Phlebotomia damnata à Dominico La Scala Messanensi. ... In qua singula rationum momenta, quae sanguinis eductioni adversantur, aequa veritatis lance expenduntur

251쪽

ternarium humorum Galenistarim sanguinis anatomia exm gnat, admitti strantibus Malpighio. ' illisio, in alve.& alii DamuS, las ta concedimus Gale. Dissis liu morum quaternarium. Sed obiurgabimus erumper tes in grave erratum, dicentes pletho im appellari: uuando quatuor humores sunt aequaliter adaucti, vel si mius sanguis simplexatus antecellita vel denique, sic unus tantum humor redundat , reliquis adlauc adauctis. Dicant quaeib, qui bus oc lis linceis hoc discernunt f Quo sensuum criterio hoc disti guunts Ut ergo omnis lucus relinquatur, amplector, quae menti meae masis satisfaciunt, dicendo plenitudinem, si sortEdetur, eam esse , quae ad vasa, eorumdemque capacitatem referri debet; uvesing uis sit simplex, sive,aggregatum ex quatuor humoribus. Sed radicitus inquirendum. utrum detur plethora sNunc illud restat , ut rationem Galenistarum ab Hippot modesumptam, narrante Plinio, expositam enodemus. Plinii narratio c parcat mihi tantus vir, praestantissimus alioquinaturalium rerum obseruatoo sabulosa mihi videtur,prout olim Avem palucae Arabaco Medico visa eli. Nam non desunt curiosi, & eruditi Scriptores alserentes, se, ut hac de re certiO- res redderemur, interrogasse illarum Regionum habitatores, an quibus id Plinius evenire dicit, an hoc obseruassent ρ Ouimenue lassi suiu, nunquam se tale quid obseruasse. Οuod si Plinium a P acio absisluere velimus, dicendum reo ἰd sinem evenisse, & natura ipsa impellente, sanguinem ε narib esduxisse, non autem ex crure vulnerato, quod cum naturaliter evenerit, mirum non est, si sanitatem recuperaverit .enun iratura molitur, id ars vicere nequit.

252쪽

C A P V T XIII.

In quo suam de Ple thora, opinionem Author exhibet.

stima plenitudinis speties, quae a

leno dicitur quo ad vires, est friv lum commentum. Μau Calenus sanguinem accepit veluti pondus ex ternum, a cuius gravitate centu circiter unciarum robusti hominis vires non opprimantur ν vitam veris valetudinariam ducentis opprima tura ita ut a sanguine, velut a mi dere aliquid detrahere expediat, quo infirmi nominis vires illo leventur . Dum hie loci de plenitudine Galenica quoad vires menti nem facimus, in memoriam mihi redit haud illepidum Gai ni indicans emittendi sanguinem, quod modo sumendum a viis rium robore, mod5 sumendum prixcipita virium debilitat s haec aurem restaurantia indicat cum se graves, pigros, di in motu torpidos sentiunt Patientes. Ut autem quo pacto res se habeat indicemus, ei facile hoc modo reIμγndendum puta- mus. Perperam Galenus comparat animalis vires cum pondeis

253쪽

mndus, stu corpus grave , quod est animali extrinsecum, & nia iit ad ipsum pertinens, a quo, si magis, ac magis detrahas,

in is, ac magis a limal leyabitur; sanguis enim non selum est quid intrinsecum alii maliscostitutivum integrale,verum etiam ut plus semel diximus, suo corpus vegetatur, & vivificatur, Animae vehiculum , Nutrimentum, & Tutela, quotie causa rur, susteistatur, & declaratur Vita. Quare decachinan- dus ille nesciens, quo corpus vegetatur, & vivificatur, uires de sanguinem, in quo animalis vita maxime consiliit , de conta ruatur a quo naturalis calor, humidumque radicate lovG tur, & sistratur, spiritusque vitales formantur, & sitas

. runtur, identisis ari. l

Sed audire mihi videor aliquo; Authores naturae Atrienses dicentes levari naturam per coctionem, idest sementationem: indeque per inutilium segresationem in corporis glanduli nim. suinis missio non coquit, sed languinem, idest naturam, scii. imam inferiorem exhaurit, praedaturque de viribus anim Ais.. Confirmari hoc recte poterit vini vitiati, seu impuri exen .pse. oenopolae exonerare volentes vinum saeculentiis, seu impu- tibus non educunt vinum E doliis, sed vino praecipitantia aut iunt, qu vinum clarificant, deponendo versus iundum impuritates, seu saeculentias; ira pariter Medicus hoc idem praestare debet, ubi sanguis, seu natura est sarcina oppressa is x praescribere scilicet medicamenta praecipitantia impuritates amassa sanguinea. Consule merum.

Urgent Galenistae dicentes c6uenire saltem sanguinis missio nem, ubi adest plenitudo quo ad vasa; igitur, si in febri bus interdum adsit plenitudo, cur venae sectione non utia

mur'

Recole, quae Galenus tradidit in medendi methodo . . Vult Ibi varius modis sanguinem superfluum imminui, vel per venae aperturam, vel per diaetam, vel per balnea, vel per exercitia. Hinc magnus Helmontius in febribus deducit nunquam pliathoram subsistere, ac proinde sanguinis missionem nunquam indicari, quod sie demonstrat. Membra in febrientibus sat euine consueton iri non cessant, idest adhuc, praeter cori sumptionem a febri causatam , suam cruoris soliti taxam coi

sumtat. Etenim ta bene valanti quotidie iniit unciae oct4

254쪽

eruoris, meessirin est totidem quoque in dies in alimentum :assumi ι aut aliis in immensam molem mox homo protub inret. Quod si ergo benE valenti quotidiE decidant unciae octo

cruoris, cerct non minus consiimet febris; ergo cum nulla ta .

aut parua sit ciborum appetentia, digestio, & sanguificatio. necessario quoque mox plethora binis diebus , siqua sit initio. deiiciet . cessabitque ejus indicatio pro cruoris one in sobricitante.

Concludit contra Galenistas Helmontius non posse dari guinis vitia in quanto , ex eo quia nunqua vires peccare possunt abundantia i atque ita in Mathusalem ex. gr. nec bonus Euaguis peccabit nimietate, eo quod vires vitales, & ianguis sunt co relativa, quia vel divinarum more litterarum esse dicitur camnis anima. Genes cap. p. vere q. esse pro anima Deuteron: I 2 vers. a. & in eo carnis anima esse levid cap. I . veis io, εc I r. apud Cornelium Alapide in Pantateuchum , cum paucis sacrarum Scripturarum eruditione comparandum; εc conflauem ter nunquam in bono sanguine Nethora esse μὰ a. Urget secundo SQ lue. Redundat singuis, siccedente perpetim auctiore chylo, de silpra debitam mediocritatem is exorbitans turbas dat haud exiguas. Verum lices ex chylo auctiore finguis resutulet, non ideo turbae haud exiguae sunt inserendae; sed virium ro r, idesti nouinis plethora, quae mnest vitium singuinis in quanto, ut ignarum vulgus imaginatur, quod de veris rerum causis rum sollicitum esse videtur. Vires, queis sartatecta imme ia, pulsu se produnt florentes, vel languentes, quas cordispulsatio palam facit, hanc duo estinus subsequuntur, repletato arteriarum a sanguine immis , Ar exitus ejusdem sanguinis qb iisdem artersis; hae duae sunctiones, systole scilicet, &di nole, simul tempore fieri nequeunt; quam rtet, ut arteriarum repletio praecedat, de deinde constrictio subsequatur, de earumdem inanitio. Priia icta repletio, di turgentia, quae in alterijspra cedit, absque earumdon librarum muscularium transuersilium violenta distractione fieri nequit,quae fit a nimguinis plethora. Sed anatome constat Omnes vasorum fibras motrices, mutilorum qimue intestinorum, tendinuma ,

membraturum, cutisquc distractioni resistere, de vi pollis se

255쪽

se contrahendi ad instar a s distracti. obstitiarisis etiam

bras omnes in suo naturali statu collocatas aliquam violentarii

tractionem pati ; imm, silcindantur, sponte sita contrahuntur, & breviores fiunt; suod non contingeret i illae fibrae e sent in aequilibrio laxitatis, di contractionis, quω sanguinis

imminutio causat; sicut arcus Bluta chorda non patitur comtractionem, & distractionem; igitur quo magis ampliatur a teriae cavitas i sanguine repletae, eo magis ejus fibrae transue sales elongari debent ;&multo majorem , stu violentam diastractionem patientur, cui succedit arteriarum constricti x, quae sine fibrarum circularium contractione fieri non potest ι quae est ipsis fibris propria, re connaturalis. Illa violenta rubrarum distractio ab arteriae turgentia, seu sanguinis plethora proficiscitur.

Biscoctam cramben reponunt Galenistae clamantes contra

praedictam doctrinam ab ipsis non recte intellectam. Plethora, vel sit, alionem spirituum regentium, vel vaserum disti ptionem minatur ι ergo non est naturalis, sed vitiost. Hallucinantur tamen, quia spiritus regentes, in quibus r . r vitale residet, in stiluine nidulantur, suntque pars constitutiva principalis sanguinis; iis absentibus sanguis coagul tur, impiusque redditur ad corpus vivificandum: omnes lia quores sermentescentes spiritibus cum suo concreto constant, ut sunt cerevisia, vinum , caeterique liquores spirituosi; idem de spiritibus vitalibus cum suo concreto san uinem componentibus satemur: spiritus non sum latura liquore, quem coimstituunt, ut patet in si ritibus vini, qui non su cantur a viano, quamuis sit in majori mole. Sic porro de aliis spiritibus

aliorum liquorum, & sanguinis raciocinamur. Neque est v sesum disruptio metuenda, hanc enim causaret ple thora postrema, qu est impossibile, quia vasa decuplo, de sorsat amplius fluit extensilia; tunc autem rumpuntur, quando ad

extremam tensionem ducuntur.

. Male etiam judicant Galenistae de Hippocratis aph. a. primi, ubi aiunt in Athletis dari vitiosam plethoram; hanc enim d mendam praecipit Hippocrates per venam sectam. Quam malE Galenistae senserint de hoc anh. liquet ex Hel montio docent Hippocratemfinguinis missionem in Athletis G g a coma

256쪽

continendasse non ob plemota vitiola m iri, sed n

repleta in roboris exercitiis dissiliant, de dehiscant. Non' ii ficiatur Helmontius dari repletionem. seu plet horam quoad uua, sed eam esse naturalem seu intra tinitatis latitudinem . . Concludit magnus vir, inquiens. Quid Athleris fanis cum fa natione febrium intrecedit commune e Ponenim febrienti e It m

ius plaborae, nec ut WHa exercitiis rumpatur. 1

Arridet quoque Galenistis venae iectionem febrientibus conauenire rati e vitioirum humorum sanguinem perturbata . tium. Res andet Helmontius non indicari turbati cruoris exia haut bouem, sed turbatoris, seu viti; ablationem ι mors em contingit, quia sanguis corrumpitur Obvicium contractuna ;per venae sectionem tollitur cum sanguine vitium, quare, deitaciente sanguine in vasis , vel sequitur mors, vel vires ene ualitur ; hinc vitae periculum.

Respondet secundo, qui e cubito trahitur, primu e edis:

citur, puri or erit, relina uetur intus impurior. Quidam e Galenistis sui persuaserunt, celebrandam venae sectionem, quia humores promiscue evacuantur. Sed perperam , quia sanguis eductus purior est eo, qui relinquitur,ide, que sequitur sanguinis fusisItionem non esR celebrandam, quia nullam asseri patienti utilitatem, ut teilantur sanguinis haemo rhagiae sx plomaticae , quae in labris principio fiunt, cruda scialicet exulente materia, idest non segregata a reliquis huminiribus utilabus, diciturque symptomatica . Hujus levacua- rionem, Auia humorespromticue evacuantur , appellant cria

ricam , quia dii qum signis coctionis,jidest segregatis humoriabus utilibus ab inutilibus. Supponatur patientem' i et libraς sanguinis habere; sed vitiati, seu impuri libras duas: asserre Hinc iuvamen curatio patienti administrata, si sanguis depuraretur in emissariis, vel per sudorem, vel per urinam vel per aliam' acuationem, de non per ejusdem detractionem; de quamvis per venam sectam sanguis cum impuritate educatur, & impuritas e corpore minOrctur, non ideo sequitur juvamen, quia sanguis in vasis relictus remanci eadem proportione impurus , ut prius; etenim per venam sectam fuit eduri ex. gr. una sanguini libra; impuritas utique illa cum singuine educta

duarum unciarum; relinquuntur in corpore undecim IL

257쪽

energiam obtinebunt duae impuritatis librae in libras duodecim sanguinis, ipsum alterando, ac obtinebunt viginti duae unciqimpuritatis in libras undecim sanguinis; quinimo corpus p tius eneruatur per venam sectam. Igitur ser hanc celebratam venae lectionem, potius sequitur noxa, virium stilicet ener uatio, quam juvamen. Concludit Helmontius a cach hymia non indicari venae st-ctionem, sed potius purgationem, quae selective humorem vitiosum educit, bonum relinquendo, ut ex Galenissarum th sibus stipponitur , admittentium colagria, phlegmagoga,

caetera electiva.

Appullit Messanam aliquot ab hinc annis Britannica quaedamnauis, super qua rediens ex urbe Constantinopolitana vehebaritur Anglorum Regis Legatus. Hic vir, cum per nonnullos dies in nostra hac urbe moram fecisset, habita de me notitia, ad st accersiri me fecit, & honorifice sane recepit i, & cum prii varijs de rebus ad nostrae urbis coenitionem pertinentibus inte rogasset, ejusque interrogationibus, ut potui, satisfecissem a caepit postea, cquia varia erat eruditione excultus, & philoscis phiae, & medicinae praeceptis non mediocriter imbutus d multis utriusque scientiae rebus disterere , & me de nonnullis quaestionibus ad utramque facultatem attinentibus interrogata, non tamen de rebus ex triuio quaestis, sed de arcanis, & abstru- iis . Inter quae illud fuit praecipuum quaesitum, utrum dari posist in corpore vitiosa saluuinis plethora ' Dicebat enim ι si cui vel crura, vel brachia fuerint abscissa , isque postea, adducta cicatrice, sanus aliis membris evaserit: huic sanguis', qui pa tes illas abscissas nutrire debebat, nonne cum superabundans sit, nocumentum aliquod corpori asseret ' Cui difficili sane quaesto sic ego respondi i nec tali casu sit perabundare sangulaemia , nec ullum nocumentum corpori afferre. Natura enim, dic h m, de santuine illo, quo nutriri debuerant partes illae dia Vulsae, majorem efficit consumptionem, quae ex sale in sangui ne ip nidulante dependet, de de illius superabundantia majusessicit dispendium, id, quod evidenti comprMatiir experimer ItO ; non enim videmus amplius Glito tur ere 'asa rubra: quia

nimb addebam aliarum partium nutritioni majori cum emc a cra

258쪽

ternarium humorum Galenistarum sanguinis anatomia expi gnat, ad milustralitibus Malpighio. willisio, S Value.&aliiq

iaon concedimus Gale-iultis humorum quaterriarium. Sed obiurgabimus erumpem

tram grave erratum, dicentes pletho am appellari, quando quatuor humores sunt aequaliter adaucti. vel si solus Janquis simplex aliis antecellitta vel denique, si unus tantum humor 'λα ucadauetis. Dicant quaeib, qua usoc lis linceis hoc discernunt f Quo siensuum criterio hoc disti guunt. Ut ergo Omnis lucus relinquatur, ampleistor , ouae menti meae mis satisfaciunt, dicendo plenitudii rem, si sorsecetur, eam eo, quae ad vasa, eorumdemque capacitatem rein serri debet; sive sanguis sit simplex, sive,aggregatum ex quatuor humoribus. Sed radicitus inquirendum, utrum detur plethora s a Nui ac illud restat, ut rationem Galenistarum ab Hippotamo delumptam, narrante Plinio, expositam enodemus. Plinii narratio cparcat mihi tantus vir, praestantissimus alioqui naturalsum rerum obseruator in sabulosa mihi videtur prout olim Λvempatucae Arabico Medico visa est. Nam non desunt curioli , & eruditi Scriptores asserentes, se, ut hac de re certiores redderentur, interrogasse illarum Regionum habitatores. in quibus id Plinius evenire dicit, an hoc obseruassent e ouisseno lassi sunt . nunquam se tale quid obseruasse. Ouod si Plinium a Tndacio absuluere vesimus, dicendum reoHd sortuito evenisse, & natura ipsa impellente, sanguinem ε naribuqesduxisse, nautem ex crure vulnerato, quod cum natum lliter evenerit, mirum non est, si sanitatem recuperaverit

Iutura molitur, id an incere nequit. ''

259쪽

In quo suam de Ple thora, opinionem Author exhibet.

mma senitudinis species, quae a Gia

leno dicitur quo ad vires, est friv lum commentum. Mali Galenus sanguinem accepit veluti pondus ex ternum, a cujus gravitate centu circiter unciarum robusti hominis vires non opprimantur; vitam vero valetudinariam ducentis opprima tura ita ut a sanguine, velut a mi, dere aliquid detrahere expediat, quo infirmi nominis vires illo leventiu . Dum hic loci de plenitudine Galenica quoad vires menti nem sacimus, in memoriam mihi redit haud illepidum Gai ni indicans emittendi sanguinem, quod modo sumendum a virium robore, mod5 sumendum priveipita virium debilitat i haec aurem restaurantia indicat cum se graves, pigros, di in motu torpidos sentiunt Patientes. Ut autem quo pacto res se habeat indicemus, ei facile hoc modo respondendum put mus. Perperam Galenus comparat animalis vires cum arundein

re exterao corpus opprim te, singula enim non est veluti

260쪽

pondus, seu cor grave , quod est ani li extrinsecum, de nia

iiii ad ipsum pertinens, a quo, si magis, ac magis detrahas, magis, ac magis animal leyabitur; sanguis enim non ilum est quid intrinsecum animalis costitutivum integrale,verum etiam est, ut plus semel diximus, suo corpus vegetatur, & vivisi a tur, A'imae vehiculum , Nutrimentum, & Tutela, quoue .cauhtar, susteistatur, & declaratur Vita. Quare decachinania dus ille nesciens, quo corpus vegetatur, & vivificatur, uir &sanguinem, in quo animalis vita maxime consiliit, de coiia eruatur L &a quo naturalis calor, humidumque radicate stive tur, & nunistratur, spiritusque vitales formantur, & siitas . runtur, identisi ri. - Sed audire mihi videor aliquos Authores naturae Atrienses dicentes levari naturam per coctionem, idest sermentationem: indeque per inutilium segrepationem in corporis glanduli Salm. guinis missio non coquit, sed languinem, id est naturam, ini. Animam inferiorem exhaurit, praedaturque de viribus animai Ais.. Confirmari hoc recte poterit vini vitiati, seu impuri exemplis. Oenopolae exonerare volentes vinum faeculentiis, seu imp . otibus non educunt vinum E dolus, sed vino praecipitantia ad ciunt, qu vinum clarificant, deponendo versus iundum impuritates, seu saeculentias; ita pariter Medicus hoc idem praestare debet, ubi sanguis, seu natura est sarcina oppressa , spraescribere scilicEt medicamenta praecipitantia impuritates amassa tinguinea. Consule Kergerum.

Urgent Galenistae dicentes Auenire saltem sanguinis missio nem, ubi adest plenitudo quo ad vasa; igitur, si in febriabus interdum adsit plenitudo, cur venae sectione non utiamur

Recole, quae Galenus tradidit in medendi methodo. Vultibi varijs modis sanguinem superfluum imminui, vel per venae aperturam, vel per diaetam, vel per balnea, vel per exercitia. Hinc magnus Helmontius in febribus deducit nunquam ple- thoram subsistere, ac pr0inde sanguinis missionem nunquam indicari, quod sic demonstrat. Membra in febrientibus satis uine consueton riri non celsiant, idest adhuc, praeter cori sumptionem a se causarum , suam cruoris sbliti taxam con

sum t. Etenim si e valanti quo idie sunt unciae octo