장음표시 사용
301쪽
3. Experimentum. Idem ferrum calefactum ope duarum flammarum, intervallo TA pollicis a st remotarum, aequaliter ab utroque ferri extremo distantium. Temp. M Grad. M'. M'. Grad. M'. Grad. M'. M' Grad.
302쪽
. Grad. M'. M'. Grad. M'. M'. Grad. M'. M'. Grad.
303쪽
5. Experimentum. Idem ferrum calefactum ope trium sibi proximarum flammarum , in medium virgae argentium , cum vero Pyrometri index nimis cito a gradu ad gradum promovebatur, quam ut tempus notari potuerit, observatum est tempus indice promoto quinque gradibus. Temp. M'.Grad.
6. Experimentum. Idem ferrum calefactum ope quatuor sibi proximarum flammarum , medio ferri applicatarum. Temp.M'.Grad. M'. M'. Grad. M'. M'. Grad. M'. M'. Grad
304쪽
2oa . Experimentum. Idem serrum calefactum ope quinque flammarum, totam ferre ejus longitudinem occupantium. Temp. 4'.Grad. M'. M' . Grad. M'. M'. Grad. M'. M'.
6 4a TaOSunt haec experimenta aIiquoties repetita eodem die , latendum est repetita non semper accuratissime riter se convenisse , sed exiguum dedisse discrimen , minus tamen quam quinque grRduum , qH0d proinde negligi potest, idcirco si quis inspiciat Tabulam Rarefactiο- num in prima Sestione propositam , conferatque cum hisce , in quibus simul temporis ratio fuit habita, aliquando convenientiam, aliquando disserentiam notabit: fuit tabula sectionis primae ex plurimis ejusdem generis observationibus condita, ita ut aliquam mediam exhibeat rarefastionem: verum in iis, quae tempus additum habent , experimentis, licebat tantum ipsos conscribere eventus, ele
305쪽
gi eos, quibus tanquam accuratissimis potissimum fidebam, ct quae
ordinem optimum servaverant. Qui machinarum indolem novit, facile, peripicit, n0n posse inter se penitus haec experimenta convenixe ; nam vel minima in hoc illo Ve dente rotularum inaequalis cransities, differentiam necessario adducet; atque ideo cunctis hisce observationibus quaedam laxitas concedenda erit; praeterea consider3ndum est, aliquos exiguos errores necessario irrepsisse, si enim index ad gradum aliquem processerit , tempus vero elapsum fuerit alicujus minuti secundi cum ejus dimidia, tertia, vel quarta parte, id nec notars , nec distinguere p0 tui, sed tantum tempus proximum minuto secundo : haec praemones , ne incaut0s decipiam , tum ne ipse videar defectus machinae , ct aliqu0s errores, qui certo certius in haec experimenta , utcunque repetita, irrepserunt, ignorasse. His autem utamur, donec praestantior detecta sit muthodus, minoribus obnoxia defectibus & erroribus. Nunc videamus, an aliquam colligere ex descriptis observationisbus utilitatem queamus. Ob oculos ponamus experimentum primum; in quo noto, U. tempus longum , 9 nempe minutorum secundorum excurrisse, antequam ferrum rarefieri coepit, & quidem quantitate unius gradus in Pyrometro : tempus sequens , quo expansio unius gradus contigit , fuit brevius, ct modo 6 secundorum: tum quatu0r sequentia tempora , a I 5 ad 28 secundum, iterum breviora, ct singula censenda sunt modo trium secundorum : Sequuntur iterum quatit 0r tempora, quibus expansiones unius gradus fuerunt, sed quae singula sunt modo duorum secundorum , a 28 ad 36 secundum , haec sunt brevissima tempora, adeoque tum citissime expandebatur ferrum: ab hoc tempore sequuntur rarefactiones, quae longiorem m0ram nectebant , quippe p0st 36 secundum usque ad minutum unum cum s secundis habendae sunt rarefactiones singulae trium secundorum , intermistae quidem sunt aliquae duorum tantum secundorum,
set hae inter irregulares utcunque ponantur: tum iterum contigerunt expansiones tempore quatuor secundorum, nempe ab elapso minuto uno 2 quinque secΗndis, usque ad secundum quinquagesimum: posteriora tempora sunt longiora , minus tamen regularia, ita ut tandem 35 secunda elapsa sint, quo toto tempore index tantum uno gradu fuit promotus. Antequam igitur ignis in ferrum penetrare potuit, sibique patulas aperire vias, tempus satis longum postulavit: cum aliquousque metallum aperuerat, majori vi in illud ruit, velocissimeque id raresecit, nam quoa expansionis celeritatem da
306쪽
ao A D D 1 T A M E N T U M.tur his in experimentis aliquod maximum ct minimum : maxima vclocitas non est frigente metallo, tum pori sunt nimis angusti atque exiguam modo ignis copiam admittunt sed tum est maxima velocitas dilatationis, cum pori ampli0res plus ignis admittere possunt, ut ' crassas ejus tenuesque partes , quae Vi se repellente donatae, tum potissimum & in se & in partes metalli agent, eas a se dimo vend0 , cum sibi adhuc sunt pr0ximae, ut & ab angustis metalli
interstitiis intercepipe: simul ac Vero haec interstitia auXerunt, atque a se magis remotae sunt, minus se repellere possunt hinc lentius iterum metallum expanditur, usque ad eum gradum, quo metalli cohaerentia sequivalet ignis actioniρ atque propter apertos undiquaque metalli poros, tantundem ignis avolet, ac accedit; nam avolateX omni latere ignis, licet a parte inferiori flamma ardeat. Quia proserpit ignis a loco flammae utrimque , oriuntur anomaliae quaedam in expansionibus posteri0ribus : ct si ignis in ipso metallo hinc inde criniculos invenist, eos subito intrabit, atque majorem tum crem, quam e0 temp0re par erat, e Xcitat: si ignis e contrario selidioribus minusque p0rosis metalli partibus 0ccurrat, sistitur, longiusque tempus elabitur , antequam regularis fiat eXpansio: quae omnia in sequentibus experimentis intelligenda hoc modo quoque
Ad secundum nunc nos con Vertamus experimentum, in quo prima ferri expansio a duabus flammis citius dabatur quam in praecedenti, nam seX nunc tantum secunda eXcurrerunt, cum in pri0ri experimento elapsa sint novem secunda, antequam index uno gradu promotus erat; idem tempus in prima expansi0ne ferri a duabus flammis calefacit indicat quoque cAperimentum 3. ct 4. Quamobrem colligendum est, Tempus primae rarefastionis ab una flamma ad tempus a duabus esIe uti 3. ad a. Imo attendentes ad rarefactionem in primo experimento elapse minuto , deprehendimus post 50 secunda indicem Pyrometri promotum fuisse I 8 gradibus ; in secundo autem experimento , indice pr0moto 18 gradibus , tempus elapsum fuisse s secvnd 0rum; in his binis aequalibus expansionibus temp0ra sunt iterum pr0Xime inter se uti 3 ad a. Verum haec pro-p0rtio inter p0steriores expansiones & tempora non datur: nam in primo expcrimento elapsis triblis minutis erat rarefactio 46 graduum , in secundo autem experimento faesta expansione etiam 46 graduum, tempus impensum erat , , 29'. quae tempora sunt inter se proxime, uti a ad I. atqne in posterioribus temporibus semper
increscit proportio temporis in primo experimento supra illud in
307쪽
ADDITA MENTUM. ' 3Isecundo, positis expansionibus serri aequalibus, ita ut tandem fiat fere ut 4 ad L. Sicut patet in ultima expansi0ne primi experimenti ad I 8 gradus elapse tempore IO', Is'. comparata cum eadem insecundo experimento , quae contigit elapsis et, 4 '. Sed contemplantes experimentum h0c secundum solum n0tamus,eXpansiones post tempus 6 secundorum ad go postulasse duo tantum minlita secunda , adeoque celerius perastas fuisse prima : post 3o' ad Go' expansiones celerrime perastae fuerunt , ct quidem singulae uniUs gradlis , quum unum interim elabebatur minutum secundum: ab hoc tempore usque ad minutum primum cum 2 secundis tardius incessit rare fastio, pro gradu quolibet Pyrometri duo temporis secunda p0stulans; tum aliquid anomali contigit, quippe , iterum sex sequentibus minutis secundis rarefactio celerius incessit, ct quali per saltum, quod vel ab igne applicato , paulo tum Vehementi0- Ti, Vel a cuniculo novo aperto in metallo, quemque tum ingrediebatur subito , oriri potuit; nam postea omnes ferri expansiones tardius tardiusque peractae fuerunt. Si comparemus experimentum secundum ciam tertio, in qu 0 Hir0que a duabus flammis calefactum est ferrum , videmus primam rarefacti unem quidem fuisse seque celerem, sed p0steriores n0n respondere sibi invicem velocitate , quippe elapsis 6o secundis indeXΡyrometri promotus fuit in tertio experimento tantum ad 2 a gradus, in secundo autem experimento ad 29 gradus, imo in quart0 etiam caeperimento fuit m0do promotus ad as gra us : omnes ille p0steri0res rarefactiones tam in experimento tertio, quam in quar-t0 , tardius peractae fuerunt a remotis fiammis , quam in secundo experimento a sibi pr0pinquis. Praeterea citissima expansio metalli, quantitate unius gradUS, p0stulavit in tertio experimento tempus duorum secundorum , idqHS etiam in quarto experimento obtinet , nisi tribus casibus exceptis, a M'. 4 ad 48. in quibus celeritas major fuit. Nihilominus videmus expansionem a duabus sibi vicinis flammis pr6 ductam fuisse djorem , quam a duabus plus a se distantibus, quia vis ignis unita sertior est, quam separata. Plurium autem graduum rarefactioeVasit in quarto quam in tertio experimento , nam sunt in illo To , in hoc aΟΙ gradus notati, quod mirandum, cum flammae duae sibi
propiores, ut in experimento secundo, majorem rarefactionem suscitaverunt: quamobrem videretur potius major secutura eXpansio aflammis I poli. a se distantibus, quam quae ulterius remo Ventur 'repetita tamen pericula contrarium docueruiit; forsitan haec anoma-
308쪽
lia pendebat a soliditate seres, non per totam suam longitudinem
aequabili forte ab alia causa, ad quam non satis accurate atten di. comparantes experimentum primum , secundum , quintum &sextum inter se, in quibus idem ferrum calefastum fuit a flamma una, duabus, tribus, quatuor observamus tempora primarum expansionum aequalium, quae fuerunt unius gradus in Pyrometro habuisse proportionem Arithmeticam 9, 6, 3,Ι: quae proportio inter tempora reliquarum expansionum aequalium non perstitit nam dilatione quinque graduum facta , fuerunt tempora , uti as, 14, Io, 5. hoc est uti 5, 3, 2, Ι. ct dilatatione o graduum data, fuerunt tempora uti 36, 26, Ι6, 9. quae sunt circiter inter se, veluti 4, 3, 2, I ' - Quamobrem proportio inter tempora 9 expansiones perpetuo discrepat. Celeritates maximae expansionum c0ntigerunt quoque in omnibus experimentis diverso tempore in prim0 experimento inter minutum secundum a8 9 36. in secundo experimento inter minutum secundum 3o 2 38. in quinto experimento inter Io ct 28. in sexto ct septimo experimento inter 9 ct II minutum secundum: semper eo citius proinde habenda erit maxima celeritas expansionis, quo c0rpus pluribus flammis fuerit simul expositum Sextum & septimum experimentum in principio dederunt aequalibus temporibus aequales expansiones, usque ad sta secundum
quando tum incepit dari discrimen , id permansit, nam elapso minuto fuit discrimen Io graduum, quale qu0que fuit elapsis duobus minutiS.
In omnibus his experimentis post celerrimam expansionem, quae satis primis temporibus contingit , sequuntur expansiones semper tardiores; quae quo plus calefastiam est corpus, eo tardius pergunt: praeterea eXpansioneS non sequuntur proportionem flammarum , sed sunt proportionaliter majores ab una flamma quam a duabus, a duabus majores prop0rtionaliter quam a tribus, a tribus pr0portionaliter maj0res quam a quatuor, & sic porro: hi effectus ex analogia aliorum satis clare demonstrari possunt. Ignis corpora ingreditur, ea dilatando long 0ra reddit, atque ita idem praestat, ac si haec c0 p0ra a potentia quadam trahente extenderentur, pulsio enim ignis interna , ct tractio extrinsecus applicata, eundem effectum , hoc est el0ngationem c0rp0rum producit demonstravit Magnus Geometra, JoH. BERNO UILLIU s in U Hi . de U Acad. R . AR I os Fibras
homogeneas ejusdem longitudinis ct crassitiet , diversis ponderibus
309쪽
neratas, non extendi in ponderum ratione , sed extensionem a maximo pondere esse ad extensionem a minori pondere, in minori ratione quam sunt pondera ad se invicem : quod perimento confise mavit, cum enim chordam, tres pedes longam onerasset nunc et, nunc 4, tum 6, tandem 8 libris, ejus extensionem observavit fuisse 9, 17, 23 , ct a linearum, cum si extensiones ponderum proportionem sequerentur , debuissent esse q, I 8 , 27, 36. Alio modo acuti stimus Philolaphus, 's Ga A VESANDIUS in Part. I. Elem. Phyf. L. T. C. 29. S. 67 . similia eXperimenta instituit, tendendo cli 0r dam hori Zontaliter pondere uni extremitati annexo , tum medio Dp odendo pondus flectens hoc , ut aequales semper forent flexiones in tensionibus Var11S , AEusqndum semper erat.
Quibus p0 sitis, consideretur corpus frigidum illius anstar , cujus partes sibi relietae nondum sunt tenste , lide est a se mutuo ex statu sibi
naturali remotae : hoc corpus calefiat ejus partes a se removentur, adeoque se habent uti in corpore, quod a causa eXterna tensum &pro duictum est aliquo usque : ut igitur hoc corpus ita tensum tant0pere eXtendat Ur quam ante, non requiritur Vis eXtendens aequalis
pri0ri: sed multo maj0r quippe in experimento BERNO UILLII visse qualis pri0ri applicata , extensionem modo fecit 8 linearum. Parim udo corpus ab aliqu0 igne calefactum expansum est , similis ignis copia iterum accedens id non poterit duplo plus expandere, sed ad hoc major ignis copia postulatur; ct quo plus calefacitam est , eo sunt partes magis a se remotae, hoc est ut in analogo experimento plus tensae, adeoque eo major ignis n0Vi copia accedere debebit, ut dilatatio pri0ri sequalis fiat. Manifestum igitur est semper in corpore aliquousque calefasto fieri debere lentiores & lentiores expansi0nes, quia l0ngi0ri tempore plus ignis congregatur in metallo , quod parem effectum praestet. Sed multa alia hic consideranda restant, quae potius alicui dissertati0ni , quam commentario huic conveniunt. Malui breviter nonnulla alia tentamina in variis metallis simili modo capta hic memoriae prodere , ex quibus unusquisque utilitates diversas colligere, ct proprietates ignis rarefacientis proprio marte eruere poterit. 8. Experimentum Cuprum rubrum Pyrometro , aere frigente ad
3a grad. impositum, ope unius flammae , medium metalli partem lambentis, calefactum fuit..ΡARs II
310쪽
9. Experimentum. Idem Cuprum rubrum, frigens ad gradum 3a, secundum Thermoscopium Falirenheytii , expositum duabus flammis ag pol ices a se remotis, dedit sequentes rarefactiones Temp.5M' Grad