장음표시 사용
281쪽
sidebant; quae in fundo erant,Vel tantillo frigoris acceden ob mis. te, enatabant. Suspenso in aere hoc instrumento,& globo quorum a. quieti commisso, partem ejus inferiorem immittere carpi- vitii spe t-mus in patinam Aquae plenam, IJUnc calidae, GUnC Irigid qualis cui glacies minute trita erat admiXta & quamquam appli- in Clitis his variis ambientibus observabantur in superficie 10 liti effectus , descensus nempe, cum globUS immitteba- moventus , tur calidae, adscensus cum frigidae immergebatur, nihilo- minia S eo tempore, quo hi effectu S producebantur, nun- quam conspectum fuit, Cum aqua constringi videbatur . ari mide- sphaerulas submersas enatasse , nec cum Aqua rareserin: videbatur , ad inclum subsedisse illas , quae innata- ambieu hant: sed harum descensus illarumque adscensus tummodo anima lUertebatur, C Um Zqlla, qUae Jam clelCen' fimV. derat statim ac calor admotus fuit, iterum adscendere in-Prima Mucipiebat, & cum eadem aqua, quae post applicatum fri-
gus adscenderat, iterum descendebat. E quo dedUCi po- quorum potest argumentum admodum probabile , Aquam aliosque Porim tu
liquores primis illiS motibUS a te ipsi S non mOVeri, ted Itiele ofi tantum obedire mutationibus Uasorum. tur ex dila
Sed objici hic omnino posset, has primas alterationes aco id V2liquorum intrinseca mutatione proVenire, quae, quam Vi Stanta sit, ut oculo in tenuissimo tubo appareat, nihilominus Objectio tam magna non est, ut in alterato sph3rrularum sequi librio si 'i' manifesta fiat; unde praeterea credi posset, quo tempore revera moUeri incipitant, oculum non comprehendere lentissimum motus primum principium. Huic Objectioni m ., respondetur, Veram istam aquae rarefactionem & conden- , probuiationem quae illi cogendae ad adscensum vel descensum t ρ - γ' in brevissimo illo spatio , quo elexatur Uel subsid*t, simu opiniostis. I ac glaciei vel aquar calidae imponitur, sussicit, plus quam satis esse ad primum aequilibrium inter sph aerulas& aquam ita perturbandum, ut id oculis manifesto appareat. Et profecto cum aqua revera adscendit vel descendit, siue rarefacta sive condensata, sphaerulie multo prius mox eri A s con
282쪽
conspiciuntur , quam illa ad eos gradus perVeniat, ad quOS, cum eaedem sphaerae persistunt immobiles , illico tempore primae immersionis deducitur. Νe autem effectus hujus obserVatio nostrorum Thermmi. H. mometrorum fidem reddat dubiam; omnis enim haec rubfhis uti condensatio & dilatatio in Vasiis, quorum capacitas est ses- illibata, qui unciae, adsummum unius grani differentiam produ- uti as . Videat is ergo qualis differentia, debita proportione se iit, i. serVata, reperiri possit in globo qui pauca grana continet, uti sunt illi Thermo metrorum So. graduum, qine Omnium commodissima & optima sunt, adeoque maXime idonea aeris alterationibus cognoscendis. Ceterum ut variis modis hujus essestus veritas ad sensum eVinceretur, sequentia instituta sunt pericula, quae in superiori The ria fiudata, confirmantur ipso eVentU.
Quod mutationem aeneae demonstrat armilla, tam igni quam glaciei immigiae, salva lilius figura. Armillam aeneam cylindricam fundi curaVimus , quae
ita tornata fuit, ut ejus cavitaS ac Urate congruerit
ejusdem metalli corpori conico. Armillam igni imposuimus per aliquantulum temporiS spatiUm, Cumque eam AprisIisi ita calidam suo cono imposuissemus, sensibiliter fluctua-c0πcu Pad:- bat, erat enim a calore dilatata, pristinae quidem figurae DisAὰhh. similis, sed tanto major, ut supersiciei concavae dilatatio calefacta iasuerit , partium suae diametri. Manente armilla aliquos tiὶ tempore supra Conum , atque hoc ab illiuS calore calefata io, ab hujus expansione & armillae succestiva constritibus suae ctione , quam haec refrigerando acquirebat, non modo g/JWζtΠ' arctum, ut ante, redierunt contactum, sed ita se in-
Idem auri Vicem complectebantur, ut etiam antequam Omnino re-
tam frigerata sint , non nisi vi maXima a se remoVeri potu factui Au-rint. Contrarium postea evenit armillam maximo glaciei abitur. frigori eXponendo. SE-
283쪽
Olso cognoscitur non solum corpus penetratione caloris, sed etiam absorpto in se humido posse dilatari. Factus fuit ex ligno buXino annUltas conicuS, CUjUS COn- T, cava superficies summa cum industria tornata &po- XXIII. lita erat. Facta etiam fuit coni portio ex chalybe , quae tornata quoque erat, atque lae Vigatissima, divisaque accurate in multos ad basia parallelos circulos. Huic igitur Superscie aptato illo annulo observattrita fuit, ad quemnam CircU- Qtum annuli perveniret basi S. Sublatum a cono ann Ultim nuli prob aqvice immisimus, in qua tribus diebus fuit, ut in totam ligni substantiam Aqua intraret; eum tum rursus cono φῆ β 'imposuimus, atque manifesto observavimus, superficiem annuli concavam fuisse dilatatam, descendit enim basis notabili intervallo sub circulo primo. Duobus modis annulus hic factus fuit; in uno curatum fuit, ut fibrie ligni essent perpendiculares, in alteros ' lparallelae ad planum baseos. Primus in dilatatione ab ab- Ffectus sorpto conciliata humido, perfecte circularem figuram tinuit; Alter evasit ellipticus, & cono imposituS multo duobus au
minus descendit quam primus. In conficiendis illis an- lis ex linulis animadvertendum es , lignum esse eligendum durum & aequale, nequaquam nodosum , neque Composi- rio situ curtum ex partibus inaequalis duritiei: Praesertim vero hoc rchssiit,
observandum es re spei tu primi, quoniam ab absorpto miabb humido tumefactae fibrae se invicem tangunt, sibi vim- uandam inferunt, ut dilatatio fiat tanto major sensibiliorque. Νο- ' tandum insuper es , ut in principio hujus eXperimenti odiXimus, annulo S tamdiu in aqua esse relinquendos, do- com nec omnino ab hac penetrati sint; si enim eXterna eorum thritia suta superscies leviter humefacta fuerit, & dein imponantur perficies cuneo. este fiuS diversus apparebit tum enim multo minust '' Pixβt descendent, quam cum sicci erant. Capiantur igitur, doni, qui bene saturati sunt humore, ut eorum dilatatio ma- esse id nisestius appareat. I LR-
284쪽
pletus Aqua calida dilatatur di
Iuminam sanneam , in modum arcus in
flexam,e DTaperturam in prino pio coarctat :pos quam vero calor per
s ausiam penetrati apertu mes atata.s Ex PERIMENTA CIRCA MUTATIONE M.
Ad clarius demonstrandum quanta cum facilitate a calore ofrigore condensetur dilatetur vitrum Tubus vitreus cavus in modum spirae inflexus fuit, cujus diameter erat cubiti , duobus donatus infundibulis, ita ut per unum immittendo liquorem, aer facillime per alterum exire posset. Circumferentiae hujus intestori crucem ex duabus encausti Virgis compositam ita aptaVim US , Ut ejus eXtremitates ViX ViX instrumen tum attingerent. Deinde tubum aqua calida implevimuS, ObserVaVimVSque manifesto ad oculum, prOUt tubus dilatabatur , iptum recessisse cum ab una, tum ab altera Virga, non enim tubum, uniformiter tetigerant 'donec tandem non amplius a tubo sustentata crux , & in aere tantum haerens, decidit in tabulam intra tubi circumserentiam Effusa deinde aqua calida , tubum implevimuS aqua eX soluta glacie, miXta cum Sale , huic ite-TUm crucem imposuimuS, quae non modo sus inebatur, sed multo plus ejus extremitates a tubo capiebantur.
Ad cognoscendum eundem essectum in metallis. Tenuem stanni laminam in modum hemicycli inseXimus , atque ita suspendimus , ut ejuS eXtremit tes planum illi stibjectum tantum non tangerent. In plano duXimus duas lineolas , quaS memoratae eXtremitates tangere potuissent , si longiores fierent. Deinde carbonem incentum Curvaturae imposuimUS , atque unam eXtremitatem attentissime Observantes , Vidimus pedetentim lineam detegi, atque extremitatem hanC introrsum se recepisse. HOC eo tempore accidebat quo con-VeXa tantummodo superficies laminae a calore dilatabatur
285쪽
tur & concava constringebatur;sed cum calor penetravit per totam Stanni cras sitiem quod brevi temporis spatio factum fuit) aequaliter tota lamina dilatabatur, & non solum disti eXtremitas ad lineolam redire visa est, sed plus minusve illam transgrediebatur, pro vario caloris gradu ab igne cum
Ad similem dilatationem in arcu vitreo ope soni obser
In erasso arcu vitreo chordam tetendimus, Ut esset in octa V a Cum citharae chorda, applicatoque calore Veluti superiori stanneo, ne tamen usque ad superficiem ConcaVam per- Veniret, sonus gravior factus fuit, prout apertura arcUS imminuebatur, & ideo chorda laxabatur; cum Vero Calor penetra 'it per totum Vitrum, chorda ita tensa fuit, ut sonus priori harmonia acutior evaserit.
uod ad oculum clarius eundem essectum detegit. Ρlumbeum globulum eidem chordae ope sit anneXUimu S, TAκ. subterpositum illi in minimo intervallo fuit speculum, XXIV. Ut tamen hoc non attingeret, tum loco solito applicatus fuit Fig. g. ignis. Effectus quoad arcum. fuit idem ac in superioribus m in principio enim constringebatur, mn C Chorda laXabatur, & Iuvi Elafiu, globulus attigit speculum;tandem dilatabatur ejusdem arcus de ostra apertura, hinc tendebatur chorda, & globulus iterum ad- 'scendit. Oppositos hisce effectus produXit glacies, quum loco carbonis eidem plagae imponebatur, sed multo erant minores effectus, quia glaciei activitas proportionaliter minor
286쪽
IO EXPERIMENTA CIRCA MUTATIONEM
Ouod demonstrat eosdem effectus in fide anea.
SLMeua OphΘera plumbea appensa filo aeneo recocto, pendens supra treum calo- o speculum in minima ab illo distantia, speculum attigit, si- fyub ἡ mulac si vim admota candela accensa vel tantillum calefatamus reddi- ctum fuerit, cum vero leviter glacie confricaretur, iterum at*r- speculo recesiit. Eodem modo duae fides cupreae uni songe, ita ut palsata una sonaret & altera, aequaliter dissonae fiebant, alterutri ea rUm admoto parvo ardente carbone, vel frusto glaciei, ille prolongando fidem sonum graviorem, hoc contrahendo tonum acutiorem reddidit.
primos liquorum motus oriri a mutata Calorum capacitate , ipso actu quo immerguntur diversis ambientibus
Accidere aliquando potest, ut in prima vasorum imme ssione in ambiens calidum vel frigidum videatur in superficiebus liquorum in vasis contentorum, effectus illi contrari US , quem narra Vimus; hoc est, ut immediate adscendant in ambiente calido & descendant liquores in frigido, hoc seni per continget, si vasa facta sunt, illius instar, ac in Figura 4. Tab. XXIV. repraesentatur. In hoc igitur, simulac UaS aquam Calidam attinget, extemplo liquor adscendere Videbitur, quoniam in angulos lateraleS admodum robustos crassiorisque vitri, respectu superficierum intro presiarum, Operatur ignis, & primum in superficiem eXternam, constringendo dictos angulos, quemadmodum fieri in arcu vitreo
287쪽
CAPACITAT Is VASORUM VITREORUM. II
vitreo memoravimus superi US, & per Consequens necessario bus, spinios extendit partem subtiliorem superficierum conca Uarum, citat mo- quae pariter se dilatantes introrsum, constringunt in illa prina a immersione internam VasS capacitatem, & hinc liquor in explieui- tubum adicendit. Cum vero calor in omnes partes vitri soli- QR'das penetravit,liquor descendit ad Occupandum no 'tam spa- U ἡ otium Vas enim tunc uniformiter eXtenditur,reduciturque adtiguram primae similem, sed capaciorem; Et tandem assurgit liquor qui rarefieri incipit, cum igni S particula S introrsum in rupta quo- se recipit. Manifestum est a frigore contrarium futurum m t ''h. nam contrariorum contrariae sunt rationeS. Νotandum est, a simplici compressione manu S, facta in duabuS superscie- rationem dehUS concavi S OppositiS, capacitatem vasis imminutam obser 'ς δ'
sionem sequens, nequaquam possit attribui rarefactioni, titur com- quam calor man US produXisset; nam vase compresso a duo hus glaciei frustis, eodem modo A aequaliter adscendit li-hbe sistr-quor. Ex sola figura sequentis instrumenti usus facile potesti
intelligi, est enim nihil aliud quam lamina chalybea diversae magnitudinis foraminibus circularis pertusa, ut in iis varia psh
incrementa,quae diUersi caloris gradu S Operantiar,' et in uno, vel in diversis ex metallo conicis annuliS, accurate Obser Vari queant.
mido, sed etiam vi ponderis vas posse dilatari. Foraminibus crassioris tabulae duo Vasa Uitrea, quorUmU-TAn. num erat portio coni, alterum pyramidis, imposuimus, XXV. notavimusque eXtrinsecuS in ambobus circum quaque, quo- Vi mirea usque in tabulam penetrabant, tum eXemimus. Haec argenti vivi plena iisdem foraminibus immissa sunt, in quae non Us- in iisque ad primum signum subsederunt, vis enim ponderis in- ς'
terni illa extenderat. ponere,
288쪽
S. I. Vitrum 9 Ortehalcum ab Igne expandi Fl0rentinorum experimenta evidentissime probant, adeo ut ex anλlogia ratiocinando concludere fere liceret, omnia corpora magna ct firma ab Igne rare fieri eo autem tutius veram ratamque lare conclusionem statuemus, quo . plura conspirantia inter se experimenta habeamus; quam0brem
in plurimis diversissimi generis corp0ribus pericula ejusmodi feci :in quibus dum occupabar simul attendi, utrum , quae eidem igni
committebantur corpora, plus minusve rare fierent tum etiam quomodo a dato igne intra datum tempus eorum eXpansioneS procederent , pari an impari passu, an secundum constantem rationem, an potius per saltum ὸ explorare lubuit, an ad certum usque terminum,& ad quemnam a dato igne corp0ra rarefierent / ut 9 quantum discrimen aucti voluminis variarum crat sitierum corp0ra a pari igne subire cogerentur nec non plurima alia, quae ignis penetrandi vim ct modum in corpora clarius ob oculos ponerent : Horum omnium c0gnitio est perquam necessaria ad Therm0scopia usque in persectionem majorem deducenda: quia enim haec componuntur ex vitro Iex fluido, quorum utrumque ab igne rarescit, Vitrtim minus quam
fluidum , unde in tubo fluidi adscensus conspicitur hic vero adscensus non notat quantitatem rarefactionis fluidi, sed excessum rarefactionis illius supra auctam capacitatem tubi vitrei, si proinde, quantum tubus a dato igne capacior fiat, noscamus: poterimus quantitatem veram rarefactionis fluidi determinare, atque ita detegere quantum datus ignis rarefaciat fluidum, quantum dnplo maj0r ignis copia operetur, atque ita gradus tubo Thermo metri imponi pol sentsuis veris locis, ex quibus duplo triplove majorem calorem , vel ignis aeque moti mpiam in dato loco existere intelligeremus , quod hucusque ignoratum fuit. In hoc Commentario levem scintillam eorum , quae praestiti, tantummodo dabo , ut alios excitem ad hanc materiam diversis viis tractandam ; atque ut ita latentem veritatem melius, ct unanimi quasi opera detegamus: Quam secutus sui methodum, breviter describam. Machinam composui, PYROMETRON appello, quam t0tam , ac pr0ut in usum Vocata suit, repraesentat Tab. XXX. Fig. T. Hujus partes, ut clarius intelligatur, k0rsum depictae prostant. Est A A A ferramentum , cujus una extremitasAb perpendiculariter erectum, altitudinem 1 pollicis habet: altera
289쪽
terra exfremitas, a pri0ri distans intervallo 4 ' pollicum, erecta quoque, retr0fieititur in horigontalem latiorem laminam quadratam . cujus quodlibet latus est duorum pollicum : Ferramenti crastities est pollic. latitudo unius pollicis, tanta autem ipsi data fuit crassitudo; ne ab Igne levi; aut cito mutationem subiret, atque ita experimenta turbarentur, minima enim mutatio perturbationem tenta minibus insignem , haec periculosum ratiocinanti errorem inducunt: Laminae quadratae aenea machina institit, quae seorsum depingitur in Fig. a. ut 2 altera conspiciatur facie, aliaeque partes clarius in oculos incurrant ; in utraque figura iisdem partibus literae eaedem
adscribuntur. Conjungitur haec cum ferramento binarum ope c0chlearum XX , quae simul sustentaculi vice funguntur. Est D circularis discus, diametri a j j pollicum , divisus in 3oo aequales partes, quae in figura ob parvitatem depingi non potuerunt. insistit hic discus quatuor columnis E, E, Ε, Ε, quorum ope jungitur cum in seriori aenea lamina; quae basis est: inter discum hunc &basin perpendiculariter erectus stat chalybetis axi F, quem inferius
ambit rota minor sex densibus prominens, superius rota maj0r Gsexaginta dentibus donatur: est ' alius axis III, qui a brachi 0, disco superiori annexo, c0ntinetur, per disci centrum tamen transit in I, inferius ambitur a rota, cujus sex dentes excipiunt dentes rotae G. Superius ambitur ab indice I Κ, qui ad omnes divisionis partes circumfertur , simulac rota sua H circumvolvitur. Est praeterea regula quaedam L dentibus incisa, qui excipiuntur a dentibus rotae F, decurrit haec regula per duo excavata eXcipula PD, atque Ope binarum cochlearum M admovetur propius ad rotam F, vel reducitur, qu0d fastum est , ne laxe dentes se invicem exciperent, sed profunde , atque ad minimum regulae motum rota statim circum-Verteretur : dentes regulae ita se habent, ut 23 componant unitas Rhenotandici pollicis longitudinem: quod si proinde regula pr0m0Veatur antrorsum, live retrorsum: circumagitur r0ta F 2 G, haec circumtorquet rotam H cum indice I K. Sup0 namus regulam Lad pollicis longitudinem cucurrisse, circumactae igitur erunt rotae F ct G quater cum parte: sed eodem tempore a rota G COB
Versa erit rota si X Io. hoc est 4 In . quia cum semel vertitur G, decies volvitur H. adeoque index IK circumiatus erit *IJ . ct quia discus D divisus est in goo partes, evolvit index 4Ι ἰ X 3OO. hQc est Iasoo partes. Adeoque si indeae modo a gradu ad gradum pro-m0tus fuerit, regula L recessit parte pollicis. Est vero inter Vallum inter singulos gradus satis magnum, ita ut, cum index per
290쪽
dimidium gradum procesi erit, facile ejus motus ab oculo distingua
tur , quamobrem regulae motus, qui est et V -ε ε pollicis manifest0 0bservari potest: Curatum fuit, ne dentes rotarum laxe se reciperent, tum ut axes in angustis arcte continerentur Draminibus , quae si non religiose observentur, nullum, cui tutissime fidere licet, capi cum hac machina poterit experimentum: Est tamen quaedam laxitas dentibus es axibus concedenda, ut lubricae m0Veantur rotae, qu0d praecaveri nequaquam potest. Anteriori parti regulae L insculpta est c0chlea mater. Deinde Fig. 3. est N O parallelepipedum metallicum, quod eXperimento inseruiit, longitudinem 5 p0llicum halet, crassities amborum laterum est , pollic. desinit ad partem extremam O in caudam gracilem , ne caloris notabilis quantitas cum machina A A communicetur, excipitur Vero a Crena prope B, atque a cochlea laterali C firmatur , ad alterum eXtremum N perforatum est, per foramen transmittitur cochlea Q , atque ita cum virga L c0n
pectitur, in quam, ne facile transeat calor, cautum fuit, gracili collo parallelepipedum donando , uti senema exhibet : firmatum ita parallelepipedum non potest longius fieri , quin regulam L expellat, atque ita rotas F, G, H, ct indicem I K circumt 0rqueat; simul ac autem brevius evadit, ad se virgam L adducit, indicemque contrario vertit modo. Ne vero parallelepipedi gravitas facili virgae L motui impedimentum afferat; elaterem Horologii chalybeum posui intra commissuram ferri & laminae quadratse E A , accurate tantarum virium, ut eleVaret tantopere parallelepipedum, quantum gra vitabat hoc deorsum, ita lubricissime virga L semper promota fuit :magna pars accurationis in levi hoc artificio consistit; cum enim ex diversis metallis parallelepipeda explorata fuerunt , e0rum variae gravitati occurrendum fuit elatere plus minusve prominente , ct ideo plus minusve elevaturo impositum c0rpus sua elasticitate. Est index l K adeo mobilis , ut si nan-neum parallelepipedum machinae a TXum fuerit, ab applicata stanno
manu calida , extemplo m0VeatUr , atque metallum hoc celerrime
ab exigua ignis copia eX pandi probet. Ut autem ignis major, ct praecipue flamma incenS0rum spirituum commode adhiberi possit ;facta fuit ex orichalco pyxis R. Fig. 4. 3 longa pollices, lata 1 poli. alta, poli. qucae clauditur superne operculo S, ex lapidescissili Lye) confect0, id inversiim fig. 4. repraesentat: fieri debuit hoc operculum lapideum, ne nimis incalescat, atque spiritum lampadi R infusum accendat , quemadmodum si eae metallo com-p0 natur, c0ntingit: Est in medio eXscissum, eique immissa aenea lamella