장음표시 사용
51쪽
truum remedium inuentum est . quam si partes illae mortisca tae frigidi aqua persu sae, nive in loco calidiore obducantur,
tum enim, sensim meatibus reseratis, sanguis per eas partes circulatur , haeque pristinum conteritum recuperant: quem- adinc um oua, aut pyra conglaciata aque 1 igidae immersata in pristinum statum sud restituuntur. Contra eueniet, si ea ad ignem prae pere admoueris, tum enim insipida, & pene com
rupta Ooleruabis. Secunda ratio eruitur a frigore partium contextum perue tente: sic humor crystallinus conselatus diaphaimitatem ami tit, & candorem acquirit. Sic frigus in nostro corpore liuia dum colorem producit; quod , ut in contusis carnibus, sanguianis percolatio inhibeatur. Unde appuliti sanguinis manus prae frigore intumescunt, quia sanguinis circuitum , & percol tionem frigus impedit. Hinc hyeme dissicile vulnera curantur, quod sanguinis influxus praepediatur, & alis fibrae, quitus uuianus consolidatur, prefrigore, redditae rigidet coire non pos
Tertia ra . qn Polonia, aliisque locis frigidioribus tanta
est uis frigoris, ut trabes congelentur, ita ut, nisi caute , ω paulatim calore laxentur,'& fragiles sint, & aedificiis inutiales. Quare in ii, locis domorum tecta frigoris uidi ducta crepant i sed & duri lapides hyeme e terra eruti, aut aedificiis tum temporis inseruientes illico fatiscunt: quare, ut in lignis, sic in lapidibus, humor congelatus eumdem praestat eflectum. Sic obseruatur uitra , ct chalybem ab aere gelido si agilia effici . Hinc Boyle se ab expertillimis artificibus didicisse satetur eninos landes , estate ineunte, di per aliquod tempus aeri expositos , quo humor ille crudus evaporet , longius
Quarta ratio. Frigus Depe corpora a putredine arcet, t n tum est in corporibus nive tectis , quq diu incorrupta se uantur. Jn Jslandia carnem , & pisces aeri exponunt,3 --
lut late condita diu seruantur': & sic de aliis porro. Ratio, ob quam frigus liu sinodi corpora 1 putredine uindicat,est quia partium liuidarum motum sistit': suae foras euolantes
corruptionem causant. Sed praedicis rationes, quas Regia i. surgundia , de cv Uuhamel in medium asserunt, nulliuet sunt
52쪽
sunt momenti. Neque ii sumus, qui insiciamur partium contextum, de ordinem frigus peruertere: std dicimus sita solutionem consuse contulisse ad corporis contexum, figuram,& motum ; non enim idaeam claram, & distinctam de statu aquae gelido tradunt. Hanc idaeam tradidit, ut superius diaximus, cl. Borelli, qui nimius est in soluendis aquae congel
Remanet hic ut soluamus rationes illorum Authorum,qui frigus esse quid positiuum arbitrantur; nam haec sententi
magnum apud eos, qui recte rerum naturalium causas perrscrutantur, pondus habet. Sed prius quam rationes magni momenti diluamus, in medium adducimus scholasticorum arguniciata contendentium
frigus esse quid positivum. P. Arriaga Jesiuita subtilissimus in Academia scholastica
disp. q. de generatione, & de elementis seel. a. subsect. I. ita argumentatur. Frigus est operativum ; ergo non est solum caloris priuatio. Consequentia est euidens; antecedens aperte suadetur, quia frigus expellit calorem a passis applicato: nix .gri inclusa in uitro, Per quod ron potest foras prodire ,
ins risidat uitrum, & manum illi applicata ; ergo si igus est aliquid operativum, & expulsivum caloris, quasi essicienter, ab alieno subiecto .
Haec utique, de alia hujus generis argumenta e scholis de prompta soluuntur, si parum ex dictis, quae fusius sunt e plicata, retexamus. Potest scholasticus in animum suum inducere frigoris operationem non toto genere i particulis
salinis frigus causiantibus seiungi; nam in frigore, quod est
caloris carentia, nulla datur operatio; sed in salibus est positum principium operativum, qui figunt atomos igneas,earumque motum expansivum impediunt: quare frigus causale expellit calorem , non stigus formale, quod est carentia in tus expansiui, in quo sita est caloris ratio. Hinc nix restria gerat uitrum, & manum illi applicatam, quia nix non sum peditat ultro, & manui praedictas atomos , cum iisdem sic destituta; refrigerantur uitrum, & minus, quia iugiter ab his corporibus atomi igneae exhalant. Prando igitur mauu obi
cium frigidum tangimus, non recte inserimus: sigiditas in
53쪽
mea manu producitur a frigiditate existente in alieno subie
cto: satendum potius erit, manum, que est assueta recipere atomos calorificas communicatas ab ambeunte calido, non amplius calefieri aliasiue in ipsa remanentes euolare; quare manus atomis calorificis destituta, frigida manet. Concludimus obiectum calidum nivi applicatum frigidum fieri. Primo quia jugiter a manu ignea corpuscula secedunt . Secundo quia non amplius ea a niue suppeditantur . Tertio quia ab effluuio salino niuis , licti diminuto, in centrum corpuscula ignea rediguntur. Prima ratio exponitur a DuHamel. Sed illud, ait uir do
ctissimus, ab animo impetrare non possum , intensismum frigus , quale in locis ad septentrionem positis dominatur , quod tam mirabiales procreat sectus ; quod altὰ , O terram, O mare penetrat; δε-ri ira que corpora confringit; uim tuam ignis inbibet, adeo Hillius calor frigoris ui obsessus penὸ opprimatur,waqua igni admota , aut in imo desi msu, ut in ''sa contingit, se, congelaturniihil
sit , quam priuatio quaedam caloris, aut motu, celeris, O perturbati imminutio. Secunda ratio desium itur ab artificiali congelatione, quae fit ex permixtione nivis, uel glaciei cum sale esculento , uel xitro, aut uitriolo, aut alumine , quae uasi circumfusa aquam in eo contentam, etiam aestate, in Flaciem transmutat . Tertia ratio: prsdicta congelatio, etiam in machina Myliana , omni penὰ aere exhausto, perficitur. Quarta ratio : illud acerrimum frigus septentrionale tam alte terram subiens durissima confringit corpora, & interdum aqua inter decidendum, etiam ipsi aamota igni, congelatur , ut in Rustia tape Obseruatur.
Quinta ratio di sirigus in quibunam locis E polis remotio ribus intensius est, quam in ijs quae sunt polis ipsis proximio
ra . sane ,& aliae ratiorres frigoris naturam, non in m
ra priuatione consis re, sed etiam in aliquali substantiali es
Dicendum nihilominus frigoris naturam in caloris priuati ne esse positam , ut supra ostendimus: at si non sumus , qui inficias ire uelimus aliquod positivum in frigore reperiri ; nam cum calor in motu celeri, expansivo, & perturbato consistata
54쪽
de in natura non detur caloris corruptio , ut contendunt sch lastici, cum sint ignis semina.& primae molecular, quae as- gregatae illum componunt, fatendum est in natura esse alse quam caulam positivam impedientem a celeri motu expansiavo, & perturbato ipsum calorem. Hanc causam constituunt emuvia Llina, uel nitrosa, uel esculenta, uel aluminosa, uel ammoniacar quare non est mirum, si artificialis con elatio
a niue salibus permixta perficiatur; & si in illis locis a μ' iis remotioribus frigus sit acrius, quam in ijs, que sunt polis
uiciniora, cum in illis sales abundent, a quibus eleuanturemuvia figentia, & in centrum redigentia atomos calorificas, ne suum motum celerem , expansivum , & perturbatum edant, reddentes corpora mobilia, & rara: quare concludiamus frigoris naturam in priuatione consistere, exigere tamen
pro causa aliqualem substantialem effluxum; indeque deduc, mus emuvia Latina appellari posse atomos frigorificas, si se mo sit cutor termino scholiatico9 de sensu causali , non χ
Quod autem sales ut polleant coagulativa, notum eri In ciebus chymicis: spiritus uini rectificatus noncqngelatura solo frigore etiam intensissimo; nam in medio uini congelati apparet uini spiritus rectificatus non absimilis illi ab igne deporam: sed a mixtione spiritus urinq; ambo enim coagulantur ictu oculi, ut Helmontius protulit, in ossam albam , non ex eo quod aqua exhalet, quia ista adhuc ossae stipematat. Me curius a simplici frigore non congelatur; sed a salibus suam
concretionem mutuatur: pariter aqua in uase non coagulatur a nive, nisi coagulum adsit, idest sal, cujus effluuio es.sectus congelationis tribuitur. Concludimus frigus agnoscore pro causa aliquod positivum impediens caloris motum sideli ipsum figens, & alligans. At arduum est determinare, quomodo sales hanc uim exerceant caloris moleculas figendi, cum sales natura calidi sint. Opinantur nonnulli, quod sicuti sanguis concretionem a fibris mutuatur, sic , analogicE ratiocinando, cr dunt sales lanugine Auadam, seu fibrulis inuisibilibus esse praeditos, quae tanquam glutine , seu uinculis compingunt caloris moleculas. At quando congelata corpora naida
55쪽
evadunt: hoc prouenit, uel quia fibrulae saline perseuerat . tes a citore laxantur, ut in metallis, que nulla addito rui sus compinguntur ; uel quia praedictet Eorulae euolant, ut aquae accidit, qui non amplius gelatur, nisi per nouam salium appositionem. Occlamant: siales inter corpora calida recenseri, de Prconsequens eorum libras non rigidas , sed laxas esse assi mandum ; nam ignis semina minime conspicua sunt , &ab ijsdem salium particulis reconcentrata . Nonne Obseru mus pinguedinem, aliaque sulpi iurea atomis igneis oppletia in statu concreto ' & ab aliquibus scholasticis pinguedo friag:dae naturae judicatur, quia quae a calido liquantur, a s Lgido concrescunt. Concedimus Scholasticis pinguedinis ii turam esse si igidam, non Ob qualitatem.nescio quam frugidam, quae calori antecellit, Ied ob semina ignis fixa a particulis ramosis pinguedinis impedientibus eorum motum celerem, expansilium, & perturbatum: ob eamdem rationem silex, serrum , & omnia metalla frigida dicenda sunt; licet sint atomis calorificis ficta. Respondeant quaesis Aristotelaei, si sal esculentus est c lidus , cur nivi mixtus non eam liquefacit ' cur eam suo
calore non reddit raram cum potius induretur, & diu co
seruetur ' Dicunt Democritsi agnis semina in salibus esse immobilia , & reconcentrata a particulis eorum figentia
Quod in nive sint ignis semina a salibus concentrata probatur ex sumositate ab ea exhalante, dum liquescit,&ex generatione uomitim uilloserum , qui ex ouo sumunt sua primordia, ut demonstrat cl. Redi ; exclusio uermis ex ouo uidetur conuincere calorem ibuentem liberum a sale tagente, qui ex nive eruitur Excommuni suffragio habetur L lem prunelle a Medentiabus administrari aduersus febres ardentes , & inflammati nes et praesertim cum lingua prae nimis situ nigrorem coi trahit; ob id ab aliquibus naturi frigiἀae censetur . Neque mirum si particulas uilphureas, seu conbustibiles accendat: nam hoc munus pretilat, non ut calidum, seu menstruum
praedictas particulas di luens , sed quatenus nitri particulet
56쪽
tanquam tot aeolipsse , vel solles exumantes contii luo uentum spirant, intrudentes particulas igneas in corpora sulph rea ad disIocianda agnis semina a moleculis heterogetreis lia Sed non desunt rationes ualidissime pro astruenda nitri caliditate, cum e)us compositio doceat in nitro ignis semiana latinarer emcitur nitrum . si Blutioni cinerum clauella--torum assumatur nitri spiritus; in praedictis cineribus est sulphur adustum igniculorum penus: regeneratur Quociue Mitrum, notante I achenio, ex tartari oleo per deli iuni ram, & spiritu nitri r oleo tartari insint ignis semina. Ex patet nitrum quoad frigus o calorem esse androgvnum Haec sane phsnomena ex certa nitri partium figura ,&co textu emergunt ; quare non est mirum , si modo particulas Iulphureas soluit, modo atomos igneas irretit, de ab ex imitone impedit. Hoc totum uariis comprobatur exemplis ef Gum mygdal rum dulcium , & pinguedines anima
lium inter corpora calida recensentur , quia sui it pabulum sulphureum continens particulas igneas, ex quarum ivlli cru- procreatur, & conseruatur; & tamen illis xlviatur Medmates felicissimo cum successu ad corrigenda uenena& genita, &ad temperandum sartium ustum,&inflammationem. Sulphur commune est ualde igniculis repletum, S a Medicis aduersus acrem sanguinis di thesim,& scabiei ardorem intimE commendatur rhoc phen mena 1acilius solvuntur ab Aiatiquis Philosophis rerum naturas penitus perscrutantibus, quam a scholassicis: coiiud: rant enim illas non simplices, sed heterogeneas, ,e quarum nura, de contextu illico rerum pilaenomenasbluantur; nam
dum natura in mixtis intrinsecum miro artiricio conseruare
calorem intendit, utique illum irretire, & obvallare deci rticulis ramosis, quae sunt causa frigiditatis, seu impedi menti motus expansivi caloris; at si a causia dis luente mi destruatur & dissocientur a praedictis particulis atomi agnee , tunc he libertatem nacts, si turmatim evolantii dimanant calorem Gormant ' 'Denique hordeum a Galenistis perperam siris ide temperatureliabatuli bratione sus conititutionis acalidi limitin eum uti
57쪽
mis spiritibus sulphureis sit *tu, qui sermentationis ope rariagantur a particulis tartareis,ut in cervisie consectione obseruamus. Concludamus nitrum ratione figure, & contextus uarios
producere effectus; calefacit, quatenus est menstruum siluens mixti sulphur; Bluitur sulfiur a particulis nitrosis congruentihus sulpituris porositatibus. Nitrum est caula frigoris quatenus suis fibrillis implicat,& inuoluit isniculos, eorumque motum expansivum praepedit. At maec sint dicta quantum ad n strum institutum attinet: si uberiorem disquisitionem de calore, & frigore aves , consule philosophiam experiment lem. Sed reuertamur unde digresti sumus . Par est ut priamam rationem Borelli, quam nuper proposuimus, ex mdamus. Oppo rut Vir celeberrimus: Acr in se continebit , ne- . dum atomos nitrofas accensibiles, sed etiam particulas gelidas, condensatio vem inducetites, iam motum rarefactivum sanguia . ni non inducet. An quod particulae nitrose soluunt pabulum sulphureum sanguinis , ideo sanguini inducitur rarefactio, non extrema, sed temperata a quatenus ab ijsdem partic Iis nitrosis gelidis imminuitur motus expansivus ignicul rum' At si contingat aera impense nitrosis particulis rese tum inspirari, tunc sanguis coagulatur, quia ignis seminae toto figuntur a copia nitri eorum motum expansivura impedientis, ut ob eruamus quando animal propter nimium frigus moritur. Secunda erusdem ratio est: si particulae aeris uere essent nitrost, accenderentur a contactusta e candelet, de crepitus emcerent, quod est salsum. Milii certum est nitrum partes sulphureas sbluere, quam Blutionem comitatur dissociatio particularum ignearum , ut
in puluere pyrio obseruamus, qui citis Iime accenditur nitri energia. Sine hujus mixtura carbo , α siilphur comminuta gre ii flammantur, seu ignis ex ijs semina educuntur . Nec mirum uideri debet, si aeris particule nitross citra crepitum, seu sonum sensibilem particulas sulphureas soluant conse uantes candelet flammam; laoc siquidem accidit ob maximam irarticularum nitri subtilitatem, que tanquam effluvia in aere nidulantur : sicuti lumen , quod in corpus , juxta mentena Democriti, aliorumque ueterum , dc ut nuperrime demon stram
58쪽
strant Philoisphi of mentales , & prae caeretis P. Frans
seus Elatia Grimal di Jesu ita Academiae experimentalis Anti :stes, ob maximam subtilitatem ad tensum non agitat rem lices exilemi pariter non percipimus tetrum paleae in terraio cadentis ; multo minus aeris agitationem persentimus, factam a puluere in eo volitante, aut motum aeris excitatum ab atmosphqra corporum 1blidiorum , qu Jugiter stra spargunt enluvia, ut demonstrat nobilis Myle. Similiter , si in cubi culo excitetur sumus, teis aranearum tremere non uidenturet quae tamen commotiunculas a masibus imperceptibiles pattiuntur.
Rationibus Borelli enodatis, par est ut eius sententiam de usu respirationis discutiamus. Et sane Borelli ea dicit , que si mo ingenii artificio fiant excogitata; nescio tamen quam uerE. Asserit uir doctrina celeberrimus cap. 8. dem tu respin primario, prop. Is s. aera constare figura spirali,&cum elastica vi polleat, a causa exterira compressu sponte resilire , adinstar arcus, ut in sclopso anemio obseruatur,t les autem spirales machinae sanguini commixtae necessarici comprimuntur a pondere, & compressioiae uiscerum , misiarum, musculorum, membranarum , & cutis animal constia tuentium. Siquidem aerij tubuli in eodem statu compresso permanerent, iuxta leges naturi squilibrij. At quia contemtae,& continentes animiis partes vari agitantur tum ab inter nis tsi ab externis causis, accidi ut spirς aeriae,sanguini admi tae,non quiescant aequilibratae in uno, eodemque statu copresso; sed necesse est, ri ab acquisititijs impulsionibus motum oscillatorium concipiant , qui nunquam ad quietem reduci pota est , uita animalis superitite ; nam nunquam deficiunt noui impulsiis a thoracis motu, a cordis pulsu, & arteriarum , a musculorum motu, alijsque internis causis , & externis, a quibus tremulus ille motus machinularum aeris instaurari poterit. Quare opus est ut sal uinis particulae peculiari motu semper agitentur ab illo oscillario motu machinularum aeris , quq sarquini sunt permixtae . His positis concludit IrOR. Ii6. ab aeris commixtiom per respirationem intrata anguinem immissi uitam animalium produci , & conse
59쪽
Sapponit cl. Virhorologium quamdam analogiam cum
animalibus habere . cum ambo corpora sint organica juxta isses laechanicasse mouentia, & ambo a facultatibus naturaliabus moueantur; quare concludit ex notitia rerum artifici lium e proprietates aliquo pacto eruendas.
In horologio eli libra, uel pendulum oscillatorium, quod
sicundum leges mechanicas itus, & reditus aequitemporaneos inciendo, uiolentiam causis motiue, seu ponderis appensi, deminus omnium rotarum moderatur , & regulat. Obseruat prae erea quod animalium uita, seu uitales sunctiones in jugi,& non interrupto motu consiliunt;agitantur enim artus,& partes omnes solidae, fluidae, & spiritibus pollentes, dum corpus mouetur, & in uaria loca transfertur ; dum escam a s sumit, chylificat, &.in sanquinem mutat s dum partes deperditas restaurat; dum sensus edit. Hinc concluditur inanimali vivente nihil stabile permanere. Rursum omnes praedicti motus periodice, & cum rithmis peraguntur; quet, si irregulariter , stu 'recipiti cursu emerentur', non essent
amplius uitales ; ideoque uita non seruaretur. Jnconcussum est, prster partes Blidas in animali uaria ors uia constituentes, dari quoque impetum facientes, seu spiriatus, qui, duni per totum corru uagantur, ipsum agitant . Verum hinutimodi spiritus, ob suam uolatilitatem, atquia ferociam , motu irregulari animalis organa impellerent; & se animal uitales iunctiones secundum nature leges non efficeret. Hinc uir cl. deducit, quod sicuti in horologio datur pendulum oscillatorium, seu machina repulatrix, quae necessitate mech nica moderatur uim illam motivam irregularem, ita pariter in animali, seu naturali authomate concedi de t machina nat ratis regulans necessitate mechanica uim spirituum uiolentam,
ut operentur secundum lepes 1 diuino Architecto conditas . Talis igitur machina similis uidetur pendulo moderatori hor logii, quod sua ui oscillatoria motum spirituum in sanguine nidulantium res renat. ne cursu irresulari diffluant. Hinc detegitur magnu ni illud myllerium respirationis, seu necessitatis aeris in animali: nempe necesse est, ut aeriae spirult intras nguinem receptς exerceant illum motum oscillatorium adii Rar penduli, ut dictum est. Ab ipsis autem machinulis aeriis
60쪽
concussis, partes san inis eis contiguae eodem motu oti illi torio agitari necessirio debent, & ab hoc primario motu omnes animalis partes regulariter commoventur; non semis ac
mis horologii ,penduli oscillatione impelluntur, & modo
rantur. Hinc deduci potest sicci neruei, seu spirituum anun lium agitationem, & musculorum actionem saltesn ex pii dicto usu dependeret di cum Languis iugiter, fluminis instar.
per Omnes animalis partes deseratur, secum etiam causam, id motus stimulum, nempe vitae Originem vehet.
Hoc respirationis uri semel comperto, jam facillimum erit: asserit Vir cl. elura phaenomena, juxta pridicta, enodare; ut,
quod sietus post exortum respirationem inchoet, eamque perpetuo exerceat. Secundo, qui fiat, ut fetus secundinis ex tus, si semel aerem haustrat, postea ne momentum quidem temporis absque eo durare possit, sed confestim moriatur . Tertio cur aer diu cohibitus in pulmonibus inualem angorem, di molestiam sui cativam, εe tandem mortem inducati pedita respiratione. arto quomodo in aere rarissimo, aut vacuo, subitaneus animalis decubitus , & interitus contingat. Quinto cur in motu concitato , de laboriosis muscillorum anhelitus concitatus accidat. Sexto quare in aere rarissi nata anhelitus laedatur. Septimo cur aqua in pulmones immissa a animalia satacet. Verrem illa dependent ex usu respirationis a
Nunc ad ea, quae de respirationis usu pulchre dicta simia viam nunquam satis laudato, redeundum: & quidem notat Regia Burgundia physicae generalis tract. I. qusit. I. Magnum ese disierimen inter horologi , vel alterius machina , CP animailium structuram , uisusὰ ostendianus, cum de animalium contatio mina re mus. Ita que hujus eneris exempla utiliter adhiberi solent ad explicandum naturae artisicium, sed non ita est θs indulgendum , Dasi omni ex parte similia videantur. Is non sum, qui anticias eq mechanicas assectiones. motum videlicet, quietem, & partium situm, seu contextum, &di. guram vim energeticam ad rerum discriminationem, A qualia latum originem asserre ; attamen id fieri nequaquam poste puto, ut mirabilis illa viventium struetiara, quam vix competrahendere quimus, materiae assectionibus mechanicis ς tine rF a Iur;