuae, de conciliare mendationis secum adferunt Antiochum. Rex Perdinam ita aulis Principum. ad au dus Catholicus Religiosorum dientiam faciliu, obtinendam opera usus interdum luit; sed & disponendos animos. nescio , an ad ipsam negoti s. Experientiae E damnis Tum tractationem , an ad de periculis alienis felicestimoductionem solum ; aut sunt a attamen non tam ad
200쪽
Dmb. 3o. SYMB. Ppersuadendum essicaces , ac propriar : illas videmus , aut audimus tantum ς has etiam sentimus. In imo quasi in eisiae pectore diu haerent. Naufragia conspecta a littore mo vent animum a non ita audita solum ex aliis. Quem semel ex illis evadere contigerit, inmemoriam rei sempiternam, clavum in Eκ perientiae templo suspendit. Eam ob rem , etsi experientiis utrisque Principiς iuvetur animus . magis tamen ad proprias debet adinvertere , illud diligenter observando , si ex culpa fiant . amorem proprium solere eas excusare; & veritatem sero , aut nunquam ad aures ejus Pertingere. ut fraudes detegat et quoniam aut malitia
eam in foribus palatii sistit .
aut velat adulatio ; de tunc virtus larvam ei detrahere non audet, ne ipsa in discrimen veniat: quia aut ad illam non pertinet, aut certe nil effecturam se videt. Atque ita ignari Principes , ubi suo defuerint muneri, aut quid &ubi in consiliis & actionibus
peccatum sit, errata emendare non possunt, neque ese
perientia cautiores fieri , &prudentiores.' Nullum delictum , nullum damnum in Republica accidere oporteret , cujus notitia non illico fideliter & sincere ad Principem Perinanet. Nullus sensus, aut dolor est in quacunque corporis parte, qui non in
momento, ad cor usque pen uet. tanquam vitae Principem, ubi anima potissimam sedem suam habet , & tanquam cujus plurimum inte
illaesa conservari. O si Reges probe nossent, quibus poti nimum malis regna sua laborarent , non utique videremus ea tantopere inveteras. se. Nunc vero conantur O
lectamentis quibusdam musi eis Principis auditum in aulis avertere, ne percipiat subdisorum gemituS,nec cum Sau-
.le dicere possit; a stiid habet populus . quod purat ' Quo
fit, ut aut necessitates ejus de calamitates ignoret, aut certe tardius 'intelligere incipiat. Recentissimus erat casus Ionae, quem vivum balaena ejecerat , & publicis ejus clamo ribus in tota urbe Ninive , cui post dies quadraginta inter
tum comminabatur, perso nabant omnia ς nec tamen
fieri potuit, quin Rex ultimus omnium ilha rescisceret seum iam cives omnes a maximo usque ad minimum fa eis induti in lumi , versarenis tur. Et quis rei veritatem proponere audeat Principi , aut detegere damna & aerumnas, cuae illi impendent e Universus Bethuliae exercitus ingenti cum clamore re impetu lucente jam sole, im minebat Holofernis tento
rio , & qui ei a cubiculis Grant, verebantur eum a somno
suscitare ; sed pedum strepitu signum dabant, ne altius illum e inclamarent ; post-