장음표시 사용
271쪽
A D D P T A M E N T V Μ. UT sor evaserit , eo minus increscit crassities , ita ut notaverim, cum aqua aperta in glaciem a digitos, crassam abiverit una nocte , glaciem, quae jam crassitiem 5 pollicum nacta erat, nequidem pollicis increvisse. Quid igitur impedit, quominus glaciei crassities aequaliter increscat continuato aut aucto frigore Ipsa glacies, quae semel formata est , impedit qu0minus corp0ra conglaciantia per ipsam penetrent in aquam, sed potius in glacie colliguntur copiosius, ide0 ea fit c0ntinuo durior , magis rarefit, bullulasque aereas auctas perpetuo gerit. 1s Saepius qu0que obserVavi hyberno tempore aquam noctu vix vix. in glaciem abiisse , simulac autem sol supra horizontem oriebatum, subitanea & notabilis conglaciatio contingebat. Sol profecto suis radiis p0tius atmosphaeram calefecit , quam frigefecit radii tamen ejus congelationem promoverunt: opinor h0σfieri , quia occurrunt in particulas c0nglaciantes, quae in atmosphaera haerent , has autem deprimunt terram versus hae ab aqua exceptae , eam in glaciem c0gunt: noctu autem dispersae pedaerem haerebant, non determinabantuP deorsum , vix proinde in
16 ' Hac hyeme animadverti , S0lem serenis diebus insignitet aerem calefecisse , ita ut meridiano tempore Thermoscopium steterit ad gradum 38, Verum in l0zis amplis apertisque, quae Orienti exp0sita suerant , ct regelata. mane, ipsa meridie posita in umbra aqua in glaciem abibat. Cum igitur tota atmosphaera a Sole adeo calefacta erat, an aqua in umbra posita statuetur ob caloris delamini c0nglaciata potius , quam quod certae particulae in atmosphaera haerentes , ct paululo minus motae cum aqua mixtae glaciem produxerint ὸ I '. Glaciem vero n0n esse aquam duntaliat igne aliquo orbatam , sed cui admixtum est aliquod aliud corporum genus, evidentissime evincitur ex hoc Eliperimento : capiatur vasculum cum
aqua , caleat immisso Thermoscopio FAHREN HEYTII ad gradum 33. ejusdem caloris infundatur spiritus Nitri ad parem c0piam , excitabitur illico calor , ct Thermoscopium adscendit ad 4o gradum : verum idem Thermoscopium sit nivi aut rasse glaciei impositum, calenti ad 3a gradum , nunc assundatur idem Nitri spi ritus , non excitabitur calor , sed frigus enorme , uti visum est supra : est exigua admodum disserentia inter aquam calentem ad 3 gradus, eamque quae m0do abiit in glaciem , ct 3 a gradum in Therm0scopio notat , , tantilla tamen disserentia calorem aut adu-
272쪽
acia A D D I T AMENTUM.rentissimum hi s producit frigus h0c profecto non ab aqua oriri
potest , sed quatenus spiritus Nicri cum certo genere c0rporum effervescit , atque ita omnem ignem ex mistura eXpellit. Qui haec omnia argumenta in unum colligit , non potest non concludere maximam esse verosimilitudinem , glaciem Drmari ex admixtis aquae nonnullis c0rporibus, quae dum ignem fugant, aqueas partes simul figunt, ct in duram compingunt molem. Haec compuscula sunt salina, nitrosa, quae in aerem a sole es ab igne sub terraneo elevantur , aestate altius , a maj0ri Solis actione, hyeme humilius suspenduntur, citiusque in terram relabuntur aestate propter nimium aquae motum ex cal0re oriundum haec corpuscula nimis moventur , discerpuntur , quam ut aquae partes conjungant figantque , ideo aestate aqua fluida manet , nisi aer Valde impraegnatus salibus, ea noctu demittat, quae tum ab aqua eX-cepta , eam in glaciem cogunt; veluti in Armenia, Tartaria, ct China contingere notavimus : hyeme vero, cum aquae parteS parum a Solis calore conquassantur , essectus maj0ris in illas haec
salia edere possunt, atque ignem fugare , dum simul a queas partes figunt. Quatenus Vero ignem fugant , sunt quasi causa frig0ris nam frigus est tantum privatio ignis , non aliquid positivum aut reale & ideo quotiescunque in aqua silvitur Nitrum , sal Ammoniacum , vel simi lia salia, ignis repellitur , hinc frigus adest. Igne autem aliqu0usque ex fluido sublato glaciem non semper formari , patet in liquoribus , qui nunquam in glaciem abeunt, Veluti est spiritus vini, aqua fortis , spiritus Nitri, spiritus salis marini , olea fere omnia stillatilia , haec enim licet acerrimum frigus
regnet , nunquam in solidam massam concreverunt
Objicere vero quis contra nostram doctrinam posset, si aquae novum genus corporum immitteretur , quod eam in glaciem mutaret , pondus aquae necessario auctum iri : quia quicquid est
c0rp0reHm , graVe est: verum p0nderetur vas aquam capiens , ct
postquam in glaciem abiit , idem pondus dabitur. Sed rogabo hunc ita 0pp0nentem , an ignis non sit corpus 2 ad bilancem p0nderari possit 8 qui B0yleana experimenta de flammae ponderabilitate atque aIta similia novit, libe in dubium vocare nequit; sit igitur Vas , qu0d frigidam contineat aquam in accuratissima bilance positum , atque dein 0pe Solis vel prunarum ardentium pr0pe positarum calefiat , n0n mutabitur vasis pondus , accessit tamen gra-Ve corpUS , nempe ignis , qui antea n0n aderat ; sed accessit copia
adeo exigua , qud. bilancis ope notari non potest , quid ni igitur
273쪽
in minima copia corpuscula conglaciantia ad aquam accedere possunt, ipsi muretionem insignem afferre quoad fluiditatem , minorem qu0- ad pondus P forsitan id increvisse cognosceretur , ii bi lances centies millies mobili 0res haberemus; illae enim , quas huc usque p0Lsidemus , sunt rudes crassiaeque machinae , quas non nisi a n0tabili P0ndere moventur. Et ut ulterius id evincam , cape phialam vitream ope mobilis in superiori parte epist0mii claudendam , aeris, Plenam , sed omni alio corpore vacuam , ct p0ndera accuratissi- me : tum suspende per aliquot horae minuta Zibet hi vel tantillum in ea , atque extrahe clausam phialam iterum pondera idem pota dus observabitur nihilominus nunc plures corporeas in se continet particulas quam ante , uti odor pr0bat. Sed earum gravitas
Ost min0r , quam quae ope librae vulgaris exhiberi potest.
277쪽
ET AB EIUS ACADEMIAE SECRETARIO
279쪽
QUI CONSISTIT IN MUTATIONE INTER NCAPACITATIS VASORUΜ METALLICORUM
ET VITREORUM. Dictuin suit in Experimentis artificialium congelationum , primum motum conspicuum in liquoribus , qui in Vasis continentur congelationi dicatis, esse exiguum adscensum, qui Saltus immersionis vocatus fuit, quia eo accidit momento, qUO VaS tangere glaciem in i- μειοι,ο-pit. Sciendum Uero nunc est contrarium evenire, cum tui liquo- aquae immittuntur calidae ; quippe eorum liquorUm su- 'bis his
perficies sensibiliter descendit, & quasi tempUS, Ut et e- pοydorum. tur , exspectat, instar illius qui saltum molitur; tum subi
to liutiores ad eundem gradum adscendunt quem, ante- Primβsmo quam caudae immergebantUr, OCCUpabant, Inde successim dei adisti. ve elevantur, prout calor jam conceptUS eo S rarefacit, le- bientisignis
viores facit, sursumque impellit. Ita contra ad quam Un- que altitudinem fuerint liquoreS in prima ista immersione alteratio- in Aquam frigidam vel glaciem , non tantum redeunt ad se eor eundem, a quo discesserant, gradum, sed multis sub illo descendunt gradibus , donec Vel post longam quietem, tur. Vel ne quidem stando , omnes excepto oleo & Spiritu Vini badscendant, usque dum prorsus conglaciantur. Observato hoc effectu incidit in nonnullorum animum ejusmodi ipsi adscribere causam, cui postea mirifice diversa favere experimenta Visa sunt. Haec fuit eorum 1ententia, quod subitanei illi motus in Aqua, aliisque liquoribus A a Ob-
280쪽
EXPERIMENTA CIRCA MUTATIONEMRutio ab observati, non oriantur ab aliqua intrinseca alterationes iq; ist* rarefactionis vel condensationis operante eodem temponia liqv riS momento in eorUm naturalem temperiem propter op-rum mu- positionem contrariarum qualitatum in eXterno ambien- ' ς' haerentium, quae a nonnullis notissmo Anti peristasis sido, Eme Vocabulo appellatur; Verit in agam US primo de clescensu ivsr g ' liquorum. Qui sequitur vasorum immersionem in aquam
locosuerint. i. , . . . . et . . . . . .
calidam) id evenire potius judicant, quia UOlatilia igniSCOrpuscula, quae eX aqua aVolant, se intinuant in exterio-V m ex ' res vitri poros, in quibus veluti totidem cunei agunt,
vim partibus solidis inferunt, eas, repellendo, adeoque
trinsecus necessario interiorem Vas1S Capycitatem dilatant,antequam
' pq per occultas ejusdem vitri vias in ipsum liquorem Vasi in-ῶὸhis ' clusum ingrediuntur. Frigus autem eosdem constringen- Idem aspi- do poros , UaS respectu molis aqueae intus contentae gore con- angustius reddit, quod evenit antequam moleS aqua AE V se frigus ad se accessisse sentit, atque ab eodem condensata imminuitur. Opinantur igitur, Vas, prout calorem vel frigUS eXperitur, prius quam intus conclusos liquores dilatari vel angustari, & hanc esse Veram causam adscensus vel descensus liquorum; vase enim ampliato illos descendere , vase angustato adsendere liqUOre S , ctim ambiente medio hi nondum aliquam actionem acceperint. TX sequenti experimento h3ec opinio facta fuit multo vero similor.
Quo probatur, eo tempore quo calor F frigus externum vas
dilatat, vel constringit, liquoris intui contenti Galliralem temperiem nondum e se mutuam.
ΓAn. πn globo Uitreo aquae pleno plurimas sphaerulas caVaS,her-Ρ, .ilf elice sigillatas clausimus. Erant omnes propter aeremines usum proXime ejusdem gravitatis specificae ac aqua, quamobrem lupernatantes, accedente minimo calore, subsid