장음표시 사용
291쪽
lamella T, quinque exiguis, se quae magnis & aequali intervall0 - j p0ll. a se dissitis foraminibus pertusa, qu0rum diametri sunt j- p0lli C. quae elychnia capiunt; infernae quatuor pedibus V, V, insistit, qui arcte
capiunt ferramentum A, ut in quocunque eXperimento accuratissime flamma respondeat parallelepipedi medi0. Lampadis tamen fundus a serro distat, ne hoc calefiat, atque ita experimentum tUrbetur, cum hoc ipsum ferrum longius fieret: in nullis vero eXperumentis tepefactum fuis e deprehendi. Est intervallum inter infimam parallelepipedi, pyrometro affixi, ct inter supremam lampadis su perficiem aequale dimidio pollici Rhynlandico, ut c0tonea elychnia , quae ex Draminibus ad altitudinem A p0llicis prominere debent,
aptissimam experimentis alant flammam. Fila cotonea, quae adhibita fuerunt , ex optimo genere & subtilissima ac sequabilissimae cras sitiei electa fuerunt , quorum quinque in unum c0nv0juta , cylindrum quasi constituerunt diametri j- pollicis. Experimenta cum Pyro metro hoc instituens, omnem impendi industriam, ut accuratallime fierent, quia in magn0s me errores conjicere possent, si Vel minimae circumstantiae ratio 146n habeatur: quod si enim elychnium altius ex lampadis foramine promineat , major flamma , fortiorque e citatur ignis, ideo omnia semper ad eandem altitudinem evasto servata fuerunt: si 'quoque in experimentis, quae ope Spiritus sub
.ilissimi Vini, qui Alcolitii vocatur, capta sunt, Spiritus major minorve copia lampadi infusa fuerit , jam igni luculentius pabulum
parciusve dabatur, atque iterum turbabantur experimenta , 'illam Obrem curatum fuit, ut lampas semper ad dimidium usque impletumi Herit, qu0 modo pulcrae aptissimaeque symmae arserunt; harum bases insistebant lampadi, cylindriflarmes erant usque ad ipsum, quod calefaciebant, metallum, superius tamen plus potius expansse , di3- taeter base0s erat i pollicis. Ne flammarum directio a motu ae ris , halitu ve oris turbaretur, Vitreo vase tecta semper fuit machina, ita tamen, ut index cum circulari disco ex eo emineret, atque n0tati gradus facilius ab oculo distinguerentur. Praemisso hoc omni apparatu, investigandum duXi, quantum Ferrum, Chalybs, Cliprum, Aurichalcum, Stannum, Plumbum ab una flamma expanderentur: tum quantum a duabus, a tribus, quatuor, & ultimo a quinque simul, tum an quaedam daretur eXpansionis disserentia, si duae sibi proximae arderent flammae, aut a se mutuo remotae : Quo die gelare incipiebat, atque Thermo metrum Fabrepheytii 3 a gradum notabat, spirante Vento Occidentali, caelo nubilo, har0metro ad 29 poli eluvato, imposui lapidi juxta se invicem mem0rata metalla , ut aequaliter frigerent:
292쪽
gerent: deinde ea successive Pyrometro apposui, incensaque primo una flamma notavi expansionem : postea haec a Pyro metro soluta commifi refrigerio, tum aeque frigida ae ante, denuo exposui Ρyrometro , sed excitatis duabus flammis : hoc modo perrexi, donec quinque flammarum acti0nem in metalla exploraveram : Effectus brevitatis ergo in sequentem Tabulam conjeci exhibentem expansionis gradus, qui sunt pars pollicis: de stanno nutandum, id faeile liquefieri a duabus juxta se ardentibus flammis, quare cum pluribus in hoc metallo periculum capi nequit: Plumbum fere liquefit a tribus sibi proximis flammis, sed diu incensis.
bibens quot gradibus expandonirer metalla, si usi
rus, sed aeque magnis flammis, calefacta, quarum
pabulum erat Alcohol Vini. Expansso ab una flamma in Perri Chalybis Cupri rubri Aurichalet Stanni Plumbi medio 8
propinquis aquatuor mediis sibi vicinis flammisar I
293쪽
Sunt haec experimenta iteratis vicibus capta, ct quamvis omnia
n0n penitus inter se consenserint , discrimen tamen semper minusquam quinque graduum fuit, quod adeo exiguum est, ut merito negligatur propter aliqvalem dentium rotarum laxitatem semper discrimen dabitur, quotiescunque tentamina ejusmodi capiuntur. EX plurimis tentaminibus numerum medium sumsi. intuenti vero haec experimenta illico apparet, Ferrum omnium minime rarefieri, sive id ab una , sive a pluribus flammis calefiat :Idcirco est huc metallum commodissimum ad construendas machinas, quae a calore & frigore minime mutandae forent: optime proinde ex Ferro conficiuntur pendula , quae hor0l0giis oscillatoriis alligantur . non tam pr0ba sunt, quae ex Chalybe : non valent quae ex Orichalco, saepius tamen hoc cuprum, utpote rubigini minus obnoxium , pendulis horol0giorum inservit, male tamen . Ita quoque mensurae sive ulnarum, sive pedum ex Ferro p0tissimum sunt conficiendae , ut aestate es hyeme eandem longitudinem , quantum haberi potest, referant.
2'. N0n multum discrepat expansio Plumbi ct Stanni ab una flamπa. 3'. Est ab eadem flamma expansio Stanni flumbique fere duplo major quam Ferri, quippe sunt horum expansiones uti 155. ad fo. quae sunt pr0xime ut a ad T. 4'. Flammae sibi pr0ximae ct in medium virgarum metallicarum
operantes, majorem rarefatiionem producunt, quam cum a se n0tabili intervallo abfuerunt, nam serrum a duabus Vicinis sammis expandebatur in gradus III, a remotis ad gradus Io 9: atque idem inieliquis metallis observari potest. Hoc ver0 fit, quia partes ignis non omnes sursum adscendunt, ct explorandis corporibus applicantur, sed nonnulliae lateraliter eriumni parte flammae avolant: positis duabus flammis procul a se , libere avolant ignitae ex flammis laterales partes, neque in metalli moperantur, positis autem flammis sibi pr0ximis, illae partes, si se ex latere unius flammae, respiciente alteram, egrediuntur, ab hac flamma repercutiuntur, tanquam a speculo , ha propriam ingressae ite rum flammam, sursum determinantur , metallum ingrediuntUr, quod maj0rem ignis copiam sic recipiens, in majus volumen tumere debet. 5'. Comparemus vero expansiones ejusdem metalli produhias ab una, a duabus, tribus pluribusque flammis: duae flammae n0n dederunt duplo maj0rem expansionem quam una ' neque tres flammae triplo majorem rare fastio nem, sed minorem receduntqtie eXpaΠ-siones eo magis a Iati0ne numeri flammarum , quo plures famin
294쪽
simul egerunt, hujus plis nomeni demonstrationem infra dabo, nunctantum exhibebo proporti0nes observatarum expansi0num in brevi hac tabella. Ferri Chalybis Cupri
6'. Antequam metalla ab eodem frigoris gradu ad fluorem reducuntUr, non aequaliter expanduntur, sed nonnulla plius , alia mirnus quippe Stannum jam incipiebat liqnefieri rarefactum a I9 gradibus: aberat autem procul a rubore, & pr0inde magis adhuc a liquefacti0ne Orichalcum, quod expansum fuit 3 gradibus, aut in Srarefactum 3IO gradibus, qu0d forte duplo expansum foret, si usique in fluorem reduceretur.
Expanduntur ab igne hsec metalla, quia ignis, fluidissimum ct
subtilissimum c0rpus, poros inter partes supra se cumulatas relict0- ingreditur: Sed quaelibet c0rp0rum pars est moles quaedam, ex mi n0ribus c0mposita particulis, interstitia vacua inter se i0rmantibus qHM particulae suntl elementoriam congest0rum cumulus, ignis interstitia haec qu0que intrat: Cum vero hic sit m0tor omnium rerum summus a se rem0vebit repelletque elementa, tum particulas p3'ticularum, & particulas partium, tandemque ipsas partes, qu0 L0np0test n0n totius voluminis incrementum, quod Rare fastionem V 0camus , c0ntingere. Resistunt huic Ignis altioni corpura tum ea vi, qua partes ct particulae se attrahunt, hoc est culi perent; tum partium suarum copia, quIe est in ratione gravitatis: Quamobrem si ignis in omnia metalla eodem modo intrare atque operari posset, hae Ga pari ignis c0pia expanderentur in ratione inversa composita ex CD- haerentiis & gravitatibus e0rum specificis: deprehendi cohaerentias , uti pr0didi in Iutro luditione ad cohaereuliam corporum si morum, Cum
295쪽
observavimus. Procul dubio h pec an malia rarefactionis a Varia partium S particularum fabrica pendet , imo plurima huc CORCUrrere p0ssunt, ut pororum es interilitiorum diversa amplitudo, numerus S fabrica , varia partium & particularum figura , elasticitas ct mollities; quiae quam diu ignoramus, explicari non posse opinor, quamobrem ferrum ab eo igne rarescat 8O gradibus, a quo Aurichalcum 1 Io gradibus expanditur. S. II. In prioribus experimentis metalla inaequalem ignis actionem patiebantur, quippe pars eorum inferior, quam flamma attingebat,
omnium maxime calescebat, pars superior multo minus, imo haec perpetuo refrigerio ob allapsum aeris committebatur: in super ignis ex lateribus reliquis exibat, seque ac ex superiori parte: quamobrem nequaquam concludendum foret, metalla duabus exp0sita flammis
duplo plus incaluisse, quamvis duplo plus ignis allapsum fuerit:
Idcirco haec eadem metalla in igne uniformi, aequaliter ipsa ab omni parte ambiente expl0randa erant, ut quanta tum seret rarefactio intelligeretur: magis uni sermis n0n c0gn0scitur huc usque ignis, quam qui Aquam ebullientem implet; & ut omnia experimenta inter se comparari possent, easdem metallicas adhibui Virgas, quibus antea usus fueram: Pr0 inde curavi ex tenui Stanno capsulam eXiguam, ejusdem longitudinis ac eXploranda Stannea Virga, quae a Xeos instar media per ipsam transibat, lateribus ad YZ p0llicis a virga distantibus, ut hoec undiquaque ab aqua ambiri posset: Rimis vero, ne aqua emueret, clausis Pyr0 metro impusia fuit ita praeparata capsula, aerique commissa gelanti, quo tempore FAHRENHEYTI 1 Thesemoscopium erat in pradu 3a, sive congelationis puneio: Omnibus bene refrigeratis, infusa fuit capsulae aqua ebulliens, ct subius positis incensis elychniis, aqua in ebullitione ad lubitum detenta fuit; elapsu qu0dam tempore, l0ngior evasit haec Stania ea Virga I Oa gradibus, quamquam diu ebullitionem a Bae pr0 traxerim , nequaquam longius evasit Stannum, sed index Pyr0metri stetit immobilis, adeoque ita apparebat, Aqupe ebullientis cal01em esse stabilem & fixum, ve luti antea AMONTONSi In in experimentis Thermometricis cum aere es mercurio fatiis observavit in V Hst de N Acad. R . A'. I O8. Quemadmodum incrementum Stanni in aqua ebulliente investigavi, ita qu0que Ferream virgam, per medium capsulae fer-
IOAE , pri0ri aequali, transmissam expl0ravi; haec ex frigore inci
296쪽
pientis gelu calefacta usque ad aquae ebullitionem, expandebatur , gradibus Pyrometri 33. Quoniam basis Pyrometri est serrea, si virga Stannea ipsi applicata maneat , t0taque machina ex frig0re incipientis glaciei committatur aquae ebullienti, pr0pter majorem in Stanno expansionem quam in Ferro, indeX Ρyrometri decurret per Ioa - 53 49 gradus adeoque haec machina Thermo metrum selidum erit, qu0d aeri eX- positum caloris gradus Ieque bene indicabit, ac Therm0 metra eκvitreis tubis ampullisque , fluida concludentibus , comp0sita: ct scalpe Falirenheysianae accommodari poterit, ita ut gradus unus in nostro fere respondeat cum quatuor gradibus in Falirenheytian0 , minutiis hasti0num omissis. Hac detesta methodo, praevidebam facilc, me hujus ferreae virgae ope, in capsula conclusice, pulcerrime calores maximos tam fluidorum quam solidorum mensurare posse: In oleo raparum rem primo ag gressus sum, quod seque frigidum ac incipiens glacies, capsulae infusum, ita ut virgam ferream ab omni parte ambiret, Pyrometri indice gradum o n0tante incensa fuerunt lampadis elychnja, quae
oleiam calefecerunt usque ad fervorem : servens oleum VOCO , H0n
illud quod strepitum edit, spumamque in sua superficie excitat, qHae
ab admista aqua oriuntur, sed fervet, postquam eo usque incaluit, ut mo X mox flammam capiat: hunc usque in gradum calefacto oleo m0nstravit machinas index gradum an I : oleo autem flammam capiente & vehementius fervente, magis perpetuo incaluit ferrea Virga, qHem cal0rem, quia usque ad metalli candorem augeri posset,
non mensurare Volui: Adnotavi tamen, quemnam calorem indeXmonstrabat incipiente strepitum spumamque edere oleo, hic eirciter fuit ferro proelicto in gradum Iao, nequit tamen sie aliquid certi stabilisve poni: ferventis olei gradus certius statuitur. Cum igitur Aqua
ebulliens rarefecerit hanc eandem virgam s3 gradibus, quam Hleum 2o I gradibus expansit; multo majorem calorem oleum qllam aqua concipit; si nunc gradus caloris serent uti ferri expansiones. olelim fervens qVad YHplo plus quam ebulliens aqua caleret : sed verosimile est, uti infra ex corporum extractionibus colligetur , expansis nesmajores non sequi proportionem caloris, sed hunc multo majoremd plo postulari, ut corpus duplo plus rarescat, quamobrem tum oleum fervens, ultra quadruplo plus calebit quam ebulliens aqua. Ex hoc experimento in oleo fervente capto clare videbam , quare S annum in oleo calido facile ad fluorem redigatur: docuit enim
297쪽
gradibus; sed oleum fervens quadruplo plus calet quam Aqua ebulliens , igitur in oleo fervente StannNm eXpanderetur quadruplo plus , hoc est ad gradum 4o8; Verum liquescit jam Stannum igni nudo expositum , cum tumet usque ad gradum a I9 sutim , sive cum duplo plus calet quam est cal0r aquae ferVentis, adeoque cum oleum ad calorem ultra duplo maj0rem red licitur, quam est aquae ebullientis , Stannum sibi impositum liquefaciet. Deinde expl0randum duxi, quantus foret calor plumbi incipientis liquefieri: adeoque in eandem capsulam, quae virgam ferream capit, Pyro metro imp0sitam , infudi Plumbum , quod in crucibtilo ad principium liquefactionis erat redactum, es vix vix fluebat; id virgam et I . gradibus expandit: est Vero plumbum majoris caloris capax , quippe igniri potest ut candeat, qui calor e0dem m0d0 c0gnosci potest. In Staianu periculum quoque captum fuit, hoc vix vix fluens circa eandem virgam ferream, Pyrometro aflixam , fusum fuit , omnibus antea frigescentibus usque ad conglaciati0nis principium, rarefactum fuit ferrum Io9 gradibus, duplo minis quam a Plumbo: adeoque si gradus caloris sequerentur ferri expansiones quod non a Urmo )Dret Plumbi liquefieri incipientis calor duplo major quam Stanni: aliqui accurati fusores utriusque metalli, se ex crassioribus circa ignis c0piam observationibus idem deprehendisie dixerunt. Tum Bismutum liquefeci , quod vix vix fluens eidem capsulae ferreae, pyrometr0 adnexae , ct ferream virgam capienti, infusum fuit hoc tantum calorem habebat, ut serream virgam 3 oo gradibus rarefecerit.
Marcasita aurea eodem modo tractata dedit rarefactionem 169 gradLUm. iEx hisce patet experimentis, Stanniam a min6ri calore liquefieri, quam qui Marcasitam solvit: mistura tamen ex his ambobus metallicis corp0ribus minori in igne fluit , quam alterutrum seorsum. Sed ita aliae misturae quoque comparatae sunt, quippe PlumblimStanno permixtum, facilius fluit ipse Stanno: ita Cuprum Argento additum a minori ignis cupia in fluorem abit, quam Argent ita. Redeamus autem ad investigationes rarefactionum, quam metalla experiuntur in Aqua ebulliente: vidimus supra Stannum ex frigore incipientis glaciei ab aqua ebulliente fuisse Ioa gradibus eX- pansum, Ferrum s 3 gradibus: sed Chalybs pari modo expl0ratus 10ngi0r evasit s6 gradibus , Cuprum rubrum s 9 gradibus, Orichalcum 73 gradibus. Vertim comparans has rarestationes cum iis
298쪽
eta ADDITA MENTUM In I. observatis , qHas una flamma ardentis Alco holis produxerat, vidi prop0rti 0nem obtinere in metallis iisdem sinitem, quippe una flamma dilataverat Ferrum 8o gradibus, Stanniam Is 3: A qua ebulliens dilatavit Ferrum s 3 gradibus, StannUm Ioa. est Vero T5ῖ, Ioz:: 8o, 53 Ita Chalybs a flamma expansus fuit 85 gradibus, ab Aqua ebulliente 56. est qΠ0que I 3, IOI :: 8s, 56 . atque ita p0rro in reliquis metallis: Qua observata analogia inter haec & priora experimenta confirmabar, priora ope flammae facta esse aeque accurata ac p0steri 0ra , melioremque esse pri0rem meth0dum, quam promittere mihi unquam ausus fuissem. Ex his experimentis, quae rare fastiones corporum in aqua fervente spectant, colligere nunc licebit, in quanam prop0rtione increscant longitudines metali 0rum , a frigore glaciei incipiend0. Gradus quilibet Pyrometri notat V π 5 partem pollicis, Virgae cujus ibet metallicae longitudo est pollicum : Stannum rarefastum fuit in Aqua loa gradibus, adeoque totum ipsius incrementum in I 6ngitudine fuit flumbum fere tantundem audium fuit: Increvit Ferrum modo parte sin totius: Chalybs j1. . Cuprum rubrum j*πρ. Orichalcum v v. Proinde si similis virga plumbea aut Stannea , qualis experimentis hisce inseruiit, s0ij pedes longa fuisset, ex frigure glaciei usque ad calorem aquae ferventi parem calefacta , increvisse longitudine unius pollicis. Pr0babile est cal0rem aquae ferventis esse in hac regione circiter triplo maj0rem calore summo , quem Sol aestate in corpora terrestria diffundit, quam0brem massa plumbea I pedes longa, ejusdem crassitiei ae explorata a nobis virga metallica, hyeme cum gelat, uno pollice brevior erit, quam aestivo die calidissimo: clare ideo intelligimus ex hujusmodi mutati0nibus longitudinum , quare canales plMmbei , pluviam tect0rum excipientes , saepissime fissuras agant, inprimis si nocturnum frigus subito diurnus
calor exceperit. Docuerunt ope Ρyrometri capta eXperimenta, tenuius metallum ab e0dem calore plus dilatari quam crassius unde
iterum sequitur, Plumbum tenui memoratis aquae ductibus inserviens, multo citius a frig0ris 2 caloris vicissitudinibus fissum iri, quam crassius: quemadmodum etiam experientia quotidiana confir
Hucusque quidem vidimus metalla ab igne rarefieri; sed indagandum
299쪽
gandiam erat, an ipsa eidem igni exposita sequalibus temp0ribus pari quantitate expandantur, an in . principio citius, p0ilea lentilis , an inquabili quadam prop0rtione, utrum per saltus rarescant Z Subtili stima haec experimenta n0n minorem curam , quam de Xteritatemp0stulaverunt: ecce vero satis facilem ea perficiendi methodum, quam inter tentandum deprehendi esse c0mmodam. Primo c0nscribebam in charta, in decem aequales columnas divisa, numeros naturales omnes ab unitate usque ad seXaginta, ita ut numeri sexaginta unamC0mp0sterint c0lumnam , quales decem juxta se scribebantur: Hanc tabulam prae oculis habebam, manu tenens ex atro carbone stylum ,
qΠ0 citissime alicui numero signum alligi poterat, ct p0stea deleri,
ut diu in usum vocaretur tabula : Erat ad laevam Horologium oscillatorium , cujus pendulum accurate minuta secunda n0tabat, edebatque in singula vibrati0ne clare distinguendum senum, quem tacita mente numerans, idem praestabam, ac si in indice minuta secunda vidissem; quia 6o minuta secunda c0nstituunt minutum pri-mUm , tabula, cujus memini, in qualibet c0lumna 6o numeros ab unitate complectebatur , ' quia experimenta raro majus tempus quam Io minutorum postulabant , decem columnas modo c0nscripseram. Erat ad dextram secius, motum indicis in Pyrometro n0stro obserVans, atque signum edens, simulac index imo gradu pr0mOtUS erat, aut cum nimis cito movebatur, evolut 0s qLinque gradus monebat; signo edito, n0 tam carbone affigebam numero tempus elapsum e Xprimenti: Posset hic rogari, quare tantuS apparallis , cur non modo literis scribantur tempora & expansiones 8 rationem dabo ; m0bilissimus est Pyrometri index , ab exigua flammula metallum ultra fidem & subito expanditur , nec tempus peri tissimo scriptori id notandi concedit. Exercuimus nos ambu aliquamdiu, anteqllam experimenta, quae mem0rise hic tradu tUr, instituebamus, ut de Yteriores evaderemus, nec ego in numerando senos Vibrantis penduli & notando, nec secius in observandis indicis gradibus 2 edendu signo erraret. Praeterea notatum velim , me iisdem metallicis virgis usum fuisse, ae in praecedentibus experimentis: eas seque frigidas fuisse, stante Thermo metro in gradu ga; flammas ope ejusdem Alc0holis e Xcitatas; idem c0toneum adhibitum; quodlibet elychnium , - pollicis extra lampadem exstitisse; totum pyrometrum vitru inclusum fuisse ,
excepto indice. I. Experimentum. Captum fuit cum virga ferrea , quae ab una calefiebat flamma, medium virgae lambente , elapsum tempus minu-
300쪽
sios 2. Experimentum. Idem ferrum calefastum fuit ope duarum flammarum, sibi pr0pinquarum, ejusque medium ferientium obse vationes capi potuerunt a gradu ad gradum Pyrometri.