장음표시 사용
293쪽
Ouamvis congelationes, de quibus huc usque egimus,
. artificiales a nobis appellatae fuerint, ideo statuendum non est, quali a natura non omnino productae forent. Solet haec tamen in conglaciationibus aliis uti modis, qui sorte in solo aere consistunt. Desiderio cognoscendi proinde tenebamur, an idem essectus eadem media postularet, aut an in progressu operationis qualiscunque varietas daretur. Quoniam autem in hac materia versabamur, cognitionem promovere annisi fuimus, uti ex iis, quae in sequentibus memorabuntur, patebit.
Dictum jam fuit in praecedentibus eXperimentis, C bis, . aris glaciem artificialem in designatis Vasorum specie- Aquae natu-bus in principio esse admodum mollem , praesertim re- rob ἡ 'uρ- pectu illius , quae in aere hyberno fit , quae quamvis ηρ μ' non tanta velocitate solidescat, incipiendo a subtilissimo velo, a venis capillaribus & invisibilibus, nihilominus hae venae velumque fragilitate excepta, cui propter summam Glisein na- tenuitatem obnoxiae sunt, sunt ex materia duriori, atque turalis origi- ut ita loquamur, ex glacie magis crystallina & sicciori. V 2 ρVerumtamen in naturalium congelationum Observatio- ari eiuli. nibus multos per annos a nobis factis, aliquem, qui maximam nos in admirationem conjecit , deprehendimus Z esse-
294쪽
166 Ex PERIMENTA CIRCA e Tectum. Quippe Aquam ex eodem haustam fonte di-D bdiisti Versis in Vasis, uti Terrae, Metalli, Vitri; in cyathissas iis con - profundis , latisque posuimus poculis ue erant nonnulla gla sitique semiplena, alia redundabant ; alia aperta, alia clausa, se .clia diversi oris Varisique Confecta ; alia cotoneo tantum erantiis dioersis operta ; erant alia hermetice sigillata : Omnia haec in sis eodem loco aeri sereno exposita fuerunt super eadem tabula & juxta se invicem, tumque observatum est aliquando minorem aquae quantitatem majori citius, aliquando tardius fuiste congelatam , sine ullo discrimine formae aut plenitudinis vasorum. Quoad materiam tamen asseverare possumus, in Terra citius, quam in medentur tallo aut vitro glaciem fuisse formatam. Quoad caetera
ter V vero constantius nihil esse notavimuS, quam perpetuam tuo ure fui- Omnium a Ccidentium irregularitatem : Nam inter caetera
dorum in iis hoc intuiti fuimus, quaedam vasa illis proxima, quae ho- ' rae spatio congelata sunt, per totam noctem utcunque Devi, quam longam, nequidem minimum glaciei velum in se forma-Mha, re potuisse. Insuper tam ad septentrionem quam meridiem, Cotalacia' aeque ad ortum quam occasum, eadem vasa & eadem nocte
n posuimus, sed in iis omnibus eaedem mirabiles anomali se
fert artis iis observatae sunt, aliquando enim Vasa ad meridiem posita μ ε ' ocvus congelata sunt, quam quae ad Septentrionem po-e initi, ad lueramus, quamquam frigus ordinario ab hac parte ad diseros nos PerVenit. Ita quoque Vasa, tam Orienti quam Oc- cidenti exposita, nunc serius, nunc Ocyus illis ad merio A )bἡ diem & septentrionem politis conglaciata fuerunt. Ha latiuisi, na- rum autem congelationum ordo est pulcherrimus. Super- - olii aiux. ficies aquae circa circumserentiam vasi S orbiculariter conglaciari incipit, ab hac medium Versus emittuntur subtilissima quaedam filamenta, ' post haec oriuntur alia, quae
ADDITA MENTUM.u Haec sunt inclinata ad latus raro sunt recti . nec etiam fio gravasis sub diversis angulis , quilduum,sicuti autor principiorum
295쪽
inordinate, & quaquaversum , ad imum descendunt. Sensim latitudinem quasi haec flamenta acquirunt, luntque ab una parte crassiora, ab altera subtiliora & acutiora instar cultrorum, e quorum dorso alia quoque subtilissima fila exeunt, plurima numero, instar plumae, Vel foliorum palmae, quae cum illla prima textura confuse & sinaturalium monuit. Jacent vero horizontaliter in superficie aquae, cum haec sit magis eXposita frigori, quam loca aquae intermedia . Si parietes vasis oleo
tum flamenta primum formantur in media supersicie aquae, si
tamen quaedam ad latera generentur , haec magnitudinem adepta quandam secedunt a parietibus versus medium, & suo concursu in medio tegmen glaciei
componunt : idem etiam contingit , si vas aqua ultra oras impletum fuerit ; in quo Casu
levia quaecunque Corpuscula n- quae innatantia semper ultro mC-dium petunt, eodem modo prima glaciei filamenta vel medium petunt, vel in eo formantur , nisi rapidissima contingat Congelatio, tum enim ad latera,quae gignuntur, applicata manent. Eo modo formatur glacies, quae lente concrescit , qualem
vit quoque & descripsit , sed si
faeviente gelu, subito gignatur, nunquam flamenta conspiciuntur, Verum tum observavi tapisse sine sequentia phaenomena invasis vitreis: primum insuperficie aquae lamella tenuis glaciei oriebatur, eX porrecta a vasis pariete medium versus ; lamellae planities oblique ad horizontem e rat posita, adeo te sub aqua submersa ; Cum primum ejusmodi lamellae videri potiunt,longitudinem habent trium quatuorve linearum pollicis, latitudinem
duarum : moX undiquaque Circa parietes vasis a summo ad imum similes lamellae CXsurgunt, altero extremo vas adhaerente ;altero versus medium Currente ;surit autem pleraeque lamellae triangulares , cuspidibus versus vasis medium eX porrectis; quemadmodum autem superius observata sunt glaciei filamenta inordinatum fervare situm, ita quoque comparatae sunt hae lamellae , nunc enim parallele ad horizontem , nunc ad eum oblique , nunc perpendiculariter decurrunt, formantque inter sis omnis generis angulos : Inter has lamellas aqua fluida intercipitur, quae postea concrescit cum his in unum corpus, quod simulac
296쪽
168 ET PERIMENTA CIRCA ne ullo ordine contexuntur , donec successsve ab omni parte crescat opuS, & cum tota Aquae congelatione haec
admirabilis tela absolvatur. Hujus deinde superficies aspera variisque incisa sulcis conspicitur , crystalli instar, uomodo incisuris caelatae subtilissimis. In principio hujus omnisi tib bj,ώh, g ei superficies apparet plana, verum haec tandem, II bd iis 'cuncta postquam aqua in glaciem abiit, evadit Convexa,
Contenten- ordinatam minime figuram retinendo.
bfus es' Nonnullorum animo repraesentavit hic effectus primum isti,' is bis eXperimentum, sub titulo artificialium conglaciationum gelatio,ibus recensitum, in quo illud argentei vasis secundum oper-Wr Uciolibaicaeum deprehensuri fuit fissum, atque tenuissima glaciei
sactum est, apparet pellucidum absque ullo bullularum indicio, deinde tamen filamenta longa ,
cava, formantur, quae continuo magis dilatantur , atque ECrem
continent: in glacie, quae fossas obtegit,subito propter magnum gelu formatur, Cepissime oblon
das bullas, conspicere solemus. Non raro observavi , instituens experimenta in lagenis vitreis , in aliquod internar superficiei lageme punctum, ad superficiem aquae intrasse quasi aliquid , quod semper superficiei
lagenae adhaerens descendebat oblique deorsum cum notabili celeritate in initio ad distantiam 3 vel 4 pollicum , motu retardato autem delatum ad quietem reducebatur , descripserat vero lineam curvam,latitudinis ' pollicis, ab una parte politam, ab altera asperam instar serrae dentatae r non modo ex illo puncto lagenae una ejusmodi curva oriebatur , sed plurimae , quarum
curvatura diversa erat ; omnium tamen concavitas serrata spectabat sursum , polita convexitas deorsum ; ex his curvis tam fi- lamenta glacialia, quam lamel- mellae originem sortiebantur. contingit hoc aeque in aqua ad-re orbata, phialisque aere vacuis inclusa, quam in aliis, quae agm
X Quando glacies in vase formatur, atque superiorem crusitam, duas tresve lineas pollicis crassam nacta est , perfecte instar vitri purissimi pellucet, neque ullius bullae indicium habet : vidi in fossis nonnunquam
glaciem una nocte Concretam,& densitatis I pollicis , imo II pollic : perfectissime pellucidam fuisse: attamen sive glacies densitate increscat , vel plurimis
297쪽
GLAc IAM NATURALEM. I Scrusta, formata ab aqua, quae ipso conglaciationis momento per fis uram penetraVerat, Omnino tectum. Eo- MN- ώ- .dem modo igitur crediderunt, primam istam crustam : - quae in superlicie Aquae formatur, melius quolibetcunque modi A., operculo vas ab interiori parte claudere, quando autem tu tum aqua sub hac crusta remanens congelabitur, spatium, in quod rarescat, non habet, eam igitur rumpit, ubi potest : inveniens vero in glacie multo minorem resistentiam, quam in lateribus vasis, adscendit, crustam superius inundat, diebus exponatur gelu, incipit
in se acquirere bullas aereaS, quae primo inconspicuam sere, nisi acri oculo, magnitudinem, habent : hae augentur ut fiant arenarum instar , & temporis successu evadunt tantae, ut diametrum 2, 3, imo 6 linearum
pollicis adipiscantur, praecipues gelu sit intensum & diuturnum 3 quod valde mirandum, cum in glacie ipsa, quae jam durissima &solidissima evasit, oriantur, atque in eadem ad tantam usque magnitudinem auge
Quando Experimenta de glacie in phialis vitreis capimus,
observamus undique circa vitri latera, ut d ipsam aquae superficiem prius concrescere in glaciem; in medio autem phialae Cir-Citer,magis tamen ad superiora, relinquitur sphaera non conglaciata quae ultimo concrescit, in hanc potissimum expellitur aer vel elastica materia, quae eo majores acquirit vires se expandendi , quo copiosior fit, dc plus
Condensatur , haec igitur se maximis explicans viribus, elevat crustam glaciei superiorem in medio , Cum haec minus resistat, quam densior lateralis glacies , quae a cohaerentia ipsius vitri adhuc resistentiam nancisia Citur : praeterea aquam pellit haec elastica materia., si proinde per glaciei poros aut rimam
oritur phaenomenon a Florentinis philosophis hic descriptum, quod saepissime observavi, cum ad glaciei formationem attendebam ; hoc bene quoque
M A RIo Τ Tus in libro de motu aquarum notavit, ut & BOREL-Lus in libro de gravitate. g. Is a.
Florentinorum observationem in dubium vocaverunt, veluti de LANis & HAMBER GERUs,quam certissimam nihilominus esse affirmo.
298쪽
rro EXPERIMENTA C Inc Aundat, colligiturque in una parte magis quam in alter , secundum planorum inclinationem, in quibus finditur cum
fragore primum caementum. Existimaverunt porro ab hac aqua successu temporis congelata eum formari tumorem seu elevationem, de qua supra locuti sumus. Accidit vero aliquando, ut vasa rupta sint, quod secundum eorum sententiam admodum xerosimiliter contingere potuit quia aqua ad fundum tam longas in congelatione nexuit moras, ut adeo crassa evaserit superior crusta , ut facilius musa aae Vas quam hoc operculum frangatur. Verum de ejusmodi ferentinom di accidentibus regulae tradi nequeunt, quia innumeripi .seisis possunt dari casus, in quibus aut vas solum, vel solum
ferrepo sunt. Operculum, aut prius unum, postea alterum, vel ambo simul rumpuntur; prout aeris externa accidentia se habent, aut frigoris,pro tranquillitate aeriS,aut Ventorum,pro aeqUali vel inaequali ressistentia vasorum, vel eorundem liquo- Causarum rum interiore dispositione. Antequam huic ratiocinio
m mβ finem imponamus, minutia quedam hoc anno.Observatamatio ex ne gugenda non est, quae quamVis eXlgua fit, pondus ta-s gulari men qualecunque eorum opinioni addit. In poculo ves-μ ' peri sereno aeri exposito deprehendimus mane omnem
quam conglaciatam, in parte autem superficiei elevatiori stylum glaciei digitum altum, instar frusti crystalli montanae , subtilem & acutum Hic vero similiter nihil aliud fuisquam aqua, quae dum in poculo abibat in glaciem supra primam adscendit crus lam: cum enim erat compressi inter extimam superficiem, quae primo abiit in glaciem , Se inter eandem crustam,rupit postea superficiem cum impetu instar salientis aquae expulsa, cumque esset in dispositione conglaciationi proxima, in frigidi stimo hoc aere ipso momento congelata fuit, tempus relabendi non habens. SE-
299쪽
Periculum praeterea fecimus in aqua congelationi eX- Chuὸlis is posita in vacuo, quod mercurii ope perficiebatur: Aquae in v & ut cum hac compararemus glaciem in aere formatam , μ' posuimus aquam in vase simili illi, in quo vacuum erat. His ita per totam noctem relictis, utramque aquam penitus conglacia tam mane deprehendimu S. Hoc tamen da- - . batur discrimen ; glacies in Vacuo concreta erat aequabi- iis er gla lior, durior, minus trans parens, & minus porosa quam ciem in va- alterae Examinantes vero quaenam utriusque specifice gra-Vior foret , eam in vacuo factam graviorem observavita tis. J' ' mus. Methodus id explorandi haec fuit; duo utriusque glaciei frusta supra tornum in cylindri formam, proXimeque aequalia fecimus, eaque immisimus spiritui vini, supra quem fudimus vinum rubrum, tum vidimus glaciem in aere factam a fundo citius adscendisse quam glaciem
eX vacuo, praeterea utcunque elevabatur, semper majori cum agilitate & levitate Vino innatabat, cui etiam evidentissime multo minus erat immersa. ADDITA MENTUM.Sum si duas, sibi adeo perfecte congruas ac fieri poterat, vitreas phialas; harum una capiebat pluviam usque ad sui medium, reliqua pars aeris erat plena, Vitreo tum Claudebatur operculo : altera phiala etiam semiplena , in se continebat aquam maxima cura aere orbatam, eductoque eX vasculo omni aere reliquo, operculum impositum fuit : has aeque frigidas exposui hyeme gelu in eodem loco ; observaturus utrum aequali tempore, an diverso, utraque aqua in glaciem abiret: semper aqua aere privata prius fumum observata fuit emisisse , deinde in glaciem abiisse, cum nondum altera in phiala glacies formari incipiebat. Cum iisdem phialis experimenta quoque feci, eas imponendo nivi, cui aliquod sal erat admixtum , nihilominus aqua aere orbata , prius in glaciem conversa fuit, quam aqua vulgaris. o I ER-
300쪽
Gu lana uin in diversis phialis aquam naturalem destillatam, f* is ut congelaretur, posuissemus, hujus aquae glaciem L, observavimus este glacie ordinaria limpidiorem & pelluci- Si titiis diorem. Tantummodo in medio ad magnitudinem nucisoliquid in erat glacies opacior, majorisque albedinis quam alia; cir--- gis ca quam plurimae, ut ita dicam, barbae glaciei ejusdem qualitatis undique conspiciebantur. Ut vero perfectissimam similitudinem asseramus, in quacunque phiala echinus videbatur in frusto crystalli montanae conglaciatus, eodem modo, ac videmus aliquando in succino Uavo contineri muscas, Vel lumbricos, vel papiliones , vel in eadem concludi crystallo illamenta herbarum, paleae, alteriusve materiei.
bublatio V Tt aquae marinae conglaciationem videremus, ve again m ri- pera , cum Thermometrum longitudinis so graduum ad V subsederat, duos cyathos ejusdem aquae ple- Discrimeu nos aeri sereno exposuimus. Unius horae spatio cyathus, rgD altero erat minus impletus, congelari incepit, sed
ma h , omnino diverso modo quam aqua vulgaris ; quappe martiriem or- xima valde tenuium & CXiguorum planorum copia, velu- t: lapidis scissilis comminutae parteS in eo cernebantur.
Haec aquae pelluciditatem tollebant , sed debilissimam illi consistentiam, qualis est potus Sorbetio vocati, qui aestate frigesit extrinsecus circumponendo nivem sensim liquescentem, conciliabant. Aliquo elapso tempore iterum hanc glaciem obser vantes, deprehendimus eam duriorem, prout augmentum planorum aquae partes fluidas imminuerat. Mane erat adhuc durior, attamen nequa-. quam ad duritiem glaciei vulgaris pervenerat, nam a minima is