Methodus doctrinae ciuilis, seu Abissini regis historia. Authore R.P. Adamo Contzen e Soc. Iesu, ..

171쪽

Methodivi regem,ne leuibus causis arma sumant, & grauibus agitata cito ponant. Nunquam callidorum ingeni js lites committant, exasperandis illi discordijs, qu in sedandis aptiore uiat, augend s contencionibus sapientiae opinionem,& fata Orcin Principum aucupantur, publicas clades pro minimo ducunt. XCVII. Ardebat Tombutus videre generuns & coram age Abib in re , nec alienus crat Halibocchus , disii adebat Abissi-M 'is r nus. o:a iacile magnorum regum colloquia sine Offcia Iaiis, sobo P ragi, rimoni is ipsas minute operosas, verba omnia ad libellam expcndenda , neque tamen ulla cat

tione fieri,ne sus icionum gignant. iam in corporis ita tura, vultu, grestu, habitu esse aliquid quod carpatur

Comitatum ci minii tros censeri. Nec posse sermones vitari utrumque regem ex propinquo comparantium, materie turbarum . atq; ita sine colloquio firmata pax, impletae conditiones,Halibocchus victorem se ferebat accepta sponsa,prolato imperio. Tombutus superiorem

te iactabat, quod reddere occupata hostem coegisset,siliamq; in vacuam regiam elocasset, nepotes reges parituram . neq; amisisse se,quod filio do asset. De reduce . do Abissmole te consultatum, actum stigide. Nigritae se laesos arbitrabatur, quod pro Garamantibus pugnasset.: si reduceretur in regnum, sibi inane beneficij nomen, gratia, non exanimo , vim amicitiae penes Halibocchum sole:at nec ille urgebat insita desidia. orta S alia disceptatio, nam rebus magnis facile obstaculum obi j itur. Quonam e regno belli duae legeretur, inquisitum . .

cuinq; rex ipse Abissinus, supremus belli arbiter di signatus esset,vltro gliscebat ambitio, utra ex gente secudus a rege accipiendus,quis dextrum, quis sinistrui si latus isti paret . nec munera erant Abissino, quae potentibus daret: ipsius sortitudo, prudentia, caetera ornamenta oberant & potentia, si rellitueretur, utrisque sermidini . atque in hunc modum affecti reges erant, Vt Abii sinum in exilio aeuum agitare mallent, quam alteris: s. miciorum. Garamas rem sciatiens impeditam, &

172쪽

Dromtu ciuilis. ' hs reges ossicia sitis V litatibus metiri, precio Maroc-

cum inducit, Tom nati rectorem, omnia eius consi- lio, Plurima perperam rcx agebat ut alteram Eliam in matrimonium promitteret, ibitisque Abissimum redueeret, addidit muneribus: rex ingentia promissa. Verum & hoc conii lium pene exitio fuit. Nihil grauius Hai iboccho, quam illa assiarias. Non licerant, qui in vincula hospitem coniiciendum suadebant, quod ubi ex consanguineo Garamas didicit, noctu prosu piunt, longis ambagibus & occissitis itincribus insequentes stus irati. Tombutus profugos blande cxcepit , filiam negauit, nec rationes deerant, quibus doce rei fidem recie exulibus frangi, nolle filiam nubere exuli praetendebat, se patrem esse, in suos lenem, fli- m in alias spes natam, haec palam, secreta causa e rat ex Haliboccho timor, intentante bellum , si per mini & inimici nuptias admitterct: si ilium ergo iudicabat longinquo bollo implicari, simul dome: icum ccerscre, quorum illud diis cillime, ingentibusque expensis geratur , hoc intra viscera saeuiati. Hac etiam . spe deiectus Abissinus, in Deum solum incumbebat, ab eo solo pendibat, auxilia rogum incerta, fidem tu bricam expertus , pertaesus quoque ali num fallum nauigia parat , quocunque mod , ad sitios ita diti rus : inaudierat nempc sese a multis desiderari , re gnum di sensionibus laborare , ciuili belio lacera ri, labare tyrannorum potentiam per iniurias quae ii

Hactenus Abissini casus expositi, nunc in Aethiopiam reuersus, tyrannorum imperia, certamina, interitum exequar, reditumque Abissint, quem cunctis successorum vitia desiderabilem secerunt. Rege namesque exulante, sensim in deterius regnum prolabebatur. minus unius viti cum summa potestate, qil in pluriis una nocuerant Mon rchiam in diuersa, partiti pro uincias pauci occuparunt, qui exemplum reccias Veriti,

XCVII.

Initia

regnorum

173쪽

116 Methegus stit a retinere conati. Novitas regni alibi virtutem, inplerisque proximas virtutum species induxerat, ergo iniuria sublatae, bonae leges reductae, ius aequaliter dictum, annona plebi largiter praebita, maximum deliniamentum , atque ad firmamentum notii iruperi; efficax. Bene passus populus torpet, coeterorum incurius prae bitorem saluum optat. Neruus aerario quaesitus bonis artibus, praecipit parsimonia, nec graue erat educatis

ritu ciuium sub alieno imperio regios L mptus mod xari,& proximam priuatis vitam agere,populares esse, qui depopulo fuerant, militum licentiam coercercquam priuati oderant. Regij praefecti Hanantis Arabia,

Canorinus Manicongum tenebant, iugato rege, primu coacti diadema sumpserant, sponte retinebant, siue lubido dominandi etiam Optimorum mentes subuert rat, siue ne locus esset deterioribus. Coeterum iustitiae tenaccs, & amore iubiectorum tuli. Madagascarem re gnabat Alphaeus, maritima potentia incolas oppres

rat, deinde nauigationibus & spolijs ditabat . atque ita

volentibus imperabat. Huic proximus erat Zenibrpus, omnium potentissiimus Hasraires, cui Megadaaa, Qui-Ioa, Meliinde, & sinitima ad mare rubrum usque parebant . ad Nilum Elanus, vicina Aegypto Deltotiis possesidebat; septem pro uno reges, pacem colebanx mutuo metu,reditum Abimnisormidabant. Legatos Meg daram mittunt firmandae dominationi,& mutuis auxi-

xcix Verum nulla pax t 'rannis,nulla tranquillitas turbu-c- , a lentis,insidias aut struunt,aut reformidant. comistia pa- θνα-m ci sacrata, discordiarum bellorumque seminaria suere. νμmo, cum enim suis qui sque commodis ac dignitati consilium vellet, mentes aperuere, inde ortae suspiciones, Odi .ii iuriae, bella. quos timor ad tempus sic doratos esse coegit, securitas fecit aemulos. Nusquarii fida sunt sce- . dera. ubi diuersum sociis expodit, ubi clades alterius commodo est alteri, α commodum cladi .Hasranes r

piae urbis dominus primatum sibi vendicabat;cui com

174쪽

Boctrina ciuilis. is sensi repugnatum,invidia potentiae,odio superbiae Zε braeus stulabat, ut tibi classis Alphaei iubderetur, hic in continente portum , & coralliorum piscatus tibi s lis agitabat. Elanus luam infirmam prouinciam querebatur, atque ad subigendos Nubios auxilla postulabat, idcceteri aversabantur omnium incrementis in selli.

Deltoti iustior visa orati , ab omnibus stipendiap

stabat,ob Romanam vicinitatem: periculum enim es se, ne occasione factionum extrema aggrederentur, ii iis occupatis ad interiora gradum facerent: quin etiam Abissinum eorum vir: bus reditum parare; nihil tamen obtentum in suam rem intentis omnibus, aliena negligentibus. Discordes, Varieque contendentes Ca- norini legatus cohibuit. Commune, inquit, iiscrimen ex aequo impendet omnibus: Si enim Abissinus auxi- Iio regum, aut sua industria regni partem occupari magnos animor in motus ciebit, magnae fortunae generiique calamitas facile miserationem inuenit,au illa ique. Vicini regnum partitione debilitatum tuto aggredie turrinatus a domcsticis malum, multi quibus reges noui imperant, genere, ingenio, vigilantia, robore ipsossunerarat, ante etiam d nitate opibus ue stupra eos minebant. Modum viamque crestendi a nosti is didicerunt , postulat contra nos abuti exemplis nostris. Cun et is est utilis concordia, nouis regnis in euaria. Hanc si rumpimus, pereundum est . Nondum bene coalitacuviis discindere promptum est, dissoluta seruare a duum. Mihi rege Canorino mandatum est o murabus cedere, uni omnium concordiae studere. At vc onulla inter reges vicinos liberosque ei e concordia potest, nisi in iuris&honoris paritate, &visi: is quis que finibus contentus regnet . Quisquis iupra altos eminere nititur, aemulos; quisquis alio, subi cere con tur, inimicos facit. Hinc excidia nam reique. qui inuitus paret, . quasi ex mala mansione etiam cum imperantis exitio , quaerit exitum . Iniati bilis eli sanies ambitionis, e struis in libertatem asi xti sumus , re es nostri

175쪽

r13 Methodiis, nostri ex humili in sublime selium constenderent.

mox v t emineant, collegas premere conantur. Regnare iam pudet, nili vicinis regibus imperent . at aequum quitq; putat, immo semet stare loco. Non accusi, ge- 'neroto, animorum impetus. modo intra rationis & I

q itatis gyrum strantur: si desectant ab orbita prςcipi tium in proximo est. Hic inter Cupremum apicem, &tr:ste prosundum nullum e t mcdium, si eo tendimus, modestia sycmendo fastigium, vitat ruinam. Supsi biae nunquam ieest praetextus, modestiae velo obnupta in

causas ingeniola est. Si unum apiccm omncs prendimus, omnes periclitari necesse est, unus aut nullus tenebit, . - cceteri excidznt. Sic igitur censeo, omnibus ad Omnes 'eseioedus amicitiamq;,nulli in alium imperium. arsidem comitiorum, sedendi, substribendi, sententiae dicendae ordinein ibrtiti ne constitvcndum . Si quis ab alio se laetium queratur, iure non armis disce-t ptandum . Si quis vicino bellum inserat, omnium

.armis compescendum . . Si bellum externum

gruat, cum ducem esie, cuius in prouincia id geri-

Honesta pacis rario, & aequi ina foedus, quod e-c tiam diuturnum esse poterat , si numen malis factisset, criberet, si inrer legitimos esset reges, si re

a fato. gum cupidines legum habenas audirent . Hanantis ιD. regno liberisque potens , augere firmare decus cogitabat, eoque sortius promouebat , quo magis . nolle videbatur, coeteris validior , vetus sanct ita prudentiaque auctoritatem tuebatur , durabat sa- ma virtutum , etiam postquam in vitia praecipitarat. Hic praeuisa regum ducordia, retinendae do minationis anxius , reconciliationem cum Cauor ito atque afumtatem ambiebat , quamuis enim longita si me di starent, classe tamen uterque valebat . vires Que iungcre poteriant, coeteris formidabiles. Harenabalem ergo filium ad Canorinum legat, foed 'ris , de filiae petendae causa . non abnuit, Manic gla-

176쪽

Doctrinae cistris. hy rianus, memoria veteris os classe valentior erat regnandi lubido . Non ignorabat , si Abissinui bellum moueret , sibi primos impetus excipiendos este. Hinc graues ortae suspieiones , coeteris eam coniunctionem non assinitatem , s ed conspirationem interpretantibus . Facile se parentes purgabant , liberis suis ius coniugij permisse , regnante Abis sno iam nuptiarum pacta rara sui sie . non poste sua iura negari sili)s, regum inimicitias nunquam bone- illus , quam nuptijs finiri . Harembal vehemens animi in consilio legatorum calviam suam asperius e git. De meo facto inique parens postulatur , quod amore a me factum cst , reipublicae detrimento cse volunt . Agite tabulas frango , sponsam suas sibi res habere iubebo , si communi bono mea vota obsta re videntur. Attamen quant hi dabitis uxorem an regum filios aeternum cc libes cse aequum censetis' An tantummodo ancillarum maritos Annon licebit filias regum e locare regibus an cunctis legem illam edicitis' An mihi soli, ta quo meo merito mu

tua regum amicitia quaeritur, vincula amoris , as sinitates negantur. Verum agite ut lubet , parentem optimum meo amori ne miscete . I:go vel uxorem amisero , vel regnum fratribus cessero . audientes

pudor patefactae inuidiae incessit , mox alii eadem via sibi consulunt mbraeus & Has ranci liberos

matrimonio iungunt, i simul Etanus & Deltotus. Alphaeus solus extra foedera agebat , quod primo so licitudincm iniecit , deinde, saperbia auxit . quandiu desertum se arbitratus est . omnia ad defensonem parauit, animos ciuium comitate, largitate, iustitia devinxit, postquam vero amicitiam suam magnis promissis ambiri animaduertit, seque non leue in mentum partibus additurum, omnes colebat, leta in aperto erant obsequia, ipse clam dcliberabat, cui sies,

iungeret

Nec es

177쪽

Mettio iuNec diu tamen extra partes esse potuit,nec suo arbitrio amicos legere.Hasranes & Zembraeus in er nuptia- ha sacra pacistuntur, ut Madarastarem communibus

armis, deinde Liani regnum occupent,d ui dantque .ne ino praetur reges,& sponsem conscius erat, paratur clas sis J ndicae nauigationis p aetextu, utque res magis lyte ret adsi,cietate in Alphaeus inuitatur. Tota spes in celeritate sta erat, nisi enim praeoccupastent Alphaeo ab

omnibus ventura auxilia nouerant. Verum rara arcanis 2

regum fides. Sponsiis nouae nuptae inter blanditias con- silia parentum detegit, eburna &corallina ctib ula polia licitus capta Madagalcaremetaormina secretum habet, quod tacere vir non potuit, nutrici rem exponit, it a in Alphaei penatibus educata , etiam pol quam domum. Ainutarat, beneuolentiam erga priorem dominum reti nebat, ad legatum Alphaei omnia deserti mox indicatur Hanano & Cavorino, qui grauiter bellum parant , co felicius, quod latcbant. Hananus timere se Persas finge bat. Canorinus profectionem in occidentem ad intulas sortunatas simulabat, Alphaeus societatem Indicae na- uigationis amplecti prae se ferebat. Omnibus una cura,' ut in alieno procul domo bella gererent, nam belli sedes etsi sta icissimi, semper in luctu est. vi bellie virules i- tae, tam moriendo quam occidendo exitio: ae sunt, de f- nitima venenant, cum necantur, sic bellum, quo nullus anguis pestilentior est proxima corripit, atque inscit Atque ingςniis hominum ista tractabannae, insati se rat,vi bello per prouincias male partas circumacto tyrann i excuterentur, legitimi regis imperium rediret. Omnium consultas raudesque in irritum cecidere,iabol& conatus occulto ccelsistis prouidentiae filo in linem, quem numina statuere, ducebantur. Primos belli poeni- . tentia cepit, qui primi arma sumpserant , sed sera Ou loa Has raui parebat, sponte, nec praesidio tenebatur, , arcem in portu extruere, dc omia a milite firmare reae statuerat, hoc quoque Alphaei legato nutrix aperuit, ille domum rediens,dum Quiloae ventos exspectat,prano

178쪽

Doctri cirilis. Mires de regis proposito admonuit, hortaturque ne frenua ipiant, sui regis auxilia promittit. non inulto post Hastanes maris inflectu mittit, quas supplementa classi adducturum,reuera, ut incautae urbi praesidium imponeret , senatus portas occludit, ciues accopiis ab Alphaeo auxilijs descis fit.Hasranes detrimeto augebatur, dolebatq; propolitum tardari, iustam belli causam o latam gaudebat viribus consi sus, auxilia tamen Eregibus ex scedere contra Alphaeu postebat.Ergo Hanantis,

Canorinus, Elanus maximos exercitus cogere, legatos

ad Alphaeu,& Quiloa nos mittcre,publice de paco, priuatim de bello gerendo acturos. ita maximi apparatus, quos fieri pro se Hastanes arbitrabatur,in eius exitium '

' accelerabantur.

Castra haud procul Quiloa Hastanes, & Zembraeus CII. habebant,& shederatorum copias exspectabant, cuin re Desectis ipsa patuit mala coiilia in auctores recidisse,seq; suis artibus irretitos. Canorinus enim & Alphaeus ZanZiberii terra mariq;, Hananus & Etanus Hastanis regnu popu- llabantur, ex fictis amicis derepente hostes.Quare Zembraeus continuo domu recinit, suas res alienis potiorestatus,nec tamen Hastani consilium , aut fiducia cessit. Quiloae non veniam modo,sed libertatem,immunitat vicina castella donauit, magno potentiae, & auctoritatis damno. Tantu audaciae praemium Mel indenses excit uit, libertatem, vectigalia, finitima oppidavltro rapuere, hosti se lucturos minati,ni omnia rex firmaret. Filius restis iuuenis strox ultionem meditabatur, eu pater inli Duit,ptaltabilius et se,parte regni multari,qua solio deturbari. Liberas urbes si a mptu, viris i ; adiuuare non iam illis assidendum, tum reginim posti, occupet.Subditos qui vi ad imperata coguntur exhaurire potentiam regnantium, amicos voliuntarios semper utiles esse. Ad Quiloae desectionem 'ladagas carenus furenter excanduit: se libertatis auctorern sperni, oppressorem antelarri.

At illi tutius rati potentioris & vicinioris bcneficio frui bellumque praesens auertere , qucrotas absentis

179쪽

negligebant.Nihil sane usitatius,quam vetera benescia

praesentibus emolumentis aboleri. Rebus pro necessitate compositis, Hanano, atque Etano obuiam prosciscitur, omnibus inferior, minor erat eAercitus, ipse dux impar, nisi periculum nertios intenderat. hostium terror quoque castra impleucrat. lita lertet invium suum vertit, arte contemptum sui augebat. non ignarus sic hostium industriam minui, victoriam amitti. Cladis quippe haud vanum augurium cst 0r uisse inimicos. Ad Giabetem opportuno loco castra ponit, adueniente Hanano quasi territus in montem retrocessit, sero citer insicquentes submouere vallo satis habuit. Postera die cum in acie staret hostis, suos ipse quoque ordinauit, de in inlisis legatis pacem rogauit, ita dimidium diei absi impium, cum interim per ordines init. teret, qui cibaria potumq; suggereret, quo vegeti sessis ac sitibundis occurre lat. Pugnatum tres horas cruento proelio, victoriae initium ab elephantis coepit,quos Arabum equitatui opposuerat. purpureo illo vostitu si nisq; conlpiciebatur, ad eum colorem efferais beluq ie- se concitarunt, lateque stragem doderunt. Haec in sinistro cornu, nec Selior alia in parte fortuna. Illic Haninus elephantos constituerat, validosq; pugnatores, beluas Hasstanes in suos retro egi sues ante aciem agi, te inde picae resina,naphtha oblitos ac di,quorum g nitu, taetroque odore offensae bestiae conuersaeque tuos obtriuere. La die debellatum fuisset. Dua Hanantis in diam aciem sustinuisset, eterisq; auxilia misiss , proelium deinde imber & nox diremix. Maiores adhuc vi ctis,quam victoribus vires erant, quodq; caput est,ani mi in vindictam accensi. arte se pulsi,s satebantur, hon. dec sie suis ingenia, nec robur, ergo die insequenti iteruin aciem descendunt, subire discrimen Hastanes noluit, prouocantibus respoderi iussit, se tantum illo die pugnato, quo vinci illos sit fatale. Interim fama plus quam victoria nocuit, per dromedarios enim quaquauersum nuncios misit, qui Hananum,atq; litanum internecione dele-

180쪽

Doctrina ciuilis. res deletos spargerent, insignia capta ostentarent, purpureas

Arabum tenas donarent, urbes sollicitarent, vel ut sesedcderint, vel in libertatem actererent.. Mirum cunetis visum,Hananum vinci potuisse mili- Civ. tiae bonum, di hucusque inui etiam,verum magni duces m ranis diu felices crebrio inglorij moriuntur, neque iam eadem crat causa, a cirtute desci scentem se licitas quoque ii

seruerat. Ad famam proeli j lex potentissimae urbes Arabiae & quidam limitibus propositi praeiecti is gum- excussere. infausti, nec iusti regis contemptu. Curemm seruirctat perfido profugoque scruo' Cceteri in ancipiti haerebant, ex fortuna imperantis contilia captu ri, ut vel in obsequio manerent, Vel dona nationem recusarent. Bellum ergo incertos habebat exitus, pr stinae virtuti nequaquam respondentes. quin policis ic nes longe positas, quietasque commouerat. Hanantis sane etsi multa occupauerat, urbium expugnationibus,

felicibus velitationibus prcelij cladem correxerat, non tamen ad officium suos reducere poter r Amor e pertae libertatis animos firmabat, & metus detinebat, ut necessaria consilia iudicarent, quae prius erant libera. alios quoque in foedus illiciebant, quaedam urbium etsi in fide perstare decreuisent,quia tamen ante deliberauerant, atque ita defecisse videbantur,& suppliciti meritae obstinato rebellabant,necessitate pervicaces Tato grauiores in Etani regno turbae quanto minor in illo vi-go atq; auctorita;.Hafranis deterior coditio, intra vis ccra grassabatur hostis, exercitus ipsius grauis erat prouinci P. arma,commeatu,pecuniam imperabat spoliatis. Quiloa, Melinda,®ni caput Magada Ia mutuum sabant, sed par, regini oppignorabatur, hostes vero, quas captu difficiles sentiebat, urbes, liberas ct sorderatas esse pronunciabant, quare coactus pacem petit, quam lubentes dederunt. quod res eorum domi labascere Miplum amissis urbibus precario regnatum constiret. Ip- se dum reparare vires aerarium intempestiue replere se stinat, quod integrum erat, concussit alienavitq;, donec L 2 a I ar-