장음표시 사용
41쪽
seu amplum; alterum disseminatum , seu dispersum; illud in
natura non datur ; an vero violenter induci possit, ut nonnulli recentiores pluribus experimentis ad oculum demonsitare contendunt, arduum est determinare; nam quae in Tori- celli experimento, seu in hydrargyro intra rubum vitreum pensili, & in machina nobilis Boylis, & in stituta vitrea tuum adaptatum embolum habente, & hoc tracto, ut relinquatur spatium, quod inane praetenditur, obseruantur; non concludunt dari penitiis vacuum: responderi enim potest ad ricelli experimentum, illud spatium repleri ab atmosph 'ra,seu effluuijs hydrargyri, vel ab aethere, cui nihil imperuium, nihil clausum, ut contendunt Cartesiani: vel a lumine, cum sit substantia, ut docet Democritus, de vi nuperrime longa demonstrationum serie conlimat cl. Franciscus Maria GrLmaldi Societatis Jesu. In machina pneumatica illud spatium Occupatur ab aere adeo dilatato, ut ampliora inania spatiola interiecta efficiat; quae tamen enodatio, licet inane grandiusculum emugiat, disseminatum admittit; id negant Carte sanit, aiuntque spatiola corporum disseminata ab aethere repleri. luunt alterum experimentum de spatio relicto aberti lo in fistula vitrea , tu occupari asserentes, vel a traiecto lumin ,, et ab aethere, vel ab alijs corpusculis peres rinis per aera vagantibus, quae fistulae noris congruunt, ipsosque traijciunt. Quod ad vacuum disseminatum attinet: illud in natura . necessarium esse docent Leucippus , Democritus, Epicurus,
alijque recentiores. I. quia non possent corpora rare fieri, &addensari, nisi adesset vacuum interiemim. Non repeto argumentum ex rarefactione, Ad addensatione adductum. Sed Ca ζtesiani rarefactionem, & addensationem seruant , quatenus aether prius intermixtus exprimitur. Hanc tamen responsi nem minime suffcientem putabit quisquis aetheris natanam Gllicite perpendete cum enim sit sther corpus omnium t
nuissimum, mobilissimum, & fluidissimum, debet innumeris spatiolis vacuis esse praeditus. Rurim eius addensatio fieri non potest perexcluti nem corporis tenuioris, sed per por
Res ndent Cartesiani: aetheris, illius particulae tam aptε inter se cohaereiat, ut nulla spatiola inania intercipiant. Sed
42쪽
ucinantiar, quia nunquam ex moveri postat in interi s aliquid inanis interciperetur i qua nque enim ligura
his tribuatur, vel quadrata, aut cubica, aut consimilisne queunt inter se adeo exacte cohaerere, Din spatiola inania relinquant, cum cin s fluidum conmtuant, cuius partes per Cartes uni in iuri sunt motu . Demum concedendum est aetherem, cui ipso solo rarus sit, nullo siubtiliori corpore plena spatiola habere. CPteras rationes vacuum disteminatum astruentes, ne nimius sim, omitto ; nam sicco pede percu rere aliqua placuit, ut pateret doctrinam de raro, di densis iveteribus traditam non esse spernendam. Caeterum illae in philosophia experimentali recentiorum egrNie se Obi lent . Scio scholasticos plura excogitasse pro experientiae neglectu , quae est scientiae sundamentum; unde etiam languent scholae circa verborum certamen, adeoque a rebus ad verba gre sumi iciunt. Atque haec necessirio sit dicta in veterum sententia docen tium mixtorum prima principia, leuatomos, & secunda principia. siue sint i lia quatuor vulgata elementa, unis, aer. aqua, & terra, vel chymicorum principia , , sulphur ,
mercurius, aqua, & terra damnata, inter se ita connecti, ut porulos interceptos relinquant.. veritas tum ratione , tum experimentis comprobatur ab eximiis recentioribus. P. Gria maldi citatus prop. s. n. q.. & prop. 6.dcmonstrat nullum corpus prorsus poris carere. Nolo nis silentio inuoluere limilitudinem ex Gasendo traditam . Concipiantur variorum generum grana in modium
estuat cum nullum sit intus granum, quoa minime a cimcumstantibus diuersimode contingatur, necessario interstitia quaed ni debent concipi intersingular quod etiam claret, quia si modium succutias, aut priari versus, undum premas, eo ruria molesrioimihil siibsidet; grana etenim, quae prius cuspia.dibus, aut lateribus e directo liabant , sese mutuo quasi ad cpiant, unde interstitia illa minora eormantur. Simile quidaecidit in diuersis elimentorum particulis, quibus mixta con ponuntur .- Ortum est apud Mathematicos ex figuris . lidiscubicam per selmum replere; caeteras, si inter se Ugreget-.tur, vacuum relinquere; unde euidenter si uicia pri' a es D nienta.
43쪽
menta, seu atomos diueres figuris priditas loculamenta lanu mera diuersis figuret mixtis interspersi relinquere. Hinc res citur fallacia illius experimenti a Gassendo allati probantis
aquam esIe corpus poris variarum figurarum Ornatum: experientia enim deprehendit aquam exoluerς, & varia salium genera combibere, ex. gr. nitrum, saccharum , alumen , , ammoniacum, &c. ad certam dumtaxat mensuram. Sedi l-
litur vir eximius , quia aqua post primam, secundam, de lic ira salituram, occupat malus spatium; ergo satendum est 1ales ipsbs non esse in illis spatiolis receptos . sed Muam illis
locum cessisse.Ratio autem physica est,quia ex aquq atomisHVq sunt tantum unius figura ex. gr. sphericae Originc in habere nequeunt spatiolatam diuersae ligure. Solutio phaenomeni, curauua tam varios sales ad certam mensuram imbibat, traditur a.
Philolphis experimentalibus. Salis disiblutio fit quod aqua
est menstruum ejus texturam diuidens, cum ejus ris coimniati Quod si aquae particulae non adaptentur ad subeundasilis arcte cohaerentes porositates, nulla fiet distblutio; qu re concipere licet falem in aquam iniectum ab aquae particulis sese insinuamibus appreheno i usquedum, nouo insu b* , .
qu libet particula satis snsulis aquae partibus suerit imbibita .
novumque contextum eiciat. Tum acua non amplius sbia
operatur, sed sale sceta, cui unitur; ideo ' non congruit salis eiusdem poris a unde salis compagem soluere nequit;p test tamen poris alterius salis adaptari, qui diuersam obtunet figuram . illumque dissoluere , usquedum tota ejusdem etiam ulis particulis imbibita diuersum esticiat contextum adeo ut eruidem paries subire non possiti de sic muro de aliis salibus ari ratione dicendum cst . . . Omittendum plane non est uod ab aliquibus obi itura dari videlices in natura aliquoia corpus a roris immune cujus compositio sit ab atomis 'uadratis , aut cubicis ,
nullatenus necesse sit. spatiola. estingere. , Ad quod respondeo. si tale corpus esset in natura , non possent Mus particulae elementares quadratae , aut cubicae tam aptς inter se coli rere, ut nulla spatiola intercipiam diaduue in sale marino patet, qui cubicam a flectat siguram:
et xivi atomis consimilibus, seu cubicis coiislet. i in s d
44쪽
uersi salium genera, ut est marinus, nitrum, alumen,ώiotiques les in vas aqua plenum coniicias , tum aqua in vapores leni calore resoluatur; omnes sales seorsim in fundo, &v iis lateribus iucundo spectaculo concrescere obseruabis, juxta illud eisitum: similia similibus consociantur, & genuinam queque uel minutissima granula fguram tuentur : marini satis granula cubicam liguram ι intri tuam naturalem id ram pyramidalem; aluminis Dei edricam repretientant: quare id satis verisimile videtur atomos ipsas certis figuris addiactas esse, quas corpora majora secundum naturae leges tuem. r. Igitur datur corpus in natura compositum ex partici
iis cubicis non ita apte inter se cohaerentibus , ut nullas commissuras intercipiat; sal enim marinus sciuitur ab aqua; habere igitur committuras debet , per quas trahci debent aquae particulae, ut ejus compagem dis luant. Adde hic I. atomos cubicas in natura ideo non tam, apte coli ere inter se. quia earum superficies non est e ouisitE polita, ut dipponit Mathematicus. Aduertit Gasset eus non esse licitum transferre in naturam quicquid Gemmetrae abstracte ducent: unde transitus de genere in genus eos decipit, & abstrahendo potius formant idaeas consusas, 'uim claras, & distinctas in natura existentes . Sane tuematici, dum ad physicam Vcedunt, suppositiones omnino oppositaς postulant: ex. . Euclides lib. I. t. theor mate 7 postulat ansulum minimum concedi; & Vitellius lilia. defutatione s. minimam lucem accipit; cum tamen in pura
ineometria supponat continuum in infinitum diuidi postes: sic de aliiς Quare entia mathematica in intellectu suam habent existentiam, & non in rerum natura, in qua physicus iis Merat corpora extensa, de non extensionem, cujus idaea in Μathematici mente reperitur. Unde non inepte aiebat Plato 7. de Republica Mathematicos circii quantitatem qu dammodo λmniare. Non inficior tamen res geometricas magnam lucem a te philos his, qui remam causas m
II. Arduum intellectu videtur sateri particulas elenaei Hres cubicas, siue sint primigeniae, siue ex hix composit , sese contingere, nullis interiectis insensibilibus conunissuris; Da unde
45쪽
vnde immediatus contactus, seu exacta cohaesio excluditur. natio experimentalis traditur a nobili Roberto Boyle in tentam: pby siolog. Enim vero notandum his es s ait Vir nobili0
matricem, seu νterum , ut ita loquar , in quo mineralia gen rantur non semper animalis xtero semistin est , quem inliolucra variam 'duersus cujusvis materia alienae ingressum muniant contra ci in miseraria in terra n ceribus procreentur , ipsorum conceptacula alijs suceis minerati s , vel uaporitas isthac tra seuntibus a primis uenis natura vicumque diuersi simis astun is
praebere consueuerunt. Adebi is non molo varia generis minera
lia , ut marchasuas cum metallis, marcissitas cum lapidibus
propriὸ sic dictis, salem eum fulphure, Oc. in eamdem massam
n reuisse, non citra affluam aEmirationem , conspexi ; verum . in anajiculo unius mineratis fructo particulas nonnullas min ratis prcirsus heterogenes inclusas aliquando obseruatii. caeterum mi ad rem redeamus o Tmmixta hu)usmodi subnantiae alienae eo si latae, O simul cum ea, cutis aeni, tram temporis maiora
tae non Iactu separantur; imo nec cum primum d fodi i eruun- tum , nedam mis fusionem , di si posunt. Oc. Ex hac expedirimentali doctrina jure optimo deduci potest, quod guneratiost ex corpusculorum pr xistetitium congregatione , csuς sint vulPta elementa, siue atomi , siue pani rinia Anaxars orso ita ut nulla .subitantia de nouo producatur ; sed priami genia corpuscula figuri , &situ ita connectantur, ut mi tum determinatet speciei et tarment. Recedo a scholasticoruni 'plausibili sententia contendentium generationem fieri ser productionem nouae t mae: inintelligibilis eisim est, re supra captum hec productio nous subluntiet, α dissicultates,qui ex hac hyi laesi emergunti, sunt innumerς , & sblui in sternum nequeunt, ut Neoterici demonstr V , quorum rationes, ne sim nimius , omitto. Solum hic noto, si quis
attenta omnia naturi , atque artis Opera consideret , nut
quam obseruabit rerum metamorphosim , sed selum exponetur, que suerunt aggregata, esse diuulsa, &quis uerunt diuulsa, este aggregata, ut pricipita in liquorum commiro-tioue. multiplici metallorum ortu patet. Hoc etiana d
monitiant chymicet scientiarum auine adaurandes eratis
46쪽
Concludo ex elementis figurae cubicae ita coalesicere corpus, ut a corpus culis heterogeneis illa quodammodo , se inuic dissita nullo pertinaci uinculo teneantur; cum usquam nullum
elementum purum inueniatur- . . Urget: uidetur aqua constare particulis cubicis, quia aeris pressioni resiliit, & nullo modo comprimi potest; quare non est corpus porosum. Sed imposturam proponunt: experientia conitat aquam esse comprestioni Obnoxiam; n1m uas plumbeum aqua omnino oppletum malleo contui tur; quare est necesse, ut minus Occupet spatium. Rursum dato per foramen exitu, statim cum impetu crumpit Demum nequeund aquae particulae, licet cub:cae, fioi m
ob exacte cohaerere, quia non sunt praeditae illa fg ira laeuir tissima, qualis a Mathematicis concillitur. Secundo aqua, imcuto reliqua vulsata elementa, non eli tam Pura, & simplex :nam putrescere itet, & corrumpi, quamuis pluries destili tur, quod a corpore simplici est alienum . Igitur in partici lis elementaribus aquam componentibus aliquam insensibilem 1stantiam concipere debemus. Quod attinet ad alteram de frigoris natura dinvisitionem, tim sentiarum aliqua anguile dicam 3 cum latius, & fusius ab experimentalibus Philosophis de hac re actum sit. Solent Peri tetici in hac, & in omnibus naturalibus disquisitioni.
bus languem circa uerborum pugnas , una sensuum criterium quod est scientiae sundamentum negligant; atque adeo a rebus ad uerba contentiosa conuertuntur. Fingunt Grecta tangibilia esse formas accidentarias, quae sulcimento indigent, eique su
crescunt. Sed pronunciant quae neque intellectu consequi, nec uerbis explicare possumus Rursus entitatulae, quis subiecto cinhaerent, sunt scholasticorum impolturae, ut philosophia experimentalis docet. Sed in hae frigoris dis uisitione repetere cosior quod ex comeatis Philomphis notaui caloris naturam, uel in eliluuiis igniatarum atomorum consistere, & nihil sine motu incalescere a uel nihil este calorem praeter insciisibilium partium uariam, Scin omnec partes agitationem, a subtili,&aetherea substantia,q' mnium corporum insensiles meatus implet, derivatam et :uel caloris naturam vi motu expansivo, di mortam amplia ,
47쪽
io consistere. Quidquid sit, rationi conssinum uideriar frigus
Cle caloris priviationem, & non elle atomos determinata,idest tetraedica ligura praeditas, seu sales frisorificos idest salitiatrales. Ut habeatur idaea clara, & distincta trigoris , conciapere cogimur motus imminutionem, seu carentiam; caloris
enim forma in particularum insensibilium motione posita est slicet illa motio explicatu quidem dis scilis sit; sufficit pro meo
instituto caloris entitatem in motione consilere. Praeterea si frigus esset quid positiuum,deberet utique rares cere corpora , quia intra eorum corporaturam insinuantur corpusculas rigorifica, uel salina; quare corpora frigida a serentur in mole, ampliarentur ab intromissi ne corpusculorum, quia est ab experientia alienum ι nam aliqua corpora suida, ut oleum, hydrargyrum, spiritus uini, aer, si am- abeunti frigido exponantur, non augentur mole, sed conde' santur. Et lices aqua, de omnia fluida aque naturam partic Mntia in actu congelationis amplientur, non ideo rarescunt aratio est quia amia in statu fluido est rara, & agitata ob igniaculorum copiam per eam dissumrum. Consiliit futilitas, ut iiscet philo hia experimentalis, aut in jugi motu particul Tum corporis fluidi, aut in disiunctione, & mala coli rentia Hrtium, quq sunt ad omnem motionem promptet, & expediaetae. Quamobrem fluiditas partium motum, uel aptitudinem ad eum efficit. Quod quidem cum in metallis , tum maximhia aliis plurimis, ut moleo anisi ob eruare est, id enim sitate est liquidum, hyeme ineunte concretum: idem in liquore e beriminoextillato cernitur, adeo ut calor, seu igniculi,ini quam cuneoli disi iantes particulas corporum fluiditatem eis
concilient; quare si aqua in estu gelido fluiditatem deserit, de firmitatem asciscit, fatendum est in actu gelationis illam , ex sclusis igniculis, densari, & duram, sturigidam fieri.
Augetur mole a ua glaciata non ab atomis frigorificis, quae, dum aquam ingrciliuntur, amplitudinem, connexionem, de duritiem causant: sed innumeris ampullis oppletis aere , qui in ius non apparebant: hq autem non des oris adueniunt,ut i tat Gassendus, sed in aqua latitabant, ut demonstrat Borelli moti, naturia prauitate iactis. prop. z73-
Neque aquς moles saluari poteli ob an llularum diuect
48쪽
timi, & tensionem aquam eo ponentium, ut imaginatur cariesus; hsc enim sententia iliconcussis rationibus reiici vix a precitato Authore loc. citat; & prop. i s s. arduum est determinare, quom Alo particuis aeris intra aquam ira collocentur, ut omiuno lateant, in statu gelido inflationem, indeque ampliationem aquq emcere meant. Soluuntur phaenomena ab eodem nunquam fatis laudato viro p . . s. ait Huic di curtasi occhi ri mihi posse uidetur , ex odos guras, 1 s Particula-τum , aereis, O arquae , quia, H supra innuimus, aeris particula .compositae videmur ex laminulis iratusimis rimosis, et uill j. Dis iter contortis i de grande spatiam uacutim intirs comprehendant; ἡ contra parti uia aqua minutiores esse uia dentur , 'is nimiram ing in Marique pσnt intra in nec
.eauitates tubulorum a iorem , propterea cuuitates aeriar
particularum insita aquam fluidam extilentium fui Urephiri possunt.a minutioribus aquos particolis sic aqua commanis in inflatu eius naitur aliquidsimila foro cumulo tritici, intra quem plures tubi arundinei, eodem tritico pleni continerentur: O hine constat, quod amplitudo, o moles prauidii cum componeretur exμbstantiator rearranulorum , is solidam artium eorumdem tubulorum. Fivamus mo abaliqua iirtuteexpelli a coit tuus tubulorum triticum, quo sinisses continebatur, ut nimis tubuli omnes vacui omninis remaneant a nonne sequitur nece aris ampliatio molis totius cuni j e non quidem a dilatatio ML da abis si arundinibus , sed ex eo quMarana frumenti exput a spatium tibi aequale intra triticum occupare Ment; O sc sola magis constans exii dem graselis si reticorporeis, O ex spatiis ae reis in arundanibus relictis, proculdubio majus spatium occupare deberet, quam prius ; O proinde a liaretur moles totius ararer
ti-ra eri uideretur. Pisu Iec in aqua pura iri spira, Otubtili aerii, ut prius a particulis Mae replebantur , si pinea ab
aliqua necistisate exinanirensur ; expia a nimirum aqua qua ibide- .coercebatur , projic perciperemus cm totius aquae ampliari augeri, propterea quisissu erant denu. tot f troia vacua, quot sunt spirae , utitubuli aerii, e rhae αὐ-m solidis particulis a AEampliusnatium requirerent, edi' ideo mosis aqueauina, . ran ,
49쪽
Idem uir clarissimus naturo misitas: ut demonsti et in actu
congelationis aque prsetetiim operationem modo nuper pre-1cripto fieri debere, detegit necessitatem, ct energiam hujus phenomeni. Primo aque particuis subire possunt spirarum aeris cauitates , aut impulss a ui externa, aut sponte sua;virumque modum probat. Inconcussum est atomos igneas jugiter perpetuo fluere , refluereque per omnia Hrpora, tam sirina ,
quam suida, & quo magis erit copia igniculorum, eo magis corpora torpida, ut sunt aque particule, agitari, ct impellitossunt; quare aque fluiditas ianseruatur una per eam uaga tur, & distunditur major igniculorum copia; Mus dum g , latur aqua , quia ejus particuis coalescunt ob irigiditatem, seu igniculorum carentiam. Hinc cl. Vir concludit inflatiis uiditatis a majori igniculorum copia intrudi posse minimas a tu . particulas in cava tubulorum aeriorum statia, in quibus villi interni eorumdem rigida tensione priuati non resistunt energis qua igniculi aquς mrticulas impellunt: quare ob igniculorum impellentium aliantiam in statu gelido uilli interni tu rum aeriorum pristing tensioni restituti essicaciori ui sus rigiditatis
aquq particulas asais cauitatibus eliminare sunt. . O . Si secundum modum concedamus, aquae uidelicci particu
lassua si te ui gravitatis se insinuare intra caritarem tubul rum aeris, fatendum eliu illos internos astrifiditate, seu ab igniculorum carentia rigidiores reddi, contra a caliditate 'molliores; ut ob amus incera, & metallis, quae a calore sexiliora, de molliora redduntur. His actis, dicimus uillos internos si rarum aeriarum molles , & flexiles redditos a camlaestate suiditatem a ire conser ante facile cedere aquq fluen
ris grauitaticini; ideo praedicis spirs oppleri possunt: adue tante postea frigiditate, .nte sua uilli fiunt tens, rigidi &ii exiles ad instar machinularum , di ibidem degentes aquet particulas expellunt; proinde tubuli inaniuntur. Hinc con tingit, quod dum hujusmodi expulsio exercetur , non adhuc. aqua rigida est, vel majori ex parte fluiditatem non deserit; tubulique aerii non ut prius aqua repleti, sed inanes, facile ab ambeunte fluido agitantur, quorum possunt plures tubuli aerii
coaceruari, de aliquas aerias ampulla conspacuas componere,
di haec sunt illa aeris grana, qui prope initium con latiun .
50쪽
ibidem oriri uidentur Cur hoc phaenomenum hon Observetur in spiritu uini, & mercurio, cum uere spiras aerias opplent ;siilutio bujus , di aliorum phenomenum doctissima legatur prop. cstat; & aliis subsequentibus propositionibus.
Regia Burgundia, & cl. Duhanael uotiuat causam dilatatio tris aquae coiigelatae non setis aeris bullis ascribi oportere: idest suod aer poris aquae conclusus in uarias Alatatur bullas, quia a circumlum aere minus premitur . Idque claret primo rcum aquae congelatio a fundo incipit qquE comprimitur ab aere ambeunte , ac si nulla esset coi elatio . Secundo experientia patet magna sumina plerumque gelari , posta quam ab ima parte glacies ascendit. Id inficiatur nobilis Boyse: sed perperam , nam secum uehit interdum retia aquaerundo aptata. Tertio aqua in machina pneumatica aere inanita, deinde congelata, attollitur, & tamen bullae in ea longemianores apparent, naeque adeo aqua intumescit, uti cum aer non omnino fuit exhaustus. Quamuis concedam aeris bullas eas esse ex parte causam, cur aqua in statu gelido fuerit ampliata; non tamenal sunt praediactae ampliationis causa adaequata. Aquae congelatae ampliatio,.
riem ab illis aquq particulis a tubulis aeriis expulsis prodire superius dictum suit ; quare asserimus principalem dilatationis
causam aquae co 'gelatae non ella aeris bullas. Deducunt cit ii DOctores rarescentiam, & densationem corporum a diuersb partium cujusque corporis contextu, fg .ra, motu . &c. Summa autem rationum, quas regia Burguimdia, Ae cl. Duhanael asserunt, haec. est. Prima ratio est quia, multa frigoris ui corrumpuntur, alia conseruantur: nam interdum frigus partium texturam ita immutat, ut uix restitui
possit ; dum scilices aquosae partes dilatantur, fibrae, & ssiliaci es particulae disrumpi solent, ut Obsesuam instruies bus . ouis,ligi', lapidibus, quae a frigore destruuntur ι idemque hs accidit, quod in contusis pomis s infinitae enim contusi nes in corporibus f qt ab aquosis p xibus conglaciatis, S an pliatis a binc aliae ς primus tur, aliae iace antur ι sic enim iuccus nutrit usa olus suis tubulis, seu uasis excluditur. In regionibus frigidii umissae ,&nasus, & aures, aliaeque par Maspiraccloamci lux, & decidunt. Nec aliud magis mim