장음표시 사용
321쪽
ADDITA MENTUM.IS 3 in minima copia corpuscula Conglaciantia ad aquam accedere possunt , ipsi mutationem insignem afferre quoad fluiditatem, minorem quoad pondus Z forsitan id increvisse cognosceretur, sibi lances centies millies mobiliores haberemus; quas enim hucusseque possit lemus, sunt rudes crast aeque machinae, quas non nisi a notabili pondere moventur. Et ut ulterius id evincam, Cape phialam vitream ope mobilis insuperiori parte episto inii claudendam, aeris, plenam, sed omni alio corpore vacuam, & pondera accuratissime: tum suspende per aliquot horae minuta Libethi vel tantillum in ea, atque eX trahe; clausam phialam iterum pondera; idem pondus observabitur; nihilominus nunc plures Corporeas in se continet particulas quam ante , uti odor probat. Sed earum gr vitas est minor, quam quae ope librae vulgaris exhibeari potest
323쪽
CAPΤORUM IN ACADEΜIA DEL CIMENTO SUB AUSPICIIS SERENISSI ΜΙ
I EO POL DIMagni Etruriae Ducis
325쪽
NUPER OBSERVATUM, QUI CONSISTIT IN MUTATIONE INTERNAE. CAPACITAT 1S VASORUM METALLICORUM ET VITREORUM.
ictum fuit in Experimentis artificialium congelationum, primum motum conspicuum in liquoribus, qui in vasis continentur congelationi dicatis, ese exiguum adscensium,qui SaltuS immersionis vocatus fuit, quia eo accidit momento, quo Vas tangere glaciCm in- μ icipit. Sciendum Vero nunc est contrarium evenire, cum a-tus lis oram quae immittuntur calidari quippe eorum liquorum stiperficies ' - η- sensibiliter descendit, & quasi tempus, ut elevetur , CX0ectat, instar illius qui saltum molitur ; tum subito liquores ad D tati, impellit. Ita contra ad quamcunque altitudinem fuerint li- P , ἡ ., quores in prima ista immeryone in Aquam frigidam vel glaciem, alteraijο- non tantum redeunt ad eundem, a quo discesserant, gradum, 'm cstrμ
sed multis sub illo descendunt gradibus, donec vel post lon- π τ .gam quietem, vel ne quidem stando, Omnes excepto oleo dc Spiritu Vini) adscendant, usque dum prorsus conglaciantur. Observato hoc effectu incidit in nonnullorum animum, ejusmodi ipsi adscribere causam , cui postea mirifice diversa A a fa-
eundem gradum adicenclunt, quem, anteqUam calidae 1m-tur e istinia
mergebantur, Occupabant, inde successive elevantur, prout calor iam concePlus Cos rarefacit, leviores facit, sursumaue
326쪽
Ratio ab aliquibus data de prima li
tatione , s eis calido , we in frigido loco fueriui.
Virum ex renditur ab igne extrinsecus in ejus poros ingrediente. Idem a frigore condenis Iatura
Ex PERIMENTA CIRCA MUTATIONEM favere experimenta visa siunt. Haec fuit eorum sententia, quod subitanei illi motus in Aqua , aliisque liquoribus observati non oriantur ab aliqua intrinseca alteratione rarefactionis vel condensiationis operante eodem temporis momento in eorum naturalem temperiem propter Oppositionem contrariarum qualitatum in externo ambiente haerentium, quae a nonnulliS notissimo Antiperistasis vocabulo appellatur ; verum agamus primo de descensu liquorum, qui sequitur va rum immersionem in aquam calidam id evenire potius judicant, quia VO-latilia ignis corpuscula, quae ex aqua avolant, se insinuant in eXteriores vitri poros, in quibus veluti totidem cunei agunt, vim partibus solidis inferunt, eas repellendo , adeoque necessario interiorem vasis capacitatem dilatant, antequam Per occultas ejusdem vitri vias in ipsum liquorem vassi inclusium ingrediuntur. Frigus autem eosdem constringendo poros, VaS respectu molis aqueae intus contentae angustius reddit, quod evenit antequam moles aquae frigus ad se accessisse sentit, atque ab eodem condensata imminuitur. Opinantur igitur, Vas, prout calorem Vel frigus eXperitur, prius, quam intus conclusos liquores dilatari vel angustari, & hanc es sie veram causam adscensus vel descensiis liquorum , vase enim ampliato illos descendere, vase angustato adscendere liquores, cum ab a biente medio hi nondum aliquam actionem acceperint. Exsequenti experimento haec opinio facta fuit multo verosimilior.
probatur, eo tempore quo calor ct frigus externum Cas Hlatat Sta constringit, liquoris intus contentinaturalem temperiem nondum esse mutatam. In globo vitreo aquae pleno plurimas sphaerulas cavas, licmetice sigillatas clausimus. Erant omnes propter acre inclusum proxime ejusdem gravitatis specificarac aqua, quat obre
327쪽
CApΑCIΤATIS VASORUM VITREORΠM obrem supernatantes, accedente minimo calore, subsidebant, quae in fundo erant, vel tantillo frigoris accedente , enatabant. Suspenso in aere hoc instrumento, & globo quieti corpora, commisso, partem ejus inferiorem immittere caepimus in pa- quorum Ir
tinam Aquae plenam, nunc calidae, nunc frigidae, cui gla- 2. 2;
cies minute trita erat admiXta, & quamquam applicatiS his aerualis gravariis ambientibus observabantur in stiperficie soliti effectus , vitat descensus nempe, cum illobus immittebatur calidae, adscensus cum frigidae immergebatur, nihilominus eo tempore , quos tilae haec hi effectus producebantur, nunquam conspectum fuit, cum refert aqua constringi videbatur , sphaerulas submersas enatasse , r. ni. ' nec cum Aqua rarefieri videbatur, ad fundum subsedisse il- dii.ysi ad-las, quae innatabant : sed harum descensus, illarumque assi mqti . om scensus tum modo animadvertebatur, cum aqua , quae jam descenderat statim ac calor admotus fuit, iterum adscendere mittitur.
incipiebat, & cum eadem aqua, quae post applicatum frigus Prima mu' adscenderat, iterum descendebat. E quo deduci potest ar-T A .. gumentum admodum probabile , Aquam aliosque.liquoreS eompuit,'
primis istis motibus a se ipsis non moveri, sed tantum Obe-rum in arum dire mutationibus vasorum. vel glacie,
Sed objici hic omnino posset, has primas alterationes a li- ωaiio,. .el quorum intrinseca mutatione provenire, quae, quamvis tanta coNGUutio sit, ut oculo in tenuissimo tubo appareat, nihilominus tam magna non est, ut in alterato sphaerularum aequilibrio mani- ., ροὰ Δαfesta fiat, unde praeterea credi posset , quo tempore reVera L moveri incipiunt, oculum non comprehendere lentissimum motus primum principium. Huic objectioni respondetur, Res' is , veram istam aquae rarefactionem & condeusationem quae illiprisistis me-
cogendae ad adscensum vel deicensum in brevissimo illo spa-αί μ'tio, quo elevatur vel subsidet, simulac glaciei vel aquae calidae imponitur , sufficit, plusquam satis esse ad primum aequil,
brium inter sphaerulas & aquam ita perturbandum , ut id oculis manifesto appareat. Et proselio cum aqua revera asscendit vel descendit, sive rarefacta sive condensata , sphaerulae multo prius moveri conspiciuntur, quam illa ad eos gra
328쪽
6 ExpzχIM NTA CIRCA MUTATIONEM dus perveniat, ad quos, cum eaedem sphaerae persistunt ima mobiles , illico tempore primae immersionis deducitur. Titis Ther- Ne autem effectius hujus observatio nostrorum Thermome-mqmς ρ trorum fidem reddat dubiam , Omnis enim haec condenssitio
non obseὰHὸ & dilatatio in Vatis, quorum CapacItas Cit ICSqui unciae, ad- mutatione summum unius grani distercutiam producit. Videatur ergo qualis disserentia, debita proportione servata, reperiri possit in globo, qui pauca grana continet, uti sunt illi Thermona trorum io. graduum, quae Omnium commodissima di optima sunt, adeoque maXime idonea aeris alterationibus cognoscendis. Ceterum ut variis modis hujus effectus veritas ad senissum evinceretur, sequentia instituta sunt pericula , quae in stiperiori Theoria fundata, confirmantur ipso eventu.
Fig. 2. Fig. 3 Fig. '. . perscier concavae dilatatio in au mulo aeneo calefacta auignem aequa lis Ita par-
uod mutationem aeneae demonserat in Vae, tam igni
quam glaciei immissae , fama imis rigura Armillam aeneam cylindricam fundi curavimus, quae ita
tornata fuit, ut ejuS caVitaS accurate congruerit ejusdem metalli corpori conico. Armillam igni imposuimus per aliquantulum temporis spatium , Cumque eam ita calidam suo cono imposuissemus, sensibiliter fluctuabat, erat enim a calore dilatata, pristinae quidem figurae similis, sed tanto major, ut stiperficiei concaVae dilatatio fuerit partium suae diametri. Manente armilla aliquo tempore supra conum, atque hoc ab illius calore calefacto, ab hujus expansione & armillae successiva constrictione, quam haec refrigerando acquirebat, non modo ad arctum, Ut ante, redierunt contamini, sed ita se invicem complectebantur, ut etiam antequam Omnino refrigerata sint, non nisi vi maxima a se removeri potuerint. Contrarium postea evenit armillam maximo glaciei frigori exponendo.sE
329쪽
uo cognoscitur non solam corpus penetratione caloris,
sed etiam absorpto in in se humido posse clatari.
Factus fuit ex ligno buxino annulus coniCUS, CUjUS conca- ΤAn.va stiperficies summa cum industria tornata & polita ea XXIII. rat. Facta etiam fuit coni portio ex chalybe , quae tornata quoque erat, atque laevigatissima, divisaque accurate in multos ad basin parallelos circulos. Huic igitur aptato illo annu- 'Missio observatum fuit, ad quemnam circulum annuli perveniret 'hasis. Sublatum a cono annulum aquae immisimus, in qua I J ista tribus diebus fuit, ut in totam ligni substantiam Aqua intrata dri dii
ret; Cum tum rursus cono imposuimus, atque manifesto - '
servavimus, stiperficiem annuli concavam fuisse dilatatam, descendit enim basis notabili intervallo sub circulo primo. Duobus modis annulus hic factus fuit , in uno curatum fuit, TA A. ut fibrae ligni essent perpendiculares, in altero parallelae ad XX iit planum baseos. Primus in dilatatione ab absorpto conciliata I bes , a humido, perfecte circularem figuram retinuit , Alter evasit Persus hu- ellipticus,& cono impositus multo minus descendit quam prmus. In consciendis illis annulis animadvertendum: est, li ., Mis' 'fgnum esse eligendum durum & aequale, nequaquam nodosum, ' aeneque compositum ex partibus inaequalis duritiei : Praesertim vero hoc observandum est respectu Primi, quoniam ab ab-οοψ fitii. sorpto humido tumefactie fibrae se invicem tangunt, sibi vim Cautelae ob- inferunt, ut dilatatio sat tanto major sensibiliorque. Notan Uq 'dum insuper est, ut in principio hujus experimenti diXimus, M., annulos tamdiu in aqua esse relinquendos, donec omnino ab hac penetrati sint , si enim eXterna eorum superficies leviters eo ardenis
humefacta fuerit, & dein imponantur cuneo, effectus di-
versus apparebit, tum enim multo minus descendent, quam zis istis cum sicci erant. Capiantur igitur, qui bene saturati sunt cava ma-hinnore, ut eorum dilatatio manifestius appareat. 13. mri.
330쪽
8 ExpgχIMENTA CIRCA MUTATIONEM
Ad clarius demon randam quanta cum facilita te a caloreis frigore condensetur is diutetur zitrum. Tubus vitreus cavus in modum spirae inflexus fuit, cujus diameter erat cubiti, duobus donatus infundibulis, ita ut per unum immittendo liquorem, aer facillime per alterum
exire posset. Circumferentiae hujus interiori crucem ex duabus encausti virgis compositam ita aptavimus, ut 6uS CXtα- Tubis eireu- mitateS ViX ViX instrumentum attingerent. Deinde tubum alaris vitreui qua calida implevimus, Observavimusque manifesto ad ocu- Nἰς μ tu prout tubus dilatabatur, ipsum recessisse cum ab una, dilatatur, tum ab altera Virga, non enim tubum, uniformiter tetigerant; frigitus ma- donec tandem non amplius a tubo sistentata crux, & in aere
tan),. tantum haerens, decidit in tabulam intra tubi circumferentiam. Effusa deinde aqua calida, tubum implevimus aqua ex soluta glacie, mixta cum Sale, huic iterum cruCem imposuimus, quae non modo sustinebatur, sed multo plus ejus extremit tes a tubo capiebantur.
QUARTUM EXPERIMENTUM.Ad cognoscendum eundem effectum in metallis. Tenuem stanni laminam in modum hemicycli infleximus,
atque ita suspendimus, ut eius extremitates planum illi j . ., subjectum tantum non tangerent. In plano duximus duas ctat: p - lineolaS, quas memoratae CXtremitates tangere potuissent, si Pu q loniliores fierent. Deinde carbonem incensum curvaturae im-Mis inb alii posuimus, atque unam eXtremitat m attentillime observan- subsantiam tes, vidimus pedetentim lineam detegi, atque extremitatem p 'ς OPV, laanc introrsum se recepisse. Hoc eo tempore accidebat, quo a L .f. ' conveXa tantummodo superficies laminae a calore dilatabatur