장음표시 사용
201쪽
quam vero periculum urgens eos introire coegit, jam ca- ut a reliquo avialsum eorpore ostis a maenibus suspenderat. Ita plerumque accidit, ut tunc primum Princeps suos agnoscat errores, quando aut
mullum iis superest remedium , aut certe dissiculter adhiberi potest. Ministri ei Persuadent, omnia bene feliciterque evenire.unde omnem abjicit euram , nullam com-
Parat experientiam , ω distiplinam necessitatis negligit, quae optima est Prudentiae magistra. Nam etsi e prudentia felieitas nascatur ; non tamen d felicitate prudentia.
f. Praeeipuum Prudentiae munus in Principibus, aut aliis qui cum iis egerint, illud est, ut per experientiam nosse condistant hominum sit
oculorumque motu, eA Ueμdus denique licebit b perspice Te r quod indicium etam h
manae conversationi conveniens duxit ipse Deus , ut it Iud in singulorum inscriptum frontibus palam intuentium
oculis exponeret. Absque eo, nec Princeps recte imperare moverit, nec qui negotia tu Tat, sine suo potiri. Hominum animi aeque varii sunt, ae Vultus a e & licet ratio in se una eadem sit. diserta tamen
pendouus super muros eaput Hologer uia. Iudith. q. p.
sunt viae, per quas ratio in tio eam investigat r & solentillusiones vis imaginati icistam esse grandes, ut homines nonnulli bruti prorsus re rationis expertes Videantur. Quare uno & eodem modo cum omnibus agi non potest, sed variare eum oportet , Pr diversitate naturae illius . qui- cuin negotia tractanda sunt, non secus ac oreas in fraenis pro varietate oris equini mutare convenit. Ingenia quaedagenerosa sunt , re ad magna connituntur e apud ista valent
plurimum media honoris &storiae. Alia humilia & ab-3ecta, quae utilitatibus solum& commodis propriis capi se
sinunt.Quaedam superha sunt,& ad audendum projecta 'cum his sie agendum , ut a praec pitio abducantur suaviter. Alia ignava ae timida, & haec ad negotia ita manuducere oportet, ut periculi vanitatem agnoscant. Quaedam servilis conditionis sunt e & apud ista plus virium habent, minae & poenarum metuS, quam preces. Alia arrogantia: a que haec auctoritate in viam
omnino pessum eunt. Nonnulla ignea sunt, & in age do tam expedita, ut eadem . celeritate, qua negotium aliquod peragunt. eosdem facti mox poeniteat : & his consilium dare dissicile est. Alia tardiora sunt, & quasi semper in ancipiti haerent rhaec suismet damnis, cum tempora erudiri debent; nam ista si urgeant , paulatim sese demittunt. Aliqua rudia sunt di stupidat haec convincenda
non argumentia subtilibus. sed
202쪽
isa quae manibus tangi pose sint. Alia in disceptationem
vocant omnia, & acumine nimio extra limites abeunte
haec sibi relinquenda , ut instar falconum, ita sublime s
rantur , donec defatigentur, postea demum ad tintinnab luna rationis revoeanda sunt, di ad negotium, quod prae manibus est. Quaesam Omne aliorum judicium respuunt, &suo proprio dumtaxat innixa sese dirigunt i his consilium dare non expedit . sed solum quasi digito in illa intendere .
do, ut ultro iis occurrant, divinc tanquam foetuu suos Pr prios, & approbent , & eχequantur. Alia nec agere qui quam sciunt, nec une consilio alieno certi aliquid statu re ς apud ejusmodi homines fiustra est omnis persuasio ,
adeoq; quod cum iis tractandum tuetit. melius per eorum Consiliarios. aliosvo, quos ipsi prae reliquis caros habent , accurari poterit. Eade varietas,quae in ingenii, cernitur, paritet in negotiis reperitur. Quoedam initio isellia sunt: pollea vero fluviorum instar inerementum sumunt, variorum incommodorum de difficultatum . quasi rivulorum accessu et haec celeritate silperantur ; ut per tempus iis crescere non liceat. Alia contra ventis sunt similia, qui nascuntur cum impetu, & leniter desinunte in iis tolerantia coinstantiaque opus est. Alia non nisi eum ineertitudine & periculo tentantur ; quia ubi minime;
putes, difficultatum fundas: sese aperit in his i caute pro
cum conto in manu, & animo adversuS quemcumque casum munito. In aliquibus secretum expedit : hic cuniculis clandestinis agendum, uesuccessus felicior erumpat ante, quam adverti possit. Alia obtineri nequeunt, nisi certa temporis opportunitate , in his media omnia ad manum
habere oportet & disposita, ut simul atque secundiores
venti flare coeperint, mox Pandantur vela. Nonnulla sensim radiees agunt, & cum tempore ad matutitatem perveniunt i in iis diligentiae spargenda sunt semina . e pectanda donec germinent. oe fructum faciant. Alia nisi confestim bonuin sortiantur eχitum , nunquam sortiuntur postea et atque haec facto im
Pore omnia i simul applicando media . Quaedam tam de
Iieata sunt re fragilia, uephialae vitreae ad instar flatu unico EU effor mei tur, dirursum di Mingantur: pro iis
est. Alia sunt, quae si nimium cupiantur & d siderentur. redduntur difficiliora i in iis
qui spernendo de fugiendo amoris faces magis etiam se cendunt. Negotia pauca recte curantur cum impetur in ali quibus vis valet i in multis tolerantia ri& in omnibus f re ratio & utilitas. Impo minitas negotia multa evertit, multa etiam obtinuit ; quemadmodum do muliere Chananaea dixit S. Hieronymus et
203쪽
petitis onuendo fessi fiunt quam annuenἡo. Commoda temporis opportunitas , illa est, quae ad negotia recte gerenda plurimum momenti adfert, vix unquam non rite de ex animi sententia ea con
ficit , qui uti illa tempestive
ram soli. & seminandi tempus probe cognita habet , ho- nam aliquando messem spera re potest. Tempus est, quando omnia conceduntur ; tempus item, quando denegantur omnia, prout dispositus fuerit animus . in quo negOtiorum incrementa & decrementa faeile licet dignoscere: quin amputata non secus ac arbores , luna propitia , me crescunt a selicius. Industria quaedam in modo proponendi , re persuadendi ab honesto, utili,facili r prudentia in seligendis mediis, & aliae
plures dotes naturales ad negotia rite expedienda plurimum faciunt; praesertim , si
ista naturae munera prudens quaedam comitetur urbanitas , & gratia naturalis , an iis mos si bi blande devinciens; Uultus enim quidam sunt, &modi agendi tam insuaves &asperi, ut petita etiam negare doceant. Tametsi vero ista media cum bono iudicio re industria perquam efficacia
snt ad negotia ex voto transgenda, in iis tamen nec nimium confidere Oportet, nec etiam desperare. Levissima
quandoque negotia grandes patium difficultates , di contra gravissima in caussis i
vissimis saepe diu haerent. Maxima etiam prudentia in re clarissima coecutit. & ludit inhumanis negotiis Providentia divina, quae aeterno suo decreto , quid de re quaque futurum sit, jam ante disposuit . I. Atque ex ista ingeni rum & negotiorum diversi te videre nunc licet, qua tum intersit, Principem tales legere Ministros, qui ad ea tracianda idonei sint. N que enim omnes ad quaevis negotia apti sunt & habitas, quemadmodum nec omnia instrumenta pro qualibet re inserviunt. ingenia violenta , meticulosa & dissidenistia , dura & tetrica in conser Vatione , quae nec in servire norunt tempori. nee sese ad
naturas aliorum accommodare & mores , citius negotia dissipant, quam componant δfacilius hostes pariunt, quam
pacem concilient; melius ae- cusatorum funguntur munere, quam negotiorum possint e se curatores. Variis natura
dotibus pro negotiis opus est. Ille Minister pro iis artissimus erit, qui in vultu reverbis animum veracem de candidum prae te tulerit e qui se ipso ad sui amorem alli ciat : in quo suspicio & astutia ab arte sint , non nat ra et qui tacita ea servet in imo pectore , quamdiu publieare non expedit e qui
eum suavitate Proponat. Cum tolerantia audiat, cum ene
gia obsistat. eum solertia dis.
simulet, cum attentione urgeat ; qui liberalitate oblia get.. argumentis persuadeat,
204쪽
denique cum prudentia decernat , & cum emeacia ex quatur. Cum istiusmodi Ministris potuit Rex Ferdina dus Catholicus feliciter co sicere negotia , quae in votis habuit. Non minoris momenti est bona horum electio, quam conservatio & iner mentum totius alicuius st tus I ex eo enim, quod singi Ii suo probe fungantur munere , omnia dependent. . Pl Ta regna per Ministrorum ignorantiam pessum iere, suam Principum. In hanc itaque curam incumbat sed Io serenitas vestra , exam net dii senter, quibus natura
bonis instructi sint subditi, &postquam iis munera quaedam commiserit, identidem adactiones eorundem suos reflectat oculos, neque confestim capi aut inescari se sinat ea delineatione , quam ipsi de curatis a se negotiis trans. mittunt i perpauci enim sunt
Ministri . qui se ipsos ad vivum in iis depingant e &quis tam candidus erit, aut ab amore proprio alienus, qui illico fateatur, quid aut facere . aut praevertere forte pra termi serit, multum erit, si i Iud sincere referat, quod rei sa fecit: sunt enim , qui per scribant ad Prineipem , non fecerint . aut dixerint aed quae facere , aut dicere debuissent. Omnia mente Manimo praeconceperunt, omnia designarunt ante, praeviderunt, immo & executi sunt. Mirum dictu i neg tia in eorum subintrant secreta conclavia velut informes trunci, sed mox inde pro-dcunt iterum . tanquam e n- Isrctorum ossicina, stite & assa bre elaborata. Illic vernice, auro, coloribus illinuntur, ut venustiora appareant, & aest mentur ab aliis. Illic iudicia
formantur. & variae excogitantur praeventiones, etiam
post transacta iam negotia. Illie isti potentiores ipso De
tempus praeteritum faciunt esse praesens , & contra prae sens praeteritum accomm dando in literis datum reis
rum a se gestarum, prout m s commodum tibi visum erit. Ministri sunt , qui
imaginatione sola curant negotia ; vani sectatores a plausuum , & praemiorum is sis literis quaesitorum. Unde gravissimi nascuntur errores ,re incommoda ; nam con
filialii , qui assistunt Principi , secundum instructiones illas de notitias sua moderantur consilia , si a vero
illae aberraverint, erronea quoque erunt ipsa eonsulta & responsa. quae iis inni
cent , quam Ministri, re nominatim Legati ac urato de Negotiis sibi commissis ad Principem referre debeant i siquidem Hazael, qui missus fuerat a Benedado Rege Syriae, cum mandatis , ut cum Elisaeo Propheta de ininfirmitate Regis deliberaret, nec verbulum datae sibi commissionis immutavit, nec in tertia persona loqui ausus a suit. I. Periculos interdum sene
' a Fissus luxa Levadad Rex Dria misit me te, dicens: simini potera
205쪽
rientia praediti, aut quia Princeps nimium in iis ponit fiduciae , aut quia ipsi decepti amore proprio , & sibi praesidentes , de negotiis raro di perfunctorie cogitant,& tanquam naucleri ad supctanda tempestates nati, despiciunt nimbos, procellasque incommodorum di disti euitatum, di perieulis sese eNponunt. Tutiores sin quibusdam eas
nondum admodum periti, litora solum remis suis legunt. Ex utrisque autem optimum
tat , suo librata pondere. Si in alterutram inclinet pamtem, moκ corruit, idque tanto celerius, quo graviori su
rit pondere. Haud aliter suamet auctoritate & eκistimatione firma su sistunt, de conservantur Imperia. Mox ubi eam perdere coeperint, ipsa labi incipiunt, nec ulla tan ta est potentia, quae ea firmetae sustentet: imo a nihil re-vum mortalium tam instabiti , M suxum est, quam fama potensia sisa vi rixa. Nemo eoia
Iumnae ad perpendiculum erectae nimium confidat ; ubi paululum inelinaverit, quivis etiam maκime imbecillus ejusdem ruinam promovet rnam illa ipsa inclinatio nescio quomodo ad impellendum
invitet; labentem autem nullum robur, quantumvis firmum . sustinuerit. Una sola actio omnem interdum existimationem humi sternit; te ne multi quidem eam denuo possunt erigere et nulla
de tutissimum conflatur eo n-stium e nam illorum eV rientiae ho .um metu de illiacitudine temperantur ἔ qu modo etiam fit , quando ad eandem consultationem concurrunt consiliarii phlegmatiaci, & cholerici et audaces , &itreumspecti r celeres, & ta die ex eiusrnodi enim misti ne salubre quoddam consurgit
sententiarum temperamen tum , non secus atque in corporibus ex quatuor humorum contrarietate bona temperies oritur
enim fere macula ita plane eluitur , quin vestigium alia 'quod maneat, neque ulla in hominum mentibus est op nio , quae integre & stirpitus evelli possit. Infamiam e res licet, eicatriees tamen in vultu derelinquit. Quare si eo rona fixa & firma non steterit supra perpendicularem
existimationis columnam. brevi in terram decidet. Alphonsus V. b Aragoniae Rex famae auctoritate regnum suum conservavit non solum , sed & Neapolitano potitus est. Eodem tempore ReκCastellae Ioannes Secundus,
animo, spernebatur a stibditis, usque adeo, ut lcges etiam ab acciperet,quas ipsi vellente Piovincias, quae temporibus
Principum magnae existim tionis , conmiates fuerant ae
fideles, hostiles spiritus induerunt sub Galba; homine ignavo s
206쪽
vo, & eontempto ab a omnῖhus. sanguis regius, & Statuum amplitudo ad tuendan existimationem nequaquansume it, si desit Virtus, & mainitudo animi propria; perine ut speculum non limbi ex
ικε musisse. Tacis, , Iiistor. te Iores aestimarἱ ne iunt, sed intrinseca eius praestantia. In regiaMaiestate non plus inest virium quam in existimatione , quae ex admiratione de metu nasci solet; eκ utroque vero obedientia & subjectio, quae si desuerint, non sese diu tuebitur Principis dignitas , in aliena opinione tu
207쪽
sionis potius signum videbitur,quam eminentiae prae aliis di Μaiestatis , uti in rege Henrico Quarto cemere licuit. Spiritus 3e nativus calor corpm humanum in pedes erecturn sustinent: scihi tibἱ rum vasis non sufficeret. Et
su in His ritus quidam tenuis,ina π o0ὸ omnium accensus. qui seeptrum recta sursum erigit. desistentati Curet it que Princeps. quoad fieri potest . ut omnes actiones suae,& operationes tales sint, quaesseritus istos foveant, ac nintriant. In existimatione sun-
dabam Parthi petitionem suam i cum rogarent Tiberium . ut iis sponte sua Phrahate Phrahatis Regis filium
I. Isthaee eκistimatio deviuctoritas majores etiam in millata enectus operari solet, ubi plus metus potest, quam gladius ; de emeaeior est opinio, quam ipsum aut animi aut eorporis robur, adeoque non ti,inus de illa laborandum, quam de armorum viribus. Eam ob rem prudentis. sine suadebat Othoni Suet nius Paulinus. ut Senatum
Romancin In suam sempertrahere partem conaretur, quippe b cuius nunquam obscura possint esse nomina, eis aliquando obumbrentur. Quae etiam frausia filii, cur provineiae non
AVEDRAE Symb. gr. dissidiis illis magnorum Ducum, Caesaris de Pompei praecipuum utriusque Ruditim
erat, ut altar alterius auctUritatem vinceret potiuι ,.quam arma r satis enim noverant
animos , & perinde vires, δε- mae clamorem sequi magis .
plane fuit in hae arte tuendaeeκistimationis i siquidom in hujus beneficio e privato C hiculo Mundi utriusque habenas sic moderatus est , ut o sequentissimas eas semper habuerit. g. Quin tum etiam . cum ruina statuum prae oculis est , praestat eoium permittere in teritum , quam existimati
nis iacturam facere e sine hae enim illi in integrum restitui nunquam possunt. Quapropter in gravissima illa tempestate contaraisonis Cam raeensis, elli Respublica V neta perditam . se videret; prudenti ssimus tamen ille &fortissimus Senatus inius esse duxit constantem ea in re se praebere , quam aliquam pr dere ignaviam , . mediis uten
do illicitis. Dominandi liabido serviles reddit Princiis pes. Id quia expendere omit
debattir , jacere oscula. O omnia serviliιεν pro dominatione gere
re hoc ipso nimirum, quo ambiebat Imperium, quam eo indignus esset, palam Omnibus faciens. Ne in inopia uidem de indisentia expe-it mediis uti violentis , deminus decoris, aut subsidia ab extraneis petere o utrum-
208쪽
que enim periculosium, &neutriim ad ese statem sublevandam sussicit. Quid i quod tenuitati isti existimatione consulitur melius. Tam quis opinione locuples est,ac alius multis reconditis & oecultis opibus. Ita Romani sibi olim persuadebanta, quare etsi in di- vel sis occasionibus , amictae fortui- iis offerrent Provinciae pecuniaria & frumentaria subsidia , gratii, tamen actis,
ea noluerunt admittere. Perierant aliquando in mari duae legiones et a caterum ad
supplenda exercitus damna ceristavere Gallia, Hi via, Italia equod euique promptum . aurum , equos . arma efferentes ; quorum uvidato sudio, Germanteus armis
modo. O equis ad bellum sumptis. ropria pecunia militem invit. Binis item aliis temporibus , eum in maxima rerum calamitate de penuria Senatui Romano paterae quaedam aureae magni pretii offerre tur . b una vice teratis gratia
acta pro magnascentia, curaque ἔpatera , qua ponderis manimiseri, aerepta ; c & alia vice , . rursum gratia acta . amum non
s. Auctoritas & existimatio Principis variis ex caussis nascitur Aliae ad personam iusius pertinent, aliae ad eius statum. Quae ad personam pertinent, aut corporiS sunt. aut animi: Corporis , si apte conformatum illud st. &diupositum , ut Majestatem sustinere valeat; etsi Naturae defectus animi virtutes interdum supplere soleant. Erant illi lane inon exigui in Carolo
Emanuele Sabaudiae Duce sexcelsitas tamen animi de magnitudo, ingenii vivacitas, aptissimi pro aula mores , de urbanitas , suspici eum iaciebant. Motus aliquis severita& gravis in caussa est , ut pio Principe habeatur is, qui ab que eo spretus fuisset ab omnibus a cui tamen sc miscere
oportet humanitatem, ut se Vetur auctoritas, .non ut i curratur in Odium, aut arro gantiae nota contrahatNr, quo
nomine a Tacito collaudaturd Germanicus qui visu θ --ditu juxta venerabalis . cismmagnitis/anem O gravitatem summa fortuna retineret , arragantiam ct invidiam luserat.
splendor vestiunt admirati nem pariunt apud alios , de auctoritatem conciliant. plebs enim his exterioribus eapitur , & cor humanum oculos non minus , quam intellige tiam in consilium adhibet s. quare optime dixit Rex A phonsius sapiens,que as ves
eEM. Rex Assuerus petentibus auies dabat , indutus vesibus regiis , au roque fulgens , ct pretiosis lapidibus. Ideo Deus praecepit Moysi r Faciesque, vestem Sanctam Aaνan fratri tuo in gloriam . -o deearem. Et fecit eam ex purpura auro intertexta , aliisque maximi
209쪽
pretii rebus a exornata , qua usi sunt postea suceessores , uti & etiamnum faciunt summi Pontifices , etsi maiori eum modestia minori uesumptu. Q 3od si Pontifex Dei brachium b est in terris , si tonitrui instar censuras f
squicquid cavilletur Impieritas in ut sicut Deus ornatur splendore e lucis i vestimento caeli in ita ipse quoque terrena veniatur pompa , & sublimis in sede a succollantibus 4 deportetur. Eadem ratio in Principibus locum habet, qui Dei vieem in temporalibuse obeunt.
Ampla item &sumptuosa Palatia. magnifico ornatu f instructa e nobilitas & claritas a familiae ; eustodiae Nati num, quarum fidelitas explo ratior h est . splendor & amplitudo aulae, aliaeque ostentationes publicae . existimationem pariunt potentiae Principis , & Maiestatem addunt. Eiusdem excellentiam indicant illustriores tituli Ra- tuum aut industria, aut haer ditate aequisitorum , qui ei in
. UADRIE SImb.ὴ I. dem solent tribui. Sic Isaias
supremi rerum omnium effectoris ac Principis Majesta tem variis nominibus ac titulis i explicat. Hisce itaque studeat Seren. V estra per so nam suam regiam illustriorem
reddere r modo tamen non ex levitate deferantur arit
adulatione; sed ex universali omnium applausu, fundato in virtute re vera animi inrtitudine, quale, fuere, quibus honorati sunt olim Serenitatis Uestrae Antecessores , Rex Ferdinandus Sanctus. Αl- phon siis Magnus, Sanctius Fortis, Iacobu, Pugnator, Alphon sus Magnanimus, de alii. s. Praestantia virtutum, aliaeque naturae perfectiones, quae in bono Gubernatore requiruntur, existim tionem εο auctoritatem comitiant Primeipi. Una sola, quae reluxerit in illo , seu ad militiam per tineat, seu ad pacem , aliarum defectus abunde suppi re solet, ut si seipsum impendat negotiis, tametsi non omnino satisfaciat et nam omnia ad Ministros remittendo,Va de vis Mnestatis imminui tur, quare & k Sallustius Crispus Liviam monuit , ne Πιerim vam Prinespritus resolveret, ne a ad Senatum revolanda.
Una aliqua res sapienter laudabiliterq; statuta a Principe
opportuno tempore sine consultatione aliena r una indignat o. & potentiae suae vires ves leviter ostendisse , timerieu faciut de suspici. Animi ite
210쪽
ron tantia in utraque sortuna rexistimat enim vulgus supra
communem esse naturam , secundis rebus non attolli, ad
versis non dejici, immo divinualiquid in tali inesse Principe. g. AEquabilitas in operando magnam insuper existimationem Principi eomparat: judici i, enim compositi & prudentis indicium est. Si favores suos intempestive im-settiverit aliis , aut offensas eviter ulcisci voluerit, timebitur quidem : sed non aestimabitur, quoinodo, a Vitellium subitis offensis. aut intempestivis
hianditiis mistabilem contemne bant. metuebantque.
g. Ad tuendam praeterea existimationem etiam Pr dentia conducit, ne videlicet conetur Princeps, quod poteritia obtinere non potest. Immensa ea si oportet. si
quo nulla victoriae spes , aut plus h subditis deposcat, quam liceat, & fieri possit , nec tamen occasionem iis det ob dientiae adjiciendae. Atte lare illud , nec posse ad esse ctum perducere . in Principe
subditis. s. Tanti fiunt Principes, quanti semetipsi faciunt: et si enim honor in existimatione aliena positu, sit; haec tamen ex praeaudicata opiriione serede unoquoque formari solet, quae maIOr est , aut minor si prudens saltem J prout animus ipse aut si litus silmit fortitudine.quam in semetipso eκ- peritur , aut eosdem perdit, si meritis careat. b Optimi quippe
mortalium Hripima cupiunt; ig- a Tacit. lib. a. Hist. s ibidem. l. 4. Ruuat
navi vero nihil audent, & indignos se omni honore iudicant. In his non semper de mimo virtus est,& modestia, sed vilitas quaedam animi; unde jure merito spernuntur ab aliis, dum dicunt ideo se altioia non appetere, quod sciant, se ea non promereri. Parum aberat . quin Blaesus
Imperio indignus videretur , eo quod rogatu illud susti pere e contemneret. Infelix statuS , cujus caput aut Principis titulo indignum se reputat, aut plus etiam quam Principem aestimat. Primum illud, abj etio animi est, hoc alteIum pro tyrannide habetur. g. In istis animi dotibus etia. rasus locum habet ; contingit
Principem,qtiando Prudentia minus felix est , aut eventu non sat respondent consiliis. Gubernatio in se bona est, sed ita infausta . ut omnia minus recte sub manus succedant.
Quod non semper providentiae humanae vitio accidit; sed dia vina potius se disponit & o dinat, du fines hi particulares hujuste inferioris regiminis .cu i is, quos gubernatio illa suprema re universalis sibi habet
propositos, non omnino comantiunt.
sum cere omnes animi ela comporis dotes, ad tuendam Principis existimationem , si ipsa ejus familia dissoluta sit. Ab
illa tota eius dependet auctolitas,neque ulla res dissicilior. quam domum piopita n hab re bene compos a M. Sane