장음표시 사용
243쪽
Inter supendos naturae effectus semper maXimi habita co luriati, fuit mira ejus operatio, qua aquam fluiditate privan . solis umescio ligat, constringitque, ut solida & dura evadat. Quam- Πιώ-
vis hoc admirandum opus quotidie in oculos incurrat, nihilominus ab omnibus retro temporibus, quemadmodum alia rariora, minusque cognita, amplam subtilissimis speculationibus ingeniosorum hominum materiam suppeditavit e Si enim consideramus ignem in subtilissimas favillas redactum, in angustiis mos Lapidum & metallorum poros se insinuare, ea aperire, liquefacere, & ad fluorem reducere : frigus E contrario quae res est multo magis ad miranda) liquores fluidissimos cogere &spissare, eos in nivem vel glaciem convertendo, quae postea , spirante vel minima aut 1 tepida , in liquidasti uentesque aquas rursus mutatur. lmo quod magis E .ctis, stupendum) observamus, dum fluida congelantur, adeo igni, , fin
Vehementer operari friguS, ut penetret non modo per vi LV ἔ,qμβm
tra, sed & per occultissimos metallorum porΟS, non sis' ' o. cus, ac furibundus ignis in subterraneis & profundis fodinis cum impetu se prodit, & aestuans, quacunque sibi viam aperit , ita etiam frigus ipso actu congelationis, mis sejοki vasa clausa crassissimi vitri rumpit , quae purioris auriflopen o insunt, eXtendit, attenuat, tandemque findit; quae ex du- '' rissimo cupro consem, tam crassa sunt, ut frangi nulloqunquam pos modo videantur, magno impetu, sum
244쪽
Ia 6 Ex PERIMENTA CIRCA mirandae mutationis, cui aqua subjicitur, magis autem alii liquores dum congelant, non defuerunt aliqui opinati, frigus operando in fodinis in materias tibi proprias, eam conditionem aquae purissimae conciliare , illamque ita temperare, ut in crystallos rupis duri stirnas convertatur, ut & in gemmas varie coloratas, secundum diversas tincturas, quas ipsi fumi vicinorum mineralium dare possent , imo ut tandem in insuperabilem duritiem ipsius adamantis abeat. PLΑΤON1s sententia fuit, ex reliquiis aquarum , e quibuS aurum in terrae penetralibus creari opinabatur, etiam adamantem gigni; hinc profecto est, ut in Timaeo ramus auri ab hoc divino Philosopho Ada-P 'bsemo mas vocetur. A plurimis retro temporibus Philosophi iss . .ia Variis speculationibu S causam congelationis investiga-piniloum vertant, quaerondo an friguS revera non oriretur a sub-
ς' me ostri' stantia propria & reali quam Scholae possitivam vocant)τμή - μ' έ -Veluti ignis & lux in ipsa substantia Solis, ita etiam in Aere, vel Aqua, vel in Glacie suam particularem se-dern haberet, vel in quocunque alio hujus universi loco, tanquam in m rario, conservaretur, in quo sensu forsitan
intelligi possunt divini oraculi verba in sacris' litteris: NUM
modo esset integra privatio atque expulito caloris. Hae& aliae notatu dignae observationes, qua' fieri possunt respectu modi, quo Natura Usitur in congelando, an operetur condensando , vel rarefaciendo Aquam & liquo , res, an lente & pedetentim, an subito eos transmutet, nos permoverunt ad tentanda quaedam eXperimenta arti- Problemata ficialem congelationem spectantia, quae ope extrinsecus positae glaciei & salium fiunt ; credidimusque ita nos
nec alterare, nec aliquo modo Immutare operam , qua
Natura utitur, quando simpliciter, & absque alterius rei ope per solum aeris frigus Aquam congelat.
245쪽
& continuo observationes fieri possunt, forte fortuna vidimus, in sequentibus commemorabimus experimenti S.
Ad cognoscendum, an Aqua inter congelandum di-
Opinatus fuit GALiLEUs, glaciem potius esse aqUam Glacies aqua
rarefactam quam condensatam : nam condensatio.ra GH aes,lecundum ejus lententiam, parti imminutionem mollS,S 1ὰι. sienn- augmentum gravitatiS: rarefactio autem majorem levitatem dum GAII& augmentum molis. Verum moles Aquae in congelatio LLV 4
ne crescit, & aqua in glaciem jam conversa levior est alia, quia illi innatat. Hoc supposito , quod eXperientia manifesto demonstrat, videre voluimus , quid Aqua faceret inclusa vasi, in quo ne minimum quidem spatium, in quod rarefieret, daretur, & tamen extrinsecuS undiquaque . ambiretur glacie, ut congelaret; nam quotidie observatur, ut GA-1 11 gus diXit, non solum magna & plana frusta glaciei, sed etiam minima, & cujuicunque Inagnitudinis ac figurae, innatare aquae , Certo argumento, aquam in astu congelationis, respectu totius molis habito, acquirere levitatem, sive ob interposita minima spatiola vacua, sive ob aliquam permi ilionem particularum aerearum , vel Bullula in ob aliam similem materiam, quae non aliter, quam bullu- ' lae in substantia vitri , ita in glacie eam contra Aerem tenendo Videndoque , nunc rariores nunc spissiores, &cum glacies sub aqua rumpitur in minutissima frusta magno numero egredi, Observantur.
246쪽
Sumtum igitur fuit vas ex tenui argento conflatum, cum duobus operculis cochlea donatis, vel tui sunt illa , quibus tempore aestivo utimur ad congelandos quoscunque potuῆ: vas proinde illud implevimus aqua ope glaciei frigefacta , atque congelationi commisimus. Deo bifia in industria usii fuimus aqua antea frigefacta, ut in qualicun-zz ό, ' que minima rarefactione primo frigore eXposita nondum
ad congelau- congelaretur, atque hoc modo spatium acquireret, in E quo rarefieri posset, cum in glaciem abiret. Cum postea opinabamur glaciem eXtrinsecus Circumitu adhibita positam tuum produXiste effectum, Vas eXemimus, apemfμ- toque primo operculo A, quod erat supremum, depre- Aqua π hendimus Is secundum, fuiste fistum, tectumque subtilis bisib, disia glaciei Crusta, oriunda ab aqua, quae in vase inter con- congelatur, gelandum rarefacta erat, atque sursum per fisturam e μ pulsa erat. Statui nequit hanc sisIuram non a rarefa- Diri 'eqμ ctione, sed potius a condensatione Aquae inter con la
in e horrore fuisset in minus abire spatium,& aliquem Vacuum reliquisset ' Ihιὰ, . locum , atque ita sentim recedendo, & semper se con 2 3 stringendo adduxisset ad se operculum, quod cum non am-llariatae. plius extendi posset, fissum fuisset. Rusmodi ratiocinium Rationes hic locum non habere assero, quoniam in ejusmodi casu z b.et, invenire debuissemus operculum introrsum CXcavatum, rarjamoisi. Cum illud potiuS eXtrorsum pressum fuerit , atque sensim convexuim notabiliter redditum, hinc ipsam glaciei superficiem convexam obserVavimus. Et quod plus est, margines fissurae erant eXtrorsum fleXae, unde colligimus maXimum fuisse impetum , qui haec excitaverat, &qui major adhuc fuisset , si major quantitas Aquae in glaciem abiis sol, quam abiit. Nam deprehendimus subsuprema superficie omnem aquam fluidam permansisse.
249쪽
Postquam vidimus vim congelationis majorem fuisse TAB. XIX. cohaerentia hujs primi vastis, in animum induximus sphaeram conficere argenteam, sed eX talo metallo, magnitudinis circiter Philippaei pia sit ab figurae ovalis, ita compositam, ut aperiri claudique in medio ope cochleae posset, qualis quoque erat ad extremitatem Colli, ut in figura apparet. Clausa igitur sphaera , & cochlea fortiterope forcipis adstricta, Vas implevimus aqua; tum orificio accurate clauso sphaeram imposuimus glaciei, cui salerat inspersus, ex qua eam postea eXtrahenteS, deprehendimus Aquam perfecte congelatam. E sphaera in medio Aquis tabia aperta eXCummus animam glaciei, erat haec admodum te-s sphaeraenera, & minus trans parens quam glacies Vulgaris, imo forte aliquantum densior & solidior; nam injecta Aquae eam Dbis non tantopere innatare Visa fuit, quantum solet, sed secundum omnium senteni iam paulum profundius descendebat. In medio habebat ca Vitatem, quae magnam amyg D se imbis datam absque putamine Capere poterat. Hoc eXperimen- inter .a.etum saepissime a nobis repetitum fuit, sed semper eodem iaciem
Nonnullos nostrorum Academicorum in maXimam ad sita Aio mirationem a oripuit inopinatus hic effectu S, primo ta ex exper enim intuitu eum non solum contrarium opinioni GALiLEI
reperiebant, sed quod maius est, ipsi egperimento. Cum haec glacies densitor & gravior videbatur illa, quae a fri.
gore naturali in aere concrescit ii quia autem vel parum vel facile aquae innatabat, necessario ea erat multo levior . Tanto autem minus acquiescere poterant, cum aliquod observabant spatium vacuum, quod semper erat in
250쪽
medio aquae congelatae in sphaera, unde necessario concludere videbantur, omnem aquam, quae fluida sphaeram impleverat, congelatam sui illa tantopere condensatam in minus spatium, quantum erat memoratum Vacuum Observato tam manifesto discrimine a tam circumspectis Philosophis, quaedam fallacia ut subesset , necessarium erat, adeoque se accinxerunt ad exactissime maXimaque cum industria totum congelationis progressit in adnotandum. ηρ Igitur eXtrahentes ouolibet momento sphaeram eX glacie,
transre per Cy 3 . in . . V . '
Coὶhtiam atque attente eam undiquaque Inspici EnteS, animadverte-
sphaerae, is' rum aliquam insensibilem ebullitionem, quae subinde da- g M batur circa cochleam mediam, manifesto indicio, a Quam tanta erat rarefactionis vis per cochleae spiras transire. Pubis, b h ὰ Spiris his cera obductis, sphaeram iterum implevimus, trani uni im' quae denuo glaciei imposita, saepissime eximebatur, neque E ' amplius haec ebullitio apparuit, nullusque sibilus auditus fuit , ut antea ; verum tamen est, quod, quando pos Cochisa Congelationem sphaera eximebatur , erat aperta, quia vis
frigoris in rarefactione cochleas a se invicem disjunxerat, , rari uti in figura videri potest. Experimentum hoc saepius re-riatiouem petitum ostendit semper eundum effectum, imo factum
in sphaera quadam cuprea, cujuS cochlea duplo longiore-F quam in argenteo globo, eadem semper exhibuit phaenomena.
T 8. XX. T Tt dissicultates, quas cochleae secum ferunt, evitare-Fig 3 mus , fabricare fecimus quasdam sphaeras vitreas . : 1is, crassiti ei dimidii pollicis, quas aqua repletas hermetice si titi his rima gillavimus, atque ut congelarentur disposuimus. Effectus tumur ab hujus experimenti fuit omnino similis illi, qui in vase pri- bubί. mo argenteo contigerat ; Omnes enim diversimode ruptaeduis. fuerunt: quippe nonnullae frangebantur in collo, hae propter irregularitatem ligurae, vel ob inaequalem vitri crasia sitiem