Phlebotomia damnata à Dominico La Scala Messanensi. ... In qua singula rationum momenta, quae sanguinis eductioni adversantur, aequa veritatis lance expenduntur

191쪽

. Respondeo secundo ciam Tergero cap. p. de spatio libero

docente sermentationem liquoriam non prius termentescectium loco arcte conclusi,rum non peragi; si verm ante repotationem paululum ester erint succi senerosi , vasa ficinis. sina requiruntur, nε prae sementationis impetu rumpam tur. Quare falsum est nullam omni sementationem loco arcte conclusu peragi, nam liquores ante repositionem se mentescentes vasa arcta firmissima ob sementationis impetum rumpunt . Proximum est, ut liberemus a vindiciis Charietonii phonsum Borelli in libro de motu animalium parte a. propos volentem san 'mem in praecordijs sermentari, idque essem corpore animalis viventis evidentissimum. Duasque condutiones assignat necessarias pro fermentatione ; aliena est,mqulaci. Vir eiusdem libri propos i 36. quod non satin angi stioribus 1litulis, sed in xus amplis ι altera, quam docet

propos i 3 . quod motu tardo, & diuturno efficiatur tenti. poret has duas propositiones cl. Charietonius veras latetur. sed non congruere cum priore. Respondeo pro cl. Lorelli fermentationem fieri in vasis idoneis, qualia sunt vasa r - bra extensilia, quae a fistulis angustioribus firmis differunt; postremam conditionem non esse necessariam in fermentatio . ne; quae duplex est, vel motus celeris, & temporis breuis,vel motus tardi, S temporis diuturni. Prima obseruatur in dia quoribus sermentatis, de Blutis a partibus heterogeneis,veluta compedibus . Secunda in liquoribusligatis a particulis rud rosis. Sanguis, dcchylus uni liquores activi, idena saeculam

tib Opuratis ideoque in illa unione tumultuaria cito sermo

rescunt.

Quinto: sanguisin naturio benignae, concludit Chariet nius, de accedit ad lactis constitutionem, minime ad spirita leni vini acrimoniam, ut perperam opinatur Willisus ; exisgua enim chyli supplementa, quae quotidie in suam excipit voraginem, non iussiciunt ad excitandam in eo setinentati nem; cum nec temporis brevitas, suo per cor transmittitur, neque canaliculorum, in qu siluit, ansustiae, ullam ine dem fermentationem effici per uitant ; aitque salii judicantes ad sanquinis elaborationem necessario requiri sementationem. Y a Respon.

192쪽

. Respondeo ma num esse discrimen inter sanguinis, & Iolastructuram, ex ejus analysi constat lac mponi parte butyr fa, ieu pitaui, caseosa, & serosa, salinis particulas imi r

gnata, quae miscentur per dissipersionem molecularum uni intra aliud fluidum, non secus, ac vani moleculae cum aqueis confunduntur. Sanguinis compages , ut docet ejus analysis, constituitur ex album ine,&parte rubis unda, ut apparet ii singuine in luim estu2, & in quiete constituto, eodem modo, ac ierum lactis a caseos a ejus portione coagulara i cernitur. Rursum albumen pluimoso quodam fluore non dicsmiliouorum albumini conLt; etenim tam hoc, quam illud sunt corpora diapbana, ignique admiata concresculat i Opacitatem, idest alborem acquirunt, saporem , Odoremque simillimum inter se obtinent ι sanguinis albumen sero potulento varus salium generibus impraegnatur , sale videlicet ammoniai 'tartareo, re alijs . Colligitur haec aqua per alembicum . Pars singuinis concreti rubicunda, si inicroscopio perlustretur comtextum librosum quasi nerueis libris compaginatum rete videbis, in cujus spatiolis, veluti cellulis , flagitat rubicuneus

ichor, qui aqua detersus hunc reticui rem contextum subalbi. dum relinquit, qui nudis oculis mucos, membranae specieri exhibet i pars rubra ab aqua abstersa in puluerem rubellum abit,

in aquae fundo subsistentem i Consule cL Malpis hium lib. de cordis polyyo, qui plura curiosa ad i risuiuis structuram attunentia sedulo in medium asserti Occlamitat Oppositora experimur inter sanguinem, & lacesse quamdam analogiam , quia ambo liquores coagulantur:

vinum non concrescit; quare inter vinum , & sanguinem non est analogia. Concedimus sanguinis coagulationem non esse long diuem sam ab ea, quae lacti succedit. Foras talaputile ellusis,& in qui te constituto absque mora albumen a rubicundo cruore separ tur citra iensibilem actionem alicujus causae externae , citri ullam ebullitionem fermentativam. citra additiamentum , aut subtractionem alicujus corporeae substantiae; praedictae autem duae partes ab inuicem sponte ho separantur. Iactis concretio, idest partis calcosae unio, H demque a tem separatio, non

in repentina, sed a succo acido, & acti coabulo immixto Ob ru

193쪽

iram parilatum vesicularum lactis componentium

promovetur; hinc aquae moleculae E poris illarum effluentes.& aggregatae irregulariter innatant: e mem tempore glutinose pelliculae distetitae castam acquirent contracturam, & concrescent, quin non amplius distrahentur, ut antea , ab aqua poros replente: eamdem coagulationem in lacte experimur

absque coagulo; sed tardE; em modo, quo spuma aere 1acta sensim dis luitur. Ruod talis sipumae compositio non sit

commentitia, inconcussis rationibus probatur a cl. Eorelli de motu animalium, propos Io. dc I 3 Ne mireris, si lac foras e mammis estu sum Inon illico coag latur, sed fluxile perseuerat, & albi coloris r etenim albae moleculae lactis caseosae sero commixtae candicantem colorem representant, ut patet in mechanicis experimentis; etenim subtilissimum farinae, vel marmoris pollen per aquam dispe stim colorem uniformem albicantem procreat, cum hoc ta- me discrimine, quod farinaab aqua secernitur ob vim masoris gravitatis in specie, qua partes caseosae destituuntur,aequξ enim graves sunt, ac aquae; ideoque non praecipitantur , sed inia tant ; tandemque transuersali motu complectuntur, & in grumos natantes concrescunt. Sanguinis modus con1bimationis

non est absimilis illi lactis ; dum intra vasa sanguiflua viventis

animalis in gyrum movetur, ea spumosa ad instar lactis vid tur ι sicuti enim in lacte est serum fluidum , sic in sanguine est albumeri ierosum pariter fluidum ; igitur sicuti ex mixti ne flutinis, & aquae in lacte immotam 31ormatio resultat, ita in languine ex continuo mori circulari sit ejusdem contusio,&conquassatio, adeo ut fluidum albumen in minutissimos glo, los scindatur,&dispergatur per omnes partes fluidae corpor turae glutinis, quae ob tenacem viscositatem extenui per tenues membranas potest, non in globulos leparatos scindi. Hinc fit, ut contextus ex vinculis ii istar spumae conio etur uidissimo sacco a lbugineo oppletis, stimcienter ab aqueis particulis ei immixtis diluto . Denique sicut lactis coagulatio sit ex ruptura vesicularum cascosarum, sic quoque in sanguine foras effulsvesicular membranosae rumpiissunt, & contrahi,&tandem concrescere. Ne mireris si sinu is subito extra vasa inusiis

concrescit; mus vero lac, quod tarde coagulatur; hoc enim soric

194쪽

sorte accidit ob subtilitatem parietum vesicularum sanguinis quarum substantia glutinosa non est adeo tenax , sicut partes caseosae vesicularum lactis ; ideoque spumosiis sanguinis coit textus cito dissoluitur, de particulae ruptae glutinosae conci

stunt.

Aduerte, in sanguine s.ccum glutinosum, & viscosum,sa concretione, in fibras, vel membranas reticulares abire , quae non praeexiliunt intra vasa animalis viventis, ut demonstrant eruditis limus Pater Daniel Bartholus in libro de glacie , de cu relli de motu animalium sol. mihi 266. His actis. Respondemus ad rationem cl. Charietonis, concedendo an Iogiam inter lac, de sanguinem quoad modum coagulati nis ; non verti quoad partium heterogenearum compositi nem; ambo liquores constant partibus diversis, ut superius diaxi. Quapropter sicuti nemo Philos ,phorum inficias ibit diaversitatem notabilem inter aurum, de ceram, quamuis ambo corpora fundantur ab igne; c concedimus quippe analogiam inter ceram,dc aurum quoad modum susionis, non vero quma partium elementarium compositionem' ira nec notabilem diversitatem inter lac, & sanguinem negare poterit, quamuis ambo liquores quoad modum coa lationis non discrepent. VI. Asserere sementationem ad Luaguinis elaborationem esse necessariam, eit manifeste naturae prudentiae repugnare . Natura semper suos assequitur fines per compendiolas meth dos, nec unquam instrumenta multiplicat, ubi simplicia susi ciunt. Cuin illa igitur in sanguine per cordis ventriculos transeunte instituerit motum quemdam placidum, regularem , de perbenignum, quo ejus heterogeneae, sive dissimilares partic lae Omnes inter se λgitarentur, & concuterentur , ut mutuo uiuo conflictu, ac lubri producerent perpetuam expansionis, Mcontractionis alterationem, unde calor vitalis accenderetur,&in quo vitae ipsius essentia, seu formalis ratio i quoad noti rameli trahendum sententiam sitis superque in omnium Oculis supra positam' consularet: an non eiusdem almae matris itertiae quodammodo iniurij essemus, si affirmaremus ipsam aliun quoque simul instituisse in eoo sanguine motum intestinui nempe fermentationem , quae in modo non necessaria foret, dccivumis, vorum etiam priorem , vel interturbando impedia

195쪽

ret, vel resistendo penitus destrii eret 8 Hoc si steisset, procuta

dubio seipsam frustrationi liabui Iet. Coeterum etiam si conacedatur ex duobusillis motibus alterum alteri nullateilus egi: disparilem,&alterutrum seorsum a s Iuinptum ex aequo conducere posse ad concitandam in languine volatilium, seu elasticarum punicularum cum minus agilibus colluctationem, &co: sequenter ad exinde oriundam vitalem tanguinis in corde micationem perennandam, quorum tamen neutrum concedi de bet ob rationes alibi a me dictas :) semper tamen quaerendum restabit, cur natura duplicem ita: titueret motum, ubi eorum

alteruter per iustecisset ad illud, quod, ipsa sibi propoluerat efficiendum e Praeliat itaque credere, eam hic unicum m tum, eum ue placidum, aequabilem, ac re utarem, i qualem supra descriptio instituisse; haec quippe persuasio prudentiae naturae nequaquam disconuenit. Addit Charietonius illud quoque argumentum. Cum calor actualis nihil aliud sit, nisi luctatio quaedam expansiva partic Iarum calidi ; cumque Lari uinis in corde micatio consistat innisu expansivo spirituum, uve particularum elasticarum, & r nisii minus activarum c quorum utrumque dudum jam a me demonstratum est in praele anatom; ubi de animalium vitae ratione formali ex profesta ego necessariti sequitur eamdem .

micationem esse calorem actualem, eoque nomine, de numero sermentationum excludendam: nam calet re infinitis pro rebus competit, quae si mentes re nequeunt i ut quampluriamis ex instanti)s tolertis lime comprobauit ci Glis nius nollerin appendice de sermentatione, quo te rem refero. Ac proiaeuldubio ignoratio insignis illius diiciaminis, quod inter c lorem sanguinis vitalem, si- motum vitalem , & motum se mentationis interest, ira Willisio, alijsque viris etiam eximiis imposuit, ut sanguinis motum vitalem pro sermentatione habuerint: non satis conliderantes motum vitalem, mi idem . est cum inuali calore sanguinis, multo nobiliorem esse, ac si pliciorem omni sementatione, ut suse probare possem , nisi praesenti disconueniret instituto. Ex dictis itaque concludit cl. Charietonius, stanguinem nitrus, sivὰ caloris vitalis sibi ctum, fermentationem prorsia nescire. Respondemus eri naturae pJudentiae conueniens, asserere

196쪽

sermetitationem ad Linguinis elaborationem esse necessiamni. Quid, quaesis, est sanguis , nisi succus meteorietatus, idesisti cis liquor a crasso, & terrestri s unctus, & ad statum volatialam perductuss Per primam digestionem in ventriculo laxaturcii rum textura , ac compages, hinc corpusculorum elementarium sit rares actio saecum excretio, seu purioris ab impuro separatio; in corpusculorum rarefactione, & comparis laxati

ne, inania spatiola fiunt latiora, secus in statu fixo, stu quietis.

Hinc haematosis non ditiinguitur a sermentatione, quae est m tus spirituum, qui expandi affectant ,& lucta cum crassioribus elementis, quae spiritus in plicant, Sirretiunt; atque ex isto veluti certamine,& motu reciproco calor suscitatur, quia datur ut tas atomis igneis, quae solutae a crassioribus, velut compedibus uim suam exerunt. Sed cl. Charietonius concedit sanguinis micationem in corde consistere in nisu spirituum e Pansivo,&renisu nus activorum; sed negat esse fermentationem. quae consistit in illa unione tumultuaria particularum mixtum componentium. Sed reor tanto Viros,rtalle visum sanguitiis micationem esse calcanem actualem, seu luctationem expansivain particularum calidi. Non inficior in sanguinias

micatione elle calorem actualem, hunc autem latemur esset

essectum sermentationis sanguinis. Nihi I sine motu incalescit , ut docet Phill,lbphia experimentalis, neque inficias ibimus calorem a motu tanquam a causa respici, omnis enim actio cON poris motu localli continetur. Hoc confirmat vehemens agutatio , quae in frigidis corporibus calorem excitat. Sed lis sirinicitatur, ad quam motus disserentiam calor revocetur 'Cartesius calorem esse determinat insciasibilium particul rum variam , de in omnes partes agitationem ab aettaere pro-ςr tam , qui omnium corporum poros implet. Hanc sententiam expugnat Ioannes Baptista D Hamel. lib. I. de corpinium allectionibus cap. paragriq-NOS hujus sciatentis sumus, calorem nihil esse preter em

vium ignitarum atomorum, que terrenis particulis tante dis

minati, & vamjs incluset poris latitant, & quiescunt, sed dissociate, ac iluis ab illis va Via cientur motibus: qui celeres, expansivi, perturbati, recit i, seu reflexi esse possunt , juxta pabuli, aut subiecti varietarem , in quod vim tuam ς

197쪽

tunc aut juxta octices, qui illius motum praepediunt, reflexumque efficiunt ; res enim combustibiles. ut ex. gr. lignum , nec meandros aequabiliter ratos, nec partes omnes unius habent sturae; ignis aurum eiiluvia in eas compacta non aecuabile ubique impedimentum ossendunt; eademque per innexos ligni meatus manantia ligni corpustula irregulariter secum a ripiunt. Caloris motus non est vertiginosus, quia atomi igneae congeneres, dum circa se gyrant, aliae alias Ostendunt, atque ex ijs omnibus fit motus Oidam perturbatus. Celer quoque est caloris motus, qui corporibus naidis deest. Denique est expan sivus, ut inseruidis liquoribus, & sipiritu vini in thermometro obseruatur. Coiacludamus calorem actualem esse ignitas atomos copiosas in mixtis antea delitestentes, quae expeditae vim suam exerunt. Dissociantur a partibus terrestribus ex motu intestino partium heterogenearum, vel sponte,vel ex occasione,qui plane est sermentatio, vel ex corporum conflictu, juxta illud: m tus es cassa casis. Urget Regia Burgundia physicae generalis tract. I v. de calore quaest. r. CEor potentialis magna ex parte pendet a partium textura,& aliis affectionibus, quae mechanicae dicuntur; igitur non ab atomis dii seminatis in poris mixtorum delitescentibus, seu ligatis: probat ancecedens exemplo spontaneae incalescentiae salis tartari aqua diluti: ubi aqua, etiam citra ignem, exii laverit,& si novam subinde aquam astuderis . novus subinde calor exorietur x idque accidet etiam, si saepius experimentum iteretur, magno quidem judicio calorem ab atomis ignitis sale tartari delitescentibus, quum a partium dispositione sulcia rari. Quocunque id modo accidat, sive aetheris motus pertu betur, sive ita sint aptati unius liquoris pori, ut alterius partes ramosas primo tantum Cartesij elemento plenas, & circumsus as admittant; cum ita molliores , seu aquosae partes primo elemento innatant, tunc calor oritur. . .

Respondemus cum Regia Burpundia non aberrare a ignis, aut Hanunae particulas salinis, aut terrenis corpusculis impeditas, & veluti captivas emanare, quae allusione aquae s lutae tumultuantur, de magua x parte vaporibus inuq u profugiunt; manent tamen urimae, quae aqua ipsa detinet tur. Rem vero ita se liabero nullis argumentis probat, quu

198쪽

legere loco citato poteris. Neque te deterreat experimendium iteratum: fallax quippe experimentum; nain non n- semper aequabilem calorem acuae affusio suppeditabit, sed per iteratas allusiones per vices calor diminuetur s tandem ex toto cessabit, donec atomi ignitae exuimaverint: cutrum molliores, seu aquosae partes primo elemento innatantes sint caloris causa, dubitatur. Partem negativam tuetur, ut nuper dixi, cl. Du-H mel loco citato. Concludamus calorem actualem in sanguianis micatione consistere a motu intestiuo particularum elastica rum, idesta nisu expansivo spirituum, seu praedictarum partiacularum , Sc.renisu minus activarum. Hinc atomis ignitis in sanguine delitescentibus ob illarum particularum disiiciatio nem libertas conceditur. Vrget cl. Charietonius distinguens motum sanguinis vitalem a sermentatione. Sed perperam, quia nunquam calor actualis in sanguine excitabitur, nisi sermentatio admittatur ; ab ips, naturalis vitae animalis conseruatio pendet, ut testatur sanguinis piscium micatio, Quae non est calor actualis, ut patet. Qu uim

que actu frigent, illa calida dici non debent, alias calor piscium,

sive elementaris, sive animalis appellaretur, erit sensuum crititerio frigidus, & frigidi pisces erunt calidi. Experimentum sumimus a musto, quod licet dolijs, vel amphoris occlusum , frigidum sit, absque eo, uod igni, vel 2li admoveatur, validὰ per sui strinentationem incalescit: sic de massa farinacea in panificio ; sic de timo equino, sic de alijs sermentescentibus ratiocinandum . Demum Charietonius confundit luctationem expansivam particularum calidarum cum nisu expansivo spiria tuum, seu particularum elasticarum, & renisu minus activarum: in priori casu motus expansivus, & perturbatus sit a particulis calidis, in secundo a particulis salinis, vel macris, vel sulph reis prosiiciscitur, qui motus dicitur sermentatio , quae sibi comitem habet calorem , si mixto sermentescente insint partic lae sulphureae a Chymidis dictae, vel atomi ignitae disseminatae, juxta mentem Epicuri. Secus in mixti sementatione spiritibus sulphureis destituti contingit: etenim obseruamus motu me pansivum stirituum macrorum, seu fatinorum cum sensu sis

foris, ut superius dixi de se aentatione olei vitrioli cum s

199쪽

. I9 . Non meum est in praesentiarum determinare, utrum sangui nis sementatio procedat a partium elementarium heterogeneiurate illum componentium, vel a diversis subaeinlijs sanguini in cor refluenti admixtis, quae stibstantiae lymphae nomine, &bilis fiunt insignitae. Ut igitur institutum absbluam, dubitare non liceat contra cl. Charietonium, sanguinem esse motus sermmentationis naturalis, ideli blandae, & regularis, calorisv vitalis, ut essectus ejus, subiectum.

Reditus ad Borelli.

F Inim jam tandem aberratione de singuinis sermentatione

de causis phaenomenum febris a cl. LOrelli in medium ad ductis, iterum verba saciam . Deducit cl. Author rigorem friariis a particulis nitrosis, alijsique salibus sanguinis sermentesten

tibus cum sermento peculiari glandularum male asscctarum ni erosam, algidamque naturam acquirentibus. Haec tamen de ductio commentitia est, cum nullis rationibus , vel experimen

iis si dem exigentibus hactenus constet , idemque confirmat nobilis Boyle hist. anat. sang. hum. par. mihi 87. ubi docet sanguinis humani spiritum, ideo in spirituum volatilium uriano rum censum referri debere; quia eadem omnia praestare potest, quae talibus spiritibus propria pexhibentur; quando quidem spiritibus nitri, salis, vel aquae sorti amus iis, insignem mox lucram cum calore excitat. Ex his deducitur sanguinem ob spiritus siti volatilitatem ab Omni acore Vindicari, de non sine emeruescentia si iritibus nitri acidis m is eri emum falco supponit cl. Borelli particulas nitrosas sanguine mixtas sermen rationem excitares comprobatum enim experientia habemus, si sanguine recenter E vena in effuso nitrum misceatur, nullam obseruari luctam. Non iniicias eo spiritum nitri tumulatu ariὰ cum Languine uniri: at sermentatio non algida, sed cum

calore suscitatur.

Crederem itaque frigus, & rigorem in accessus principio probabiliter explicari cum iam os alue, qui in disquisiti

ne therapeutica generali, mihi q6. sic loquitur. Dimes enim contini us omni fibri non di calor, meo risue furimuli

200쪽

ties molinus. Ex refrigerii aucupio cor perpetua sua rensistit ipulsum non acce at: Dd quando ex subintrante mald disposito Diaritu , vel humore irritatur. Inania Uporum , vel fuligim com menta anxia hactenus conquisita merito reiiciuntur. Spiritus , omni genusue humor corruptus, O acer, ex Dregatione suarum pamtium putredise, vel a Ilione cordi molestiam, febris carasanet insi-cit. Vsn enim transit cum reliquo sanguine cordis latera, quin is mutet, O ad excretionem concitet. Tortione tamin dereliLia, masam cor subeuntim succe ινὰ in icit: unde paroa mum continuat. Intressu primo cor anxium non ben/se dilatat . continuis comtrahit. Hinc spirituum , sanguinis in externis fectus, casia eItfrigoris. Tercurrente postparto stoicis acri humore , Diriatuve ex corderi is, ac pungente, serror, rigorque suscitatur. Im modicus dein calor sparsus toto ιorgore ex tot, tantisque cordis m

tibus Iuscitatur: γ es debetur mattria febrili Unxiam redolenti ni turam, sibi redditae. Nec ullius roboris est.cl. Borelli obiectum de sermentatione algida, quod ut irresbiubile occinit. Verum quidem est salem

ammoniacum aetnaeum cum oleo vitrioli unitum cum algore , fermentescere ; at salsum aflarium dicet aliquis salem amna niacum ab urinis animalium eductum cumacido algide se mentescere, cum oppositum experiamur; etenim per adna tionem salis ammoniaci ab urina animalis eruti spirituoso acido calida excitatur pugna.

Quod autem ad Gqsam paroxysmorum febris recursim spe ctat , nihil sane novi hic docetur, quod 1 Sylvio de te Boe non fuerit descriptum, ut supra notavimus in suo syilemate de febre. Sed causam hanc breviter percurramu Vult cl. Borelli cujus

rationes propos 23 I. exposuimus) causam renovationis peri di esse humorem glutinosum nemorum ori licia in glandulis desinentia obstruentem,& reliqua loco citato. Sed me non pudet . meam ignorantiam in his phaeimmenis enodandis palam Iateri,' cum sim persuasissimus non raro , citra Obstructionem gland ilarum, Droxysinum redire: ut sunt febres vulgo appellatae syptomaticae; inductae videlicet ab apostemate, ulcere, vermiabus, spina digito infixa, coeteri e excitantibus paroxysmi re

nouationem.

Cl. Sydeium sect. p. de se ibiti interinittentibus sol. mihi.