Michaelis Angeli Giacomelli Prologi in Terentium ab Antonio Matanio illustrati

31쪽

staentia deleelarantur . atque iis maxime insensus. qui factions praediti moribus nulla quum explorata rerum spe niterentur, tamen perfrita fronte auderent opthis pro certis venditare, ac sublimioribus fraudolem ter inhiare muneribub. Pergratus reapse Forte errio, Fabronio, caeteri ue, quibus heneficium aliquod referebat acceptum . interiore grati animi sensu commovebatur, hominum aliquot illiberalitatem objurgans , atque focordiam, qui beneficia asperitate verborum , ac corvis oculis in odium adducunt, eo sermone .uli. ea sappibia , ut impetrasse poeniteat . Nemini plane dubium alienas in osperasse cogitationes Perquam facile Gia mellium , S civiles scientias adeptum de na uua humana, de moribus, de effectibus segaciter disputata . Anticos non assentatoria fraude , ut moris est, sed ingenue excolebat, permulta docens dum Pruden-xer laxeumaret , suamque etiam sine fuco tradens

sapientino om vi dum interrogantibus respondes et . Hic autem sic se igerrebat, lut communis infimis . Par 'viris principibus videretur , Illud revexa .primum for- xume munus quod in iram potissimum turbem continlexit sese, in qua quum Dum domicilinae orbis Serra- .rum lesset imperii, sanctior ipsa relivio sedem inde I cavit suam, caeque abjecta infidelitate strenue trium. phavit , atque eamdem quasi patriam haberet, .& d minam i hoc yero probitatis spectinen . Atque sapientiae , quod quum in ea degeret , quae antiquitate ,

humanitate , doctrina caeteris antecelleret , .communem existimationem fuerit assequutus Quantopere autem auxerit eiusmodi vim egistimationis multiplex, eaque Perelegans elucubrationum aliquot mcitatio in capitolinis conventibus habit . ubi ex instuplo maj

rum de artium optimarum laudi estsermo,

32쪽

haud faeile dictu est e Satis enim dixisse fuerit quod

quum de picturae , sculpturaeque praestantia sermonem die quadam iniecerit, tam bene demonstraverit, tam appolite Giacomellius philosophicis eas artes , aegeometricis disciplinis majorem retulisse perfectionem

acceptam, ut a sapientibus viris, quotquot adsuerant, Communem plausum . communemque probationem extorserit . Verum ut rei quoque erat antiquariae

peritissimus publicum aliquod vel in quirinali coetu

praebuit Graecae, Romanaeque specimen antiquitatis, quod ei monumentum peperit aere Perenni ui, nullaque temporum injuria intercidendum . Sic liberalitate usus primorum virorum . atque amicis bene iuvantibus Romana itidem ita paravit, illustravitque Iittera. torum collemnea , quae Romae conficiebantur, ut siquid novum e dissicilioribus erutum tractationibus attente perlegens quispiam, docte non minus , quam eleganter vidisset evositum , ejus rei scientiam regerere non dubitasset in Giacomellium . siquidem nova, bene quum oculis subiiciuntur, ingenerant & admirationem , ct voluptatem . Tantae proinde virtutis fama , quae Romam universem Pervaserat . vel in primis fuit caussae cur eius familiaritatem per superioris ordinis homines conquisitam Romanus ipse Pontifex familiaritate quoque sua subcisivis horis nobilit

verit , & aurcum illius calamum in rem suam litterariam non semel traduxerit . Is erat ea tempestate Benedictus xiv. e Lambertinia gente . qui consueverat non jam cum garrulis, indoctisque versari, verum

cum hominibus summa docti ina fulgentibus . iu ipsemet rei Lacrae cujuslibet indagandae, atque illustrandae cupidus proponere de quo inter se invicem dis Putarent. Ea erat prudentillimi senis, ct sapientisimi

33쪽

animadverterant quantum sacrae praesertim litterae tanti praesidis ope juvarentur . Ipse etenim ne in umbratili vitae genere, ut fieri plerumque adsolet . languerent ingenia , instaurato hominum doctissimorum consessu regiae domus fores avide . strenueque

reseravit, & quorum antea privata usus erat consuetudine, eos publico veluti hospitio honorificentissime censuit excipiendos . In adeundis vero principibus viris ea semper fuit Giacomellii sagacitas , & mira ,

tertia, cunctas ut negligeret aulicorum molestias, e rumque contumaciam philosophica constantia retunderet, indignationemque non pertimesceret . Hanc

ob rem permultis arrisit ejus vitae ratio, quam summis iple laudibus jam exornaverat Lambertinius , per quem accersitus quum fuerit quasi novae societatis ale instauratae moderator essectus est . Quare in publicis hisce conventibus, quibus academiae sacrae inditum nomen, de re aliqua sermonem instituens Gia-comellius , ut tequi non mirifica modo vernacule

loquendi gratia, sed pari facundiae, ingeniique laude

commendaretur , rapiebat ad se communem omnium

admirationem. Quam quidem vel ea extorquere ut quum maxime visa sunt, quae non solum Italice, Lautineque , sed Graece quoque complegus est. Eum reis vera ad facilem optimarum rerum imitationem natura ipsa produxerat. Quum enim assidua imbutus scriptorum doctrina excellentium lectione animum adiiceret ad scribendum , cuncta , quae mente Comprehenderat, rerum selectiorum exempla , non verborum tantum nitore . sed & sententiarum dignitate referebat . Tantum in eo fuerat flumen ingenii , tanta dicendi . aut scribendi vis, tantaque copia , quae non Diuitiam by Cooste

34쪽

exornare solum, sed veteres etiam eloquentiae magistros adaequare potuisset. Quando autem in libris elegantioribus, Latinis praecipue , sermonis flosculos , verborumque leporem studiose captasset, ita elegantem Plauti, Terentiique scribendi rationem amplexus est, prologos ut vel ipse confecerit eorumdem scriptioni persimiles . Noverat ipse quidem Latini elegantiam sermonis Tulliano more quaerendam . illiusque culturam ab exteris quibusdam despectui fortasse habitam potiori iure ad Italos pertinere . Ea etenim nostra quum fuerit, scriptoribus nostris blandita est , & eos ubique amplexata, apud nos degit adhuc , non hospes , non peregrina, si non omnibus numeris omnino servatis, certe minime deletis. Neque ab antiquis abstinuit exscribendis MM. Codd. neque unquam promfanas prorsus despexit lucubrationes dum sacris incubuit. Etsi enim Chrysostomum illustravit , Modestum. Philonem . non abstinuit tamen ab iis interpretrandis , aliquibus itidem Italice, aut Latine vehiendis , quae a Caritone , Aeschylo, Sophocle jactata fuerunt in vulgus . Itaque gratia , & existimatione quum Romae floreret primorum virorum , quibus

placuisse non ultima laus est, difficile dictu esse potest

utrum plus ipse incorruptis ornatus litterarum praeconiis virum quemque coleret praestantissimum , an

ipse plus diligeretur a viris principibus. Nulli fides ejus, nulli opera, nulli res familiaris defuit; intactus ab avaritiae, atque fallaciae sordibus nonnullos pro viribus acre proprio, multos consiliis optimis, complures seientia non vulgari locupletavit a quum insuper ejus c initas non sine severitate esset , neque gravitas sine facilitate . Sed ab omni quoque fastu, moribusque imperiosis quum abhorruerit vehementer, adeo cum di-- gns R

35쪽

gnitate miscuit lenitatem , ut censo m si praese- ferre debuerit supercilium neque de existimatione suavitas, neque lenitas quidquam de dignitate detraxerit. usus est familia . si utilitate judicandum est, optima. si forma , vix mediocri . Namque in ea erant viri bino 'praediti ingenio se foeminaeque sapientes , quibus

cuin erat consanguinitate conjunctus . Neque tamen domesticorum erat quisquam , quem aut aliqua selentiae sublimioris , aut cultioris idiomatis praecepta non docuerit Giaeomellius . Propriam revera industriam

nusquam locatam melius arbitratus est. Quod quidem tu et undissimum quum seitu fuerit uni, qui ob nobilistatem . atque divitias ex viris erat principibus in orisbe Romano, obsecravit eum, atque obtestatus est pro

priam vellet ne filiam nuptui postea tradendam sanioris educationis principiis imbuere. Neque abnuit, id unum scilicet ratus quod ultioneam detrem re alios erudiendi occasionem illiberale omnino , & subrusticum videri potuisset; quin ejus potius domum quum litteratus hospes impleverit, heminae ingenium praeceptis quum e divinis Codd. atque e sacro aliquo Augustini, Ambrosii, Hieronymi. Thomae , Gregorii, B filii lib o, tum e profana , eaque selectiori Quintiliani , Ciceronis, Plutarchi, Senotantis, Isocratis tractatione decerptis ita expolivit , ut & in usum boni,& in speciem populo esset. Docuit sanh industriorem adolescentulam litteras . iura.& leges optimus institutor , quippe qui in animum induxerat suum adeo morum scientiam ab ea percipi debuisse , ut nobilium reliquae foeminarum sibi esse illius similes impentius

expeterent . Eam profecto fides , fama. virtus , decusque nusquam deserirerunt , atque optimae quaeque

avide exoptarunt eam, doctrinam sibi . Id reapse i

36쪽

tum gaudio exsiliens praestiterat Giacomellius, animo reputans Romanam scilicet foeminam filiorum matrem inde evasuram summa cura excolendam . Quod quidem tanto animi ardore censuit peragendum , ut dum eam liberalibus imbueret disciplinis vetus Corneliae Gracchorum matris exemplum renovare vid retur. Pergratum Roma ipsa suspexit egregium virum Passionejo prae caeteris , Asse mannio . Lucchesinio , Antonellio , Bottario, aliisque bene multis, quos omni prosequebatur officio, & penes quos modestia, suavitate morum, eloquentia, eruditione sublimiores familiaritatis tenebat gradus, atque benevolentiae . Quod quidem ostendit quantopere conciliet animos hominum non doctrina solum, sed comitas etiam , astabilitasque sermonis ; quum semper itidem de omnibus bene sensisset , neque in eo fuisset unquam in aIienis factis , dictisve interpretandis uIla temeritas . Li terariam hujusce viri clientelam compararunt sibi complures absentes fama percelebres , perscripserunt epistolam quampiam qua obsequii , qua eruditarum plenam quaestionum , quos inter mc morare lubet Monetiam , Corfinium , Genuensium, & Algarottium . Responsum illico nacti sunt per familiares epistolas cum Latino tum populari sermone exaratas, uno impetu fusas, uti habebat in more positum, raro admodum bis lectas , ferh nunquam his scriptas , sed ut primum fluxerunt, eruditione tamen exquisita , sanoque rerum iudicio undique diffluentes . Sed multiplicia quum essent quae ab eo exarata sapienter per manus omnium circumferri videbantur . nil sanh supererat aliud nisi ut eius seientiae fama in dies percrebe cente P. M. hominem tam bene de re litteraria me

37쪽

perquam honorifica conditione in secrectioribus tractandis seligeret aulae Romanae negociis . Nec mora . Latinis a Clemente xuI. praeficitur epistolis ad priniscipes conscribendis , quo munere egregie functum non aequasse modo rebus, atque dictione alios , verum ( quod dictum audacius non videatur horum vel bene multos ea tempestate superasse indubitatum est . Quum namque in sublimioribus doctrinae tam

tibus diu haeserit, plurimarum cognitione rerum compleverat animum , & iampridem ad humanae . ing riuaeque doctrinae modum , usumque scriptione pereleganti temperaverat, atque subegerat. Ceterum summis in re litteraria perfunctus laboribus operae pretium esse duxit pro rerum opportunitate cst orem , munditiemque Augusteae aetatis non inani gloria ductas , sed iniuncti sibi dignitate muneris , epistolis jungere. Neminit ille scilicet quantum Romanorum gloria Pontificum per Sadoletum cumprimis , Bembum , Antonianum, in quorum locum susseruis erat, adaucta fuerit . quantumque in abstrusioribus agendis scriptione optima negociis Pontificiae dignitati accesserit maiestatis . Quod si in epistola .qualibet perseriabenda mirae fuit solertiae , ac non in rerum modo perceptionibus .essormandis, sed & in ideis acquirendis , judiciisque clariori prorsus ordine dis onendis excelluit , id factum quod nempe philosephica studia

maturiori etiam aetate non praetermiserit , & ge metricum pulverem nondum excusserit. Ac ne verutas in respondendo, agendoque( ut fieri solet odium

pareret. ita eam cum cautione Conjunxit , ut de industria ab omni ambiguitate, atque obscuritate ver borum calamum ablegaverit suum, incertumque sermonem omnem fuerit detestatus; barbaras itidem a

38쪽

tes , & sub lotas oderit mendacii fraudes, satis ut appareret quantum inter prudentiam scientia comparatam, & calliditatem arte fraudolenta conquisitam im tersit. Jamque senectutem vir suminus attigerat, quam ut adipiscantur omnes optant, eamdem (tanta est hominum inconstantia) accusant adeptam . Quamobrem ad summos , promeritolaue honores evectus, macraeque Chalcedoniensium Pontifex trenunciatus, aetatem licet substineret ingravescentem , tamen studia nunquam praetermisit , ea Praesertim , quae senectutem

ipsam oblectant . Quid enim est ea senectute jucum dius , quae juventutis studia non negligit Z Eius certe insederat animo, Cyrum nempe eo sermone , quem moriens habuit , pernegasse senectutem se unquam sensisse suam imbecilliorem faetam , quam adolescentia fuisset. Igitur nullus homini senescenti fluebat, evolabatque dies quin vividiori discendi cupidine dissiuens

venustioribus studiis adiiceret animum . Quum insuper insequentibus annis ejusmodi studia tenacem propositi virum coegerit impensius excolere inopinatus quidam creatus adversae fortunae, utpote quae , si furentem instabilitate sua aspectum praeseserat, ne honestis quidem , auctisque dignitate viris parcere solet. Illa enim infausto effecit auspicio ut res tam prosperas, tamque magnificas subita consecuta fuerit commv. tatio , quod repentino scilicet impetu quem paullo ante muneribus auctum praestantioribus multum extulerat , ipsa demergere visa fuerit . Fato nescio quo fa- et um ut quae prospere cesserint praestantissimum virum debuerint in infortunia coni icere , & acquisitis

orbatum muneribus denuo ad litterarium otium traducere . Neque in re huiusmodi expedit diu imm rari , quum nihil eorum , quae narrantur , perspicuum t i t in sit, Disiti od by CO le

39쪽

sit, ac videatur indignum alienam obterere famam incertis rumoribus. Eam vero indubitatum est suapte natura praesetulisse indolem Giaco mellium, studiis indo perpolitam sublimioribus , quae in caussa fuerat ut vel minima rerum discrimina quum promptius introspexisset , ea ad veri cognitionem , acquisitionemque traduceret , & ad mores hominum saepissimo conformaret . At doct inae non semper fortuna comes . Reium quippe humanarum inconstantiam , quae vel homines decipit sapientiores , optimi senis animum ita immutasse constat , & ad dubiam tra-nisse , fluctuantemque sententiam ut difficilius , aliqua de re quum cogitaverit , sibi acquiescendum illico esse censuerit . Verebatur enim aliquando ne, si proprias cogitationes omnes hominum opinioni patefe- cillet, minus gratus . si quasdam reticuisset, minus obsequens videretur. Neque fuit temere quod ejusmodi cogitationum vicissitudinibus servire debuerit , ut quietum, si fas esset , pacatumque animum dum optas let nihil unquam de scientiarum amo te remi teret . Quaelibet tamen in irritum cecidit divinatio. Omni namque humano consilio longe est altior divina vis . Quaedam interea alias gradatim exceperunt animi aegritudines vix, ac ne vix quidem solis humanast prudentiae conatibus abiiciendae. Quo factum

nullam ut quum habuerit quietis spem reliquam, sibi

quoque summa aerumnarum varietate deiecto accedere tandem suspicaretur repentinum aliquod malum , omnium quo maximum . Actum revera dc sumino viro, de conquisita tranquillitate aerum . Accidit enim ut eo repente oblivioni tradito spes omnis sublimiorum fortas te dignitatum , quae oculis ad gloriam properantis obversabant ar , paullatim satiscere . & tan

40쪽

i XXI. i

dem obstupescente mundo corruere visa suerit. Vnde, ut sunt humana, non absque molestia inopinatum Giaeomellii fuit otium , tametsi litterarium , &cum dignitate. Aequam tamen cupiens rebus in arduis servare mentem in opportunum advocata remedium religione, quae veros comita ur sapientes, non jam irarum plenus excanduit vehementer , sed hoc ejus insedit animo, quod scilicet ignoscere aliis peris sectae est, cumulataeque virtutis . Ignovit profecto . eamque , ut Potuit, aequanimitatem temperavit, superavitque tristitiam longe aliis insistam , luctumque terrificum , quo alii facile contabescunt, totamque alacri , invictoque animo eius belli procellam substinuit, id secum reputans homo variis muneribus egregie functus, atque obtrectatorum incuriosus, ct negligens quod non rerum diversitas discrimen facit , sed animorum . Quare hoc unum satis erit dictum, ex quo intelligi possit quantus ille fuerit . Non modo autem nullum in rebus adversis detrimentum existimationis fecit, verum penes sapientes , Cordatosque homines , quoad vixit , virtutum laude crevit . Neque vero quod male cecidit male consultum putavit, quum novis semper in studiis otiosus a r bus publicis non vulgare solatium quaesitum iverit . Sed tamen, ut homo erat, animo re inopinata per- culta, & annorum adjecto cumulo , languentibu uepaullatim corporis viribus , fessus itidem angebatur magis ab studiis animus, atque extremus instabat vivendi terminus . ad quem placide explendum virtute sua beatus mentem , animumque paraverat vir praestantissimus. Unde quum sibi persuasisset desperatam esse penitus valetudinem , atque intus serpere morbum omni arte majorem , quem ipse unus valde