장음표시 사용
271쪽
atque in repetito tentamine omnibus ingenii viribus ad omnia aditendere, ut errores, quantum in me erat, evitarem. Quamobrem
aliam vitream phialam, tractatam pari modo ac supra memoravi,& in qua spatium vacuum relictum erat magnitudinis Castaneae majoris , frigori eidem exposui , abiit aqua in glaciem perfecte homogeneam, admodum opacam , ita ut vix per eam aliquid conspici posset, sed quae tanto impetu se distendit, ut operculum expulerit, & lagenam ab omni parte diffregerit in plura quam Io fragmenta cum magno fragore : Haec glacies innatabat aquae , dc quamquam non Multum eminebat extra superficiem, submersa tamen digito sub aqua , enatabat illico , imo pars superior glaciei ex phiala , aut inscrtor , media, lateralis, eodem modo se habebat ; in nulla autem parte hujus glaciei vel ullam contemplatus
fui aeream bullam : Ex ruptura hujus lagenae atque eX expulsione episto inii ex collo, vere constat aquam in glaciem abeuntem rare fieri; unde non mirandum, quod haec glacies aquae innatet : quomodo HOMAE AGI Us perre Xerit, quasnam observaverit in aqua orbanda aere cautelas , nescio , id unum proditum est , taediosum hoc experimentum diuturnam postulasse curam, quod non diffiteor, qualem idcirco etiam non recusavi; methodum autem quam lecutus fui, candide apposui, ut unusquisque intelligat, utrum probe, an male periculum fecerim: si erravero, id solatii mihi erit , peritissimos in arte viros, HAU ΚsBEIUM , FAHRENHEYTIUM, Wo PiUMQUE eosdem mecum errores commisisse: glaciem vero aqua esserariorem eo audentius potui, quia animadverti glaciem ex spiritu aceti factam , cujus consectionem infra describam, esse admodum homogeneam, nullis aereis bullis refertam, quae tamen levior specifice ipso spiritu erat, eique innatabat. Admirandum est , glaciem ex aqua omni aere orbata concretam nunc esse pellucidiorem , nunc opaciorem glacie vulgari, quemadmodum consideranti nostra experimenta patebit: Verum opacitas pendet a porsorum irregulari figura, quae major minorve est, prout aqua citius lentiusve conglaciatur, aut pluribus paucioribusve particulis conglaciantibus , de quibus infra agam, impraegnal aplus minusve effervescit.
272쪽
Fig. I. Primam Pasad hae experimentum adhibitum. operat ones
Orcalrogressum artis talium congelationum, earumqPeadmiranda ghaenomena.
Primum vas, quo usi sumus in principio hujus e Xpe
rimenti , fuit globus vitreus, cujus diameter erat circiter ό cubiti, tubus vero cubitum 1 a sere longus, tenuis& in minutos gradus divisus. Huic immisimus aquam naturalem ad altitudinem , partis tubi propemodum. Deinde sphaera impossita glacies cum sale, ut fieri solet cum liquores in glaciem cogere volumus , incepimUS
summa clim attentione observare omne S motus aquae ,
inspiciendo inprimis ejus superficiem . Sciebamus jam antea ut omnibus quoque notum esto frigus in principio producere in omnibus liquoribus condensationem,& molis imminutionem, hoc non tantum eXperti eramus in spiritu Vini vulgarium Thermometrorum, sed pericula feceramus in 'qua, in oleo, in Mercurio, multisque aliis fluidis. Ab altera parte adhuc cognoscebamus, squam transeundo a simplici statu frigoris , ad eum in quo fluiditatem amittit, soliditatem duritiemque congelatione accipit, non modo ad pristinam molem redire, quam habebat antequam frigefieret, sed etiam transire ad aliam majorem, quia vitrea & metallica vasa tanto cum impetu diffringere conspicitur. Quae vero postea foret periodus harum variationum , quas frigus in ipsa operaretur, adhuc ignorabamus, nec fieri poterat, ut ad hanc cognitionem perveniremus, instituendo congelationes in vasis opacis, veluti argenteis, cupreis, aurei S. Quamobrem ne nos lateret , quod videbatur omnium horum experimentorum esse anima, ad Vitrum nOS convertimus , sperantes propter materiae pelluciditatem , nos subito intellecturos, quomodo se res haberet, nam ad
quemlibet motum, qui in aqua tubi apparebat, sphaeram illico
273쪽
illico ex glacie eximere poteramus, atque observare quaenam mutationes illi respondebant. Fed revera antequam aliquid certi de periodis horum phoenomen ndeprehendimus, quamplurimum laboris, & nostra exspectatione longe majoris, impendendum nobis fuit. Ut Ord, τὸ λ - . autem distincti ili me memoremus succemus , sciendum 'μm Giuir
est, in prima immersione sphame, quam fecimus, sinu b
lac haec aquam glaciei ait tingebat, observatum fu i sie in iandum. aqua tubi eXiguum adscensum, sed admodum velocem, post quem sequebatur motus satis regularis, & medio cri 9 velocitatis, quo aqua versus sphaeram retrocedebat, donec ad quendam gradum perVenerat, ultra quem non amplius descendit, sed stetit aliquo tempore, & si oculis habenda fides, privata erat omni motu. Postea paulatim incipiebat adscendere , sed motu tardissimo , &prout videbatur aequabili, post quem sine proportionali acceleratione s ubito & furiosissi me in altum saliit,quo tempore ipsam oculis prosequi non amplius poteramus, nam hoc impetu , ut ita loquamur, in instanti currebat a decem ad de cena gradus. Quemadmodum hic impetus uno incepit m mento, ita momento desiit, nam ab hac maxima velocitate transit subito ad alium rythmum motus, Velocis quidem,
sed absque comparatione multo minu S praecedenti, Aqua hunc motum retinens Plerumque ad eXtremitatem tubi adscendebat, atque ex eo effluxit. Toto tempore, quo haec Eulia a serio febant, videbantur adscendere per Aquam corpuscula q- or aerea, vel alia subtilioris materi zd , nunc in majori, nunc
in minori copia , quae separatio non incepit, nisi posi- dam. quam aqua multum frigefatia fuit, quasi frigus haberet
facultatem secernendi talem materiam , atque eX aqua expellendi. Volentes autem Observare , an hae altera tiones aliquam inter se analogi ae spe Ciem retinerent, incepimus repetere congelationes, & simulac glacies liquefacta erat, denuo Aquam congelationi commi simus: aqua inter congelandum eundem ordinem mutationum
274쪽
t 8 Εκ ΡERIMEATA CIRCA Anis bissis praebuit, sed quia hae semper non in iisdem punctis vel
rregularita- gradibuS tubi fiebant, credere coepimus, illas certas sta- - 'ς - β bilesque periodos non habere, quemadmodum illas de- a . . '' bere habere, suadente hoc qualicunque ratione, Videbatur. Cum vero post repetita eXperimenta acciderit aliquando, ut casu congelari sineretur aqua illa globi, quae tubo proxima erat ., secundum ea, quae diXimu S in quarto eXperimento congelationum , sphaera rupta fuit, hinc T h xxi nam minorem sumsimus, ut frigus citius faciliusque se Fig. 1. in totam aquam insinuaret, tuboque duorum cubitorum Geuis in adneXO, ne aqua efflueret, implevimus eam usque ad vat primo I 6o gradum , & in glacie posuimus. Deinde summas V , s mentione observantes, invenimus primo , Omnia ph
Eadem te- lerationis, retardationis semper esse in iisdem tubi pun- Lias, , hoc est quando superficies aquae erat ad eosdemee' a , ἐω- gradUS , dummodo Cum in glacie ponebatur, curaretur, mutabitu. ut ad eundem gradum reduceretur, ad quem fuerat,
cum praecedenti Vice glaciei immittebatur, hoc est ad eandem temperiem caloris & frigoris : nam in tali casu totum vas propter globi capacitatem & maximam tubi angustiam instar sensibilissimi Thermo metri considerariCoka adhi- potest. HiS certo cognitis investigare coepimus accurate t b c tempus, quo fit congelatio, quod ut inveniremus, quO-
E , libet momento globum eX glacie sustulimus, quod quamvis sapimi me repetierimus, nihilominus,nunquam in Aqua minimum congelationis signum deprehendimus, sed In ti,. ab semper aut tota erat fluida, vel tota conglaciata. Hinc conglaciaris facile conjecimus , brevissime congelationem absolvi, & ..issi forsitan sphaeram ex glacie eximeret eodem ina ' ' stant quo aqua velocissime fluorem amittit, procul dubio notabilem mutationem in eadem videret. Quia autem tam CXtrahendo, quam immittendo toties globum glaciei, tota periodus mutationum perturbatur, denuo
Aquam ad suum pristinum gradum reduXimus, posuimusque
275쪽
s C o N G E LATIONES. et smusque in glacie, atque adnotavimus, ad quem gradum- solebat concipere motum adeo impetuosum, cum igitur eousque propemodum , sed dimidio gradu minus pervenerat , globum eXemimus. Tunc accuratissime inspicienteS continuo aquam globi, quae propter pelluciditatem vitri tota adhuc fluida limpidaque manifesto cognoscebatur, observavimus, frigus huc usque conceptum quam Vi S glo- Erlans e bus extra glaciem haereret) in aqua nihilominus operari, cepi m ob quae simulac ad dictum punctum pervenerat, velocitate 'r' ' nec oculo distinguenda,nec mente Concipienda, in tubum eo laetario- adscendit maximo impetu atque in globo illico periit pellu- nem, etiam Ciditas,aqua autem momento temporis ad quietem reducta, ET
conglaciabatur. Dubitari vero non poterat, Utrum Om- rit. nis aqua esset congelata , an tantum formata eXtrinsecus
tenuis glaciei crusta: quia clarissime observaVimus, quam Nisi his.do glacies liquescebat, eam sensim a vitro recedere , &glacialem sphaera in esse , quae imminuebatur , quae cum 7M μέ siquae erat reducta ad magnitudinem minutissimae lentis ex risu qM 'μμ' periit , & tandem liquefiebat. Cum denique tentando,iaepiusque idem experimentum rei terando certiores facti
essemus, rem non aliter esse comparatam , nec nos in errorem incidi sie , desiderio agebamur videndi ordinem, quem varii liquores inter congelandum Observant, horum conglaciationes brevitatis ergo recensenturm sequentibus
tabulis, in quibus. STATUS NATURALIS significat gradum, ad quem Termini a aqua, vel alius liquor in tubo sphaerae , antequam glaciei μ' imponitur, pei Venit. V ki SALTUS IMMERSIONIS , est primus aquae saltUS P=ima mu-
cum sphaera attingit glaciem. Hic ut eXperimentis se- tatio aquae,
quentibus manifestum erito non oritur ab aliqua aquae al-N UT
teratione interna, sed a causis CXternis VasS, a quo, prout ritur a enti, o nonnunquam aliquantum differt, oritur quaedam varietas e terna
in aliis mutationibus, quibus liquor subjicitur, antequam congeletur. Sed quia hoc, totum quantum est, est val-
276쪽
vio ExsERIMENTA CIRCA de exiguum , minima quoque erit varietas, imo praeci pue illa , quam operatur in subsequentibus mutationibus.
DESCENSUS denotat gradum, ad quem post diei iam
saltum immersonis aqua reducitur, cum incipit frigefieri. QUIES est ille gradus, in quo aqua per aliquod temporis spatium post descensum moratur sine ullo apparenti indicio motuS.
A DSC ENS US est pariter ille gradus, ad quem ab in
fimo puncto descensus ope rarefactionis aqua motu tardissimo pervenit, sed prout apparet motu aequabili, atque omnino simili primo, quo condensabatur. SALTUS CONGLLATIONIS denotat gradum , ad quem aqua maXima Velocitate, ipso congelationis puncto projicitur. ut Buntio Dictum fuit aquam post hunc velocem saltum non su- ' Cana, bito quiescere , sed continuare suum adscensum motus a timeo .L- tis Veloci , quamVis multo lentiori quam praecedens fue-tionis i Ade rat. Nullam vero hujus tardioris motus habuimus ratio- p βές - nem, quia sciebamus illum ab alio non provenire, quam a continuatione rarefactionis ipsius gelu jam facti, vel ut melius loquamur , glaciei in globo inchoatae , quae successive post primum istum impetum Consolidatur. Usi sumus vocabulis gelu & glaciei inchoatae , quia ut deteximus in frangendis globis) in principio aqua congelata Glistae; arti- est admodum tenera , & similis potui sorbetio appellato, G ββέ cum paulum ilidior est, nam non est alterius substantiae
iis etris I - quam cum liquoreS lnCipiunt loli deicere. Hinc accidit, ouorum ut haec methodus congelationum non ostendat maximam
j. ιj, x re ionem fluidorum Valde congelatorum , nam , ne globus rumpatur, non licet eousque sibi committere glo-bu n per- bum, donec penitus Congelatus sit, glaciesque formata in- ema - te ram duritiem suam acquisiverit. Dicemus insuper ,
tradum ea. ut Omnem ad haberem IS accurationem & indultriam , nos Gadii vis, in quacunque congelatione in usum vocare voluisse Ther--- mometrum, & horologium pendulo instructum, eum in
277쪽
finem, ut ope Thermometri Videremus, ad quemnam Di et q. cstu goris gracium , & Ope horologii quonam tempore , me-k mps moratae mutationes in liquoribus fierent. Adeoque Ther sunt. mometrum 4oo graduum ad latus cistulae posuimus , sed cum deprehendebamus maXimam difficultatem in observandis gradibus frigoris, quos Thermo metrum monstra- rologium a bat , tum in temporibus, quae vibrationes penduli indi. bibetur incabant, incassum sere semper omnis nostra industria fuit si 'cum fieri nequit, ut semper applicemus tam globo quam Thermo metro easdem circumstantias , cum glaciei, qμβmΦ Θ μ' tum frigoris, propter inordinatam partium glaciei sigii '' ram, variamque salis dosin, quae aequabiliter per massam Eo quis .is distribui se in per non potest. Ratio est, quod cum agitur de optatum congelatione artificiali alicuius liquoris, uti non possumus, T. mqn e nisi nive aut glacie , quae quam Vis trita , contusa , reda iis his expe- ctaque fuit in pulverem, simulac cum sale miscetur, il- ramentis i lico in unum congeritur, lapidisque instar indurescit, deoque ita distribui nequit haec macta circa Vasa, ut certiores evadamus haec ab illa aequabiliter circumquaque ambiri, Nihilominus, ne aliquid omitteretur , utrumque in tabulis notavimus, gradus scilicet Thermo metri & vibrationes penduli, relinquentes aequi lectoris judicio usum harum annotationum cum debita Cautela.
278쪽
tiae. tiae. Prima con- Status naturalis
33Sciendum est in hoc & in quatuor sequentibus experimentis minutum constitisse ex 6s notatis vibrationi
279쪽
693 3368I6938 Ex his tribus congelationis ejusdem aquae exemplis vide- COUrmatarri potest, quod quamvis status naturalis aquae non fuerit j.
in omnibus his tribus ad eundem gradum aCcurate, prop- larisas inter ter diversam temperiem mutatam ab uno eXperimento ad
aliud, ab eXternis caloris & frigoris accidentibus , unde
omnes aliae mutationes aquae non tam accurate obserVa- sa rum con-
runt suos gradus, nihilominus sit in secunda & tertia con gςυ ἔρνμm gelatione fiat reductio status naturalis ad gradus et , &ita retrocedendo eodem ordine omnes alias superficies reducamus, videbitur differentiam, quae inter gradus primae congelationis & sequentium datur , esse minimam &vix observandam.
280쪽
Aquae florum myrti desiliatorum in vase plumbeo.
secunda. Status naturalis I 6 Saltus immersiones I ' Descensus Io8 Quies Io 8 Adscensus I 26 Saltus congelat. 232
In experimentis sequentium congelationum mutatum fuit horologium, ita ut 6o vibrationes accurate uno minuto primo absolverentur.