장음표시 사용
201쪽
nignae virtutis fulgore milites percusti, adeqwransierunt, atque ipsum ducem captiuuin tradiderunt. Quid deinde in ιycios Z acres de pervicaces hostes erant: tamen captis per vim arcibus aliquot &opidis, omnes sine pretio liberos dimisit. Nec sic placantur. igitur Xanthios obsidet inremit, & fortuitus ignis urbem comprehendit : quem ciues introrsum, desperatione de pervicacia, augent , alimenta inhciunt, se interficiunt: Bruto miserante, restinguente, salutem osterente. Sed de lacrimas ubertim emisit in tristi casu , de raemium militibus pronuntiarit, siquis ominem Lycium conseruasset. Talis de in Patarcnsses fuit, pertinaciter item resistentes. Atque ipse cum animi dubius esset,oppugnaret an omitteret; non victoriae dis si dentia , sed metu similis vesaniae : ecce habuit in potestate plerasque eorum faemi
nas, quas Omnes intactas in urbem remisit. Perfregit ea res animos, de sponte opidum Virtuti, quod non Tcrrori aperuerunt.
Tamen ille tam mitis in hostes , qualis in suos fuit Z seuerus, ubi metuit sciat. In ipso
ardore ciuilium armorum, cum multa militi , omnia sere ducibus licent, accusatum apud se a Sardianis L.Peliam Praetorem, repetundarum, nihil cunctatus dam inauit, de infamia notauit : improbante& indignante Cassio, quod id emporis amici non alienandi, sed noui adiungendi viderentur. At ille in Virtutis & Iustitiae
orbita firmus , nec in communi excessii excesssit: de deseri, ac deserere omnia maia
luit, quam illas. O virum . cui vel hostis merito lacrimas impendiis Is suit M. Antonius. qui intersecti sponte, de stati ianui corpus liberto cuidam sepeliendum tradidit: atque adeo paludamento suovetauit. Quod ille cum auaritia interuertisset, neque una cremas Iet ; gnarus iratusque Antonius, protinus intersci iussit, cum hac sua perdictione: Et tu nesciebas, csius tibi mira sepulturam mandaueram Nesciebat vile ingenium : sed viri hercules magni, de vel primi, vel viri utrumuis dicas Romanον M. Transeo ad exempla
CoNs TANTI Arii, Quorum agmcn ducat PHOCION Mtheniensis: vir qui contra vulgus, contra potentcs, contra fortunam de mortem ipsam immotus sietit. Oraculo aliquando
Athenis recitato , F e num virum, qui a
co orae ciuitate dis tu et quaerentibus om
nibus , & frendentibus : aeuaeso, inquit,
quiescite : ego illi fum, quem quaeritis. Nam mihi nihil eorum, quae agitis, placet. Proh animum i siciae una voce totum populum
reum agere peruersitatis , de insipientiaer Sed caussa tamen erat: 5c illis Alexandri temporibus populus Atheniensis delirabat senectute. Idem igitur, cum Dux electus, trepidos suos in bello viderct, Ac lingua sola sortes , prudenter abstinuit a pugna. Mox , cum rediissent, de pace facta incusarent illum i atriae, de quasi vincere
nescisset, aut noluisset: inquit, Felices vos, qui Ducem habet is et narum I nam olioqui iamdiu perii etis. scitiue Je mordaciter, exprobrans ignauiam de imbelliam, quam in animo gerebant, ore auertebant.
Iterum in populum , dc eius aurigam Demosthenem. cum ille quasi coercens libertatem Phocionis diceret: Ixterficient te Atheniosis, si jurere coeperint: iste, At te, inquit, sisa re. Tetigit illum, ut improbum; hos, ut parum sanos. Et constans
laic tenor per omnem vitam, nec in morte desertiit. ad quam publico iudicio dam
natus, scissa ciuitate in factiones: cum duceretur in carcerem , praecurrcrunt improbi, invia obuii 5e conuiciantes. inter eos unus, sputum in os eius congessit. Ille conuersus placide ad Archontes , Nemo huius, inquit, reprimet protermam Cum amicus eius in carcere qucre tur , quod iniuste cum Phocione interficeretur , Et tu, inquit, trim in magna gloria poris, quod cum Phocione' Alio rogante, Numquid adsilium et est' Maxime, inquit: iubere me,
iniuriarum populi Atheniensis obbuiscatur. Alio amico petente , ut priori sibi bibere ci- cutam liceret : Grauis mi Nicocle, inquit, id ei nomen in haec petitio : se cui per onmem vitam nihil abnui , hoc quoque inniger. Ita constantissimus vir obijt, cum sui fama, Atheniensium infamia Mema.
Quid veto mulier in eadem Graecia8 MCRATEsICLL A fuit , . mater Cleomenis,
qui rex Spartae res ibi nouauit, aut potius lapsas in antiquum locum reponere tenta uit. Is cum grandi bello cum Achaeis disti. neretur, sed & ADtigonum ac Macedonas timeret; a se ampar, opem de opes a it
lomaeo AEgypti rege petebat. Qui spem socii , ea lege, ut haec Crateticlea mater eius,
202쪽
MONITA ET EXEMPLA POLITICA. I99 itemque filius, obsides fidei in AEayptum statem Monime veniret, misit qui mommitterentur. Durum de insolens talis vita tem indiceret. eunuchum ' Tacchi e m. Illa sum Cleomeni, nec ausus matri proponete, etsi necessitas adigebat. Itaque aliquoties loqui ea de re conatus, abscidit, de abscessit. Mulier acuta animaduertit aliquid esse , de amicos eius percontata , Fcquidve et essari Cleomenes, nec auderet φ Quin hortata eos est, ut incituent de submon rent. Tandem ergo Cleomenes postulata regis aperuit : illa autem in cachinnum ejus a, Et hoc erat, inquit, quod dicere ς' gressui, non dicebas Mitte vero hoc corpu' culum quocumque terrarum , ibi usii vari
tae sit, potius quam Me sinio π desidia flua
tum At tu irer rex ego. Statimque institit mitti, de nauigare. Deduxit igitur Cleo
menes cum toto exercitu Taenarum us
que, Laconiae promontorium, ubi parata nauis. Illic in templo Neptuni congrcssi . priusquam navim conscenderet, mutuo complexu & lacrimis quis matris
de si ij affectum nescit 3 diuelluntur. Sed
illa egrediens, Age rex Spartanorum , inquit, compone vultum animum , ac caue qui tuam, qui fortis a Liunt, lacrimantes nos videat, aut Sparta aliquid in lignum a mittentes. Hoc enim in nobis est,casu dij ruber buvt.
Sic fata egreditur alacri aspectu, puerum manibus trahens : nec saeminam solum exuit, sed matrem. Eadem paullo post, cum Ptolomaeus parum ex fide ageret; &Cleomeni occasio esset paciscendi cum Achaeis,sed cunctaretur ob matrem: illa audito res Gipsit animose, teret quod ex usus' Ziquitate Spartae e et, nec Ptolomaeum hune
timeret, ob uuam anum gre puerum . quorum
et compos. O mulier,non quidem filio in lioresed fato dignalnam de tu, & ille,post
ea su b ignavo oc in fido rege peri j stis.
. Licet de alteram taminam addere Mo-NrM N Milesiam, quae iii signi forma dei pore, sed ingenio melior, Mithridati regi placuit. Tentauit pudicitiam eius blandi-tijs, donis, de ad quindecim millia aureorum simul misit: quae sortiter spreuit, de reiecit procum regem , donec nuptiarum titulo de pacto euicit. Sed nec ex fregerunt magnitudinem animi. ni aerebat,3c sortem
suam deplorabat, quod pro marito dominum, pro liberis de familia, custodiam nacta esset eunuchorum de barbarorum Vi eius tandem Mithridates a Romanis, de animi atque amoris aeger, ne in pote- nihil cunctata, de cupienti propior, diadema detractum capiti nam ut regina ornabatur in collo aptauit, atque ex eo se suspendit. Sed imbecillo de diffracto, indignabunda , Infelix sesita, inquit,vec hic mihi eris Uu' Et abi j ciens illud ac conspuens, iugulum Bacchidi alacriter obtulit, ac tantum- non lana per ij t. Quid Graeca me tenent 3 M. CATO adi v. se vocat, ille inclytus Constantiae sace
dos. cuius vela puero dedit specimen. Nam cum apud Liuium Drusuin auunculum, una cum Caepione fratre educaretur, ac
Latini sub id tempus de impetranda ciuitate agerent: euenit, ut Impeditu Silo, vir
inter primos Latinorum , hospitium ite iii apud Drusum haberet. Itaque cum pueris familiariter cavillans de iocans , de Heus Vos, inquit, ecqu: apud avunculum pro ob is , sist riuitate capienda , intercedetis Ibi Caepio blande statim annuere, Cato silere de toruum intueri. Tum Pope dius, a uid tu istitur ' non promittis' de simul sus tollit , de extra senestram elatum , pendulum habet, cum minis de icriore cietj-ciendi. Vocem etiam de vultum exasperat: sed Cato nihil motu ς, intrepide sui ii-nuit, de perstitit silentio negare. ibi Po pedius , relato de deposito , submisse ad amicos: Et iud si hic vir sit unum qui, dem si si aristin, crevi , in pyulo feramus.
Bene dui inabat. nam Cato firmus de ce tus , nihil tu rein p. vllo metu dicere aut
facere; sed nec ab alijs, quod in se erat, fieri. Eiusdem roboris, in Sullanis temporibus, a paullo iam grandiore exemplum. Annum enim agebat quartum lcctinum: dc saepe Sarpedon paedagogus de doctor eius ad Sullam ducebat, honotis caussa, salutatum. Atque ipse admittebat, quia amicus patris eius fuerat, de comi sermone ex cipiebat. Domus autem illa parum a carnificina aberat. ita capti,uincti, torti, ducebantur, sed Je capita inserebantur de eis rebantur interfectorum. Cato inhorruit, de vidit alios clim ingemiscentes: atque
ad magistrum suum, Hunc hominem,inquit', quid ita nemo intersicit ' Subij ciente illo,
Nam metuunt eum magis, quam oderunt. Huiu
tu ergo mihi, inquit, gladium de isti, ut eum i Vterimam, cin patriam e seruitute seram Quae dixit vultu atque oculis ita actibus
203쪽
dc minacibus, ut Sarpedon deinceps 8e ra- a constantia victus destitit, de e Tribunis rius ad Sullam duceret, nec nisi tentatum vnum submisit, qui eximeret dc libera-δc excirissum. Tertium,aiam viro. Meletas ret. Sextum. Praeturam petebat Cato, de
Nepos Tribunus plebis remp. turbabat per- impetrasset, nisi Caesar, Pompeius, & illa
mercede conductis operis occupauerat, tione effecerunt, ut praeferretur ei Vati
vim haud dubie facturus in resistentes. A- ni is , mortalium paene postremus. Quid mici igitur Catonis, &tota domus, maesti Cator accepit δ: tulit iniuriam eo animo, dc anxij; solus ipsc securus cibum cepit dota ouo alii beneficium : & vultu etiam nihil mi jt,mane ad forum ij t. Cum venisset,vL deiectias, eodem die in forum venit, am- dct templum dc gradus Castoris armatis in- bulauit, de pila lusit. Deus immortalis, an scissos, ipf, in Metellum astidente Caesare, non super affectus de motus humanos hic superne imminentes, quasi duces: omnia vir fuit Z an non dignus , de quo Poeta ad pugnam de tumultum parata. Risit,de scriberet :ad proximos: 0 hominem timidum,qui aduer- αuine malo muum Eatonem, q*am tre-μ νυum , inermem tantum habuit dilectumi centos Socraras
Et Munatium Tribunum E bonis , manu Dignus. 5e robur etia in morte sileo, quod secum trahens, eluctatus per gradus est in variam interpretationem habere porcii, dc summum atque ibi medium se statim im- nostrae Religionis scito, culpam. misit de composuit, inter Caesarem dc Metellum. Stupuit ipsa audacia ad hoc robur: Post ci Au subnecto, patri filiam. Nu- dc cum trepide Metellus legem per scri pserat ea M. Bruto , marito hemina hac bam recitari iussi illat, Cato inhibuit: donee digno. Is cum agitaret de nece Caesaris, ipse Mctellus, arrepto codice,recitaret. Sed etsi sedulo silebat, tamen vultu manife dc hunc Cato e manibus ei extorsis: ac Meia stus erat grande aliquid de atrox agitare, tellus, signo dato, armatos immisit, dissi- praesertim amanti, de coniugi. Sulpicata pala itatim concione, Sc nemine, praeter ipitur tale aliquid, de maritum silere quia Catonem, restitante. Hunc cum lignis lata cissideret imbecillitati: statuit sui sumerepidibusque peterent, Murena Consulae3re experimentum ..dc secit. Cultro tonsorio, texit, oc abduxit: seὸ confirmatis iterum cum sola effer, prauiter in femores clxst. ciuibus redijt, dc sola sua constantia pellia Secutus sanguis largior, debilitas,atque e lentem rogationem disiecit. Quartum. iam febris : cum Brutus domum venit, Pompeius ab Oriente redux, de in magnis trepidus Ac re inopinata maestus. Illa rem opibus ac gloria, vidit quid animorum in iis arbitris, Age mi marite, asside, si quod seviro esset, de quanta sibi accessio si hune mo fabulemur. Ego tibi cum missi, corii xi
adiunxisset. Itaque ad assinitatem adspira domum tuam veni , non amica aut Pellax: necuit, dc sororem siue sororis filiam, ut alijὰ mense aut tori tantum, edtristium betorumqμepclijt uxorem. Votiua conditio omnibus con Srtemme dedi. Catonis sit a sum : Visa, atque ipsis maximis taminis, sed non ilia sive me censi. Muid ergo i de te queror' Catoni. qui renunciari libere iussit , Non minime , sialia θeAD , , solennia coningi
cui a t isi quearisi per seminas. quod si P - rum, aut beniuorentiam siue stre amorem hunc pGus rectam inrep.viam miret, ultro se amicum externum. Sedat ius si ro, amicitiam etiam fore; sin abam, nucis pacto aut Quintum, molor atque inus illa in animo dolor est
C. Caesar Consul legem de diuidendo a m pungit, si dem non haberi fidei meae. Nam P dCampano serebat, priuatim utilem, publi- dis ulu nonne curam vidca, qua te coqμit ce exitiosam. Vnus Cato resistebat ac tri- arcani magnique aliquid, quod agitas me. adeo ut Caesar pro imperio, abstrahi a celas auxilium si non s eras, solatium ex P Rostris hominem, dc duci in carcerem iu- Ela: nam de silentio, posium apud te δ' dere. berct. Ducebatur, sed de sic inter viam de Non respice ad ahas mei semus : ego citerum
lege identidem differebat, incommoda de dico catonis filia sum: et addo, ras. Bruti
infidias eius ostendens. Iamque peruenerat et xor. Uel naturamea tali patre, vel Uuet paene ad carcerem , deducente pleraque δε - marito , fortem constantemque re in
204쪽
MONITA ET EXEMPLA POLITICA. 2OI
MD rim L. Cepit a mei experimentum: alijs, ille nec hilum : de alia voce negat, O ecce hoc vulnus, quod bure intub , it ἀ- Si centum sit os in potestate Libere , non ideoscerem ecquid dolori aut tormentis par issem. I ea fide G esto aluturum. Qiv,inquit, si de. po um ferre, posium contemnere: tanta libido iugula d est, en Itidium: de suum, morio Brute cum marito, tro marito e moenibus proiecit. Stupor me haliat haeci um. Proinde si quid tu honestii triae, quod scribentem: quid spectantes ille sic abiit,
viroque nostrum sit dignum ne pie. nrutus ad- & ad prandium se composuit. cum ecce miratus animum, de osculatus affectum, clamor di eiulatus dissonus auditus cum manus prae gaudio in altum sustulit: Se, O euocat : iterumque in moenibus se sistit.
- otes, adeste molentes propitii, ac di Quaeretati consternationis caussam, reser gNum me Porcia maritum praestare. Tu mor- tur , Filium barbara crudelitate interfictum. dine coniurationem aperit , & consortes: Hoc erati inquit, credebam urbem ab hostibus
nihil territae aut deterrenti, imo animanti. captam: de pari tranquillitare ad prandium Axquc hoc primum eius Constantiae, ut sic uxoremque redi j t. Creditis posteri sed
dicam, sacrum : alterum a mariti morte. credite. res ita gesta est:& hostes magnitu-
Audiit enim de tristi in Philippis pugna, dine viri attoniti nihil vltra tentant , dis-α brutum suum fuisse. nihil igitur morata, cesserunt. Libet hie exsultare: estne faciummo i voluit: sed amici de custodes impe- ves in omni antiquitate fortius, vel lauda
diebant. Illa ipsis Jc lain stibi irata. Elui bilius 3 Gratulor tibi gens de domus illustris
inqui , mortem aliquis impediat, aut neret Ducum Mal, mnae Sidoniae , quae ad hunc
O potesti , ρ ter vos docuit. Ae cum dicto auctorem flemina de sanguinem rescis. Fe prosiluit, de e soco prunas ardentes hau- lix origine, esto imitationς. stas ori ingessit: de spiritum,quem emiti On potuit, suffocauit inclusum. Probas Haee ad miraculum exempla sunt : alia vitii, crinquies. non, sed miror: imo dc probet non tam ferientia, sed haud minus sapienti aliquis, scd ab illo aeuo. approbanda. De FERDINANDO Hispa niarum rege traditur , poliremo isto qui Vi. Ad Christiana de nostra exempla tutilis Mauros eiecit, per omnem aetatem firmo, iii. Π nseo; quae in sanctis viris de martyribus constantique ingenio futile: dc cum ut rata sunt infinita. Nulla re haec Religio mastis que saepe iotrem expertus ei se prospera at abundat, magis se commendat de ad sim que aduersa sie composite de sedate tulisse, mar. sed ea in suis locis sunt prompta: nos ut nulla umquam in vultu eius consilio sparsa in historiis colligimus. de in ijs rum aut effectuum vestigia deprehende-
unum ALFONsI PER fri GusMANi, in rentur idem cum Barcinone, a furioso quo Hispania Baetica, cui a moribus cognt . dam graue vulnus in ceruice subito accepi timcntum BONI iuit. Magnus pace de bello set, neque animo tu ibatus est, nec gemitum illo vir, clarus opibus de earum usu: atque aut vocem doloris indicem emisit: tantum
ecce specimen . Rex Castellae Sanctius seruari paricidam de examinari iussit, quo I quae veterum Carteia siue Tartesiis auctore secillet. est in de Mauris ceperat, sed anxius custodiendi de tenendi, ob hostium viciniam, Uxor eius Is 1BεLL 1 virilis animi ci 1- viiii de ingentes sumptus. Suscenit vltro in se raeque mulier, de haec laude aequauit, aut curam Alsonsus, de partem stipendii de suo superauit maritum. Nam cum nuptias
daturum promisit: rex interea res alias age- adornaret cognominis suae filiae, cum Ema- t. Paullo post, frater regis, Ioannes, am- nude Lusitaniae rege, dc subito nuntius ad-bii ne praua ad Maurum transit, de copijs ferretur de morte Ib iis unici filii ; illi ab eo acceptis subito Taristam obsedit. hoc agere, dc dolorem comprimere, vul- Obscsti nihil trepidate, in sua de ducis vir- tumque lingere tamdiu potuit, donec Ema tuta sidere, animos supra periculum ha- nuel ab alijs is resciitet. Eadem non inbere: nisi quod infregit eos subito inopina. aduersae solum valetudinis, sed in pariusta res, captus Alsonu filius cinanis forte acutissimis doloribus, de gemitum M v interceperant: oc ante moenia ostensus. cem supprimebat. rem incredibilem, nisi a
Unicus porro patri erat. Illi minari , nisi fidissimis matronis , quae a cubiculi cura
pidum dederetur, sub oculis interfecturos erant, id certo se cognouille Gnaeus se, dos e lancinaturos. Motis , sterisque cuius adfirmaret: Horum
205쪽
ix. Horum nepos CAROLvs Qvi NTvs Imperator, cum in Germania copias de castra ad Ingol stadium haberet. cinxillcntque eum ingenti numero militum foederati hostes : nec illi visum dimicate, vel quia sui nondum conuenissent, vel quia praeui debat tutam mox de sine caede victoriam:
ecce isti aeneorum tormentorum copia v
lidi , tantum serreae erandinis in castra iaculati sunt, ut vi ate ad vi. mai rum globorum numerarent. Itaque Omnia ictibus pervia , ipsum Caesaris tentorium , de ad latus eius 6c tergum occisi: cum ille nec locum, quid locum ὶ nec sta
tuin, nec vultum mutauit. Quinetiam monentibus amicis sibi, atque omnibus in se, parceret; dixisse arridens sertur, consid
rerit, neminem Imperatorem tormenti iEta per
i sie. Breuia haec relatu, examinanti ingentia sunt, & digna memoria ac laude saeculorum. Atque haec talis constantia, de morum actior linque grauitas, in omni rei,
qua eius vita fidit: Etiam in sanguine. Nam ab hac stirpe
PHii i Ppvs Il. rex, familiarium testimonio, Constantiae laude veteres nouosque x-uauit. extra aut supra affectus , non gauio, non dolori peruius; neque animo silum. sed vultu aequabili de immoto. Quis Sapientium, de qui via uin hoc egerunt. eo peruenit 8 Sed quod alii verbis, ipse factis sibi vindicauit, NEC sPE NEC METV.Finiui, & addo , non aliam virtutem Principe digniorem, aut in eo, ut sic dicam, bonestiorem ellc.
PosT Virtutem, cuius caput est Religiosiue Pietas , Prudentia necessaria est principi, atque ijs qui in republica versantur. Haec non aliud est, quam notitia rerum eventuumque, & iudiciu in in ijs rectum. Tria illam pariunt, Natura, Vsus. Doctrina. Natura multum potest, & ab ea sola, aut certe leuibusalijs auxilijs, prouecti quidam operaepretium fecerunt. Sed usus si accesterit, etiam mediocris Natura attollitur, de in consilijs action ibusque se probat.
Quid si doctrina3 plurimum tria haec
ubi concurrunt, mirum quam valida e mixtio, &vera ex iis sirniaque Prudentia Oriatur. Nam prosecto ubi aliquid horum solitarium, Superbia, Pertinacia, Error c mi tantur : de in multis scio me obseruitasse. Quid tamen ex his ad rempublicam optimum ' piam, Vsus: de Theognidem sapienter scripsis te,
7 mati opimo, at e Ii homini longe optimus sus Nam ubi sola Natura, siue & Doctrina: prosecto Opinio innascitur & gnati scientesque esse volumus. ubi non sumus. At Vsus firmior de in artibus per se valet. Aee, fabricam quam inii tu solo opere de usu )idicerunt Z quid artem nauis gubernaudae de ciuilis & militatis in republica quaedam ars est: ab Vsu igitur discenda. Nec tamen
plene satis aut persectP. quia illa, quae dixi, uniforme aliquid Se simplex sunt: isti.
Deus bone, quas varietates quos sinus cirecessus habet Z Lumen undique inserendum , ut pcruideamus : dc maxime a Do ctrina, non illa tamen arguta aut subtilium scientianam , sed memoriae rerum praesertim, quam Historiam appellamus.
Nam ea , si attendis, quid nisi alter Usus estὶ Quae in illo video, tracto, facio in illa leao, haurio, disco: de tanto plura, quantopsus rerum eventuumque complectitur,
ab omni amo. Mihi paucis annis experiri licet, & in una aliqua orbis parte , siue angulo : illic saeculorum res sunt illici quam late patent sola haec terrarum. It que materies discendi maior . de disces, si oculos mentis in illo velut speculo destagis exemplorum. Accedit, quod prudentes multi, 5c usu docti, olim sese histo riam conscripserunt: M ijdem sensus bi sues, aut in inseruerunt. Deus bone, quam recta, quam salutaria, si bona mens eligit oc excerpit Sed Historiae laudes pertexere, non est hic locus , nec decet: addo de L. Lucusso tradi, eo qui Mithrid tam di Tigranem vicit , potentissimos reges , vix aliam imperandi bellandique potitiam, quam ab Historijs attulisse Et illas igitur praecipue ego Principi; sed & adhaerentem Geographiam commendem: Ge metriam leuiter : de tum maximὰ Philoso
pluam, id est Ethicam Physicamque. Duae
istae partes forment eius animum, vel ad Virtutum amorem de pretium vel ad
206쪽
MONITA ET EXEMPLA POLITICA. 2O3
notitiam caelestium & terrestrium,e quibus Magnitudo animi oritur, &simul Modestia, collatione virorumque. Non insisto alibi feci: sed Pere riuationem etiam obiter suadeam: quae valde ad notitiam sui status, tum & ad Prudentiam facit. Haec omnia
quae Principi, magis ijs & plenius qui circa ipsum, suggeram: quibus plus scilicet oiij, ε saepe inviiij est , ad talia pernoscenda. Sed age, pro instituto, Exemplis haec illustremus aut firmemus.
SOLON Atheniensis, horum o munus exemplum praebeat: in quo Natura, Vsus, Doctrina viguerunt. In republica
assiduus ille suit: sed etiam in peregrinationibus,& AEgyptum, Cyprum, Asiam lustrauit: atque id discendi causia. Vsum vides: quid Doctrinam 3 scripta 5e versus
docent, quos reliquit. Atque adeo tanta
eius cupiditate exarsit sic loquendum est:)vt ipse in Carmine quodam florietur, Cottidie ad sentem se aliquid senem fieri.
Cottidie. itane 3 etiam circa ipsam mortem. Nam cum langueret, & assidentes
amici aliquid inter sedissererent, ille caput sustulit,& flexit ad audiendum. Interrogatusque, Quo fine tunc aut fructu 3 nobilem illam vocem edidit, Vtckm istud sciero, δε-ctior moriar. Odesiderium I de quid in vita, aut eius store faciendum: cum ille haee
in morte EPAMi NONDAE vero , etsi in crassore aere nato , tantum litterarum studium, philosophiae doctrina tanta fuit, ut mirabile videretur, ait Iustinus-, Nnde tam insignis militiae scientia homini inter litteras
to. Quod mihi tamen non mirabile. imo cum Diodoro Siculo sciatio , qui ipsam hanc scientiam caussam fuisse vult rerum ab eo praeclarissime gestarum. Philosophatus ille scilicet est , sed ἄνα in rara,
ut Thucydi m loquitur & approbat: sine
m stie, aut desidis: dc habuit ad robur de ad prudentiam magistram. Sane Pythagoricis dogmatibus addictum maxime,
α Physicae scientiae fuisse , idem Diodo
Huius discipulus & alumnus PHILIPPvs MACEDO , non Alexandri solum , sed de Magui pater. Ille inquam, omnem hanc magnitudinem aut institutione, aut instrumento de instructo reliquit. Graecia domita, de firmus ille ordo inititiae, veteranus
miles, optimi Duces, haec omnia a Phi lippo suerunt: de ipse Philippus ab Epaminonda, de doctrina. Nam obses triennio Thebis habitus, in eius dorno diuertit, optimo magistro usus ad dicendum , sopiendum, faciendum.
Ipse ALEXANDER haud alia re mihi iv. quidem magis laudabilis, quam doctrinae studio videtur, & motibus quos hau sit a doctrina. Ij fuere, Magnan imitas & Clementia. Sed a puero mitioribus artibus imbutus, mox in Ethicis & Politicis, alijsque Philosophiae, praeceptorem habuit Aristotelem: quem virum ipsius sapientiae prolem aut alumnum. Felix doctore , sed &selix ingenio. cum non,ut plerique, leuiter imbuit ijs animum, nec stati in , ut ad arma venit, artes fastidi jt : sed de doctos in contubernio suo habuit, audiuitque; de ipse, cum licuit, allidue legit. Idque Hom
rum maxime. quem ita non amauit, sed coluit, ut cum in Dariana praeda scrinium, gemmis & auro cultissimum, repertum citet, alijque alio destinarent , Imo, inquit, Homeri carminibus reseruetur : quasi pulcherrimum opus , pulcherrimo conditorio dignum esset. Sed &incubuisse,& indormitte eum saepe Homeri libris,traditur: Vel ex eo, non vulgaris scientiae aut iudicij aestimandus, qui altum de super omne vulgus poetam aestimaret. Ultimus, inter Graeca exempla,PHILO- WPOEMEN esto : quem Nitimum Graecorum,
magna eius laude, quispiam dixi L Is etsi in militiam studio & indole propenderet, tamen ait Plutarchus &Philosopborumpraecepta ac monita legebat ,sed non omnium s eorum
dumtaxat, e quibus prursum si ad Virtutem sperabat sacturum. Hauebat de hoc in ore: Doc nam debere ad facta tendere, non otii aut inutilis loquacitatis causia Uurpari. Atque utinam hoc alijs, ut mihi,probeti Sed nos facere id decet, Principes debent. Ad Romanos transeo. quorum condiu vI. tores RoMvLus de R Mus , non tam rusticuli fuerunt, quam vulgo eos faciunt: si verum est,quod Dionysius de Plutarchus tradiderunt, Gabiis in adolestentia, liberali
bus studiis operatos, atque omni eorum liquorepe fusis. Et sane facta atque ordo Romuli, non olent barbariem: ininus Numa,Scria, aut Tarquim, regum.
207쪽
Vii. Et si fateor iaculisse post, aliquot aetatibus, Romae doctrinam : donec Graecia capta,ab hac caperentur. Longum sit omnes aut plures dicere: M. CATO VTICEN sIs,
pronepos illius qui Graecos de omne id genus pelli urbe volebat, ita stud ijs eorum se
dedidit, ut de in Senatu, obiecta leuiter topa, libros legeret: vir,cuius nomen recte factum defendit, quidquid fecit.
viii. Quid Ivi Ius C A s AR, ille sic acer militiae,de Martis vere pullus haud minus Musarum suit.Scripta eius id docent, quorum pauca extant,pleraque perierunt; quae inter ipsos rerum ciuilium aut militarium aestus iactationesque consecit. Nec in itinere quidem vacuus: sed amanuensem in vehiculo apud se habens, lictansque aut legens. Itinere Hispaniens, spatio xxiv. dierum, siue ut alij, septem,poema composuit,quod inscripsi Iter. In ipsa Hispania sub tempus Mundensis praeli; dc quando umquam
magis, non dicam occupatus, sed solicitus/)libros duos de Analogia consecit, de totidem Anticatones. Mirabitur, qui breuitatem temporis, & occupationes viri noli erit: sed
noli mirabitur , qui vieilantiam &instin-tiam, quando pleraque haec de alia,ipsis noctibus,sub pellibus scribcbat Macte diuini,& indes cssi simul ingenij, vir cuius & hoc signum,quod sollenne tibi scribere di legeresiimul, dictare in audire verba Plinij sunt:
epistotis mero maximarum rerum quaternas
pariter bbrar se 'Iare, ut si nihil aliud ageres, plenas. En aquilam l de quis ad hoc aeui sublime sic volavit3ix. Nec degenerauit ab eo OCTAvIANus,
iudicio filius, postea Augustus. qui Eloquentiam di liberalia sudia, ait suetonius,ab aetate prima cupide so laborios sene exercuit. Ipso Mutinens bello in tanta mole rerum,& legisse, de scripsisse, de declamasi e cottidie legitur. Itaque opera pluscula scripsit, quaedarii Ac versibus; a tempore tamen, &eius inuida falce, praesecta. Nec in se modo eruditionem volebat, sed in Administris
iaccessariam cens cbai. adco, ut cuidam Le
garo consulari, tamquam rudi ci indo D su
.eforem dederit, cutis manu ixi. pro ib M scriptum animaduerterat.
x. TIBERIus vero, vel ad culpam,utrius
que linguae stud ijs auribusque se dedit. AD
sectabat enim de rara de obscura, de quae pauci scirent, scire gloriabatur. Itaque
assidui in cohorte eius Graeculi , quos de praemijs honorabat, de quaestionibus exemcebat. Hic tamen est Tiberius, cui nemo
in calliditate, de firma regendi arte, se
componat. Non eo per Imperatores ceteros : nam M.
quis eorum non sere talis fuit Vsqueadeo, ut M. ANTO Niso Philosopla cognomen haeserit Z quod supra alios in eo studio deditus csset, Stoicam etiam sectam proselsus. Et o tamen vita melior, imperio mitior aut cior dabitur3 Quid autem Christiani deinde nostri' xu. de Tu εο nos io IvNIORE traditur, eum historias Graecas Latinasque assidue euoluisse : tam pertinaci in libris studio, ut cum diem militaribus aut ciuilibus occupationibus daret, noctem ijs seponeret. Quinde candelabrum sibi strui adfabre arasse, eo opificio , ut oleum sponte ad lychnum perueniret ac suppeteret: ne vel interpellaretur lectio, vel ministri cum vigilante μhumanitasto vigiles essent. CAsto hi M AC NI amorem Jc honorem xiii in litteras multa loquuntur. Quid clarius, quam, velut vexillo proposito,vocati undique viri docti Lutetiam, in castra quaedam litterarum i Felicia castra, quae tot praeclaros non milites, sed duces dedistis & dati,
in militia hac togata I Sed illud quoque in Paulum, Aquileiensis Ecclesiae Diaconum
eminet, genere nobilem , ingenio litterisque nobiliorem. His dotibus conciliatus olim Desiderio Longobardorum regulo, dum fata erant: postquam ea ad Carolum transissent, huic ijsdem causis caruς, de inter intimos familiares admissis. Sed . Paulus veteris beniuolentiae dc aulae in
mor, consilia aettabst liberandi Desideri j, . de e finibus exsiij educendi 1 uorum conuictus, ipse in exsilium, in Diomedis insulas, seponitur. Sed nec illic fidei aut legum
satis reuerens , rupit transsicenditque ter minos, de ad Lagaisium Beneuenti Ducem confugit. Itaque proceres ccrtatim ac in
sant , damnant clue capitis duplicem perfidiam : de in ipsum Ragaisum arma sua dentur. seu stri, apud mitissimum de liti rarum amantillimum regetii: quod solum nomen de titulus Paulum seruauit, ipsum que cum Paulo Ragaisum ci conciliauit. Impositum modo munus , ut Historias
208쪽
MONITA ET EXEa sine Eutropi j scriberet, item seorsim Lon-
. gobardica, aliaque in profanis aut sacris. O dignum Principem , qui in digniorem
xiv. Neque abnuo tenebras deinde misse, de nescio quo malo fato barbariem: praesentiri in Principum aulis, de priuatim modo bonum Doctrina censebatur: an addam , de nunc censeri Tamen velut stellς interluxe-eeexi. runt pauci. vi ROBERTus rex Neapolit nus, cui litterae 5e litterati percari suerunt.
ille est qui Petraritiam, Gepoesi &seriis scriptis nobile ingenium, fouit: ille qui Boccatium in amori sus habuit. Quid ipsam dictrinam Z Vox eius audita: Cariores mitit ras regno e. Desipuit, an alte sapuit xv. Et quam similis vox Ac animus hi pos- si illius magni, in codem regno fuitZ Neque enim sc mel edixit : Ma e se omnium
Inorum i septem ea numerabati iacturam facere, quam minimam dotisinae. Et sane amauit in se, in ali js: de Laurentium Vasium,
Antonium Panormitam, Bartholomaeum Fac- - , Georgium Trapezuntium , Ioannem Auri pam, Iovianum Pontanum, & examcndeinde iuniorum, huic regi debemus. Ille Athenaea in regnis passim , ille Bibliothecas instituit, aurexornauit: nec eratius ei munus osserri poterat, quina rarior aut
electior liber. Quin ipsum Librum aper tum pro insigni usurpabat: significan Scientiam Principibus conuenire , ex ijs
haut iam. Et cum aliquando audiret regem Hispanum dixit te, Non conuenire Principibus litteras r stomachans subiecit, Bouis, non hominiis, vocem eam ese. Itaque legit assi due: Liuium de Caesarem maxime. nec dies fuit, ut familiares tradiderunt, quin his inuersaretur. Idem, quod miremur, Annaei Senecae magnus amator: adeo ut ipse, suo Marte, in Hispaniculi sermonem Epistolas verterit, usui suae gentis. Sed nec sacra lectione abstinebat: gloriatusque eit, ti
tum Vetus in Nouum testamentum, acum
decies & quater se perlegisse. Haec Rex , haec senex : ubi priuati de iuuenes
estis8 Scnex, inquam. nam vix ante quinquagessimum annum studia attigit, instita tutione eius in adolescente neglecta. Tunc Grammaticam , ope a Martini cuiusdam didicit: quem ita carum deinceps habuit, ut nuinquam a latere dimiserit. Videor
o des r.ncipe, sed litterione aliquo lo
ui: at ille etiam quantus vir belli domi ue fuit Z quam magnus, quam felix rcbus gestis 3 Elogium ei demus. a Carolo Magna maiorem virtute de fortuna Principem
Addamus e Pannonia MATTHIAM xvi. COR v IN uM regem. qui claris limo militati
patre Ioanne Hunnia senatus, nec in eo studio degenet, Doctrinae istud adiunxit. F rox ad id aeui ea natio, de tota Martis, cultum ingeniorum morumque a Matthia accepit: de quis nescit regum exempla subditos aemularit Itaque Italos Germanosque, siqui litterarum gloria clarerent, cuO- cauit: Bibliothecam instituit in ipsa regia Budae, ratum thesaurum, de quem cum dolore recordamur Barbatis, cum ipsa Pannonia, obuenisse. An de mulier liis se inseret ' inseret ine- Σvia. rito Is ABELLA , Ferdinandi Catholici regis
Uxor. quae ad omnia alta nata, de verὰ virilium curarum mulier, etiam Doctrinam unice amauit. Delectatam semper onstat
nescio qua inclinatione animi ipso
Latinae linguae pronunciatu de sono: nihil ut libentius audiret. Et mox respirans paullisper a grauissimis curis de bellis i re-ucra enim particeps de tori de sceptri erat: respirans, inquam, statim se ad Grammaticum demisit, eique annum ita assiduam operam dedit; ut Latina non solum capere , sed vertere ipsa in suum scrin nem, posset. Sacris etiam de diuinis ossicijs cum intercisci, lapsantes, aut vel in sillaba peccantes sacriscos aduertebat, sed de saepe
admonebat. Enimuero nec olim aut nunc Barbari xum. tam clara utilitas est ab hoc cultu alieni. testor Mi THRIDATEM illum veterem
Ponti regem,qui vatie, Sc in ipsa medicinadinstus: hoc praesert eximium , Tenuisse viginti duas linguas, sic ut omnes subditos, quemque sua dialecto, prompte de scienter
adloqueretur. CHos RoEs autem Persarum rex, iusti. xi Mniano de Romanis per suas clades notus,& eloquentiam Graecam adamauit , dc
Philosophiae ipsius non limen, sed adyta
penetrauit. Aristotelem totum percalluis
209쪽
6 ivsTI LIPsI MONITA ET EXEMPLA POLITICA.
& ipsa Graecorum opera in suain linguam multa transtulisse. Haec aiunt: &dcinus famam aliquid adstruere: vel cinnatum ista. nonne magnum in magnis istis regumlxx. MAHvMETEs etiam Turca me tenet, SECvNDus eo nomine. qui cognitionis illustrium virorum facinorumque maxime cupidus, Historias sibi verti in suum sermonem iussit , Graecas Romanasque: &ipsos viros depingi a Gentile Besimo, eleganti pictore, quem ad hanc operam a Venetis exambierat. His ille stimulis , utinam ne ad tam alta,& nobis tristia, animum aemi latione erexisses i. CAROLvM V. de industria totum hoc agmen volo claudere , & simul salutare monitum suggerere. Eum magnitudo statim rerum & impcrij, tcneium adlauca studijs abduxit: etsi amorem tamen &reuerentiam non excussit. Ac quondam cum Genuae oratorem aliquem audisset
Latine dicentem , nec plenὰ satis cepisset, tristi & ingenuo ore consessum Paullus Iouius scribit cis arbiter coram & testis erat: in confessum , inquam , i re se
nunc puerilis incurrae paenas : praesagum Hadrianum praeceptorem fuisse, qui banc ρ nitentiam ei praemissiet. Credimus optime
Princeps . & quam mulli hodieque tecum ana grandiores, id est sapientiores, dolent in hoc neglectu' Cogitent parentes, emendent, filiorum & publico b
210쪽
Eum prase, Endum aliis imperiis videri.
x v AE adhuc dixi, etsi ad , Principem aptavi, com- munia cum alijs sunt,&m mni impello adhiben- , da. Hunc formare magis, de propius dirigere incipiam : si tamen pilus breuiter adstruxero cui Pelaudaro. Nam ambigere multos, & dulcit varie de optima imperi j forma olim de nunc, scitum est: at nos illum praeserimus,& caustas distincte, &velut per titulos libabo. Primo, quia liquet MON. I. Antiqui mum hunc esse. Homines autem primi, de origini suae id
est Deo proximi, malis artibus fraudibusque nondum corrupti, censendi sunt optima clegii Ic: elegerunt Principatum. in f milijs, quod ptimum imperium,uniis fuit. Plures deinde familiae cognationibus iunctae, unuin habuerunt: & ex illis societates, conuentus, oppida: unum. donec magna imperia nata, dc oppressio coepit, ab ambitione exorta : de sic quoque sere unus. Seneca verissime: Primi mortalium , quiq e exta geniti Naturam incorrupti Ieri antur, c eum em habebant, Ducem θν Luem, com. Deci, mi si melioris arbitrio. Itaque idem alibi: tura commenta est regem. quod , ex ab aui malibus beet cognoscere, ρο ex apibus: quarum
regi a b fimum cubile est ne loque tutissi
mo loco. Sed quibus aliis animalibus' in parte alibi explicat: utis gregibus aut maxima corpora praesunt, axi vehementissima non praecedit armenta degener taurus': elephantorum
rerem excelsissimus ducit. Idem in ovibus, in auabus, de alio genere congregum animantium, est videte. Est: igitu 1 antiquillimus
& Sacrae etiam nostrae litterae ostendunt: in quibus a condito orbe ad diluuium moderatum in familijs imperium filii a Diluuio, ambitio miscuit, de Nintrodus Noachipronepos, imperium in Assyria & finitimis inuasit. Hiccst, quem profanae litterae ad primorem sillabam allusione j Ninum a pellant. Sed addoctiam,
Neque olim tantum, sed de nunc plurimo orbis sic notari. Olim quidcm, sacra dicunt. Vbi Iudaei regem po entes sic audiuntur : Conflue nobis r em , sicut
lia , primi illi Romani sapud Liuiumὶ in i.
Uanis Voluntatibus. regem tamen OM N ES πο-
tenui. Et si pollea mutarunt, & ad Optimatium statum luerunt: quid ita ' naturali hac saepe mutatione, ut .a rege in tyrannum tyranno ad optimates aut populum Respublica eat iterumque ab istis ad tyrannum,& regem. F. istidio & odio hoc sit, non Principatus, sed Principis alicuius male eo . Ccterii & .eius hic orbis Principes serὰ ubiq; habuit, in Asia. Africa, Europa pauca loca, nequc diu excipias: & nouus item repertus, sic est, aut suit. Argumentum , optimum usu Je ratione esse , quod tam diu, & tam multis placuit: atque, v dixi, ab ipsa natura. Sane rationem si excutimus,cam videbis hinc stare , ab his caus- si . Primo dicimus,M O N.i M. Iunitia magis in eo exer h. At Iustitiae ruendae carissa Imperias' imum sunt reperta. Eaigiliar magis in Principatu floret, vigetque: nec sunt noxae aut corruptelae, quae in alijs illis formis. Vide. Rex aut ipse ius dicit lolim se nuper etiam famam: aut qui dicant, cligit 3c d si nat. Si ipse, supra inetum aut gratiam est, magis auaritiam: de nihilistis,quae prae-