장음표시 사용
261쪽
cognitis , ulterius pergere noluimus. Quamvis autem voti compotes facti non simus, omittere tamen noluimus, quidnam ad hoc experimentum perficiendum meditati sumus. Ad minimum enim inserviet aliis monendis, ne an eidem viae insistant, qua ad optatum finem non perVeni' otia . si rent, forte quoque inserviet aliis eXcitandis , vel ad meditationes memoratas difficultases tollendas , vel ad aliam felicio- qm
remque Viam inveniendam. eraul.
Ex Experimento de metalli hujus cohaerentia instituto, atque in nostris descripto Dissertationibus P sico Geometricis, colligi satis facile potest, firmitatem hujus orichalceae sphaerae a glacie diu ruptae fuisse aequalem ponderi librarum 2772o, adeoque glaciem in diffringenda hac sphaera tantas adhibuisse vires, ac si pondus totidem librarum elevasset. Est hoc Florentinum experimentum multo elegantius accuratiusque, quam ullum aliud a posteris factum, unde sus p i cari fere teneor, hoc non multum innotuisse: BoYLE Us in Histor. Frigoris titulo Io tradit, se tubum aeneum, tres circiter pollices latum Aqua implevisse, quae per artificiosam congelationem dilatata, pondus 7 librarum sublevavit : verum secundum hoc Florentinorum periculum, multo majus pondus elevasset , uti quoque ex effectibus in serrum editis, quos statim describam, patebit. Notat praeterea BovLEUs, se vas stanneum aqua impletum cochlea clausisse, glaciem vero id ita disrupisse, ut latam
Admirandam glaciei se expandentis virtutem expertus quoque fuit HuGENius , qui anno i667, cum saeviret hyems acerrima, tubum scio peti ferreum aqua implevit, hujus unum extremum ferruminari jussit, alterum cochleae ope vi adactae occlusit, ac ne aeri ullus pateret aditus, liquefactum plumbum superfudit ; ad sui cubiculi fenestram gelido adri tubum noctu exposuit, qui circa horam septimam matutinam magno cum strepitu crepuit , ac
fractus est in ea parte, quae minus firma erat & crassa. Rima quatuor in longitudinem pollicum visa est , per quam glacies Variis bullulis in sui medio distincta erupit. Vide Du HAMRL Hs.
Acad. Reg. Lib. I. Seet. 2. Cap. I. Idem vero experimentum cum
simili tubo serreo repetitum a Cl. Buor eundem rupturae sortitum T a fuit
262쪽
fuit effectum vid. Du HAMEL Hiss. Acad. R Lib. I. Se . 6.
Cap. R. pag. 9S. Verum integras domos aliquando glacies elevat, arbores findit, parietes rumpit cum ingcrati fragore, quemadmodum in his terris aliquando vidi , dc ADTOR princi Nat. art. 9.in Suecia observavit: est igitur glaciei vis expansiva major, quam ullius huc usque noti corporis. Quaeritur merito, unde tanta vis glaciei, quae tam densia frangat metallu p Crediderunt nonnulli glaciem formari, cum aqua motu suo in restino orbatur aut igne , eam proinde condc nsari ,& quia aqua cist admodum dura d incompressito, glacies adhuc durior magisque incompressi lis erit, verum
metalla a frigore contrahuntur , latera ergo vasis metallici glacie pleni impingunt in glaciem cedere nesciam, cumque ulterius a frigore condensantur, necessario finduntur, atque eo modo Vas metallicum quodcunque rimas agit. Quicunque CX perimenta congelationes spectantia instituit, facile videt hanc sententiam, utcunque subtilem & acutam, non tamen Cum CX perientia Convenire, magnisque dissicultatibus urgeri . Nam vas metallicum aut vitreum calidum penitus impleamus aqua aeque Calida, ita ut nullum spatium in eo supersit, accurate claudatur, refrigerio committatur fere usque ad punctum conglaciationis, tum vas non erit amplius plenum aquae, sed in superiora parte spatium Aqua non impletum dc id satis amplum continebit, quia aqua a frigore plus COndensatur, quam metallum aut vitrum. A qua nunc aucto vel tantillo frigore abeat in glaciem, contrahetur quidem aliquo modo vas, sed haec Contractio multo minor est, quam ut aquam ad totam suam Capacitatem implendam cogeret, licet ponamus Aquam mansisse ejusdem voluminis ac ante; cum tamen aucto frigore Condensari debui siet, adeoque a veritate paululum abfuisse videntur, qui metallum frangi a glacie, quia ab eodem frigore plus condensatur quam aqua, statuerunt. Praeterea glacies non est aqua condensata, sed rarefacta, nam omnis glacies, si ve eX aqua Aere or- orbata, si ve Acris plena gignatur, est rarior quam aqua; omnia vasa quae a glacie franguntur , semper magis tument e X pansa , quam cum aquam fluidam in se Claudebant , ostendit hoc Experimentum Florentinum in globo Aureo Aquae pleno factum, quam clarissime, dc praeter hoc omnia alia experimenta, quae unquam in metallicis vasis cepi : quamobrem vasa non franguntur, quia a frigore nimis contrahuntur, sed quia nimis distenduntur extror-1um a glacie, se maximis viribus in majus volumen eXplicante. Alii crediderunt aerem in poris aqUM haerentem, vim summam
263쪽
ADDIΤAMENTUM. 237elasticam acquirere, eam se expandere isto nisi, quo vasa tranguntur , simulac bullulae antea exiguae dc per omnia aquae interstitia dispersae colliguntur in bullas majores: Laborat haec sententia
ea dissicultate, quod aqua orbata aere di in glaciem abeun8, vasa metallica & vitrea etiam di Tringat : praeterea dubito, an adi ab aqua absorimus tantopere Condensatus fuerit, ut postea in moles majores collectiis vasa metallica adeo firma Sc crassa, dc quae extrinsecus a pondere atmosphaenu comprimebantur, frangere possit; cum BoYL Us Atmosphaeram se decies & ter condensasse in scio- peto pneumatico ablque ruptura metalli tradiderit: Aer igitur ab Aqua absorptus plus condensari debui siet. ut postea sibi libere Commi ssus tanto majores expansionis vires exerceret, quam si decies ter fuisset condensatus : id autem non admodum vero simile videtur. Expansio glaciei quidem expansio cum tantis viribus indicat profecto maximum motum in partibus, nisumque illi,quem corpora
elastica exercent, similem. Solent omnium corporum partes C
jusmodi nisu donari, quando aut igne copioso agitantur, vel est eruein Cunt, puῖrescunt, fermentantur. Partes glaciei a copiosiori igne concitari nemo statuet, quippe frigent, ec est frigus ignis privatio. Putredo invocari nequit , nam ubi putrescentia , ibi ignis semper adest , insuper aqua pura putrescit nunquam. Fermentatio non datur, nam ad eam liber aeris accessus & ignis aliquis postulatur; in clausis vero vasis ad aquam vel glaciem aeris accessus non datur. Restat igitur sola effervescentia , sed nunquam fluidum solum per se effervel cit, requiritur ad id mistura ex duobus diversis, aur ex pluribus : Ejusmodi effervescentiam lic quoque dari, eam ess e violentissimae rarefactionis causam admodum vero simile est. Nam probabo in sequeritibus ad glaciei formationem accedere aliquod subtile corporum genus, procul dubio salinae indolis , quod per poros metallorum penetrat, hoc aquae mistum, primo effervescit, dein partes jungit, nova autem accedente copia , iterum fiet effervescentia Cum partibus nondum conjunctis idque perseverabit , quamdiu in glacie adhuc partes solutae dantur , di accessus Corpusculorum eorum subtilium sit : si proinde omnes glaciei partes fixae semel sint redditae non amplius effervescent, neque expandentur: Hoc in glacie quoque observamus, lolet haec
quippe usque incertum volumen expandi, & tum non amplius. Partes vero Corporum in effervescentia nisum a se recedendi sim mum acquirunt, uti omnia experimenta effervescentias spectantia ostendunt, quid ni igitur partes aquae summo nisu donabundur, atque
264쪽
ADDITA MENTUM adeo vasa coercentia expandent, diffringent. Quod hanc sementiam de effervescentia confirmat, addam; omnia corpora quae nivi vel glaciei imposita, affusa , aut admista , conglaciationem aquae juvant, semper cum nive vel glacie effervescunt , uti docet eorum solutio: veluti igitur ab iis in tractabili a nobis copia affusi sinistisque effervescentia fit, quid ni a partibus eorundem subtilissimis per vasorum poros penetrantibus , effervescentia excitabitur Z nihil repugnat. Glaciei ergo expansiva virtus oritur a corpusculis subtilissimis in atmosphaera volitantibus, aquae admistis, eum ea erit vescentibus , eamque figentibus in firmam lolidamque massam. Ex hac emervescentia forsitan pendet glaciei evaporatio , quam aeque in vacuo ac aperto aere fieri observavi, quippe solent effervescentes liquores semper fumum producere volatilem.
265쪽
ExpERIMENTA CIRCA CONGELATIONES. 239
Ad mensiurandaui maximam dilatationem Aquae inter congelandum.
Hoc experimentum duobus fecimus modis: tam ope mensurae , quam ponderis. Quod ope mensurae factum est, ita se habet. Quaesivimus tubum Vi-IM M. . treum adeo aequalem ac fieri potest, quem Clausimus ab Privitii mo- una parte, implevimus aqua usque ad medium, hunc im- dus ope meu- posuimus nivi minutissime contritae, mistaeque cum Sale, D donec congelaretur. Comparata deinde altitudine cy- Moles aquae
lindri antea fluidi, tum congelati, ab eadem base, dprehendimus proportionem illius ad hanc fuisse veluti ni Cadg ad 9
Praecedens eXperimentum tantum nobi S Visum non Rario, qua- fuit, ut illi soli fidendum foret , judicabamus enim VI cotum tubum vitreum dari non posse quippe reVera non ω ὰπὸ imo, bcundum aliam fit normam, quam quod flatu artificis inhaerendum componaturo ita persed te cylindricum, quin vel aliquam q Uy inaequalitatem habeat , unde nequaquam adeo accurate ac requiritur, minimae proportiones altitudinum cylindrorum aquae in ipso contentae capi possunt. Ut igitur Tubui pi b-Vas accuratius cylindricum haberemus, sumsimus suu Via Jam brevioris sciopeti vulgo pii tota dieituro ita intus ad/ἡ γα.
CXterebratam, ut tam perfecte cylindrica evaserit, ac Horam . instrumentorum ope fieri potest. Hanc deinde ab eaparte, qua pulvis incenditur infiga ipsi accurata cochlea lamina hue yseeoista
chalybea plana,clausimus, utique immissis sex Aquae digitis Fe tanta
266쪽
x o ExpnRIMENTA CIRCA introtrusimus cylindrum ligneum buxinum, accurati stimea torno confectum ut cavitati fistulae congrueret, hunc copioso oblinivimus oleo & sebo, ne aquam in se absorberet. Hoc, ut orificium obturaretur , fistulae immissis, invertimus fistulam, ita ut omnis aquain basim cylin dri decideret, atque aperto foramine pyrophero propulimus aquam sursum supra cylindrum ligneum , donec eam ex dicto foramine est uere vidimus. Deinde & hoc foramen clausimus cochlea , iterumque conversa fistula antequam vero aqua infundebatur signum dedimus, cylindro ligneo ad fundum fistulae protruso, ad quam- tu, liri nam altitudinem Orificium fistulae esset) signavimus rursus glaciet clupe ' quo usque sequebatur aquam. Quo facto illam circumdedimus nive, copioso sale permista & spiritu Uini asse persa, qui, veluti cuilibet jam notum est,admodum intendit vim glaciei ad congelandum. Cum fistula ita spatio circiter 12 minutorum in nive fuerat, signum, quod radebat orificium , elevat j visunt suit quantum est crassilies
Philippaei piasti ab & brevissimo tempore adscendit ad
altitudinem duplo majorem, sed postea non ampliuS IDO-Vebatur, quamvis frigus alia nive & magna salis quanti-
Artia con- tate intenderimus. Tandem elapsa hora fistulam exemimus , quam deprehendimus adeo frigidam, ut manu vix prehendi potuerit, unde credidimus ipsam intus in se concludere glaciem : ad hoc autem credendum majus argumentum dabatur, quia aperto foramine pyrophero,
cylindrum ligneum adegimus in parietem, sed ne quidem crassitie capilli introrsum trudi potuit, atque er ceptis aliquibus minutissimis guttis, quae ex eodem foramine emuebant, ne gutta vel ex iistula vel alia partecmatiare visa fuit, imo tandem per loramen pyrophe
rum intromittentes acum eXplorandi causa, percepimus Dis; isis isti glaciem fuisse formatam. Verumtamen ex his omnibus . aqua intrin- nihil certi asserere audemus, quia cum his omnibus fieri ni-
., hilominus P0siet,ut aqua in orianibus suis partibus non foret
267쪽
Congelata , quia propter opacitatem fistulae videre peream non potuimus. Fieri praeterea posset, ut Aquae aliquantum transiisset per Cochleam foraminis pyropheri, unde ejus ali tudine in fistula diminuta, balis cylindri sicca mansisset. Tandem esse posset, ut Aqua increscat in tam magna proportione, quando liberum spatium, in quo rarefiat,habet, sed in vase clausa,veluti haec erat,accommodando se vasis capacitati, congeletur cum multo minori rarefactione. Erat revera haec Aqua arm conclusa, quia cylindrus adeo firmiter inhaerebat fistulae, cum imbiberat maximo impetu intra LigneaS vena S aquam, etiamsi oleo illitus, ut postea, glacie liquefacta, & aqua maui per foramen pyropherum efffusa, extrahi non potuerit, di in . ρ ς imo nequidem forcipibus aut tenaculis, sed igne comburendus fuerit. giariatione.
lisis dissicultatibus, quae nobis occurrebant in invest, Secundus ganda hac proportione ope altitudinis cylindri su- Ppra suam basin in tubo metallico, ad aliam noS contuli istissimus methodum, nempe ponderis, simul cum vitreo pel- maximam lucente tubo ; ponderata immissa aqua , quae congela- ' retur, tum & illa, quae post congelationem impleret congelau-
idem spatium a glacie occupatum , deprehendimus ope om-bilancis accuratissimae, quae ab Agrani mox ebatur, pondus primae aquae esse ad eam secundae Veluti as ad 28 bis quae proportio non, aut parum minor est, quam primo ta opeson e- invenimus mensurando, & quae erat uti S ad 9, sunt UT 'Vero 8, 9: zs, 28ή. Visa igitur tanta appropinquatione: z
proportionum, ne falleremur, eXperimentum Ope men- iam titi M. surae rei teravimus, quod primam suppeditavis propor-ρ λ et, tionem veluti 8 ad 9. Caele rLm certiore S Cran US, pon-Repetendodus nullo modo mutatum fuisse, cum tubus vitreus toto e*perimen
congelationis tempore clausus fuerat, depiaehendimustac.
268쪽
14.2 Ex PERIMENTA CIRc A CONGELATIONE s. proportio uti enim aquam tam conglaciatam , quam quae postea in pri-
3 'd 9 sive sinum fluorem redierat, in nostra bilance idem semper
Est hoc ultimum Florentinorum experimentum satis accurate,& bona methodo institutum ; idem hoc ipso modo repetii oventu sere eodem, quippe aquae fluidae densitas, ad eam glaciei erat, uti is ad 28 f. Diversi eodem negotio occupati Philosophi fuerunt , qui varias utrique corpori densitates assignaverunt ; quippe Hoo Rius in iis, quae edidit DE RHAMUS densitatem glaciei ad aquam posuit uti I ad 8. hoc est uti as ad 28;. BoYLLus in Hisoria frigoris Tit. X. easdem densitates deprehendit uti D ad I . siveas ad 27 DORTOUs DE MAIR AN in dissertatione de G acie observavit proportionem Uti 2O ad 2s, sive 2s ad 26 cui quoque adstipulatur SCHWEDENBORGI Us in principsis naturalibus : DLs-MAsΥΕns quatuor initituit Experimenta in aqua puleali capta,
quorum duo descripta prostant in Phil . Trans M. 2 s horum primum densitatem glaciei ad eam aquae praebet uti as ad 28 n. alterum uti as ad 28 alia bina tradidit in Philin. Tra . Nφ. 2 7. quorum primum in aqua fluviatili factum dat proportionem uti et sad 27 a. ultimum in aqua cocta puteali institutum dedit rationem
uti rs ad 27 . DE LANis in Magni. Nat. V Artis deprehendit
proportionem uti Io ad II, hoc esst uti 2s ad 27 i. forsitan discrepantia proportionum hic assignatarum pendet a diversa quantitate aeris , qu4 inter auuae porcas latitat , & qui aquae in glaciem abeunti variam expansionem Concedit : forsitan pendet a longiori breviori ve tempore, quo facta eii glacies, aut a majori minori ve duritie , quam in diversis regionibus acquirit : aut prout varia in capiendo experimento diligentia usi fuerint autores. Admirandum prosecto est , aquam , quo tempore in glaciem convertitur, atque cx fuid a massia in solidam mutatur, rare fieri ;cum pleraque corpora majus volumen habeant, fluida cum sunt, quam cum firma evaserunt ; uti comparata sunt omnia metalla, semimetalla, sulphura, resinae cera , sebum , quae calore lique ficta rarescunt , frigore consolidata minorem extentionem occupant : haec igitur corpora alio se habent trigefacta modo , quam aqua in glaciem abeuns. Quoniam Vero Vulgaris aqua, Cum cor gelatur , innumeras aereas in se bullulas comprehendit, quarum
magnitudo, quo diutius gelu durat atque intensius est, increscit ;
269쪽
ADDITA MENTUM. 1 3 suspicio oriri possiet, an glaciei rarefactio non ab hoc acte, se ex-
Pandente , penderet , quamobrem si aqua omni aere orbaretur, priusquam in glaciem abiret . hujus glacies non rarefacta, sed potius condensata foret, majorisque densetatis, quam aqua: sola experientia veritatem hic in apricum ponere poterat : HAURsEEIUs in appendice Experim. Physico Mechan. notat, glaciem eX aqua omnl a re
orbata leviorem tamen este aqua, et JUC innatare. FAURENHEYTI-us in Philin b. Tranore. No. 382 idem se expertum esse assirmat: nec dimentit HAMBYRGLnus in Elam. Plis c. Cap. X. Verum HoMAL G1us in Historia Academiae Regiae Scient . I 693 prodidit, glaciem ex hujusmodi aqua , probe ab aere depurata, eme solidiorem aqua , neque ipsi innatare, sed fundum petere: ecce CX perimcntum prioribus oppositum , cuinam igitur fides habenda erit Z magna in Physicam HOMBER G1i merita, ne temere ipsum erroris accusarem jubebant ; sed nec aliorum Philosopli orum deX- teritas in dubium illico vocanda erat; a cujus tamen parte staret veritas, investigandum duxi sequentibus modis. Phiala capta fuit vitrea Cylindrica , s pollices alta, unum lata, cujus orificio superiori accurate Congruebat vitreus conus, instar epistoria ii, ita ut transitum aeris prohiberet: usque ad dimidium fuit haec phiala impleta tepida aqua, atque posita sub recipiente, quod
operculo tegebatur, per se filum mobile cupreum transmittente, cui vitreus Conus adhaerebat, deinde machinae pneumat lcae ope aereductus fuit tam ex recipiente, quam eX aqua, eX qua cum eXierat omnis elapso biliorio,quo tempore frequentissime agitabatur antlia, depresso filo aeneo impositus fuit phialae vitreus Conus instar episto-mii cum lagenae collo Congruens; tumque postea admisso aere in recipiens. phiala exemta fuit, & conus adhuc circum quaque Ceram unitus, ne aer ullo modo in phialam penetraret : haec autem exposita frigori, quo tempore gelabat, glaciem in se nacta fuit solidam, pellucidiorem vulgari, nullis interruptam bullis : Postquam
omnis aqua omnino congelata erat, phiala in locum calidum translata fuit, hinc glaciei superficies, quae vitrum attigerant , primum solvebantur, solutaeque aquae glacies innatabat, nequaquam ad fundum subsidens, sed manifesto extra aquae superficiem prominens : quamobrem hujus glaciei densitas minor quoque fuit, quam aquae : ejusmodi tamen glaciem solidiorem esse ea , quae eX
aqua communi aeris plena concrevit , adnotavit RENAL-DIN Us , binas tales massas glaciei in spiritu vini ponderando ,
uti proditum est in Phia Transact. M. quemadmodum
270쪽
Florentini philosophi in Exp: secundo de glacie naturali notaverunt.
Non tamen primo experimento acquiescebam, quia ope machinae pneumaticae omne m aerem vulgari methodo exhaurire non possumus, idcirco ejus aliquid ,licet summopere rarefacti in phiala relictum 'crar, quod successum experimenti turbare potuisset; quamobrem phialam, priori similem implevi aqua calida , eamque submersi sub
magna calidae copia, in capaci vase contenta, ex calida enim aer facillime egreditur: hoc apparatu tecto recipiente, eductus fuit omnisaErsumma diligentia ex aqua, quo cognito ob thuramentum conicum viri eum collo phialae plenae immissum sub aqua fuit; tum optime confidere poteram in phiala nihil aeris contineri: in recipiens admisso ac re, phiala ex aqua exemta fuit,& collum undiquaque cera obductum, emam si id minus necessarium erat, quia obthuramentum siphonis inflar congruebat cum collo, ne tamen ulla suspicio, acrem ingressum fuisse, oriretur, hoc factum: Frigefacta aqua non amplius phialam implevit, sed condensata frigore vacuum satis magnum reliquit, in quo colligebatur aliquis aer, tui ope antliae educi non potuerat, ut hunc e X pellerem,submersi lagenam sub aqua frigida, ex qua prius etiam acrem eduli eram , apertoque ob thuramento , ingressia in lagenam fuit aqua, atque expulsa adrea bulla; iterum hujusmodi aquae calidae immissa fuit lagena , & prudenter vel tantillum
elevatum ob thuramentum , Ut rarefacta aqua exiret, deinde iterum illico bene clausum , fuit antequam exi aqua eximebatur:
condon fiata a frigore aqua reliquit in phiala ut ante spatium , in quod bulla aerea se recipiebat , uti ex separatione ejus in minores bullas post conquassationem colligebam; haec sequenti die expulsa ex lagena fuit . ut ante ; atque hoc modo decies repetita fuit implerio, ita ut ultimum spatium in lagena relictum vix nisi post frenuentes concussus, se parari visum fuerit in partes, Unde concludebam in hac aqua non amplius superesse aerem : tandem ne aliquid daretur, sub aqua purgata aperui phialam , eamque penitus implevi: clausam exposui frigori, Ia decemb I73 o. elapso bilio-rio aqua incepit in glaciem verti, cumque congelatio ad dimidium usque perrexerat, lagena fuit fracta, cκsiliitque ex rimis aqua ; glaciem formaram illico aquae immis, cui innarabat : Huic uni e perimento fidere nolui, potuissem enim a quadam circumstantia decipi , ad quam non attenderam : imo mihi ipsi uari dubia formabam : adstantium aliquis in suspicionem labebatur, vitrum forsitan plus a frigore condensari aqua; quod etiamsi verum non sit,
ut supra probavi , volui tamen huic quoque dissicultati ire obviam,