M. Tullii Ciceronis Orationum pars 1. 3.. Cum correctionibus Pauli Manutii

31쪽

tur, nisi me metum sibi dedidissent; se id uectores nega--ia rent, ac metam simia interire , qua=n me tradere ho- isibus , mallente iecissem me ipse potius in profundum , ut ceteros conservarem , quam illos mei tam cupidos non modo ad certam mortem, sed in magnum uitae discrimen adducerem. cum uero in hanc reip.na,vem , ereptis ii natui gubernaculis, fluitantem in auto tempestitibus seditionum, ac discordiarum , ar malae tot classes, nisi ego unus deditus essem, incursurae uiderentur ; cum proscriptis,caedes direptio denunciarentur; cum alti me suspicione periculi sui non defenderent; alii uetere odio bonorum incitarentur; at inuiderent ;ali' obfriare sibi me arbitrare tur; alij ulcisci dolorem suum aliquem uellent; alii rem ipsam publicam, atque hunc bonorum statum, otiumq. odissent; o ob hasce caussas tot tamq. uarias me unum deposcerent: depugnarem potius cum summo, non dicam exitio, si periculo certe uesro, liberorumq. uenrorum, quam non id, quod omnibus impendebat, unus pro omnibus susciperem,ac subirrenisti essent improbi: at ciues, at ab eopriuato, qui sine armis etiam remp. consu conseruarat.sinuicti ef-sent boni, quisuperessent φ non ad seruos uidetis rem uenturam Iuisei An mihi ipsi, ut quidam putant, iust

mors aequo animo oppetenda. quid φ tum mortem ne fugiebam an erat res ulla, quam mihi magis optandam putarem ' aut ego illas res tantas in tanta improborum multitudine cum gerebam, non mihi mors,no

exsilium ob oculos uersabantur ζ non haec denique a

32쪽

metu tamquamsata in ipsa regerenda concinebantur ζ an erat mihi in tanto hiatu meori nta disiuncitioncitanta acerbitate, tanta Joliatione omnium rerum, quas inibi aut natura, aut fortuna dederat, uita istinendat tam eram rudisin tam enarus rerum' tam

expers consilij, aut ingenθ' nihil audieram ' nihil uia

deram' nihil ipse legendo, quaerendoq. cognoueramς nesciebam uitae breuem 6se cursum,gloriaesempiternum ζ cum esset omnibus definita mors, optandum esse, ut uita, quae necessitati deberetur, patriae potius

donata,quam reseruata naturae uidereturtaesciebam

inter apientissimos homines hanc contentionem fuisse,ut alii dicerent animos hominum sensusq. morte restingui; ali' autem tum maxime mentes sapientum , ac fortium uirorum, cum e corpore excessis ent,senti' is, ac uigereἰ quorum alterum fugiendum non e se,careresensu; alterum etiam optandum, meliore esse sensu. denique cum omnias per ad dignitatem retulifisem, nec me ea quidquam expetendum esse homini iunita putassem: mortem, quam etiam uirgines inhenis, gis,opinor, Erechthei filiae,pro patria contempsisse dicuntur, ego, uir consularis, tantis rebus ge- Ilis, timerem raesertim cum eius essem ciuitatis, ex qua a Muciussolus in caIlra Porsenae uenisset, q. interficere,proposita bi morte, conatus esset: ex qua T. Decius primum pater , post aliquot annos patria virtute praeditus filius se, ac uita uam instru D a-

cleprosalute populi Rui toriaq. uouisset ex qua innumerabiles ali, partim adipiscendae laudis, partim

uitandae

33쪽

stitandae turpitudinis causa, mortem in uasi s bellis aequin imis animis oppetissent: in qua ciuitate ipse memino patrem huius M. Cras .fortissimum uiarum, ne uideret victorem uiuus inimicum, eadem ibi

manu uitam exhausisse, qua mortem saepe hostibus obtuli1sset. haec ego ct multa alia cogitans, hoc uid bam; si caussam publicam mea mors peremisset, neminem umquamfore, qui auderet suscipere contra improbos cives reip. salutem: itaque non solum si ui in ter sem, sed etiam si morbo extis Ius essem, fore putatam,ut exemplum reipaeonseruandae mecum simul interiret. quis enim umquam, mea feriatu populoq. Retanto bonorum omnium studio restituto, quod certe, se essem interfectus, accidere non potuisset, ullam resp. partem cum sua minima inuidia auderet attingeres seruaui i turremp. discessu meo, iudices: caedem a vobis, liberisq. uetiris, uialitatem, incendia , rapinas meo dolore, luctuq. depuli; O unus remp. bis seruaui ,semel gloria, iterum aerumna mea. neque enim in hoc me hominem esse infitiabor umquam,1t me optimo ratre, caris is liberis, fidis a coniuge, uestro con stenIu, patria, hoc honoris gradu

sne dolore caruisse glorier. quod si fecissem; quod a

me beneficium haberetis, cum pro uobis ea, quae mi

hi essent uilia, reliquissem ψ hoc, meo quidem ani- o,summi in patriam amoris mei signum esse debet certissimum, quod, cum abesse ab ea non possem sine summo dolore, hunc me perpeti, quam illam labes Elari ab improbis, malui.memineram, iudices, diu

34쪽

1 num illum uirum, atque ex isdem, quibus nos, radiat cibus natum adfalutem imperii huius, C. Marium , summa sene tute, cum prope uim iustorum armorum

ii profugille primo simile corpus paludibus occultasses demersum, deinde ad infimorum ac tenuissimorum. l . hominum Minturnis misericordiam confugisse, inde nauigio perparuo, cum omnes portus terrasqfug a ret , in oras Africae desertissimas peruenisse. atque ille uitamsuam, ne inultus esset, ad incertissimam spem, O ad reip. statum reserreauit: ego, qui, quem-ὸ admodum multi insenatu me absente dixerunt, periculo reip. uiuebam , qre'. ob eam caussam consul rium litteris desenatussententia exteris nationibus η commendabar, non ne ,si meam uitam deseruissem , remp. prodidissem ζ in quo quidem nunc, me renitu-r- to, uiuit mecum mul exemplum Dei publicae,exem, . plum reip. defendendae. quodsi immortale retinetur, quis non intelligit immortalem hanc ciuitatem fui ram/ nam externa bella regum, gentium , nationum iam pridem ita extincta iunt, ut praeclare cum:- iis agatur, quos pacatos esse patiamur. denique ex, bellica uictoria non fere quemqnam eni inuidia ciuias um consecuta . domesticis malis , O audacium ci- uium consis, s saepe est resinendum, eorumq. pericu lorum est in rep. retinenda medicinae quam omne

ι iudices, perdidissetis ,si meo interitu senatui, popu-e loq. 'doloris sui de me declarandi potestas esset er

pia . quare moneo uos , adolescentes, atque hoc meo' iure praecipio, qui dignitatem, qui remp. Piglo

35쪽

riam spectatis, ne, si qua vos aliquando necessitas

ad remp. contra improbos ciues defendendam uoca-.bit ,segniores sitis,'recordatione mei casus a con li s fortibus refugiatis. primum non es periculum, ne qui umquam iit in ciuitate eiusmodi consules,praesertim si erit bis id, quod debetur , persolutum: deium, de numquam iam,ret stero,quisquam improbus conmitio,. auxilio bonorum se oppugnare remp. dicet illis tacentibus; nec armati exercitus terrorem opponet togatis; neque erit infla caussa adportas sedenti imperatori, quare terrorem si mollio iactari, omiponiq. patiatur. n mquam enim erit tam oppressiussenatus , ut ei ne supplicandi quidem ac lugendist pori testas; tam captus equester ordo,ut equites I .a consile relegentur. quae cum omnia,atque etia multo alia maiora,quae cosulto praetereo,accidissent;uidetis fue tamen in pristinam meam dignitatfm, breui tempo- ris dolore interies to, reip. uoce est' reuocatum. Sed ut reuertar ad illlud, quod mihi in hac omni est oratio nepropositum, omnibus malis illo anno scelere consulam remp. esse confectam:primum illo ipso die, qui mihifunestus fuit, omnibus bonis ludiuinus,cum ego. me e complexu patriae,conspectuq. uestro eripuis itin, metu periculi uestri, non mei, jurori hominis, sce- leri, perfidiae, telis, minisq. cc siem I patriamqRe,. quae utibi erat carissima, propter ipsius patriae cari tatem reliqui em ,1 cum vicum illum casum tam hor- . . ribilem, tam grauem , tam repentinum non solum ' homines ,sed todia urbis, ac templa LXerei. t; itemst

36쪽

viarum Dirum, nemo curiam, nemo lucem adipicere nent; illo, inquam, imo die, die dico i immo hora ,. atque etiam pundio temporis eodem mihi reiq. piis. pernicies, Gabinio O Pisoni prouincia rogata est Pro dij immortales, custodes,, conseruatores huius urbis, raque impertis, quaenam illa in rep. monstra, quae scelera uidistis j ciuis erat expulsus is,qui remp. exseratus au IIoritate cum omnibus bonis defende' rat, O pulsus non alio aliquo, sed eo ipso crimine: erat autem expulsus sine iudicio, ni, lapidibus,ferro, seruitio denique concitato: lex erat lata uolo, ac relis toforo, sicari sseruisq. tradito, O ea lex,quae ut ne ferretur ,senatus fuerat ueste mutata . ac tan ta perturbatione ciuitatis, ne no IIem quidem cons ira inter meum discrimen,et eorum praedam interesse passi sunt:natim,me perculso,ad meu sanguinem hauriendu, pirante etiam rep. ad eius si olia detrahenda aduolauerunt. omitto gratula ione epulas, partitionem aerarisbeneficia, em,promissa praedam laetitia paucoru in tu Iu omnium.uerabatur uxor mea: liberi ad necem quaerebantur: gener et Piso gener Pisonis consulis pedibus supplex rehciebatur: bona diripiebantur,eaq. ad consules deferebantur: doimus ardebat in Palatio : consules epulabantur. quod si meis incommodis laetalantur, urbis tamen periculo commouerentur .sed ut a mea causya iam recedam reliquas illius anni pestes recordemini; sc enim facillime persticietis , quantam uom omn rem remedior sima magibratibus proximis rest. desidera it. Legum

37쪽

multitudinem, cum earum, irae latae sunt, turn uero

quae promulgatae fuerunt,dicam ψ nam latae quidem sunt consulibus illis tacentibus, immo uero approbantibus etiam: ut censoria notatio, O grauissimum indiciumsanctissimi magistratus de rep. tolleretur : ut

collegia, non modo illa uetera, contra S. C. restitue rentur ,sed ab uno gladiatore innumerabilia alia noua conscriberentur: ut, remisi s semisbus O trientibus, quincta prope pars vestigalium tolleretur: ut Gabinio pro illa sua Cilicia,quam ibi, i remp. prodi, disset, pactus erat, Syria daretur: ut uni heltioni his de eadem re deliberandi, O, rogata lege, potenas feret prouinciae commutandae.mitto eam legem,quae omnia iura religionum, aus iciorum, potenarum, ori mnes leges, quaesunt de iure o de tempore legum rogandarum, una rogatione deleuit. mitto omnem do nisicam labem. etiam exteras nationes illius anni furore conquassatas uidebamus lege tribunicia Matris M ae Pessinuntius ille sacerdos expresus, Ostoliatus acerdotio est , fanuMq.sanctis arum, atque antiquissimarum religionum uenditum pecunia grandi Brogitaro,impuro homini, atque indigno illa religione , praesertim cum ea sibi ille non colendi , sed uiolandi causa appetiset:appellati reges a populo,qui id numquam ne a senatu quidem postulassent: reducti

exsules ByUntium conde nati,tum cum indemnati ciues e ciuitate eliciebantur. I x Ptolemaeus, qui si non dum erat ipse a senatu socius appellatus, erat ta men frater ebus regis , qui, cuM esset in eadem caussa, iam

38쪽

im erat a senatu honorem illum consecutu erat e dem genere,isdemq. maioribus , eadem uetustate1D-cietatis, irique erat rex, si non dumsocius,at non hostis.; pacatus, quietus, fretus imperio populi r gno paterno atque avito,regali otio perfruebatur. de

hoc nihil cogitante, nihil fusticante, eisdem operis suffragium ferentibus,efl roga tum, uisedens cum pum pura, sceptro, illis insignibus regiis praeconi publicossebi'ceretur ,et,imperante populo qui etiabello uictis regibus regna reddere consueuit, rex amicus, nulla iniuria commemorata, nullis repetitis rebus , cum bonis omnibus publicaretur. multa acemba,multa turpia, multa turbulenta habuit ille a nus: tamen illisceleri,quod in me illorum immanitas edidi baud scio an rebe hoc proximum esse dica, Antiochum illum magnum maiores nostri, magna belli contentione terra mari. superatum, intra montem Taurum regnare iusserunt: Asiam, qua illum multa' run Attalo,ut is regnaret in ea, condonauerunt. cu Armeniorum rege Tigranegraue bellum,per diuturnumq. gessimus;cum ille,iniurijs in socios nostros inferendis, bello prope nos lacessis*set. hic ipse perstuehemensfuit acerrimum hostem huius imperii Mithridatem,pulsum Tonto, opibus suis, regnoq. Dρndit ; est a tacusio , summo uiro, atque impera tore , pulsus, animo tamen hostili cum reliquis corpiis suis in pristina mente ρe mansit , hunc Cn, Tom peius, cum in suis castrissupplicem abie tumq. uid sit , erexit s atque insigne regium, quod ille de suo ch

39쪽

site abiecerat, reposuit, imperatis certis rebus ,re lare iussit nec minus G sibi, et, huic imperiogk iosium putauit,constitutumase regem, quam constri

tum uideri.Tulit gessit, qui O ipse botis fuit populi

acerrimum hostem in regnum recepit, qui co fixi qui gila cotulit,qui de imperio paene certauit, regnat hodie,e r amicitiae nomen,ac societatis, quod armis uiolarat,id precibus est cosecutus. ille Oprius Miser,qui semper socius ,semper amicus fuit, de quo isela umquam susspicio durior aut ad senatum, aut ad imperatores nostros allata est,uiuus ut aiunt9 LO uidens,cum uidis ac uestitu suo publicatus.en, cur ce- teri reges stabilem essee suam fortunam arbitrentur ;eum hoc illius funetii anni perdito exemplo uideant per tribunum aliquem, sexcentas operasse fortunis spoliari, regno omni posse nudari. tali etiam eo negotio M. Catonissplendorem maculare uoluerunt, unari,quid grauitas,quid integritas, quid magnitudo animi, qujd denique uirtus ualeret: quae in tempe sate saeua quieta est, est lucet in tenebris,cr pulsa loco manet tamen,atque haeret in patria j tedeta. per . se semper,neque alienis umquam sordibus obsolescit. Non illi ornandum M. Catonem,sed relegandum, nec illi committendum illud negotium ,sed imponendum putauerunt; qui in concione palam dixerint, linguam se euellisse M. Catoni,quaesumper contra extraord narias potestates libera fuisset.sentient, ut 1 ero, breui tempore,manere libertatem illam,atque hoc etia ,

si fieri poterit , esse maiorem, quod cum consulibus

40쪽

illis M. Cato, etiam cum iam desperasset aliquid au- 'noritate sua proficere posse, tamen uoce ipsa, ac d lore pugnauit, et post meum discessiim his Pisonem uerbis, 'ens meum oe reip. casum,uexauit,ut illum,hominem perditissimum,atque impudentissmum,paene iam prouinciae paeniteret. cur igitur rogationi paruit inquasi uero ille non in alias quoque leges,quas inlisne rogatas putare iam ante iurarit. non ofertfe ille istis temeritatibus, ut, cum reip. nihil prolis, feci-ue remp.prizet. consule me, cum esset designatus tribunus pl. obtulit in dis rimen uitam suam: dixit eam sententiam, cuius inuidiam capitis periculo sibi praestandam uidebat: dixit uehementer: egit acriter: ea,

quae sensit,prae se tulit dux u Ior, a tor rerum illarum fuit:notaquo periculusuum non uideret: sed in tata reip tempestate nihil sibi,nisi de patriae periculis, cogitandum putabat.consecutus est ipsius tribunatus. quid ego de singulari magnitudine animi eius,ac de incredibisi uirtute dicam ψ meministis illum diem,cum,

templo a collega occupato,nobis omnibus de uita eius

uiri O ciuis timentibus , ipse animo fortissimo uenit in templum, clamorem hominum audioritate, impetum improborum uirtute sedauit. adi' tum periculum,sed adhi ob causarn,quae quanta fuerit iam mihi dicere non es necesse.at si ini opriae rogationi sceleratissimae no paru et uereret illa nihilo minus inrep. turpitudo .regno enim ia publicato,de ipso catone erat nominatim rogatum . quod ille si repudiasset ;dubitatis, quin ei uis esset alii ita, cum omnia anta il-