장음표시 사용
301쪽
GLACIEM NATURALEM. 173nima quacunque agitatione liquefiebat. Figura planorum erat longiuscula , parum lata, erantque inter ea plurimae partes fluidae idcirco glaciei malia a parietibus vasis separata, libere facileque in illo fluctuabat. Erat superficies plana absque ulla prominentia, denique omnis differen tia in eo consistebat, quod aquae marinae glacies minus dura minusque solida erat glacie vulgari.
Notissimum est, glaciei frigus nunquam esticacius ope- si irari, quam cum ipsi qualiscunque sal aspergitur. n. h.
De quo etiam observavimus salem ammoniacum omnium .maXime frigoris virtutem intendere. Vidimus, enim se- Gi moni- qualem quantitatem ejusdem aquae, aequalis temperiei, in vitreis vasis similis figurae , capacitati S , tenuitatis, ae- Ommum sis quali glaciei in pulverem tritae quantitate circumdatis, ita: -ni in rut aequabiliter haec Vala ambirentur , a glacie cui sal am-J μ' - moniacum aspersum erat, non fuisse eodem tempore congelatam , ac a glacie, cui aequalis Nitri quantitas erat ad- nulla. Quando enim Thermo metrum 1 co graduum im- seris e mittebatur aquae, tum ea quae ope Nitri conglaciari debe- 'L Vbia , bat, Thermometrum suspendit ad 7, gradu S; Cum ali Ud arum a tia- huic simile immersum aquae sale Ammoniaco congelandae Vm, s a
descendit ad gradus s, eo temporis momento, quo gla-
cies formari incipiebat, fuerat autem altitudo utriusque nitro, al- Thermo metri prius ad gradus et O. terVale am-Dictum jam alibi est, non modo salia, sed etiam spi H '
ritum Vini mirince opera i lonem glaciet adJUVare, sed ii is , alti
spiritui Vini sal adhuc addatur, vis frigoris fit efficaci ssima. ciei idem ae Praeterea saccarum aliquantum congelationi contribuit sed parum respectu salis communis, Nitri, & sali S Am- notarum, imoniaci, h aec enim salia omnium maxime & admiran- Gm edalido modo in conglaciationibus operantur. M F, G a-
302쪽
Longe intensius frigus excitari potest quam ope salis ammoniaci & glaciei, quod experimento sequenti probatur, a me Capto Trajecti decimo septimo Februarii Anni 173 I mane hora
septima, Cum Thermometrum mercuriale secundum scalam Fali-renheytii erat ad gradum ZO, postquam aliquamdiu in nive steterat, Baros Copium erat elevatum ad 29 i: poli. Rhenol. ventus spirabat Libanotus, caelum perquam serenum erat . . Capiebam duo vasa vitrea Cylindrica , singulo immittebam unam unciam nivis,bina usque adoram sepeliebam in nive, quae copiosissime hac hyeme ceciderat, ni vi unius vasculi imponebam Thermos copium mercuriale; nivi alterius vasculi imponebam aliud minus vitreum vasculum,cui spiritus nitri vulgaris Uncias duas infuderam : erat tam profunde cylindrus mercurialis Thermos copii nivi immissus, ut nix ad semipollicem ejus altitudinem superaret : quam alte quoque nivi immitti potuerit alterum vasculum cum spiritu curatum fuit. Tum
spiritus nitri uncias duas, in nive prius probe frigefactas, affudi nivi, quae Thermoscopium ambiebat, illico solvebatur quaedam nivis copia, & mercurius subsidebat ad gradum Is infra sero , hoc est infra terminum , qui indicat frigus glaciei & salis ammoniaci, adeo ut descenderit mercurius 38 gradibus; interim uncias duas spiritus nitri circumfudi circa spiritum, in vasculo altero cum nive positum ;ouo reddebam hunc spiritum aeque frigidum , ac erat mercurius in Thermo metro , sive 3s gradibus yrigidiorem quam ante fuerata EXspeetabam aliquamdiu, donec
non amplius mercurius descendebat, tumque CX hoc vasculo cum
nive effundebam quidquid erat sol ut uin,atque statim residuae nivi affundebam spiritum secundi vasculi adeo frigefactum, cujus ope illico descendit mercurius in Thermo metro infra gradum 3O, quousque descendisset nescio,nam Thermo metrum,quo usus fui,modo poterat notare gradum hunc infra sero. Verum affirmatum mihi fuit, si tertia vice reiteretur novi fi ige facti spiritus affusio, mercurium descendere ad gradum o infra sero. Ne vero calor manuum in tractandis vasculis turbaret CX perimentiam, ope tenaculorum serrcorum in nive frigefactorum cuncta arripui. Inventor hujus Experimenti insignis est artis X &accuratissimus observator I AHRENIITYI IUs, Cui gloria inventi competit.
Quia ope spiritus Nitri ad nivem affusi adeo intensum frigusetacitamus, exploravi an hoc frigus in glaciem converrere posset spi-
303쪽
spiritum aceti, aut spiritum vini, quos vulgare apud nos gelu non congelat. Idcirco Unciam semissem spiritus aceti Vinosi,
quem ante annos aliquot conseceram secundum praecepta tradita in Chemia 1 Medicorum principe, nec sine veneratione nominando, HERMANNO BOERHAAv Io, infudi vasculo cylindrico, alto,tenui quod potui in majori vase, continente unciam nivis hoc Vas in media nive sepeliebam usque ad oram, deinde affudi nivi in vase unciam sesqui spiritus nitri probe antea refrigerati ; elapsis minutis duobus in glaciem concrevit spiritus aceti ad Q partes, dc quamvis diutius exspectaverim, id quod fluidum fuerat, mansit fluidum : est undens hoc ex vase , separabatur id a glacie, eratque limpidissimum, purissimum coloris e X pers,thd linguae impositum adeo acidum deprehendebatur, ut
nunquam aliquem Aceti spiritum aeque acrem me Observasse meminerim : Reliqua pars, quae Concreverat, in glaciem abierat, admodum opacam, sed nullas aereas bullas intercipientem ; haec delata in locum calidum tarde liquescebat; cum vero ab omni parte libera esset a superficie vitri, sere ejusdem gravitatis specificae erat ac fluidum, in quo haerebat, enatabat tamen, quoties cunque enim ad fundum deprimebatur, asturrexit versus superficiem :non memini me glaciem magis homogeneam ullis in e Xperimentis in aqua fa his, & quae superius descripsi , conspexisse e postquam soluta erat omnis glacies, solutionem gustavi, quae erat valde acida, multoque acidior acri Aceto Vulgari, Contra eX spectationem, nam me phlegma fere aquosum recepturum opinatus eram. Pro terea Crat solutio turbida, multis oblongis filamentis ipsi innatantibus, Coloris tamen eXpers & pellucida, ante fa-chum vero CX perimentum spiritus Aceti limpidus fuerat. Quamobrem sic patet nova methodus conficiendi spiritum Aceti fortissim Um, Non autem CX perimenti successibi acquiescendum ratus, explorandum duxi, an lite spiritus aceti fortissimus, quem in primo tentamine acquisiveram, abiret in glaciem , si imponeretur denuo nivi, cui affunderetur spiritus nitri ut ante; periculum
feci pari modo, abiit illico aceti spiritus in glaciem, ne quidem gutta superstite fluida ue erat haec glacies penitus opaca, albissima, implens Vas non secus, ac si alba lana immisia fui sibi Gerat durissima, nusquam vel aereae bullae indicium dabatur ; delata in locum calidum , ut liquefieret, dissiculter solvebatur; solutioni innaaabat glacies, quae paulo levior fluido: haec soluta
304쪽
multas continebat oblongas sibi illas, minusque pura fuit quam
ante eXperimentum : gustata solutio quam plurimum acrimoniae suae amisisse deprehendebatur, nam nunc vi X aequalis erat illi, qui spiritui aceti primo inerat. Omnis igitur aceti spiritus, it Cunque fortis, ope memoratae methodi in glaciem abire potest: quia autem multum de partium ac redine in secunda conglaciatione pe- Iit, cuspides earum frangi videntur, aliae autem partes in solida corpuscula secum Conjunguntur. Nostri quondam nautae viam ad Indias orientales quaerentes,& in Novarem bla hybernantes, Observaverunt, vinum congelatione secessisse in phlegma Conglaciatum, & in spiritum, qui fluidus manserat. Quamobrem eXplorandum duxi, an spiritus vini vulgaris, nostro artificiali frigori intensissimo eX positus, abiret in glaciem, partesque spirituosiores a phlegmate, quod destillatione haberi potest, separaret 8 spiritum vini vulgarem proinde, ut ante spiritum aceti, posui in nive cum spiritu nitri ; sed nullum glaciei signum dedit, mansitque aeque fluidus, aeque limpidus, ejusdem odoris et saporis ac ante: licet igitur hic spiritus plurimum aquosi phlegmatis contineat, quod a partibus spirituosis separatum in glaciem facile abiret, id nihilominus cum spiritibus certa proportione mistum, non congelatur ab hac conglaciantissima mistura. Ecce proinde arte productum terribile gelu ; forsitan id tamen .summum non est, di posteri ope experientiae duplo triplove intensius detegent e, utinam modo incitentur cruditi ad experimentalem Philosophiam ardentius excolendam & promovendam lInterim observationibus Florentinorum de salibus conglaciationem adjuvantibus addam, quod ipse saepe deprehendi , si vasculum aqua plenum ni vi imponatur, nivem Vero misceamus cum Sale marino, Ammoniaco, Nitro, Alumine, Vitriolo martis, Cineribus clavellatis, Saturni saccaro, congelationem aquae in vasculo promoveri; imo eadem sere fieri, si memorata salia supra nivem, vasculum ambientem spargantur. Alia nonnulla quae corporum refrigerationes spectant, infra habentur in Experiatis Cariis sub titulo quinti Experimenti.
305쪽
Immisia glacie diversorum metallorum vasis, ut videremus in quibus maxime conservaretur, nihil certi a fu 'a'
nobis observatum fuit. Si tamen aliquid , utcunque TitaT
rude, dicendum sit, tum CX magno observationUm nu- time confer-
mero colligeremus, glaciem optime conservari in plum- bo, bene satis in stanno, minus in aere & ferro, minus adhuc mGauro ,IOmnium minime in argento. Accidit tamen interdum, ut glacies, quae in plumbo & stanno erat, citius liquefacta fuerit quam in Auro & Argento. na. Ideo enim monuimus non multum huic eXperimento fidendum esse, quod eum in finem potissimum proponitur, ut alios ad hoc viis melioribus repetendum CXcitemus, quam aliquid statuamus, eX quo certa S esse nostras ob servationes colligeretur.
Tradit GAssENDUS, Verisimumque est, laminan glaciei a parte superiori copioso sale conspersam, for- Britissime tabulae, in qua posita est, adhaerere. Ope Nitri perimenin idem facere conati sumus , sed nullum adhaesionis principium videre nobis contigit. In illi S Vero glaciei lami- ad i bulamnis, quae ope salis communis adhaetent, bene observavi persmus, quod longe facilius a tabula separantur, cum per pendiculariter a plano horiZOntali eleva latur, aut eodem . TIMO modo quo axis rotae immissus iterum eXtrahitur, quam cum parallele ad idem planum propelluntur. Ceterum Singulares aqua ex iis diffluens,falsa est, Lamina a parte in seriori rema- Σὸ, G,s, net opaca, & o suscata nebula alba, quae Oritur eX innumeri SH Θυὸri- salis particulis minute solutis. Si vero aeri oppona ur sereno videtur aspera, & pulcre elaborata,quasi apice Adamantis quaquaversum incisa foret: hinc est simillima illorum poculorum vitro, quod propter artificiosam similitudinem cum glacie , vulgo glaciatum appellatur. Aa
306쪽
Halitus P tris extrinsecus adhaerens congelatus.
Aura gelidua vasis glaciei plenis ori
Aliter se res habet quoad fguriam. In pocalo aureo e ectus, guloris ob
Halitus, qui vasis vitreis aquae frigidae aut glaciei
plenis extrinsecus adhaeret , aliquando congelatur: Hoc vero accidit, quando glacies aut nix in illi S contenta miscetur cum spiritu vini vel cum sale. Tum pariter fumus nebulosus & humidus e vastis exhalat,& prout apparet, e fundo vasorum derivatur , eX quo aura gelidat pirat, quae sensibiliter cognoscitur, si manus prope vas teneatur, sed adhuc clariu S animadvertitur eX agitatione, quam flammae candelae prope ipsum possitae infert. Hoc idem e X perimentum repetiimus, mittendo glaciem conspersam spiritu vini & sale in aliis vasis , diversae figurae de materiae , ut Observaremus , utrum haec vel illa aliquod discrimen fumo asserrent ; vidimusque materiam ne minimam quidem producere differentiam, sive vasa fuerint ex vitro, Vel CX terra , Vel ex ligno , vel ex metallis veleg gemmis. Quoad figuram vero nobis visum est, quod pocula & omnia vasorum genera inferius angusta , illico a parte in seriori fumare incipiunt, sed contra vasa lata, antequam in fundo fumus videtur, in parte superiori brevi temporis spatio valdequam fumant. In poculo latiori aureo quendam effectum Observavimus , qui universalis in omnibus aliis vasis debet esse , quamvis in aliquibus non ita bene , ratione figurae, obser Vari queat. Esst autem sequens cessante fumo crusta glaciei dissolvi coepit ad instarroris in tenuissimam glaciem , quasi pulvis contusi vitri foret, hoc tam diu continuatum fuit, donec glacies in poculo liquefacta fuerit, subtilisque etiam in exteriori ejus superficiei conglaciatus halitus solutuS omnino fuerit. Fumus, qui e glacie adscendere dicitur, multum differre videtur ab illo, qui ab ardente materia producitur, sed admodum similis es matutinae adscendenti nebulari EX-
307쪽
ID Explorare voluimus, an speculum concavum eXpositum A, ωι; massae soci librarum glaciei, sensibiliter repercuteret euiam- frigus ad mobilissimum Thermo metrum oo graduum m Rii rese- foco positum. Revera illico descendere coepit liquor, sed is)re . his
propter propinquitatem glaciei dubium mansit, utrum fri- corporum ca-gus directum, an repercussum magis refrigeraret. Sublatum L N M ,
fuit dubium tegendo speculum, nam quaecunque fuerit causa perinde esto manifestum fuit spiritum vini illico adscendere coepisse. Nihilominus um his omnibus affirmare Certo non auderemus , hunc effectum ab alia causa pro- Venire non posse quam a defectu reverberationis speculi, non enim ea omnia fecimuS, quae necessaria forent ad hoc eXperimentum ita confirmandum , ut fides eidem
Sunt nonnulla Fluida, quae in nostra regione nunquam in glaciem abeunt, utcunque etiam urgeat gelu, qualia sunt aqua sortis, oleum Tartari per deliquium , olea aromatum plurimorum destillata, oleum Therebinthinae, spiritus vini, &c. Inquirere hic nolo, an hoc fiat, quia haec fluida nimiam ignis quantitatem Continent, a quo moVentur Continuo, sive quod Corpuscula, quae forte aquam in glaciem cogunt, non transmittunt, aut non admittunt, vel propter quamcunque aliam causam ; potius
tentandum duxi, an aqua phialis inclusa , suspensis in memoratis liquoribus, quo tempore gelat, in glaCiem mutaretur exiguas igitur phialas vitreas, aqux semiplenas, suspendi ex filis auris, chalybeisve tenuissimis in medio magnorum vasorum, quibus dicta superius inerant fluida ; distabant undique phialae a vasorum parietibus ultra tres pollices : Anno 17I , quo non mediocre regnavit gelu, acri frigido expotui vasa, observans utrum aliquod in conglaciationis modo, si congelaret aqua, discrimen dare turpanimadverti elapso biliorio aquam in omnibus phialis in glaciem abi isse. Non erat omnis glacies aeque pellucida, sed haec pluribus,
308쪽
altera paucioribus aereis bullis scatebat, quamvis omnibus phialis infusa esset eadem aqua: sphaera quoque aereo aquea , quae diutissime fluida manet in media glacie , cum ad eandem magnitudinem in omnibus phialis pervenerat, non erat ejusdem figurae, sed in hac phiala ovalior, diametro longiori ad horiZontem parallela, in altera phiala erat ovalis sphaerae situs contrario modo ;in alia propius ad perfectam sphaeram accessit : an vero hoc pendeat a fluidi ambientis varia indole , an ab ipsis phialis de inordinata congelatione aquae , mihi nondum constat. In hoc Experimento determinare quoque non potui accuratissime tempus, dc quaenam phiala citius , quaenam serius Congelata fuit , quia non acquirere potui vasa magna, sibi perfecte simila & aequalia,
quae fluida continebant, unde maXime errare potui sic m. Glacies e X posita aperto aeri , quo tempore gelat, eX spirat perpetuo ex se partes , ponderisque decrementum patitur : animadvertit MARioΥΥυs, si glaciei frustum bilanci impositum ad aequilibrium reducatur, id perpetuo evius fieri. PERRA ULT quatuor aquae libras gelido aeri commisit , quarum pondus, elapsis octodecim diebus, decrevit librae quantitate, uti videre est apud
tu HAMEL s. Acad. reg. l. I . S. 6. C. s. GAUΥERON. in I 'I p. de Pisad R . A' I7os Quo tempore vehementer gelat, glaciem plus exspirare, quam aqua tempore inter aestum geluque medium
exhalat, prodidit: HALEs in Tegetabis Stati s , EX perimento I9 animadvertit, evaporationem eX superficie glaciei in umbra positae tempore diurno novem horarum fuisse pollicis. Idem xplorandum duxi , cubum glaciei ponderis quatuor unciarumbi lanci imposui, cum undecimo die mensis Januarii Anni 17 29 intensistime gelabat, haec glacies elapsis et horis amiserat pondus quatuor granorum : in vase autem aperto magnam glaciei molem , t 8 pollices altam per quinque reliqui dies , hujus superior superficies i pollicis modo decrevit. Idcirco in nostro aere, hyeme satu issima, nequaquam tantum eXspirat glacies, quam aqua tempore autumnali vel vernali ; vel quantum in Gallia cXhalare dicitur, discrimen procul dubio pendet a ventis, eorumve impetu, a longitudine dierum, a solis lumine, tum a varia aeris siccitate; aut puritate , a frigore tandem majore minoreve: Quemadmodum glacies perpetuo partes eX se exspirat, ita quoque nix in terram delapsa perpetuo imminuitur , ipsiusque decrementum , quo tempore gelu aliquot perseverat diebus, in oculos manifesto
incurrita Fit haec glaciei evaporatio forsitan ab effervescentia,
309쪽
cujus memini supra, accedit quod lux solis glaciem ingreditur,
partes nonnullas aquae solvit, dilatat, in auras propellit ; eundem effectum ignis subterraneus, sursum continuo delatus, glaciei ic nivi occurrens, easque penetrans , edere posset. Infudi phialae vitrear aliquam pluviae copiam, vitreo autem operculo, si phonis instar parato, phialam clausi; erat ejusmodi vas aeris semiplenum : sed similem elegi phialam aquae semiplenam, ex qua aerem sollicite eduxi, tum vitreo eam texi operculo. Hasphialas a quindecim retro annis omni hyeme exposui gelu, ut in iis aqua conglaciaretur, glaciem dein liqueseci , aquam iterum deinde conglaciationi objeci ; quo factum est, ut interea temporis quidem quinquagesies haec aqua congelata resolutaque sit , mansit nihilominus atque limpida & pellucida , ac cum phialis infundebatur, ncc vel tantillum sedimenti deposuit. Idcirco non
possum non recedere a sententia FRANCIsCI TERΤII DE LANIs, qui in Magis. pom. 2. lib. 8. Cap. I. tradit, aquam post aliquot Congelationes mutari, albescere,atque pelluciditatem amittere: nisi
id contingat in Italiae aquis, sed nec in pluvia,nec in Hollandiae purioribus aquis id observavi. Phialas comparavi quatuor, sibi utcunque similes & aeuuales, quas usque ad dimidium aqua implevi, tum vitreis occlusi obturamentis: ponderavi ni Vis .quatuor masias aequales, tum quoque
aequalem quantitatem sum si Salis Ammoniaci, Nitri , Salis Marini , & Aluminis: permista fuerunt eodem tempore, sed seorsim aquatuor observatoribus Cum nive haec salia,atque eodem tempor
inpositae illi nivi fuerunt phialae : citissime abiit aqua in glaciem, quae misturae cum sale Ammoniaco in haerebat ; serius conglaciabatur phiala in nitros amistura, tum sequebatur, quae stabat in sale Marino, ultimo conglaciabatur aqua in Aluminis mistura . Alio tempore binas adhibui ex praecedentibus lagenas, unam imposui missurae nivis cum sale, alteram nivi, sed cui purum sal superfundebam, id non miscendo; nix in utroque casu soluta quidem fuit cum sale, verum Citius illa,quae permixta erat : hinc quoque phiala, quae mixturae insidebat, citius in se glaciem recepit, quam alia. Imposui quoque phialas alio modo nivi ; scilicet in densam compegi nivem massam, quae basis foret, cui insistebant phialae, tum circa has ad aliquam usque altitudinem conspersi salem, iterum hunc te Xi copiosa nive, ut omnino hac coopertae fuerint phialae: in his aqua inferior prius congelata fuit, congelatio sensim sursum proserpsit,doiiec aqua phialarum penitus in glaciem convcita fuerit.
310쪽
18 r ADDITA MENTUM.Si, quo tempore non gelat, ni vi aut glaciei sal aliquod admiscetur, citi si me liquescit glacies : si hyeme gelu mediocre fuerit, &nivi sal siccissimum frigidumque admisceatur , nihilominus ni X lique fit. Explorandum duxit MAin ANus ope cujus nam salis glacies citissime solveretur; hunc in finem quutuor ejusdem glaciei frusta, pollici cubico aequalia paravit ; quo tempore gelabat, unum obruit frustum ab omni parte sale marino , sicco , pulveri sato, dc supra aliam glaciem prius frigefacto : alterum eodem modo posuit in sale Ammoniaco: Tertium in Nitro: Quartum sibi solum reliquit : deinde haec omnia simul in tepidum detulit observatorium, in quo observavit, glaciem quae in sale marino fuerat, intra horam fuisse solutam : quinque vel seX minutis
post liquefacta erat, quam sal Ammoniacum teXCrat : quae Obruta nitro , circiter duas, antequam fundebatur , exigebat horas :quae in aere sibi committebatur glacies, modo post quinque horas cum dimidia solvebatur. vide T raitέ fur la Glace. Cum aqua aliis Corporibus est admista atque in glaciem abit,nonnunquam ea, quae sunt specifice graviora,demittit ad imum, quibustum ipsa glacies supernatat : nonnunquam vero glacies graviora corpora quam aqua propellit sursum ; imo aliquando in medio quasi gremio haec complectitur. Cum hyemali tempore cerevisia vcl acetum in doliis conglaciatur, partes aquosae & leviores in glaciem abeunt , subsidentibus gravioribus. Verum eum solutio aluminis in aqua penitus in glaciem vertitur, flos candidus in superficie apparet , qui modo est alumen in pulverem tenuem re-d actum , uti igni injectum apparebat , est: vero alumen multo gravius aqua, quod hic tamen sursum pellitur vid. DU HAMEL iu
disiimus extrahitur, qui aquae licet ad vigecuplam infusus copiam, nihilominus eam colore sanguineo tingit; hic liquor purus in glaciem non abit, & specifice gravior aqua est, si autem cum aqua miscetur copiosa , & in Vase conglaciationi eX ponitur , aqua in glaciem abit levissime tinctam , liquore nempe rubro se recipiente in mediam glaciem sub rotunda oblongiuscula forma, & manente fluidos , veluti observavit HAURsnMus in P s.
Si aquae admixta fuerint salia , nunquam tam cito in glaciem abibit, quam pura, solet tamen unum sal magis impedire conglaciationem , quam alterum: hoc aliquo modo eX ploravit Lys- et unus in Phil. Trans no. I 67. Sum sit enim aquam, in qua solu