De humoribus purgandis liber et de diaeta acutorum libri tres

211쪽

Libellus de Humoribus. III

lantur humores, quibus permultae res aduersari possunt, tum quidem sunt aliae medendi viae ingrediendae. Itaque vel desiccare solemus, quod a sanguine secessit atque effusum est , 8' vel

iis Vtimi , quae nocentes hUmores eluunt, siue

in superioribus, siue in inferioribus partibus consistant, quod vel clysteribus, vel gargarismis,

parte, quam Senae posuit, aliquid esse, quod praeter mechanicas leges operetur, humorumque motum magnoper intendat, eosque, si re utilsio accedat, et malum recens sit,

omnino propellat. Hoc quicquid sit, vid. not. 3. non pendet ab elasticitate mechanica, quae cum etiam in mortuo adsit, tamen illa vis deest. Ac si laedas partem vitii animalis ita, ut sanguis e vasis effundatur, vis illa se manifestabit, minus vero, ubi prius neruum ligaueris, qui ad partem procedit. Cum hac vi semper cominactus dolos est,

eum quo et augetur et minuitur. Dolor vero per neruos excitatur, estque signinn vitae in parte, quare eo peius signum iis vulnerato, si dolorem non imiit, quo maius vulnus est. Igitur vis illa a motu vitali pendet. cf. HODmannus de motu fibrariam vitali, et de Gorter exercit. de

motu vitali. Senac sententiam suam proposuit in Estais de Physique ser P Anat. di Heister a Paris. I735 . Velim tamen, ut hane Senaci disputationem illi paulli, attentius legant, qui caeco , nescio quo, timore ducti, in grauilla ina etiam

inflammatione, ne sanguis nimium profundatuT. intercedunt, nee bis aperire venam audent; conferri etiam potest

i economi e animale Tom. II. Ρaris. U73S 18) Uel iis stimur.) Dubitabam quidem , an non obscurior locus ita emendatione clarior reddi posset , ut legeretur : n sed vidi postea, magis eum Hippocratica dictione conuenire, si hune loeum ita, ut Dinim est, interpretarer, et, quae desunt Verba: utendum est, supplerem. Tamen eo fere inelino, Ut credam , debere εκπλύνε2M legi, et haec verba ita aecipi, ut per inπλύνεβο ρ indicentur omnia, quae ad leniendum, corpori infunduntur , per vero quae eunque ad eundem si racm, exterius adhibentur. Hinc enitis pare gortea medicamenta, quae tantum ellterna sunt.

212쪽

Hippocratis Ces

i9; Ad interiora veuocare.) Videtur omnino satius esse, haee ἔκκεχυμωμένω tantum ad ea quasi excrementa rgferre, quae exanthematum nomine veniunt, ut sunt variolae , purpura , morbilli, petechiae , deinde scabies et alia , et quae iam extra vasa constituta, et a reliquis humoribus separata sunt. Ac vi vocis ἐκκεχυμωμενοι sunt, quae, ubi ab utilibus suceis seiuncta fuerunt, ad externas corporis par. tes feruntur , ac eiiciuntur. Vbi ως ἐν καροL Cl. Astrueli mentionem iniicimus, qui haec exanthemata, maximeque

variolas, in corpore reticulari Malpighii insidere existimati Nam quae adhuc in vasis haerent, ea merito primo loco studemus ad interiora rursus promouere, et per vasa cireumeunti sanguini admiscere, nisi ab interna caussa, eorrupti sucei sint. Quod si autem quis antiquitatis studiosior hie vellet coniecturis indulgere, posset forte eorum sententiae nouum pondus addere, qui Hippocrati gloriam inuentionis ab rbentium vasoriun tribuunt. Debent enim per haec potius, quam per illa, per quae effusa fuerunt, ad interiora recipi, quaecunque in cute efflorescunt. Neque his opponi possitnt , quae de topicarum , inprimis resoluentium, medicinarum transitu per arterias ad partem assedum, proposuit et demonstrauit Ioli. ArmstrongMed. Ess. OL Edimb. Vol. II. p. 36. sqq. Sed multo clarius hoc

213쪽

Libellus de Humoribus L57

vel quibuscunque aliis iniectionibus fieri assolet; aut si nihil horum fieri potest, minimum ea adhibenda sunt, quae leuant atque dolores

sedant Quaecunque enim ita ab humoribus e vasis VI secesserunt, ut in toto corporis ambitu, tanquam diffusa, varia sub forma, essiorescant, '' ad interiora neutiquam reuocare licet, sed ita curare expedit, Vt haec eXcrementorum diuerticula sen

sim desiiccentur, neque ipsa per vasa in corpus recipi, humoribusque admisceri queant.

Vbi autem sponte alui perturbatio fit, et ipsa VII.

cum torminibus fluit, clysteribus intestinum perfundi debet, et collui, ut abluatur, quod intus nOCet, et aegrum torquet. Quod malum incidit,

hoc patet ex Epidem. L. VI. Sest. VI. I. ad quem locum Vide, quae Foesius adducit ex Galeno. Item ex L. I. de Victus rat. P. 3 3. sq. et de Alimento p. 38 I. Et hanc dota inam elegantissimis experimentis illustratiit Cl. Κaau in Lib. de perspirat. Hippocr. dicta. L. B. I 38. 8. Similiter quis posset ex vocabulo αφGas arguere, Hippocratem Vascula, quae in cute sudori et trans1pirationi destinata sunt, cognouisse, quae alio loco, scit. Epidem. L. VI. S. III. 4. οχε appellasse ab aliis dieitur. Non solum autem illa *οδοι sunt, verum etiam, alii quicunque secretorii et excretorii dumis, per quos scilicet humor diuertere a via regia potest. Et idem sensus huius vocabuli apud Aretaeum est, de Curat. Morb. diuturn. L. II . C. s. quo loco videtur eiaculatoria seminis va se nominare, et quamuis hanc vocem alio loco de Causis et Sign. Morb. diuturn. L. I. C. 4. p. 28. ita interpretari non liceat, male tamen fecerunt, quicunque ibi ἐπὶ ἀφόL: eum stercore, verterunt, quod vel ex adiectis verbis

dubio ea cutis loea significat, in quae humor e vasis, tanquam e via, discessit. Atque in uniuersum probabilius est, Hippocratem perspirationem inspirationemque per eadem vasa, quam illam per arterias, hanc per venas fieri exitii- masse, quae et Pitcarnii, Clerici et Cl. Schultati, aliorum- quo recentiorum sententia est.

214쪽

Hippocratis Coi

2o Aut alius quidam humor. Qualis pituita est, quam

veteres vitream nominabant. Talem in legato quodam Caroli V. Imperatoris per clysterem educiam iniiste, postquam toto sexennio ea laborauerat, a Fernelio relatum est de Part. Morb. et Symplom. L. VI. C. 9. Quod descendit, durum ac firmum fuit, pedis longitudine, et cum medio ductu pertusum esset, habitum fere pro parte intestini fuit. Eodem loco Fernelius alium memorat, in quo post mortem colonita oppletum pituita initentum est, ut fere solidii in censeretur.

2 i) laterna exanthemata.) Quoniam vox silmilitudinem piis uiarum, quae in cute erumpunt, cum arborum gemmis, significat, et βλά μοι eundem significatum hahet, malui et ruc vocem βλύτημα ita interpretari, aqualententia etiam Foesius non alienus fuisse videtur, in Oeco-s1om. quam cum aliis interpretibus sensum verborum obscurum reddere. Memini autem semel atque iterum vidisse in iis, quos variolae sust titerant, fuisse ipsa viscera, et intestinorum canalem variolosis pustulis obsessum. Et quam

numerosae sunt mesaraicarum arteriarum propagines t quam libere hiantia earum in intestinorum internae tunicae villis oscula Nani et aquam inierum Uaala l. c. p. 93. Hallerad Boerh. Prael. Vol. I. p. et ceram partim excolorem, Ruysch Epist. probi. XI. p. II. et Kaala l. c. partim coloratδm Eaaia ibid. facile transmittunt. Praeterea quanta longitudo et amplitudo intestinorum est , quam lata earum interna superficies t in duodeno et ieiuno praecipue valvulis aucta, quas valvulas partim Morgagn. Adri. Anat. III. p. I 2. forte unice Senae Ess. de Physiique p. I 34. eum in finem intestinis a natura datas esse existimant, Vt uumerus orificiorum Va- , sorum

215쪽

Libellus de Humoribus. 139

cidit, quum aliquid ad anum secedit, et trans- colatur, siue venenum, siue intempestiue data medicina fuit, cuius quasi venefica vis est, aut, quod ad haec loca secessit, ulcus formauit, quod in dysenteria solet, 'Raut alius quidam humor vel pituita in intestinis collecta et quasi concreta est.

Tum etiam hoc medicinae genere VlimVr, quUm interna eXanthemata sunt, aut flatus, aut

sordes, vel cibi reliquiae induratae, aut-' varii

genesorum hiantium augeri posset. Ex quibus omnibus primum hoc intelligimus, debere per haec vasa et fere plus humidi,

et crassiores succos secedere, quam per cutis vascula excluditur, quod maxime purgantium usu cognoscitur, Martinede Simil. animal. p. 22. et Cl. a Bergen aliquot dissertatiunculis declaravit. Deinde vero non improbabile esse deprehendimus, debere simili ratione, ac in cute, etiam intus in visceribus, maxime intestinis, morbosas pustulas erumpere, quas adeo, ob similitudinem cum arborum gemmis, Hippocrates βλαςηματω vocaverit. Et hoc plane confirmat

exemplum aphtharum, periculosi morbi, optime descripti peetiliari libello a Vincent. Ke telae r Lugd. Bat. I 67a. Iz. et post hunc a Boerhauio in Aphorismis. 22 Varii generis vermes.) Nemini ignotum est, aliquot

vermium genera esse, quae aluum occupent, minus tamen

omnes id genus cognitum habent, quod solitarium dicitur. Hoc medicinis non, nisi vehementisi mis, obedit, et tunc etiam, non integrum, verum in plura frusta discerptum, i namque admodum longum est) excernitur: Dicitur autem tam vivax esse, ut, modo caput remanserit, facile renasca- tur, neque, nisi grauissimis armis expugnetur. Vid. Via exissens Epitre , Mons. Chicoineati fur te Ver Solita ire.

Ceterum non in intestinis tantum generantur, verum etiam in

ii vicinis partibus, ex quibus fortassis deferri ad alvum punsunt. Talis enim videtur Lumbricus teres fuisse, in ductu es pancreatico repertus, quem peculiari Diff. descripsit, Phil.D Frie d. Gmelin. Praesid. Cl. Maucharto. Tubing. I738. Πο. de hepaticis ovium vermibus dicamus, de quibus est Bid-dloi disputatio.

216쪽

isio Hippocratis Coi

23) aestus. Vt nihil facile in Hippocrate mutari

velim, dubito tamen, an non pro το καυμα debeat αιμα ser ibi. Est sane sanguis, etsi non purus, inter ea, quae per τ ιν descendunt. An vero καυμα sanguinem adustum significauerit 8 ut adeo liceat hunc locum ex illis verbis exponeis re, quae leguntur in Libro de Affere interia. p.;22.: εντεμηzταν Γλη, οAνη εχει, κατα πασαν την κοιλίην, γ ν τροφοs' κέδιαχωoeει χολὴν τε κω φλεγμα ημ πιμος ξυγκεκαυμενον. Sed haec longius petita sunt. Quid hic sit καυμα optime videtur ipse Hippocrates indicasse in Coacis Praenot. Aphor. 643. ubi habet τα διακωμματα καυματείδεα. et ) Cuiusmodi) Legebatur in prima editione, ε οιναι, deleui το η, quod sine dubio redundabat, et pro Oιναι cum Foesio et aliis, rescripsi Oιον, neque tamen et Lναι reponi posse, negauerim.2;) suae aegri positura sit. Ex his signis, aliisque, quae

sequuntur, haec bina potissimum cognosci possitiit, virium aegri, et mentis status, quae bina, maxime in acutis morbis, vel spem vel periculum ostendunt. Nam si aeger praeter voluntatem extentus iacet, neqtie regere corpus potest, sed in pedes, quod dicunt, collabitur, indicium est, eius vires

217쪽

Libellas de Humoribus.

generis vermes, '' aut aestus febrilis est, vel,

quum calida nimis tempestas humorum turbam, fermentationemque fere ciet, aut aliud malum est. Eorum autem, quae ita sponte eueniunt, maX opere exitus considerandus est. '' Cuiusmodi et illae pustulae sunt, quae aestiuo temporu, quo lucci nostri acrimoniam contrahunt, varia sub forma, in summa CUte prorumpunt atqUe extuberant. Neque tamen susticit nosse, quae ex illis

vel iuuent, vel noceant, sed etiam, qui sint illi,

quibus ea Vel noXam inferant, vel salutaria sint, medentes perspectum habeant. Sed quae permagnam ad indicationem vim habent, ad ea signa inprimis attendamus. Itaque considerari oportet, 'Τ quae aegri positura sit, an contra consuetuditiem, membra male componat, et indecenter

vires omnino solutas esse. Contra ubi praeter consuetudinem, quam adeo nosse oportet, aeger varie membra componit, et inquietus, subito erectus sedet, rursumque statim extentus iacet, siquidein hae motiones a Voluntate procedunt, scire licet, mentem turbatam esse, et aegro parum

constare, quod longe pessimum est. Ac de his plura Hippocrates in Coac. praenot. Aphor. 497. proposuit. Quo tamen etiam loco ita de situ erecto dixit, ut incertum sit, an eum voluerit efiicere, ut morbus letalis sit, an saltem indicare. Illustr. Homannus existimat, situm erecium in periculosis morbis, citam mortem inducere. Produxit etiam exempla aliquot, quibus hoc confirmari posset, et caussam repentini mali in debilitate cordis se inuenisse existimat, cuius vires non sufficiant sanguini, in situ erecto, ita ad ce irebrum propellendo, ut tanta liquoris vis separetur, quanta ad vitales motus ciendos requiritur. Sed hanc sententiam non plane mihi probari fateor. Hosmannus sententiam suam proposuit in Dis . de situ erecto in morbis periculosis valdς noxio. Sed de reliquis signis legendi prae ceteris Alpinus de praesag. vit. et morte, et Lommius in Observ.

218쪽

a6et Hippocratis Coi VIIII. Π αδυσις εμετου, κατω M εξόδου, η πτυάλου, μύξης, βηχος, ψευξιος, λυγμου, φώχλ

26 Facere sine mora) φΘανω, a quo cyΘήσπι, Vox quasi Xenophonti propria, denotat, quae celeriter facienda sunt. Vid. Cyropaed. Lib. I. C. IIII. p. 42. et C. V. p. so. Lib. VII. C. I. p. 4OI. Edit. Oxon. et permulta alia loca, quae plerumque minus recte conuersa sunt. 27ὶ Eorum accurata cognItio, quae Vomitum.) Martianus, ut haec cohaerere cum superioribus probaret, παβευσιν hic correctionem interpretatur, antecedentium scilicet, quae minus cum natura aegri ae morbi congruant, eamque vel vomitione vel deiectione vel reliquis, quae sequuntur, fieri debere, docet. Quoniam vero vel ipse recte existimat, sequentia verba usque ad ταρ ι κῆ καθάρσεις ad παιδευσu referenda esse, hanc vocem planissinnim est, esse neutiquam correctionem vertendam. Quare eum hoc loco Hippocrates ea fusius declaret, quae supra breuiter proposuit, in morbis consideranda esse, ut ex iis, maxime sponte accidentibus, quid agendum, ac si purgandi indicia sint, quantum humoris euocandum, collnoscatur, verisimillimum est, sται-

219쪽

de Humoribus purgandis. Imi

denudet, quae natura velari iubet ; deinde, quomodo aeger vel totum corpus, Vel singula membra moueat, scilicet, utrum placida motio sit, an aliquid truculenti habeat; porro, an modo erectus sedeat, et oculos ad coelUm conuertat, modo rumsUS eXtentus iaceat, an dormiat, et qualis somnus sit, an subito expergiscatur, et Vigiliis prematur, num anXietates adsint, et corporis iactationes, vel pandictalationes, Oscitetne aeger, atque ho rore corripiatur. Namque his intellectis, de faciendis prohibendisve, in singulis morbis, protinus consilium inire, eaque -' facere sine mora,

integrum erit.

VtqUe horUm, maxime in acutis morbis, ita VIIII

in uniuersum yy eorum accurata cognitio necessaria est, quae VomitUm, et deiectionem, atque exspuitionem, seu eorum relectionem spectant, quae in faucibus secedunt, mucumque, qui per nares fertur. Neque etiam fas est, ea negligere,

L a quae

λυσμ hoc loco accurata cognitio verti debere. Hippocrates enim praecipit, obseruando discere, an vomat aeger, an deiiciat, et quae reliquae notae sunt, qualesque illae sint, rite dignoscere, et quasi se ipsum instruere, ut quam medendi viam artificem ingredi oporteat, intelligatur. Quid autem eirca singula in hoc paragrapho proposita notari debeat, ipse Hippocrates variis aliis in locis, inprinais Lib. VI. Epidem. atque ex illo, de Ρrognosi scriptores, maximeque Alpinus, declararunt. Quae autem sit ratio, cur medentes ad haec signa attendere animum debeant, et quae disci ex iis queant, mutua fluidorum et solidorum in se actio docet. Cum enim hac quotidie aliquid utrinque destruatur, quod per

Bluum, nares etc. praecipueque urinae vias, expellitur, eaque praecipue in acutis morbis et celeritate et vi crescat, ac deinstructio maior sit, patet sane, debere medicum in tali morbo ad minimum, earum viarum eXcretionumque rationem

l habere. Verba κάτω δε , quae subsequitiatur in textu, melius ita scribtuitur: κάτω Δ Λ , nam 1,5δοι infra sunt j .faeces.

220쪽

Hippocratis Coiιαυσιων, κιης, λιμῆ, πλησμονῆς, οὐ πιων, πό-

vων, οὐ νιης, σωματος , γνωμης, μαθήσιος,

μνήμης,

28) Ad lacryma;) Veteres, quibus lacrymartiin viae ex oeulis in nares, parum recte cognitae erant, opinabantur, lacrymas in oculi internum angulum eX cerebro confluere, et per carunculam ibi positain, tanquam per spongiam, transmitti, in illud receptaculum, quod hodie saccus lacrymalis nominatur, vi ex eo siue per ductum, qui ad nares descendit, siue per ossis unguis foraminula, in narium cauitatem, profluerent. Haec veteres partim per Anatomen cognoue-Tunt, partim ex coniectura proposuerunt, pleraque falsa, si a Galerio recessieris, qui utique maximam partem earum viarum perspectum habuit, per quas hodie selinus, lacrymas deferri. Parum tamen abest, quin credam, lacrymas inter, dum vere in saccum quasi transcolari. Bis enim aegri mihi obtigerunt, quibus saccus intumuerat, at viscido, ut videbatur, humore, qui lacrymas non siinebat ad nares descendere. Preta sacco, nunquam ulla arte essicere potui, Vt per puncta, quibus a lacrymis nomen est, ille humor ad oculum reflueret. Quare in haec ipsa puncta inquisiui, ut Anellii stilis

immissis, impedimenta transitus lacrymarum remouerem, sed frustra. in utraque palpebra ne minimuin horum foraminum vestigium inuem, etsi cum ipse, tum alii in his rebus exercitati, saepius inquirebant. Contra circa carunculam, et ubi membrana sedet, quae crescenti lunae comparatur , multa minutissima foraminula apparuerunt. Secto deinde sacco, et noua per ferrum via in nares parata, Omnis