Phlebotomia damnata à Dominico La Scala Messanensi. ... In qua singula rationum momenta, quae sanguinis eductioni adversantur, aequa veritatis lance expenduntur

211쪽

res est mutilas , tram inutiles Crises, quae fiunt cruda existem

te materia, non sunt salutares, sed noxiae, quia non est secreatum utile ab inutili. Haemorrhagia est crisis species, quae si ridebet cocta interia. In principijs morborum est sympi matica, uia materia cruda, idest non riregata ab utili; etiatur venae stetio, quae promiscue humores evacuat, non est colebranda, quia symptotiratica, seu noxia est. Neque cocta existente materia juvat venae sectio, quia nescit Medicus v nam, ad quam natura deposuit sementum febrile secretum a reliquo sanguine, ut cum sanguine polluto in praedicta vera existente per phlebotomiam ei, iatur. Facile erit sementum , rite cum sanguine, vel per arterias, Vel per neruos in cor

glomeratas glandulas demni , ibique segregari, di foras εcon ore detrudi. Sanauinem minus aequo sermentescentem corrigunt omnia praesidia, excitantii sepore particulas torpidas, ut sunt ant cida , tum fixa, tum volatilia. Per venae aperturam sine dias linit utilis, & inutilis sanguis torpidus non persicitur, sed per additionem potius particularum elasticarum, seu energolicarum ad id, quod opus est. Parantur talia juvamina arte chymica, quae in minima mole hoc praestaent. Rursum venae sectio ex Galeno sanguilaena restri erat, illumque torpidum reddit. Ratio est primo , quia spiritus ritales caloris causae

corpore removentur. Secundo, quia minuitur agentis calia ei, idest sanguinis moles, quam comitatur minor calefacien

di energia. Hinc non immerito a Galenistis refrigerationis causa celebratur sanguinis missio. V. Interiora pleraque mitigantur, ac deseruescunt . seu dem non ignoro in propediem morituris omnia iriteriora , reexteriora mitigari, ac deseruescere, itemque frigida fieri.

VI. Haemorrhagiae ipsae sistuntur. Sed quid ma is hoc ac sertum infringere potest ι quam experimentum illud a Willisio sectae sanguinariae Antistite , alijsque Doctoribus, executioni

mandatum, quod etiam a me approbatur. Inquit Willisius de febribus cap. Ir. Di eptimo de gravi torpore in capite , ne oculis obuersante querebatur. Pos meridiem haemorrhagia e

pissisimὰ successit; ut prae immenso sanguinis dispendio aeger Hiia,iribus exolueretur: Hic ad stendam fmguinis fluxum, non

212쪽

rsa riquidem venae finis in brachio, non ligaturae, non epithemata itam eta

iti, tum imo ventri adhibita, non alia multa medicamenta quis quam profuerunt. Tandem mulieris. illuc occurentis suasu, narisiuisti ferrum situm admouebatur, de repente a vapore Iungiunis torrefacti in nares suscepto obui fluxus pinebatur icet intermittente , pestea quotidiana azer laborauerit, deman rcstitutus est. FacilE hic esse complures obseruationes tum Antiquomin tum meas in medium afferre Ad illustrandam therapham sam quinem fistendi cum successu felicissimo absque venae sectione;

attamen quia luculenter rem hanc a cordatis Doctoribus exaratam reperio, de ea agere su ruacancum puto. Superest vero lias rationes producere.

Sed prius notandum: ne quidem ad sistendam haemorrha giam utilem, juxta mentem Williiij, venae sectionem nonnui

quam esse; noxam vero lateor ab eo tingi ad at bitrium . Respondendum enim, ait loco citato, non semper iuvare venae s ctionem, quod vaga subito, & non satis depleta humores ii congruos pri electos, re intra Ni Os stagnantes dcnuo reio bent; a quibus sanguis illico in majorem turgescentiam eruptivam cietur. Sed Perperam lupponit Willisius a sanguine eiici, seu siegari humores inutiles, divellique in partium poros, ibique stagnare; sanguis enim per repetitas circuitiones des catur, deponendo in proprijs emuuctorijs, idest gl.uidulis su cos heterogene . Hi specie diuersa citra confusionem ullam

regantur in glandulis, idest in sublianti s vasatis diversae itaturae; sic particulae lixiviales cum sanguine decurrentes perpat aereas, non in ipse segregantur propter dissimilem configo. rationem , sed sUlum in hepaxe, quod est glandula maxima ,

conglomerata, ut demonstrat cl. Malpighius in lib. de visce nim strii iura, ubi scilicet similem meatuum configuratic-nem inueniunt. sic de alijs succis heterogeneis ratiocinamur , qui glandularum ope segregantur. Tolle hoc munus segrega di in glandulis, illico decidet munus sanguinis, quod est partes inutiles segregare. Vnde in s nguinis missione remanet explosa millisij assertio, qui non bene perspecta, quae putatur in sanguine, inutilium separatis, eorumque in poros par-

m depulsio, ibs i ii gnati

213쪽

m dissiculter iiivestigatur ratio, cur venae sectio addam haemorrhViam non prosit. Willisius mihi rationem re dit ex circulationis lege; ast enim , supponendum erit sangu

nem sponte erumpentem omnino ex arterils prodire. Nam v nae donec integrae manent eum versus cor reducunt, ac minume effundunt; quamuis inficias non eamus illas interdum a vulnere, casu, contusione, alioque accidente violento,quo ad unitatem itutas, sanguinem extra sinus suos dimittere. V vim tamen saepissinis sanguis haemopQEn esticiens, ab arteria rum oscillis reseratis, aut disruptis procedit, re tunc in culpa esse sblet, Vidi, aut ipsius sanguinis dyscrasia, aut vasbrum mala conformatio. Vtriusque horum variae sunt stactes , ac disterentiae, quae item ad sanguinis sputum excitandum diversiam E concurrunt, enim verb sanguis quandoque tenuior, stamulque acris existens arteriolarum Oscula reserat, aut exedit squandoque item crassior, & ad coagulandum aptus , cum avenis satis prompse excipi nequeat, extraVasatur . Propter hujusmodi languinis vitia Scorbulo, aut febri pestilente lano. rantes, quin etiam, qui venena quaedam biberunt, frequenter an haemo Oen cadunt. Nec minus ex vatorum culpa hic asse ctus exoriri solet, quatenus nimirum ista, vel tenera nimis, vel gracilia, nonnunquam a motu violentiori, uti a tussi,vociferatione, saltu, alioque exercitio vehementi disrumpuntur; vel quatenus ea laxa nimis , & humida, quo ad oscula sua d litescunt, de tanguinem E circuitu erumpere sinunt. Porro

interdum venis a frigore constrictis, & corrNatis cruorem

non prompte trahcientibus, iste ilagnans arteriolas distendit, di ex eorum osculis erumpit. His actis. Contra Willisium majorem nobis inuehendi ansam suggerunt praedictae cause ab ipsb numeratae, aut ipsius sanguinis dyscrasia, aut vasbrum ma la consormatio ; utraeque enim v nae sectionem excludunt. Sanguinis vitium est, si acidus, salsius, fluidus, tenuis, & serosus, plusquam decet evaserit. Quand . que glutinosior, & crassiora venis, ut par est, excipi nequit in reditu ad hepar, & cor. Sanguinis acrimonia corrigitur u lobtundentibus, ut docet Hippocrates lib. de veteri medicina, auxta illud. Myce, O redde inconspisuum, vel rese eman Chus, ut sunt contraria chrica , quae tumultuarie 'uniunt ,

214쪽

ac deinde mutuo st amplectuntur. Sanguimps fuissima stlitianuitas, incrassantibus curatur; glutinositas attenuantibus incidentibus perficitur. Si sanguis per anastomasin essunditur ab arteriarum osculis manat, secus e Venis, quae sanguinem exceptum, reddere illum denuo raequeunt, Cestantibus valu

lis. Exilit e venis sanguis diapedest, diaeresi, rixi,& diabrosi iab arterijs anastomati , diapedest, diaeresi, rixi,& diabrosi

Transudatio sanguinis curatur, altringendo vasorum poros,&corrigendo nimiam sanguinis serositatem: vasbrum divisio. scis so& enesio sui integritatem per consolidantia indicant. Ex his

comperiat quisque taeque isiguinis dyicratiam, seu vitium, noque vas brum malam conformationem Per phlebotomias cur ri. Tandem quis in anastomatis andigitanda curatione venam secare audeat s sanguis enim, qui ab arterijs mai at, neque per anal tomasin, neque per synallon asin conui unicatur venarum osculis ob triplex obstaculum, laxitatem videlicet venarum , sanguinis trombum, earumque assectionem spalmodicam. E plicemus sinsula: Si vena sit laxa, nequit cito sanguinem pra terfluentem suo motu peristallico ineruato ulterius versus cor revehere; quare non potest altei um languinem per vices ab asteria propulsuin praedictit vena excipere,cum sit priori sanguine op leta; supponimus enim sanguine in vena laxa paululum m . rari Secundum obitaculum est ia guinis tr mbus,ouod partic lis segnioribus,& non satis activis onstat,ab Osculis arteriarum non libere δε expedite ei jcitur, sed a venis exceptus ibi coagula tur,secus in arter js,quia ab earum pulsu asitatus, difficilὰ ejus partes cohaerent,ut in trombum degeneret. Tertium obstacu tum ella flectio spasmodica. Occluduntur venae, quia spatio dice assici possunt, idest paulo diutius costrictae impediviat iam minis ab arteriis exilitionem liberam Sanguinis segnities cur tur susiuis, & sermentativis: assectio si si nodica medicamentis specificis. Decachinnandi sunt tales Misentes,qui inconsiderate lane causarum distinctione, dabatarum more, per immanes sanguinis, seu vitae effusiones, miseros aegrotantes ad sepulchrai, vel saltem ad imminens vitae pericu lum testinanter ducunt

Non inficior bisuinis haemorrhagiam,citra vitium sanguinis fieri stilare;nimi rii, si arteriae, & venae tenellae constitutionis stula sint, ut acantat, voc ratione, impcru,

215쪽

tussi, vel alio motu violento rum intur sed quorsiun velis motio illa sane praedicta vasa non conisiidat 'Nec video millisij rationes tanti ponderis esse, ut nostro pia cito ossiciant; ejus plane satisfaciam obiectis. Primum est sest rcap. vi I. de sanguinis sputo, ubi inquit, circa priorem haec duo

erunt in primis procuranda. Primo, ut sanguis ad partem an rim non confluat: secundo, ut interea vatis apertura quoquo modo claudatur. Ut sanguis ad partem actectam non confluat plures medendi intentiones simul in usum veniunt: Vidi iam guinis copiam minuere, a luationem ejus compescere, inten periem alterare, atque motum deprimere, aut alio diverte

oportebit; in quos sines phlebotomia . ligaturae, frictiones smpulime conueniunt. Secundum de harmorrhagia sis. III. cap. II. Quandoque

expedit venam in brachio, aut pede aperire. φippe quo plus

sanguinis rarterias advenae sectionis locum ieratur, eo nimn serit affluxus ejus ad nares.

Quo ad primum, certum est unicuique a praejudiciis libero nullam sanguinis effusionem fieri per ejusdem fluxum ad partem assectam , qua talem, utpote causam immediatam , sed obvasis malam conformationem; sanguis quippe ex lege circuitus jugiter fluit per arterias, refluit per venas, quae, si dirresi ,

rixi, dia pedest,&diabrosi afficiantur, nequeunt praeterfluem tem sanguinem custodire, ut synastomasis, & anastomasis a teriarum cum venis conseruetur; sed aliam viam sanguis sibi aperit, & e suis vasis praetematuram egressus, liginorrhagiam, vel haemonoen causat. Concludo cum eodem V illisio dicente interea ut sis apertura quoquo modo claudatur. Si sangui per anastomasin exit a vase, curatio dirigitur ad tollendum illud triplex obitaculum , venarum videlic t laxitatem, sanguinis trombum, & spasmodicam assectionem. Hinc igitur satis manifestum euadit horum pathematum medelam eo collimarer primo ut venarum laxitas per astringentia tollatur. Secundo

ut sanguis a trOmbo per antacida vindicetur. Tertio ut spis modica assectio per sua specifica ritE curetur. Quid iritur iambis cum ven e sectione, que nunquam in haemorrhagiis valet 'Sed obstrepens audire videor contra me ineruditorum vulgus, quod scilicet medendi method in non secundum artem tracta. 'Bb a uerim.

216쪽

iberim. Equidem non tracto secundum salsam, & InutileῶA

Usorum theoriam, idust secundum artem vulgarem ι sed ii strumenta specto curandis morbis idonea, ex naturae libro, non

adciolorum cerebro eruta. Percurri sspius Willisij libros, 'dualde parum ibidem inueni, quod menti meae veritatis auidet satisfacere pol siet; ideoque coactus sum ipse ignorantis meae, tenebras meo judicio dissipare. Mea praxis, quam in Nos mio Messanensi exerceo, casus milii suppeditat, quibus non parum delector, qui in dies plures praebent obseruatione e perimenta, quq valde ad id conducunt, ut majores quolibet momento insolidet medicitas studio progressius faciam. Ccet rum si gulgus ineruditum ganiat, flocci habeo. Pr terea cum Willisio contendere nolo, sed illius salsitatem. quam ipse his uerbis fatetur, p lamiaciam. In sanguis ad partem a cim; Hic.,nm confluat , plures medendi intentiones sinulini sum veniunt. Rogo ne ineptum quid proferas. Quis sanguianis motum in gyrum callens, existimet, vita superstite, sanguinem, lices in minori copia in vasis reperiatur, in n circulari 'Ad omnes corporis partes confluit sanguis, si anastomasis, &synaitomasis sint liberae; secus, si praepeditus stagnat, tum

rem procreat. Considera, quaeso alia verba subsequentiai Samguinis coptam minuere , rituationem evis compescere, intemperiem altervire, atque motum Dprimere , aut alio diνertere oportebit; in

quos fines pDlebotomia, trictiones, ligatur e sepissimὰ conueniunt

Sed naec omnia Haruaei doctrinae manifeste aduersantur: posito enim sanguinis motu, adhuc dubium remanet, quo pacto, mia norat; sanguinis copia, ejus aestus temperetur, motus deprima. tur; nec non per ligaturas ,& frictiones idem sanguis alio diuertatur' Has shppositiones a Galenico sonte v illisius pleno Mustu delibauit, recedens ab Hamaei doctrina docentis , nui

uam fata uinem pol Ie alio diuerti, cum sessuis 3ugiter a sinum cordis thalamo per arterias ad partes Ilvat, Musque restaduuirer venas ad dexterum cordis sinum refluat. Nemo Hamuaei asseclarum, me Iudice, sic perperam locutus est in prop nendis phaenomenis circulationis sanguinis. Si phlebotomia , ligaturae, & frictiones ad judicijstateram aequo animo remittantur, sedabuntur controuersiae, earum essectus doctrinae

217쪽

orbem ab eodem in idem mouetur, idest a sinistim eordis sinu iis ole per arterias ad partes, & ad venas, & a partibus, & a vetanis in dexterum cordis sinum. Ligatura quando est nimis striacta, ita ut arteriam coniti ingendo, compri mantur a na stoma ses&synastomases arteriam ea venis amplius liber sit transitus singuinis ab arterijs in venas, tunc illa vel in vasis, vel in carnisporositatibus stagnabit, ac partem in tumorem elevabiti irri ut ab impulsis anguinis copia ignis vitalis sust etur ,& an graena, ac sphacelus oboriantur, ut patet ex quampi rimis ob struationibus, in quibus videre est emortuas tu ues,con tracto ingenti obligaturam tumore: non igitu gatura alio sanguinem divertit, quia reliquus sanguis arteriarum per an stomases, de synastomases liberas supria ligaturam venas inatrat, ut inde ad venam cavam, & dexterum cordis snum reumeare possit. Quod si hoc non accidat, sateri oportet venas non esse prorsus a ligatura occlusas, ita ut sub ligatura per i tebras sanguis majores venas intrare, & ad cor refluere possit .

Pace ergo millisj veste Galenica induti dictum sit, a ligaturis

nunquam sangmnem impediri, ne ad partem aflectam con suat, ut leges circulationis sanguinis palam faciunt. Pari passisu ambulant stictiones, sive siccae sint, sive humidae,hae enim' ligaturae successivae dicendae sunt. Per eas cutis a manu, vel ab aliquo contento, & manibus successive ductis comprehenso romprimitur,ut ex hac in alteram partem vicinam audamur frictione. Dum fghur successive premitur cutis, pariter vasa rubra, de lymphica sub cute distributa premuntur ad maiorem aut minorem altitudinem, secundum vim maiorem, vel mitu, rem frictionis comprimentis . Seiugitur sanguis ab illa vasis

parte, quae comprimitur a contactur in vena ex. gr. una poratio sanguinis subsistit ad valvulas, vicinas partes praedictis v Iuuli, dilatando; tunc ex ordine aliae dilatantur venae, ex quiabus non fit transitus sanguinis ad illas dilatatas ob impedimentum, idest ob sanguinem ibi stagnantem altera vero sanguinis portio versius cor pellitur. Ex arteriarum pressione sanguissusque, deque per arterias dispecitur absque obstaculo, cum hae valvulis careant. Vasiorum lymphicorum pressio non est abstam ilis venarum pressioni, cum vehant lympham a glandulis

218쪽

itiamque situs talis est, ut orines patulae, de apertae prididictum taceptaculum respiciant. Ex his comperiat quisque, quam ridiaculum medicamentum sint ligaturae ad divertendum alio Unguinem,ne ad partem affectam confluat. Non inficior excutis prellura sese onerre in ea circularem aream candidam per i

eum illud spatium, quod corpus tangens presserat , quae sinu.

nanter per circumferentiam undecunque colorem rubellum successive versus centrum recuperat, sanguine in ipsam undique confluente. Ab hac autem operatione retardatur in vasis rubris extetras se uinis circuitus, qui libera per venas ad cor, de per arteriacin dictas venas fluebat. Venae majores internae.

cum sint liberae a pressura, non divertunt alio sanguinem, sed eum jugiter vehunt ad cor , indeque per arterias internas ad omnes corporis partes propellitur. Sed quod magis contra Willisium urget, hoc est, quod circulatrinis sanguinis pnarus cum vulgo crediderit frictiones esse remedium revulsbrium . Ex dictis patet, quid praestare frictiones queant. Promouere possunt perspirationem quae a varus imped i mentis supprimitiir. Primo vel a tubulorum cutis obstructione, qui sunt vasa excretoria glandularum Stenonis sub cuti sitarum ι ab his enim , -- Iut tot spongijs elutriantur sudores, & illa effluvia, a Galenistis

suligines, seu excrementa tertiae coctionis appellata. Per vim frictionis atteritur, &exprimitur per eadem vasa excretoria

illa materia mucilaginosa oppilativas adeoque iis reseratis , transpiratio promovetur. sec do per frictionem humidam laxantur pori cutis ab aliquo humore salsuginosti altricta Te . tio per motum frictionis incalescit cutis a trigore condensata, pori dilatantur, S uberior fit perspiratio. Aduertendum, quod per totum tempus, quo cutis stactionibus urgetur, supprimiatur, vel minuitur perspiratio, ut ex doctrina liquidorum fi lium patet. Tunc temporis cutis per longum distenditur, ii deque pori clauduntur; quod per irationis impedimentum illico compensabitur, remotis praedictis causis supprimentiabus. coarto huc redeunt omnes rationes superitis productae contra H aturas procuranda sanguinis ellusione. Ouinto avi

pressiva me ionis atteritur, incalescit, & subtilis redditur sanguis. Sexto frictiones humidae juvant, sicutis est reddita as

pera, & corrugata a ca actionei; & exiccauom. Frictio non

219쪽

manibus immediast peragi debet, coloribus humido con gruo plenis , & minus atterentibus, ut herbarum manipulis , aliisque hujusmodi rebus , quae villos cutis a nimio calore, siΡ eitate, de corrugatione liberabunt. Quod si illa congrua liquiada subire cutis poros queunt, ut posse patebit, balnei officituri praeliabunt, diluendo particulas salsuginosas vasis excretoriis,

eorumque glandulis inhaerentes, earumdem dimotionem multo faciliorem reddendo. Ex his conflati rietiones siccas, vel humidas non elle rellaiendas in morborum curatione. Futiles,& commentitias asserimm in sanguinis inusionis therapeta . Sed ad alias rationes venae sectionem adstruentes gressum

ciamus.

VII. Putridi, te pravi minuuntur humores, ut residuum cedat facilus medicantini Ru , admi rium resiponsum certum est unicuique cordato Mei co per venae sinionem putridos, & prauos humores augeri, ut residuum non cedat iacilius medicamini. Ratio eliquiae per detraxitionem semper aufertur plus boni, quam vitiosi; ian suis enim, qui vasa circulatur, plus habet permeabilis ,& non ponendi, ut docet cl. Portius hist. xi. pag. mihi am quam non permeabilis, de deponendi; sicut, si E currenti fluvio ca nosb vase aquam excipias, semper plus aquae Obtinebis, uam terrae, & arenarum, quae alis ubi suissent depositae: alias sub

is non flueret, de circularetur, maxime cum Languis non ut fluvius , qui tua gravitate movetur r vasa sanguiflua corporis animati in orbem seratur. Saepimine massa sanguinea alia

uid impuri continet , qum alicubi, depraesertim in glandulas

eponatur, de Obstr Onem faciat. Lege es. Virum supracu

latum.

Quo ad mundum: putredinis introductio in febribus falsi Lsma est: nam intrieatae putredinis definitiones sunt prognatae, quarum nulla rem superi acie tenus tangit. Vulgatiuamae sitiat Arit totilis, & Galeni definitiones. Aristoteles . meteor. dei nil putredinem esse interitum c loris proprij, & nativi a quovis

humido, a calore alieno ambiciate. Galenus II. meth. cap. v III vult putredinem esse mutationem totius subitantiae corporis putrescentis ad corruptionem a calore extraneo. Interim i

220쪽

buit se exploratam: nam ut docet Soliger, in luce rerum tonui caligamus, in mediocri caecutimus, in majore caeci sumus, nanaxima insanimus. Hoc confirmat idem Aristoteles inta metaph. inquiens. Sicuti Hspertilionum oculi se habent ad lumen diei, ita intellectus nostrae animae ad ea, manis fissima sunt. Non desunt alij suam diffinitioilem paulo adhuc illa Aristo telica , & Galenica deteriorem excudentes. Ca vaccius lib. 6. de I 8.desinit putredinem,corruptiolium mixti secundum totam substantiam procedentem a frigiditate propria una cum calore ambientis. Hyperus instituti medic. ita a. cap. 1 3. judicat G lenicam definitionem absistute acceptam esse nimis generalem, ut etiam combustioni competat Aristotelem vero nimis dete minatam attulisse, praeterquam , & aliae dentur, ideoque etiam definitionem, sed minus aptam, lib. 3. institui. phys cap. 3. tradidit. Putredo est separatio humidi a sicco in mixta facta a proprii. & naturalis caloris debilinate. Conritatus assorit, quando ignis connatus, qui eit mixtionis vinculum, ii rotum evanescit', tota mixti compages soluitur, vinculo licet mixtionis itum: in puluerem igitur, & aquam cernere est tum re lotui corpora, ex quibus concreuerant. Nec semper ab ambiente calore, sed & ab ambiente frigore res posse putro fieri autumat. Alij pro duce sinam caput sequentes, alias puta dinis desinitiones majoribus difficultatibus implicitas in medium adduxere ; qua quidem de re video non Philoimos m do, sed etiam Medicos in varias distrahi partes, palam incier ces ut inuolutam, & re ipsa, putredine scilicet, quae desin, cur, obscuriorem. I. Rehcitur definitio Aristotelica putredinis, quae per coni rium, etiam frigore intensissimo circumstante, contrahitur ,

ut in peste.

etiam vivens in putredinem commutant ; inde arguitur cal rem in putredine, si non semper, saepὰ tamen non tam rati nem caulae essicientis princi is, uuam adiuvantis, obtinere. III. Humidum , uod ab Aristotele putredinis subiectum statuitur, et teius enectus , non subiectum; etenim Omnia

corpora praeter ignem, juxta Aristotelis mentem , putre ilari